भौतिकशास्त्र

A

१ (as symbol for alpha) आल्फा २ (also a) Elec.Eng.(as abbr. of ampere) ऍम्प ३ (also A.U.) (as abbr. of Angstrom unit) अए (ँगस्ट्रॉम एकक)

A battery

Elec.Comm. A बॅटरी (ए बॅटरी)

A position

Magn.(i.e. end on position) A स्थिति (स्त्री.) (अग्र आस्थिति)

a-

(meaning not, without, lacking) अ- (as in astatic अस्थितिक, asynchronous असंकालिक)

a.c.

ए.सी. (प्रत्यावर्ती धारा)

a.c. bell

ए.सी.घंटा (प्रत्यावर्ती धारा घंटा)

a.c. plate resistance

ए.सी.ऍनोड रोध

a.c. resistance

ऋ

a.c.d.c.receiver

ए.सी.डी.सी. ग्राही

a.c.generator

alternating current generator

a.m.u.

atomic mass unit

a.t.

Elec.Eng. (abbr. of ampere turn) ऍम्पिअर वेढा (ए.टी)

A.U.

(abbr. of Angstrom unit) ए.यू. (ँगस्ट्रॉम एकक)

a.w.u.

(abbr. of atomic weight unit) atomic mass unit

ab-

१ (departing from) अप- (as in abnormal अपसामान्य २ Elec.Eng.(as abbr. of absolute- used for a cgs electromagnetic unit) ऍब- (निरपेक्ष) (as in abohm ऍबोम - निरपेक्ष ओम)

abampere

Elec.Eng.(the cgs electromagnetic unit of electric current) ऍबॅम्पिअर (पु.)

abbe condenser

(after Ernst Abbe, Ger.physicist - an adjustable substage lens used as a condenser for a compound microscope) ऍबी नाभीयक

abbe number

ऍबी अंक

abbe refractometer

Chem.(an instrument for measuring directly the refractive index,as of oils etc.) ऍबी अपवर्तनांकमापी

abbe sine condition

ऍबी साइन पूर्व आवश्यकता

abbreviate

संक्षेप करणे

abbreviated

संक्षिप्त

abbreviation

१ संक्षेप (पु.) २ संक्षेपाक्षर (न.)

abbreviatory

संक्षेपात्मक

abcoulomb

Elec.Eng.(the cgs electromagnetic unit of charge) ऍबकूलोम (पु.)

abel equation

ऍबेल समीकरण

abelian group

(after Niels Abel, Norw. mathematician) (as a commutative group) ऍबेल गट

aberrage

(the quality of being aberrant) विपथनशीलता (स्त्री.), विपथचारिता (स्त्री.)

aberrant

विपथी, विपथचारी

aberration

Light, optics, Astron.(the act of wandering away or of going astray) विपथन (न.) (विपथन- short for विपथगमन, वि away पथ course विपथ astray गमन going)

aberration error

विपथन त्रुटि

aberration of light

प्रकाश विपथन, प्रकाशाचे विपथन

aberrational

(characterised by aberration) विपथी, विपथनशील, विपथन-

aberrations of lenses

भिंगांची विपथने (न.अ.व.)

abfarad

Elec. Eng.(the cgs electromagnetic unit of capacitance) ऍबफॅरॅड (पु.)

abhenry

Elec.Eng.(the cgs electromagnetic unit of inductance) ऍबहेनरी (पु.)

ability

१ (capacity to perform) समर्थता (स्त्री.) २ (power to perform) क्षमता (स्त्री.) ३ (skill or competence in doing) कार्यकुशलता (स्त्री.)

able

१ समर्थ २ क्षम ३ सक्षम

abnormal

१ (deviating from the normal; differing from the typical) अपसामान्य (अप- deviating from; सामान्य - normal) २ असामान्य (as in abnormal circumstances असामान्य परिस्थिति)

abnormal dispersion

Light, Optics अपसामान्य अपस्करण

abnormal glow

अपसामान्य प्रभा

abnormal reflection

अपसामान्य परावर्तन

abnormality

१ अपसामान्यता (स्त्री.) २ असामान्यता (स्त्री.)

abohm

Elec.Eng.(the cgs electromagnetic unit of resistance)ऍबोम (पु.)

abrade

अपघर्षण करणे

abrasion

(wearing, grinding or rubbing away by friction) अपघर्षण (न.)

abrasive

घर्षक द्रव्य (न.)

abridge

संक्षेपणे, संक्षेप करणे

abridged notation

Math. संक्षिप्त संकेतन

abridgment

संक्षेप (पु.)

abscissa

Math. भुज (पु.)

absolute

१ (determined in itself; not relational; independent of arbitary standards of measurement; having reference to or derived in the simplest manner from the fundamental units of length, mass and time) निरपेक्ष २ (simple; pure; free from mixture; free from imperfection) केवल (as in absolute alcohol Chem. केवल अल्कोहोल)

absolute boiling point

निरपेक्ष उत्कलनांक

absolute coefficient

निरपेक्ष गुणांक

absolute constant

(a constant as that has the same value wherever it occurs in mathematics) केवल स्थिरांक

absolute density

निरपेक्ष घनता

absolute galvanometer

Elec.Eng. निरपेक्ष गॅल्व्हानोमीटर

absolute magnitude

१ निरपेक्ष अभिमिति, निरपेक्ष परिमाण २ Astron. निरपेक्ष प्रत

absolute measuring instrument

निरपेक्ष मापन उपकरण

absolute motion

निरपेक्ष गति

absolute permeability

(magnetic) केवल पार्यता

absolute personal equation

निरपेक्ष व्यक्तिविशिष्ट त्रुटि

absolute pressure

निरपेक्ष दाब

absolute quantity

निरपेक्ष राशि

absolute scale

(a temperaturen scale based on absolute zero; the units of measurement being equivalent to centigrade degrees on the kelvin scale or toFahrenheit degrees on the Rankine scale) निरपेक्ष मापनश्रेणी

absolute space time

निरपेक्ष अवकाश काल

absolute system

(as of units- i.e. a system of physical units as cgs units, based on a unit of force independent of the value of acceleration of gravity) निरपेक्ष एकक पद्धति

absolute temperature

(a temperature measured on the absolute scale - symbol T) निरपेक्ष तापमान (सं.T)

absolute temperature scale

निरपेक्ष ताप मापनश्रेणी (निरपेक्ष तापमान मापनश्रेणी)

absolute unit

निरपेक्ष एकक

absolute weight

Chem. १ निरपेक्ष वजन २ निरपेक्ष भार

absolute zero

(of temperature - a hypothetical temperature characterised by complete absence of heat) निरपेक्ष शून्य

absolutely

१ निरपेक्षपणे २ केवल

absorb

१ (to take up as by capillary, osmotic, solvent or chemical action - as distinguished from adsorb) अवशोषण करणे २ (commonly - as, to suck up) शोषणे, शोषून घेणे

absorbability

१ अवशोषणीयता (स्त्री.) २ शोषणीयता (स्त्री.)

absorbance

absorbency

absorbed

१ अवशोषित २ शोषित, शोषून घेतलेला

absorbency

१ अवशोषकता (स्त्री.) २ शोषकता (स्त्री.)

absorbent

१ अवशोषी, अवशोषणशील २ शोषणशील

absorber

१ अवशोषक (पु.), अवशोषी (पु.) २ शोषक (न.)

absorber circuit

अवशोषी परिपथ

absorptance

(the proportion of radiant energy absorbed before it reaches the further boundary of a layer of absorbing matter) अवशोषणांक (पु.)

absorption

१ (taking up by capillary, osmotic, chemical or solvent action- as distinguished from adsorption) अवशोषण (न.) २ (commonly) शोषण (न.)

absorption band

Light (a dark band in an absorption spectrum) अवशोषण पट्ट

absorption coefficient

अवशोषण गुणांक

absorption discontinuity

अवशोषण खंड

absorption edge

(a clear cut long wave length boundary of an absorption band in an x ray spectrum) अवशोषण सीमा

absorption factor

ऋ

absorption spectrum

Light (as system of absorption bands seen when a selectively absorbing substance is placed) अवशोषण पंक्ति (अवशोषण वर्णपंक्ति)

absorptionmeter

Chem. अवशोषणमापी (पु.)

absorptive

१ (tending to absorb) अवशोषी २ शोषणशील

absorptivity

अवशोषकता (स्त्री.)

abstract

१ संक्षिप्त २ Math. etc. अमूर्त ३ (as applied to sciences) केवल, शुद्ध

abstract number

अमूर्त संख्या

abundance

बहुलता (स्त्री.), बाहुल्य (न.)

abundance ratio

बहुलता अनुपात

abvolt

Elec.Eng.(the cgs electromagnetic unit of electrical potential and electromotive force) ऍबव्होल्ट (पु.)

accelerant

(one that accelerates) त्वरक (पु.)

accelerate

(to cause to undergo acceleration, esp. to increase the velocity of a body) त्वरण करणे, त्वरण होणे

accelerated

त्वरणित

accelerated motion

त्वरणित गति

accelerating

त्वरक, त्वरणी, त्वरण-

accelerating anode

त्वरक ऍनोड

accelerating chamber

त्वरण कक्ष

accelerating electrode

त्वरणी इलेक्ट्रोड

accelerating potential

Thermionics त्वरणी विभव

accelerating tube

त्वरण नलिका

acceleration

(the time rate of change of velocity as in speed or direction) त्वरण (न.)

acceleration due to gravity

Mech. गुरुत्वीय त्वरण

accelerative

त्वरणकारी, त्वरक-, त्वरण करणारा

accelerator

१ (as a device) त्वरणित्र (न.) २ त्वरक (पु.)

accelerograph

Seismol. त्वरण आलेखी (पु.)

accelerometer

त्वरणमापी (पु.)

accept

१ स्वीकारणे २ ग्रहण करणे

acceptability

१ स्वीकार्यता (स्त्री.) २ ग्राह्यता (स्त्री.)

acceptable

१ स्वीकार्य २ ग्राह्य

acceptance

१ स्वीकार (पु.) स्वीकृति (स्त्री.) २ ग्रहण (न.), ग्रहण करणे (न.)

acceptance region

स्वीकृति क्षेत्र

acceptor

ग्राही (पु.)

acceptor impurity

(as an impurity in a semiconductor which may induce hole conduction) ग्राही अपद्रव्य, ग्राही अशुद्धि

accertion

(increase by external addition or accumulation) उपवृद्धि (स्त्री.)

accessory

उपसाधन (न.)

accident

१ अपघात (पु.) २ (as, an unforeseen or unexpected event) अभावित (न.)

accidental

१ (as happening by chance) आकस्मित २ अभावित

accidental error

(an error of observation that can not be controlled) आकस्मित त्रुटि

accommodate

(to adapt; to adjust; to make suitable; to harmonise or force into consistency) समायोजन करणे

accommodation

समायोजन (न.)

accord

संवाद (पु.)

accumulable

संचययोग्य

accumulate

संचय करणे, साचवणे, संचय होणे, साचणे

accumulated

संचित, साचलेला

accumulation

संचय (पु.), संचयन (न.), साचणे (न.)

accumulative

संचयी

accumulator

Elec.Eng.(also called secondary cell or storage cell- an apparatus for storing energy) संचायक (पु.), संचयी (पु.)

accumulator box

संचयी पेटी

accumulator grid

संचयी ग्रिड

accumulator insulator

संचायक रोधक

accuracy

अचूकता (स्त्री.), अचूकपणा (पु.)

accurate

(in exact conformity to truth or to some standard - it implies positive and careful fidelity to truth or fact) अचूक

accurately

अचूकपणे, अचूक

accurateness

अचूकपणा (पु.)

achromatic

(free from colour; of a lens - refracting light without dispersing it into its constitutent colours) अवर्णी, अवर्ण-

achromatic lens

Light अवर्णी भिंग

achromatic prism

अवर्णी प्रिझम

acid

१ आम्ल- २ (as taste) आम्ल ३ Geol. अधिसिलिक

acidic

१ Chem. आम्लधर्मी २ Geol. अधिसिलिक

acoustic

१ (of relating to, adapted to, or affecting the sense of hearing or organs of hearing) श्रवणविषयक २ (of or relating to sound or sound waves) ध्वनिविषयक, ध्वनि- ३ (pertaining to the science of sound) ध्वनिकीय

acoustic conductivity

ध्वनि वाहकता

acoustic horn

ध्वनि शृंग, ध्वनि शिंग

acoustic impedance

(as the ratio of sound pressure amplitude to volume velocity amplitude across a given surface in a medium transmitting sound) ध्वनि संरोध

acoustic interferometer

ध्वनि व्यतिकरणमापी

acoustic mode

ध्वनि प्रकार

acoustic radiating element

ध्वनि प्रारी पृष्ठांश

acoustic radiation

ध्वनि प्रारण

acoustic radiometer

ध्वनि प्रारणमापी

acoustic rarefaction

ध्वनि विरलन

acoustic reactance

Acous. ध्वनि प्ररोध

acoustic resistance

Acous. ध्वनि रोध

acoustic scattering

ध्वनि विकिरण

acoustics

१ (a science that treats the production, control, transmission, reception and effects of sound and the phenomena of hearing- with sing. vb.) ध्वनिकी (स्त्री.) २ (as acoustic properties or peculiarities, as acoustic environment - with pl. vb.) श्रवणगुण (पु.) ३ (as planning, building, equipping etc. with the object of achieving good results) ध्वनिव्यवस्था (स्त्री.)

act

१ (to exert power or influence; to produce an effect- oft. used with on) क्रिया करणे, क्रिया होणे २ (as to produce a desired effect, as to work) कार्य करणे, कार्य होणे

acting

१ क्रिया करणारा २ कार्य करणारा

actinic

(having photochemical properties or effects) (किरण) क्रियाशील

actinic ray

Photog. क्रियाशील किरण

actinism

Photog. (किरण) क्रियाशीलता (स्त्री.)

actinometer

Photog. किरणक्रियामापी (पु.), ऍक्टिनोमीटर (पु.)

actinon

Chem. ऍक्टिनॉन (पु.)

action

१ (as exertion of energy, power etc.) क्रिया (स्त्री.) २ कार्य (न.)

action integral

क्रिया संकलक

action reaction

(as force) क्रिया प्रतिक्रिया (स्त्री.) (क्रिया व प्रतिक्रिया बल)

action variable

क्रिया चल

activate

(to render capable of reaction or to increase the reactivity of; to become active) सक्रियित करणे, सक्रियित होणे

activated

सक्रियित

activated cathode

Thermionics सक्रियित कॅथोड

activated filament

Thermionics सक्रियित तंतु

activation

(an increase in the energy as of an atom or molecule, rendering it more reactive) सक्रियण (न.) सक्रियित होणे (न.)

activation energy

Chem. सक्रियण ऊर्जा

activator

१ (one that activates) सक्रियक (पु.) २ (as an accelerator) त्वरणित्र (न.)

active

१ (capable of acting or reacting esp. in some specific manner or with more than ordinary vigour) सक्रिय, क्रियाशील २ (as a volcano) जागृत

active centre

सक्रिय केंद्र

active current

Elec.Eng. क्रियाशील धारा

active electrode

Elec.Eng. सक्रिय इलेक्ट्रोड

active force

सक्रिय बल

active material

सक्रिय पदार्थ

active power

Elec.Eng. सक्रिय शक्ति

active valence

(as the valence which an element exhibits in any particular compound) क्रियाशील संयुजा

active volt ampere

Elec.Eng. सक्रिय व्होल्ट ऍम्पिअर

active voltage

Elec.Eng. सक्रिय व्होल्टता

active wire

Elec.Eng. सक्रिय तार, कार्यकारी तार

activity

१ क्रिया (स्त्री.) २ (the quality or state of being active) सक्रियता (स्त्री.), क्रियाशीलता (स्त्री.) ३ (as power) क्रियाशक्ति (स्त्री.) ४ Nucleonics (as the rate of breakdown of atoms through radioactivity) क्रियाशक्ति (स्त्री.) ५ (as things to be done) कृति (स्त्री.) (as in teacher's activity शिक्षक कृति)

actual

प्रत्यक्ष, वास्तविक

actual force

प्रत्यक्ष बल, वास्तविक बल

actuality

वास्तविकता (स्त्री.)

actually

प्रत्यक्षतः, वास्तविकपणे

adapt

(to make fit or suitable) अनुकूलन करणे (the terms implies a suiting or fitting अनुकूलन by alteration or modification०

adaptability

अनुकूलनक्षमता (स्त्री.)

adaptable

अनुकूलनक्षम

adaptation

अनुकूलन (न.)

adapter

अनुकूलक (पु.)

adapter transformer

अनुकूलक परिवर्तित्र

adaptive

अनुकूली, अनुकूलन-

adaptor

adapter

add

१ Math. (usu. with up) बेरीज करणे २ -ची भर घालणे

addition

१ Math. बेरीज (स्त्री.) २ भर (स्त्री.)

additive

१ (admitting, involving or characterised by addition) समावेशी २ Math. योगशील, योजी

additive colour

समावेशी वर्ण

additive colour process

समावेशी वर्ण प्रक्रिया

additive constant

योजी स्थिरांक

additive property

समावेशी गुणधर्म

adequacy

१ पर्याप्तता (स्त्री.) २ समुचितता (स्त्री.)

adequate

१ पर्याप्त, पुरेसा २ समुचित

adequately

१ पर्याप्त रीतीने, पुरेसे २ समुचित रीतीने

adequateness

१ पर्याप्तता (स्त्री.) २ समुचितता (स्त्री.)

adhere

आसंजित होणे

adherent

आसंजी, आसंजक

adhesion

आसंजन (न.)

adhesive

आसंजनशील

adiabat

(adiabatic curve) समोष्ण वक्र (पु.)

adiabatic

(of a process - occurring without loss or gain of heat) समोष्ण-

adiabatic change

(as a change in volume and pressure without exchange of heat) समोष्ण बदल

adiabatic curve

समोष्ण वक्र

adiabatic demagnetisation

समोष्ण विचुंबकन

adiabatic expansion

Heat Thermodynamics (an expansion of a substance of system ofsubstances without gain or loss of heat by the substance or the system) समोष्ण प्रसरण

adiabatical

समोष्णीय, समोष्ण-

adiabatically

समोष्ण रुपाने, समोष्णीय रीतीने, समोष्णतः

adiathermancy

(imperviousness to infrared radiation) ऊष्माअपार्यता (स्त्री.), अंतस्तापहीनता (स्त्री.)

adiathermanous

ऊष्माअपार्य, अंतस्तापहीन

adjacent

१ सन्निध २ संलग्न, निकटवर्ती

adjacent angles

सन्निध कोन (पु.अ.व.)

adjacent channel

सन्निध प्रणाल

adjacent channel interference

सन्निध प्रणाल व्यतिकरण

adjacent channel interference ratio

सन्निध प्रणाल व्यतिकरण गुणोत्तर

adjoin

- ला लागून असणे

adjoining

१ लागून असलेला २ (touching or bounding at some point or some line, near in space) संलग्न

adjoint

१ संलग्न २ Math. आयुग्मी

adjust

(to make correspondent or conformable; to bring to a true or effective relative position) अनुयोजन करणे (the term usu. suggests no significant alteration or modification but rather a bringing into correspondence or harmony, prearranged or clearly possible but not quite achieved previously; अनु after orderly; योजन applying, fixing, arrangement)

adjustable

अनुयोज्य

adjustable ratio transformer

अनुयोज्य गुणोत्तर परिवर्तित्र

adjustable speed motor

elec. eng. अनुयोज्य चाल चलित्र

adjustable varying speed motor

अनुयोज्य परिवर्ती चाल, चलित्र

adjusted

अनुयोजित

adjusting

अनुयोजी, अनुयोजक

adjusting tool

अनुयोजी हत्यार

adjustment

अनुयोजन (न.)

admit

(to allow to ente; let in प्रवेश देणे, ऋ-चा प्रवेश होणे २ स्वीकार करणे ३ (to have space enough for) -करिता जागा असणे

admittable

१ प्रवेशयोग्य २ स्वीकार्य

admittance

१ Elec. Eng.(the reciprocal of impedance of a circuit) संवहन (न.) २ प्रवेश्यता (स्त्री.)

admix

अधिमिश्रण करणे

admixture

अधिमिश्रण (न.)

adopted

१ स्वीकृत २ अंगीकृत

adoption

१ स्वीकृति (स्त्री.) २ अंगीकार (पु.)

adpot

१ स्वीकृत करणे २ अंगाकार करणे

adsorption factor

अधिशोषण गुणक

advantage

१ लाभ (पु.)(as in mechanical advantage यांत्रिक लाभ) २ फायदा (पु.)

adverse

१ अनिष्ट २ प्रतिकूल

aecology

ecology

aeolotropic

anisotropic

aerate

१ (to expose to air by passing air through) वातन करणे २ वायुमिश्रण करणे

aerated

१ वातित २ वायुमिश्रित

aerated water

१ वातित जल २ वायुमिश्रित जल

aerating

१ वातन- २ वायुमिश्रण (न.)

aerial

Radio (any exposed wire capable of radiating or receiving the energy to or form the electromagnetic wave) एरिअल (स्त्री.), आकाशी (स्त्री.)

aerodrome

विमानतळ (पु.)

aerodynamics

(that part of the mechanics of fluids that deal with the dynamics or gases. Particularly, the study of forces acting upon bodies in motion in air) वायूगतिकी (स्त्री.)

aerology

(the study of the upper air, that part of the atmosphere removed from the effect of surface conditions) वायुविज्ञान (न.)

aeronautical

वैमानिक, विमान-

aeronautical engineering

विमान अभियांत्रिकी

aeronautics

वैमानिकी (स्त्री.)

aeroplane

विमान (न.)

aerostatics

(the branch of statics that deals with the equilibrium of gaseous fluids and of solid bodies immersed in them) वायुस्थितिकी (स्त्री.)

aether

ether

affect

(to have an effecton, to act on) परिणाम करणे, -चा परिणाम होणे

afinity

Chem.(the attractive force exerted in different degrees between substances or particles that causes them to enter into and remain in chemical combination - usu. used with for) आसक्ति (स्त्री.)

aftereffect

(as an effect that follows in cause after the interval) पश्चपरिणाम (पु.), पश्चात परिणाम (पु.)

afterglow

Photoelectronics पश्चप्रभा (स्त्री.)

afterimage

Optics पश्चप्रतिमा (स्त्री.)

age

१ (as a period of time in history or in the development) युग (न.) (as in atomic age अणुयुग) २ Geol.(one of the divisions of geologic time usu. included in an epoch) युग (न.) ३ आयु (न.), आयुर्मान (न.)

ageing

aging

agency

(as instrumentality, means) साधन (न.)

agent

(a substance capable of producing a certain effect as, chemical, physical or biological effect) कारक (पु.)

agglomerate

(to gather into a mass or cluster; to collect or come together in a mass) -चे संपिंडन होणे, संपिंडित होणे

agglomerated

संपिंडित

agglomeration

संपिंडन (न.)

aggregate

१ समुच्चय (पु.) २ Math. एकूणात (स्त्री.)

aggregation

समुच्चयन (न.)

aging

(a change in the properties of a substance with time; undergoing of change with the passage of time) कालप्रभावन (न.)

agitate

क्षोभ करणे, क्षोभ होणे

agitated

क्षोभित

agitation

१ क्षोभ (पु.) २ (as a process) क्षोभण (न.)

agonic

शून्यदिक्पाती, शून्यदिक्पात-

agonic line

Magn. शून्यदिक्पाती रेषा

air

हवा (स्त्री.), वात (पु.)

air blast

हवाझोत (पु.)

air blast circuit breaker

Elec.Eng. हवाझोत परिपथ वियोजी, हवाझोत स्विच

air brake

Eng. वात रोधक, वात बेक

air break switch

Elec.Eng. वात नियोजन स्विच, वात नियोजन परिपथ वियोजी

air cell

वात कोष्ठ (पु.)

air compression

Eng. वात संपीडन (न.)

air compressor

Eng. वात संपीडक (पु.)

air condenser

१ वात संघनिक (न.) २ Radio वात संधारित्र (न.)

air condition

वातानुकूलित करणे

air conditioned

वातानुकूलित

air conditioning

वातानुकूलन (न.)

air cool

वातशीतित करणे, -चे वातशीतन करणे

air cooled

वातशीतित

air cooling

वातशीतन (न.)

air core

(having no magnetic material as iron in its magnetic circuit - used. esp. of certain coils, solenoids or transformers) वातक्रोड-

air core choke

वातक्रोड चोक

air core coil

वातक्रोड कुंडल

air core transformer

वातक्रोड परिवर्तित्र

air cored

air core

air duct

Eng. वात वाहिनी

air friction

वात घर्षण

air friction damping

वात घर्षण अवमंदन

air gap

Elec.Eng., Eng. etc. वात अंतराल (न.)

air injection

Eng. वात अंतःक्षेपण

air leak

वात गलन

air manometer

वात दाबमापी

air pump

हवापंप (पु.)

air saturated

वातसंतृप्त

airless

वातविरहित

airplane

aeroplane

airproof

हवारोधी

airship

हवाई जहाज (न.)

airtight

हवाबंद

airways

विमानमार्ग (पु.अ.व.)

airworthy

हवाई प्रवासक्षम

alarm

(also alarum) १ (भय, दोष वगैरे दर्शवणारी) सूचना (स्त्री.), भयसूचना (स्त्री.), दोषसूचना (स्त्री.) २ (घड्याळाचा) गजर (पु.)

alarm bell

भयसूचक घंटा, दोषसूचक घंटा

alarm circuit

भयसूचक परिपथ

alarm device

भयसूचक साधन

alarm fuse

भयसूचक वितळतार

alarm lamp

भयसूचक दीप, दोषसूचक दीप

alarum

alarm

algebra

बीजगणित (न.)

algebraic

बैजिक, बीजीय, बीज-

align

१ (to put into proper relative position or orientation; to be in or come into correct relative position) संरेखणे, संरेखित करणे, संरेखित होणे २ एका ओळीत आणणे, एकपंक्तिरचना करणे

aligned

संरेखित

aligning

संरेखी

aligning condenser

संरेखी संधारित्र

alignment

१ संरेखन (न.) २ Math. एकपंक्तिरचना (स्त्री.)

alike

सारखा

aline

align

alinement

alignment

alive

Elec. जागृत

alkali

Chem. अल्कधर्मी, अल्क-

alkaline accumulator

Elec. Eng. अल्क संचायक

alkaline cell

अल्कधर्मी घट

alkalinity

Chem. अल्कधर्मिता (स्त्री.)

all wave

सर्व तरंग-

all wave receiver

Radio सर्व तरंग ग्राही

all wave turning coil

सर्व तरंग मेलन कुंडल

allotrope

(a form showing allotropy) अपरुप (न.)

allotropic

अपरुपी, अपरुप-

allotropy

Chem. (as, the property of certain substances existing in two or more modifications distinct in physical and some chemical, properties) अपरुपता (स्त्री.)

allow

(as to permit) अनुमत करणे, अनुमत होणे

allowed

अनुमत

allowed band

अनुमत पट्ट

alloy

Chem. Met. संमिश्र (पु.)

alloying

Met. धातुमिश्रण (न.)

alnico

(a ferromagnetic alloy used for making permanent magnets) ऍलनिको (पु.)

alpha

१ (symbol or A) आल्फा (पु.) २ (as, alpha particle) आल्फा कण (पु.) ३ ((as alpha ray) आल्फा किरण (पु.)

alpha clounter

Nucleonics (complete apparatus for alpha particle counting, including alpha tube, amplifier, discriminator, scaler and recorder) आल्फा गणित्र

alpha cutoff

आल्फा काट

alpha particle

आल्फा कण ( a कण)

alpha particle spectrum

आल्फा कण पंक्ति

alpha radiation

आल्फा प्रारण

alpha radiator

आल्फा प्रारी, आल्फा रेडिएटर

alpha radioactivity

आल्फा किरणोत्सारिता

alpha rays

आल्फा किरण (पु.अ.व.) ( a किरण)

alpha rays straggling

आल्फा किरणांचे विचरण

alter

१ फेरफार करणे, फेरफार होणे २ (commonly) बदल करणे, बदल होणे

alterable

१ फेरफारयोग्य २ बदलण्यायोग्य

alteration

१ (the term suggests changes only in a single detail or characteristic without loss of identity or new essential character) फेरफार (पु.) २ बदल (पु.)

alternate

एकांतरित, एकांतर-, एक सोडून एक

alternate channel interference

एकांतर प्रणाल व्यतिकरण

alternately

एकांतरित रीतीने, आलटून पालटून

alternating

१ एकांतर- २ Elec. प्रत्यावर्ती

alternating current

प्रत्यावर्ती धारा

alternating current bell

a.c. bell

alternating current bridge

प्रत्यावर्ती धारा सेतू

alternating current dynamo

प्रत्यावर्ती धारा विद्युतजनित्र, प्रत्यावर्ती धारा डायनामो

alternating current electromagnet

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा विद्युतचुंबक

alternating current exciter

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा उत्तेजित्र

alternating current generator

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा जनित्र (ए.सी. जनित्र)

alternating current motor

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा चलित्र

alternating current relay

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा रिले

alternating current resistance

(the ratio of the average power dissipated to the square of the effective current in a conductor carrying an alternating current) प्रत्यावर्ती धारा रोध

alternating current series motor

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा एकसरी चलित्र

alternating current transformer

Elec.Eng. प्रत्यावर्ती धारा परिवर्तित्र

alternating gradient focusing

प्रत्यावर्ती प्रवणता नाभीयन

alternating magnetic dipole

प्रत्यावर्ती चुंबकीय द्विधुव

alternation

१ एकांतरण (न.) २ प्रत्यावर्तन (न.)

alternative

१ वैकल्पिक २ पर्यायी

alternatively

१ एक सोडून एक २ आलटून पालटून, विकल्पाने

alternator

Elec.Eng. प्रत्यावर्तित्र (न.), ऑल्टरनेटर (पु.)

altimeter

(an aneroid barometer used for measuring altitude by the decrease in atmospheric pressure with height) उंचीमापी (पु.)

altitude

१ (as vertical elevation of an object above a given level) उंची (स्त्री.), उच्चता (स्त्री.) २ Astron. (the angular elevation of a celestial object above the horizon measured by the arc of a vertical circle intecepted between the object and the horizon) उन्नतांश (पु.) ३ (as height in feet or metres above sea level) (समुद्रसपाटीपासून) उंची (स्त्री.)

aluminium anode cell

Elec.Eng. ऍल्युमिलिअम ऍनोड घट

aluminium leaf electroscope

ऍल्युमिलिअम पत्र विद्युतदर्शी

amalgam

Chem. (mixture of a metal with mercury) पारदमिश्र (न.) (पारद पारा)

amateur

अव्यवसायी (पु.)

amateur band

(one of the bands of frequencies used by radio amateurs for communication) अव्यवसायी पट्ट

amber

Min. ऍम्बर (न.)

ammeter

Elec. (an instrument for measuring electric current in amperes) ऍम्पिअरमापी (पु.) ऍमीटर (पु.)

ammeter shunt

Elec.Eng. ऍमीटर पार्श्वपथ

amode bend rectification

Radio, Thermionics (rectification dependent on the curvature of the anode current versus grid voltage characteristic) ऍनोड नमन दिष्टकरण

amorphous

१ (without real or apparent crystalline form; without crystal structure- as opposed to crystalline) अस्फटिकी, अस्फटिक- २ (having no determined form) अनियतरुप ३ (shapeless, formless) अनाकृति-

amorphous substance

अस्फटिक पदार्थ

amp.

Elec.Eng. (abbr. of ampere) ऍम्प

amperage

Elec.Eng. (the strength of electric current expressed in amperes) ऍम्पिअरता (स्त्री.)

ampere

Elec.Eng.(abbr. A or a or amp.) (after French physicist Ampere- a unit of intensity of electric current) ऍम्पिअर (पु.)

ampere balance

Elec.Eng. ऍम्पिअर तुला (स्त्री.)

ampere conductors

Elec.Eng. ऍम्पिअर वाहके (पु.अ.व.)

ampere hour

Elec.Eng. (a practical unit of quantity of electricity) ऍम्पिअर तास (पु.)

ampere hour capacity

Elec.Eng. ऍम्पिअर तास क्षमता

ampere hour efficiency

Elec.Eng. ऍम्पिअर तास कार्यक्षमता

ampere hour meter

Elec.Eng.(a meter which records the ampere hours flowing in a circuit) ऍम्पिअर तासमापी

ampere minute

Elec.Eng. ऍम्पिअर मिनिट (न.)

ampere second

Elec.Eng. ऍम्पिअर सेकंद (पु.)

ampere turn

Elec.Eng.( a unit of magnetomotive force - as of a coil or winding in ampere turns) ऍम्पिअर वेढा (पु.)

ampere wires

ampere conductors

ampere's law

Elec.Eng. ऍम्पिअरचा सिद्धांत

ampere's rule

Elec.Eng. ऍम्पिअरचा नियम

Ampere's theory of magnetisation

Elec.Eng.(a theory based on the assumption that the magnetic property of a magnet is due to currents circulating in the molecules of the magnet) ऍम्पिअर चा चुंबकन सिद्धांत

amperemeter

ammeter

amplification

(the act or product of amplifying, as enlargement) प्रवर्धन (न.)

amplification coefficient

Thermionics (symbol u) प्रवर्धनांक (पु.) (सं. u)

amplified

प्रवर्धित

amplifier

Elec.Comm. प्रवर्धी (पु.)

amplify

(to utilise as, the input of voltage, current or power so as to obtain an output of greater magnitude) प्रवर्धित करणे, -चे प्रवर्धन होणे

amplifying

प्रवर्धनी, प्रवर्धन-

amplifying unit

प्रवर्धनी घटक उपकरण

amplitude

१ (the maximum value of a periodically varying quantity during a cycle e.g. the maximum displacement from its position of rest of a vibrating particle, or the maximum value of an alternating current) परमप्रसर (पु.), आयाम (पु.) २ Math. (angle or argument of a complex number) कोनांक (पु.)

amplitude distortion

Elec. परमप्रसर विकृति, आयाम विकृति

amplitude factor

Elec.Eng. आयामांक (पु.)

amplitude frequency response characteristic

आयाम वारंवारता प्रतिसाद लक्षण

amplitude modulated detector

आयाम आपारिवर्तित संसूचक

amplitude modulated noise

आयाम आपारिवर्तित कुरव

amplitude modulation

Radio आयाम आपारिवर्तन

amplitude modulation receiver

आयाम आपारिवर्तन ग्राही

amplitude of vibration

कंपन आयाम, कंपनाचा आयाम

amplitude resonance

आयाम संस्पंदन

amplitude response

आयाम प्रतिसाद

amplitude selector

आयाम वरणित्र

analogue

सदृश

analogy

सादृश्य (न.)

analysable

विश्लेषणीय

analyse

विश्लेषण करणे

analysed

विश्लेषित

analyser

विश्लेषक (पु.)

analysis

विश्लेषण (न.)

analytic

वैश्लेषिक, विश्लेशी, विश्लेषण-

analytical geometry

वैश्लेषिक भूमिति

analytical method

विश्लेषण पद्धति

anastigmatic

Optics (not astigmatic - used esp. of lenses that are able to form approximately point images of object points) अनबिंदुक (अन् + बिंदुक) (अनबिंदुक नाभि-)

anastigmatic lens

अनबिंदुक भिंग

anastigmatism

Optics अनबिंदुकता (स्त्री.) (अनबिंदुक नाभिता)

anchor ring

(लंगराचे वगैरे) कडे (न.)

Anderson's bridge

Elec.Eng. ऍन्डरसन बिज, ऍन्डरसन सेतु

anemometer

(an instrument for measuring the velocity of the wind) पवनमापी (पु.)

aneroid

(containing no liquid or actuated without the use of liquid) निर्द्रव-

aneroid barometer

निर्द्रव हवादाबमापी

angle

Math. कोन (पु.) (अ.व. कोन)

angle of aberration

Astron. विपथन कोन

angle of arrival

(the angle between the line of propagation of a radio wave and the earth's surface at the point of reception) आगमन कोन

angle of contact

स्पर्श कोन

angle of declination

दिक्पात कोन

angle of deviation

Light विचलन कोन

angle of dip

Geol. नति कोन, नमन कोन

angle of divergence

अपसरण कोन

angle of elevation

उन्नति कोन, उन्नमन कोन

angle of emergence

Optics निर्गमन कोन

angle of friction

Eng. घर्षण कोन

angle of helix

हेलिक्स कोन

angle of impact

आघात कोन

angle of incidence

Acous. Light आपतन कोन

angle of lag

Elec.Eng. पश्चता कोन

angle of lead

Elec.Eng. अग्रता कोन

angle of minimum deviation

Light न्यूनतम विचलन कोन

angle of polarisation

Light धुवण कोन

angle of projection

प्रक्षेप कोन

angle of reflection

Acous.Light परावर्तन कोन

angle of refraction

Light अपवर्तन कोन

angle of respose

१ (also angle of rest) (the angle that the plane of contact between two bodies makes with the horizontal when the upper body is just on the point of sliding) विश्राम कोन २ (the angle whose tangent is the coefficient of friction between two bodies) घर्षण कोन

angle of revolution

परिक्रमण कोन

angle of rotation

घूर्णन कोन

angle of slip

सर्पण कोन

angle of torsion

Mech. मोटन कोन

angle of total reflection

पूर्ण परावर्तन कोन

angle of twist

angle of torsion

angle straggling

(as the variation in the direction of motion of particles after passing through a certain thickness of matter) कोन विचरण

angstrom unit

(named after the Swedish physicist A.J. Angstrom - the unit employed for expressing the wavelengths of light, ultra violet radiations and x rays) ँगस्ट्रॉम एकक (सं. A किंवा A.U.)

angular

कोनीय

angular acceleration

कोनीय त्वरण

angular deviation

कोनीय विचलन

angular displacement

कोनीय विस्थापन

angular motion

कोनीय गति

angular resolution

कोनीय वियोजन

angular velocity

कोनीय वेग

anion

Elec.etc.(in an eletrolyte, the ion which carries the negative charge and which migrates towards the anode under the influence of an applied potential difference - opposed to cation) ऍनायन (पु.)

anisotropism

विषमदैशिकता (स्त्री.)

anisotropous

anisotropic

anneal

(to heat and then cool slowly) अनुशीतन करणे, सावकाश निववणे

annealing

अनुशीतन (न.), सावकाश निववणे (न.)

annealing chamber

अनुशीतन कक्ष

annihilate

१ (as to destroy totally to reduce to nothing) नाशन करणे २ (to cause to be of no effect, nullify) परिशून्यन करणे

annihilation of matter

dematerialisation

annular

(of or relating to a ring, forming a ring, shaped like a ring) वलयाकृति-, कंकणाकृति-

annular eclipse

Astron. कंकणाकृति ग्रहण

annular magnetic spectrograph

वलयाकृति चुंबकीय पंक्तिलेखी

anode

Elec. १ (the electode at which electrons leave a device to enter the external circuit - opposed to cathode) ऍनोड (पु.) २ Thermionics (also called plate - any electrode in a thermionic tube which acts as a collector of electrons) ऍनोड (पु.)

anode bend rectifier

ऍनोड नमन दिष्टकारी

anode current

Thermionics (the current flowing to the anode of a multi-electrode thermionic tube) ऍनोड धारा

anode effect

Elec. Eng. (a term used in electrolysis to denote the sudden drop in current due to the formation of a film of gas on the surface of the anode) ऍनोड परिणाम

anode feed

ऍनोड भरण

anode input power

ऍनोड निविष्टि शक्ति

anode load

ऍनोड भार

anode modulation

Radio ऍनोड आपरिवर्तन

anode modulator

ऍनोड आपरिवर्तित्र

anode rectification

anode bend rectification

anodic

(of, at or relating to an anode - opposed to cathodic; of a chemical element - tending to form an anode in an electrochemical cell in relation to another element) ऍनोडी

anodise

(to subject as a metal to electrolytic action by making it the anode of a cell before coating with a protective or decorative film) ऍनोडन करणे

anodising

ऍनोडनकारी

anomalous

(as deviating from a general rule, method or anlogy or from the strict characteristics of the type) असंगत

anomalous behaviour of water

पाण्याचे असंगत वर्तन

anomalous behavious

असंगत वर्तन

anomalous dispension

Light असंगत अपस्करण

anomalous expansion of water

पाण्याचे असंगत प्रसरण

anomalous magnetisation

Elec.Eng.(an irregular distribution of magnetisation in which consequent poles exist as well as two main poles) असंगत चुंबकन

anomalous valence

(as an exceptional valence) असंगत संयुजा

anomaly

असंगति (स्त्री.)

ante-

(before) -पूर्व

antechamber

Eng.अंतःकक्ष (पु.)

antenna

Radio (an elevated and or extended system of conductors used for the transmission and or reception of electromagnetic waves) ऍन्टेना (पु.), आकाशग (पु.)

antenna array

Radio (a group of two or more ntennae spatially arranged to have particular directional radiating and or receiving properties) ऍन्टेना विन्यास, आकाशग विन्यास

antenna effect

Radio (the action of a loop antenna in picking up signals from directions in which it is not normally responsive, due to asymmetrical distribution of capacitance of earth) आकाशग परिणाम

antenna slot

आकाशग खाच

antenna system

Radio (the whole of the equipment of a radio transmitter or receiver associated with the antenna to earth circuit) ऍन्टेना संहति

antennae

ऍन्टेना (पु.अ.व.), आकाशग (पु.अ.व.)

anti stokes line

(a spectrum line of radiation not conformed to Stokes' law) प्रतिस्टोक्स रेषा

anti-

१ (of the same kind but situated opposite; exerting energy in opposite direction etc.; one that is opposite in kind to) प्रति- २ -निवारक , - विघातक, -विरोधी, - प्रतिबंधक

anticathode

प्रतिकॅथोड (पु.)

anticlockwise

प्रतिघटि (short for प्रतिघटिवत, घटि clock)

anticoincidence

प्रतिसंपात (पु.)

anticoincidence circuit

प्रतिसंपाती परिपथ

anticyclone

प्रतिवात्या (पु.)

antiferromagnetism

प्रतिफेरो चुंबकत्व (न.)

antineutrino

Nucleonics (particle presumed to be emitted during radio active decay by positron emission or electron capture) प्रतिन्यूट्रिनो (पु.)

antineutron

Nucleonics (recently discovered particle which can mutually annihilate a neutron, with the evolution of vast energy) प्रतिन्यूट्रॉन (पु.)

antinode

Acous., Radio etc. प्रतिनिस्पंद (पु.)

antiparticle

प्रतिकण (पु.)

antiperiodic

१ प्रतिआवर्ती २ प्रतिआवर्त-

antipode

१ (on a sphere, e.g. the earth, points on the surface at either extremity of a diameter) प्रतिविन्यासी (पु.) २ Math. प्रतिव्यासांत (पु.)

antiproton

Nucleanics (negative proton postulated for some time and recently demonstrated) प्रतिप्रोटॉन (पु.)

antiresonance

प्रतिसंस्पंदन (न.)

antiresultant

प्रतिपरिणामी

antisotropic

(exhibiting properties as, velocity of light transmission, conductivity of heat or electricity, compressibility, with different values when measured along axes in different directions) विषमदैशिक, विषमदिक

antisymmetric

प्रतिसममित

antisymmetrical wave function

प्रतिसममित तरंगफल

aperiodic

१ अनावर्ती २ अनावर्त-

aperiodicity

१ अनावर्तिता (स्त्री.) २ अनावृत्तिता (स्त्री.)

aperture

१ छिद्र (न.) २ Optics (as any opening through which radiation or particle fluxes may pass) द्वारक (न.)

aperture compensaion

छिद्र प्रतिपूरण

aperture distortion

छिद्र विरुपण

apex

(the top or pointed end of anything) अग्र (न.), शिखाग्र (न.)

aplanat

Optics (an aplanatic lens) अविपथी भिंग (न.)

aplanatic

Optics (said of an optical system which produces an image free from spherical aberration) अविपथी (गोलीय विपथनरहित)

aplanatic focus

अविपथी नाभि

aplanatic lens

aplanat

aplanatism

अविपथनता (स्त्री.)

apochromatic

Optics (said of a microscope objective in which spherical and chromatic aberrations have been corrected with the greatest possible completeness) अतिअवर्णी

apochromatic lens

अतिअवर्णी भिंग

apparatus

उपकरण (न.), उपकरण संच (पु.)

apparent

आभासी

apparent brightness

आभासी द्युति

apparent doublet

आभासी द्विक

apparent expansion

Heat Thermodynamics आभासी प्रसरण

apparent magnitude

Astron. आभासी प्रत

apparent motion

आभासी गति

apparent power

Elec. Eng.(a term occasionally used to denote the volt amperes in an a.c. circuit) आभासी शक्ति

apparent solubility

आभासी द्रावणीयता

apparently

वरवर पाहता, आभासी रीत्या

appear

१ उपस्थित होणे २ दिसून येणे ३ प्रकट होणे

appearance

१ उपस्थिति (स्त्री.) २ (as what something appears to be) स्वरुप (न.),दिसून येणे (न.) ३ प्रकट होणे (न.)

appleton layer

Radio (after Sir Edward Appleton, Eng. physicist) ऍपलटन स्तर

appliance

१ उपयंत्र (न.) २ (as device) साधन ३ (as instrument) साधित्र (न.)

application

१ (act of applying) प्रयुक्ति (स्त्री.), प्रयुक्त करणे (न.) २ (something applied or used in applying or capacity of being practically applied or used) उपयोजन (न.)

applied

१ प्रयुक्त २ (as opposed to pure) उपयोजित (as in applied chemistry उपयोजित रसायनशास्त्र)

apply

१ (to bring into action; to put into effect) प्रयुक्त करणे, प्रयुक्त होणे, लागू करणे, लावणे, लागू होणे २ (to use or employ for particular purpose) उपयोजन करणे

approximate

निकट, जवळजवळ, अदमासे

approximate estimation

निकट प्राक्कलन

approximately

निकटतः, जवळजवळ, अदमासे

approximation

१ निकटन (न.) २ (as rough approximation) स्थूलमान (न.)

aqueous humour

Anat. (of an eyeball) नेत्रोद (न.)

arago's disc

ऍरगो चकती

arago's rotation

Elec.Eng. ऍरगो घूर्णने (न.अ.व.)

arbitrary

यादृच्छिक

arbitrary constant

यादृच्छिक स्थिरांक

arc

१ (as a luminous discharge of electricity through an ionised gas) प्रज्योत (स्त्री.) २ Math. (as a portion of a circle or of any other conic section) चाप (पु.)

arc brazing

प्रज्योत पिझाळण

arc control device

Elec.Eng. प्रज्योत नियंत्रण साधन

arc discharge

प्रज्योत विमोच (विद्युन्मोच)

arc furnace

Elec.Eng. प्रज्योत भट्टी

arc lamp

प्रज्योती (स्त्री.)

arc rectifier

Elec.Eng. प्रज्योत दिष्टकारी

arc spectrum

Light (a spectrum originating in non-ionised atoms of an element) प्रज्योत पंक्ति

arc voltage

Elec.Eng. प्रज्योत व्होल्टता

arc welding

Elec.Eng. प्रज्योत वितळजोड, प्रज्योत वितळजोड लावणे

archimedes' principle

आर्किमिडिजचे तत्त्व

area

१ (any particular extent of space or surface etc.) क्षेत्र (न.) २ Math. (as a surface measure - it applies to things measurable in two dimensions or directions only) क्षेत्रफळ (न.)

areal

१ (of, relating to, or involving an area) क्षेत्रीय २ क्षेत्र फलीय

areal velocity

Astron. etc. क्षेत्रीय वेग

argand diagram

Elec.Eng. Math.(after Jean Robert Argand, Fr. mathematician) आरगॅन आकृति

argument

Math. १ (as one of the independent variables upon whose value that of a function depends) चलनांक (पु.), चलमूल्य (न.)

arhitectural engineering

वास्तु अभियांत्रिकी

arithemetic

अंकगणित (न.)

arithmetic

अंकगणितीय, गणित-

arithmetic mean

Math. (a quantity formed by adding quantities together in any order and then dividing by their number) गणित माध्य, समांतर माध्य

arithmetic progression

Math. गणित श्रेढी, समांतर श्रेढी

arithmetic unit

गणित एकक

arithmetically

अंकगणितीयदृष्ट्या, गणित दृष्ट्या

arm

भुजा (स्त्री.), बाहु (पु.)

arm of an angle

कोनभुजा (स्त्री.)

arm of a force

बलभुजा (स्त्री.)

armature

Elec.(as a moving part in a magnetic circuit) आर्मेचर (न.)

armature coil

Elec.Eng. आर्मेचर कुंडल

armature reaction

Elec.Eng.(the magnetomotive force produced in the magnetic circuit of an electric machine by the armature currents) आर्मेचर प्रतिक्रिया

arrange

१ (to put in correct, convenient or desired order; to adjust properly) मांडणी करणे, रचना करणे २ व्यवस्था करणे

arranged

१ मांडणी केलेला, रचना केलेला २ व्यवस्था केलेला

arrangement

१ (the act or action of arranging or putting in correct, convenient or desired order) मांडणी (स्त्री.), रचना (स्त्री.) २ व्यवस्था (स्त्री.)

arrangement in parallel

Elec. समांतर मांडणी (समांतर परिपथसरयुक्त मांडणी)

arrangement in series

Elec. एकसरी मांडणी (एक परिपथसरयुक्त मांडणी)

array

१ (as a regular and imposing grouping or arrangement) विन्यास (पु.) २ Math. Stat. (as a number of mathematical elements arranged in rows and columns) मांडणी (स्त्री.) ३ Radio (as antenna array) ँन्टेना विन्यास (पु.), आकाशग विन्यास (पु.)

arrayed

विन्यसित

arrest

(as to put a stop to a process or movement) थोपवणे, खुंटवणे, अटकाव करणे

arrested

थोपवलेला, खुंटवलेला, खुंटलेला, अटकाव केलेला

arrester

रक्षक (पु.) (as in lightning arrester तडित रक्षक)

arrival

आगमन (न.)

arrow

(as a mark to indicate direction as in vectors etc.) बाण (पु.) (---)

artifice

युक्ति (स्त्री.)

artificial

कृत्रिम

artificial antenna

Radio (also dummy antenna) कृत्रिम ँन्टेना, कृत्रिम आकाशग

artificial disintegration

(transmutation of nonradioactive substances brought a by the bombardment of the nuclei of their atoms by high velocity particles) कृत्रिम विघटन

artificial horizon

कृत्रिम क्षितिज

artificial lines

Elec.Comn. कृत्रिम तारवर्ग (पु.अ.व.)

artificial magnet

कृत्रिम चुंबक

artificial radioactivity

(the radioactivity of artificially produced radioelements) प्रेरित किरणोत्सारिता, कृत्रिम किरणोत्सारिता

artificially

कृत्रिम रीत्या

asbestos

ऍसबेस्टॉस (पु.)

ascend

आरोहण करणे, वर चढणे, वर जाणे, चढणे

ascending

१ आरोही २ चढता

ascending order

आरोही क्रम

ascent

१ आरोह (पु.) (as a process) आरोहण (न.) २ चढ (पु.), चढण (स्त्री.)

aspheric

अगोलीय

aspherical lens

अगोलीय भिंग

aspiration

(as the removal of fluids or gases from the body by suction) चूषण (न.)

aspiration thermometer

चूषण तापमापी

aspirator

Chem. (a device for drawing a system of air or liquid through an apparatus by suction) चूषित्र (न.)

assay

धातुपरीक्षा करणे

associate

१ (as to join) सहचारी बनणे, सहचारी होणे २ (as to connect) संबंध जोडणे, संबंध असणे

associated

१ सहचारी २ संबंधित असलेला

association

सहचरण (न.)

assume

गृहीत धरणे

assumption

गृहीत (न.)

astatic

(having little or no tendency to take a fixed or definite position or direction; not static) अस्थितिक

astatic galvanometer

Elec.Eng. अस्थितिक गॅल्व्हानोमीटर

astatic needle

अस्थितिक सूचि

astatic system

Elec.Eng.(an arrangement of two or more magnetic needles on a single suspension so that in a uniform magnetic field, there is no resultant torque on the suspension) अस्थितिक मांडणी, अस्थितिक संहति

astatine

अस्टटान (न.)

astigmatic

Optics अबिंदुक (अबिंदुक नाभि-)

astigmatic lens

अबिंदुक भिंग

astigmatism

Optics (a defect in an optical system on account of which, instead of a point image being formed of a point object, two short line images - focal lines- are produced; a defect in an eye or lens that prevents correct focusing) अबिंदुकता (स्त्री.) (अबिंदुक नाभिता)

aston dark space

Electronics (after Francis W Aston, Eng. chemist physicist - in a glow dischare device, a narrow dark region immediately adjoining the cathode) ऍस्टन अदीप्त प्रदेश

astray

उत्पथ, आडवाटेने

astronomical

खगोलीय, खगोल-

astronomical telescope

खगोल दूरदर्शी

astronomy

खगोलशास्त्र (न.)

astrophysical

खगोल भौतिकीय

astrophysics

(a branch of astronomy dealing principally with the physical and chemical natures of the heavenly bodies and their origin and evolution) खगोल भौतिकशास्त्र (न.)

asymmetric

(as not symmetrical) असममित

asymmetric rotator

असममित घूर्णक

asymmetrically

असममित रीतीने, असममित रीत्या

asymmetry

असममिति (स्त्री.)

asymmetry potential

असममिति विभव

asynchronous

(not concurrent in time - opposed to synchronous) असंकालिक

asynchronous motor

Elec.Eng. असंकालिक चलित्र

at random

यादृच्छिक

at rest

विरामित, विराम अवस्थेत

at right angles

(in a perpendicular direction) - शी लंब दिशेने

atmosphere

वातावरण (न.)

atmospheric

वातावरणाचा, वातावरणीय

atmospheric disturbances

वातावरणीय विक्षोभ (पु.अ.व.)

atmospheric noise

वातावरणीय कुरव

atmospheric pressure

(the pressure exerted in every direction at any given point by the weight of atmosphere) वातावरणीय दाब

atmospheric refraction

वातावरणीय अपवर्तन

atmospherics

Radio (disturbances produced in radio receiving apparatus by atmospheric electrical phenomena as electrical storms) तडितक्षेप (पु.)

atom

अणु (पु.)

atom smaksher

अणु भंजी

atomic

अणु-, अणुक, आण्विक

atomic age

अणु युग

atomic clock

अणु कालदर्शी

atomic configuration

(the arrangement in space of the atoms of a molecule) अणु संरुपण, अणुंचे संरुपण

atomic disintegration

अणु विघटन (न्यूक्लीय विघटन)

atomic emission

आण्विक उत्सर्जन

atomic energy

अणु ऊर्जा, न्यूक्लीय ऊर्जा

atomic furnace

अणुभट्टी (स्त्री.) (अणु न्युक्लीय क्रियाधानी)

atomic heat

Chem.(the quantity of heat required to raise the temperature of one gram atom of an element by १ deg.C) अणु ऊष्मा

atomic mass

(the mass of an atom) अणु वस्तुमान, अणूचे वस्तुमान

atomic mass unit

Nucleonics अणु वस्तुमान एकक

atomic migration

आण्विक स्थानांतरण

atomic nucleus

अणु केंद्रक

atomic number

(a number characteristic of an element and taken to represent the positive charge on the nucleus of an atom of the element) अणु अंक

atomic pile

अणु न्युक्लीय क्रियाधानी

atomic power

अणु शक्ति

atomic refraction

Chem.(the contribution made by a gram-atom of an element to the molecular refraction of a compound) अणु अपवर्तन

atomic rotation

अणु घूर्णन

atomic spectrum

अणु पंक्ति

atomic structure

अणु संरचना, अणुची संरचना

atomic theory

अणु सिद्धांत

atomic volume

Chem. (the volume occupied by one gram atom of an element) अणु आकारमान

atomic weight

१ अणुभार (पु.) २ (Chem.) (the relative weight of an atom of an element when referred to some element taken as a standard e.g. when the weight of an atom of oxygen istake as १६.०००) अणुभारांक

atomic weight unit

atomic mass unit

atomicity

Chem.(the number of atoms contained in a molecule of an element) अणुता (स्त्री.), आण्विकता (स्त्री.)

atomisation

कणन (न.)

atomise

(as to reduce to minute particles) कणन करणे

atomiser

कणित्र (न.)

attach

संलग्न करणे, संलग्न होणे, जोडणे

attached

संलग्न, जोडलेला

attenuate

१ (to lessen the amount, force or value of; to reduce the severity of) क्षीणन करणे, क्षीणन होणे २ (to render less viscid or dense; to rarefy) विरलन करणे, विरलन होणे

attenuated

१ क्षीणित २ विरलित

attenuation

१ (Elec.)(diminuation of force or intensity etc; weakening) क्षीणन (न.) २ विरलन (न.)

attenuation band

क्षीणन पट्ट

attenuation coefficient

क्षीणन गुणांक

attenuation constant

१ Elec. क्षीणन स्थिरांक २ (as decay constant) ऱ्हास स्थिरांक

attenuation distortion

क्षीणन विकृति

attenuation equaliser

Elec.Comm. क्षीणन समकारी

attenuation factor

क्षीणनांक (पु.)

attenuation ratio

क्षीणन गुणोत्तर

attenuator

Elec. क्षीणक (पु.)

attract

आकर्षित करणे

attraction

आकर्षण (न.)

attraction due to gravity

गुरुत्वाकर्षण (न.)

attraction force

आकर्षण बल

attribute

१ (inherent quality) धर्म (पु.), अंगगुण (पु.) २ गुणविशेष (पु.)

audibility

Acous. श्राव्यता (स्त्री.)

audible

श्राव्य

audience

श्रोतृवर्ग (पु.)

audio frequency

Elec.Comm. श्रवण वारंवारता

audio frequency choke

श्रवण वारंवारता चोक

audio howler

श्रवण कोलाहलित्र

audio volume control

श्रवण ध्वनिमान नियंत्रण

audio-

(of hearing) श्रवण-

audiometer

Acous. श्रवणमापी (पु.)

audiometry

श्रवणमिति (स्त्री.)

audition

१ श्रवण (न.) २ श्रवण चाचणी (स्त्री.)

auditorium

Acous.(specif. the enclosure in which an audience gathers for hearing the original or reprouced sounds) श्रोतृगृह (न.)

auditory

(of the sense of hearing) श्रवणेंद्रियविषयक, श्रवण-

augment

आवर्धित करणे, आवर्धित होणे

augmentation

आवर्धन (न.)

aural

श्राव्य, श्रवण-

aural range

श्रवण टप्पा, श्रवण परास

aurora

(the redness of the sky just before the sun rises) धुवप्रकाश (पु.), अरुणप्रकाश (पु.)

auto emission

Thermionics स्वयं उत्सर्जन (न.)

auto gain control

automatic gain control

auto-

स्वयं-, स्व-

autocollimating

स्वसमांतरी

autocollimating spectrograph

स्वसमांतरी पंक्तिलेखी

autocollimation

स्वसमांतरण (न.)

autocollimation spectrometer

स्वसमांतरी पंक्तिमापी

autocollimator

स्वसमांतरित्र (न.)

autoionisation

स्वयं आयनन (न.)

automatic

स्वयंचलित

automatic gain control

Radio स्वयंवर्धन नियंत्रण

automatic signalling

Elec.Eng. स्वयंचलित संकेतन

automatic synchroniser

स्वयंचलित संकालक

automatic volume control

Radio स्वयंचलित ध्वनिमान नियंत्रण

automation

स्वयंचलन (न.)

automobile

स्वयंचलित्र (न.)

autoradiogram

autoradiograph

autoradiographic

किरणोत्सारचित्रीय

autoradiography

(the process of making autoradiograph) किरणोत्सारचित्रण (न.)

autoraiograph

(as, an image produced on a photographic film or plate by the radiations from a radioactive substance) किरणोत्सारचित्र (न.)

autotransformer

Elec.Eng. स्वयंपरिवर्तित्र (न.)

auxiliary arc

साहाय्यकारी प्रज्योत

auxiliary electrode

Elec.Eng.(as additional electrode placed in an electrolytic cell for the purpose of making potential measurements) साहाय्यकारी इलेक्ट्रोड

auxillary

साहाय्यकारी, साहाय्यक

availability

उपलब्धता (स्त्री.)

available

उपलब्ध

available energy

उपलब्ध ऊर्जा

available power

उपलब्ध शक्ति

avalanche

(any sudden great or overwhelming rush or flood) अवधाव (पु.)

average

सरासरी (स्त्री.)

average current

Elec.Eng. सरासरी धारा

average life

(of a radioactive substance) सरासरी आयुष्य

average speed

सरासरी चाल, सरासरी द्रुतता

average velocity

सरासरी वेग

axes

अक्ष (पु.अ.व.)

axes of coordinates

Math. सहनिर्देशक अक्ष (पु.अ.व.)

axial

अक्षीय, अक्ष-

axial stress

direct stress

axial vector

१ (also called pseudovector) अक्षीय सदिश २ Crystal. अक्षीय सदिश

axiom

Math.(a self evident and generally accepted principle; an assumption or pustulate) गृहीतक (न.)

axis

(a line, usu. imaginary, which has a peculiar importance in relation to a particular problem or a set of circumstances) अक्ष (पु.) (्अ.व. अक्ष)

axis of abscissas

(in plane cartesian coordinates - the axis parallel to which abscissas are measured) भुजाक्ष (पु.)

axis of ordinates

(in plane Cartesian coordinates - the axis parallel to which ordinates are measured) कोटिअक्ष (पु.)

axis of procession

ऋ

axis of rotation

घूर्णन अक्ष

axis of symmetry

(a line about which a geometrical figure or drawing is symmetric) सममिति अक्ष

axle

Eng.etc. अक्षदंड (पु.)

ayrton shunt

Elec.Eng. आयर्टन पार्श्वपथ

azimuth

Astron. (the azimuth of a line or celestial body is the angle between the vertical plane containing the line or celestial body and the plane of the meridian) दिगंश (पु.)

azimuthal

(of or relating to aximuth) दिगंशीय

azure

नभोनील

B

Elec.Comm.(abbr. of bel) बेल

B amplifier

Elec.Comm. B प्रवर्धी (बी प्रवर्धी)

B battery

Elec. B बॅटरी (स्त्री.) (बी बॅटरी)

B layer

Radio B स्तर (पु.)

B particle

beta particle

B position

Magn. (i.e. broadside on position) B स्थिति (स्त्री.) (पार्श्व आस्थिति)

B rays

beta rays

b.p.

उत्कलनांक (सं. b.p.)

Babinet's compensator

Light (a device used, in conjunction with a Nicol prism, for the analysis of elliptically polarised light) बॅबिनेचा प्रतिपूरक

Babinet's principle

Light बॅबिनेचे तत्त्व

back

पृष्ठ (न.), पाठ (स्त्री.), पाठीमागचा भाग (पु.)

back electromotive force

Elec.Eng.(an electromotive force which opposes the normal flow of current in a circuit - sometimes called counter e.m.f.) विरोधी विद्युतगामक (विरोधी इ.एम.एफ.)

back scattering

पश्च विकिरण

background

पार्श्वभूमि (स्त्री.)

background noise

Acous. पश्च कुरव

backlash

(a sudden oft. violent backward movement or recoil; an action or reaction in a reverse direction suggesting such a backward movement or recoil etc.) विगति (स्त्री.)

backward wave

पश्चग तरंग

bad

१ वाईट, खराब २ सदोष

bad conductor

Elec. दुर्वाहक (पु.)

baffle

१ Acous. etc. (something for deflecting, checking or otherwise regulating- as a flow) बाधिका (स्त्री.) २ व्यारोध (पु.)

balance

१ (to equal or equalise in weight, number, form or proportion; to weigh in or as if in a balance) संतुलित करणे, संतुलित होणे, समतोल असणे २ (as to bring to a state or position of equipoise) तोलून धरणे, तोल सांभाळणे, संतुलणे

balance wheel

तोलचक्र (न.)

balanced

१ संतुलित २ समतोल- (balanced by - ने संतुलित केलेला)

balanced amplifier

संतुलित प्रवर्धी

balanced circuit

Elec.Comm. संतुलित परिपथ

balanced line

Elec. संतुलित तारमार्ग

balanced reaction

Chem. संतुलित अभिक्रिया (अपूर्ण अभिक्रिया)

balancer

Elec.Eng.(as a device used on polyphase or ३ wire system to equalise the voltages between the phases or the sides of the system, when unbalanced loads are being delivered) संतुलक (पु.)

balancer set

संतुलक संच

balancer transformer

Elec.Eng. संतुलक परिवर्तित्र

balancing

संतुलक

balancing liquid column

संतुलक द्रव स्तंभ

balancing transformer

Elec.Comm. संतुलन परिवर्तित्र

ball

१ बॉल (पु.), गोलक (पु.) २ गोळी (स्त्री.) ३ छर्रा (पु.)

ball bearing

Eng. बॉल बेअरिंग (न.), गोलक धारवा (पु.)

ballistic

(of or relating to ballistics or to a body in motion when the characteristics of such motion are determined by the laws of ballistics) प्राक्षेपिक, प्रक्षेप-

ballistic galvanometer

Elec.Eng. प्रक्षेप गॅल्व्हानोमीटर

ballistic pendulum

Mech. प्रक्षेप दोलक

ballistics

Mech.(the science of projectiles) प्रक्षेपिकी (स्त्री.)

balloon

बलून (न.), फुगा (पु.)

band

पट्ट (पु.), पट्टा (पु.)

band elimination filter

ऋपट्ट निरास निस्यंदक

band pass filter

Elec.Comm. पट्ट पारक निस्यंदक

band rejection filter

band elimination filter

band spectrum

Light (a typeof spectrum consisting of broad bands, each usu. having one sharp edge) वर्णाली (स्त्री.) (वर्ण colour; आली row or continuous line)

band spread

Radio पट्ट प्रसार

band stop filter

band elimination filter

band theory of solids

घन पदार्थांचा पट सिद्धांत

banded

पट्टित

banding

पट्टन (न.)

bandwidth

पट्टरुंदी (स्त्री.)

bandwidth amplifier

पट्टरुंदी प्रवर्धी

bar

१ दंड (पु.) दंडिका (स्त्री.) २ पट्टी (स्त्री.) ३ (as a unit of pressure)बार (न.) ४ Math. दंडिका (स्त्री.) (as in a- ) बार (पु.)

bar magnet

पट्टी चुंबक, दंड चुंबक

bar pendulum

दंड दोलक

barograph

Meteor.(a self registering barometer) हवादाब आलेखी (पु.)

barometer

Meteor. हवादाबमापी (पु.)

barometric

(made or indicated by a barometer) हवादाबमितीय, हवादाब

barometry

हवादाबमिति (स्त्री.)

baroscope

Meteor.(an instrument giving rough indications of changes in atmospheric pressure) हवादाबदर्शी(पु.)

barrel

१ पिंप (पु.) २ (बंदुकीची वगैरे) नळी (स्त्री.)

barrel distortion

Light Optics (a type of distortion produced by a lens by which the image of a square appears with sides curved outwards giving a sort of barrel shape) मध्यवर्धित विरुपण

barrier

१ (as any obstruction) अवरोध (पु.), २ रोधिका (स्त्री.) ३ (as a material object or set of objects that separates, keeps apart or demarcates or serves as a barrier) प्राचीर (न.) (as in potential barrier विभव प्राचीर) (प्राचीर an enclosure, fence or wall)

barrier layer

१ Elec.(the surface of contact between a semiconductor and a metal that acts as an alternating current rectifier) रोधिका स्तर २ Electronics प्राचीर स्तर

barrier layer cell

रोधिका स्तर घट

barrier layer rectifier

रोधिका स्तर दिष्टकारी

baryon

बॅरिऑन (पु.)

base

१ पाया (पु.) २ आधार (पु.) ३ Math.(as in logarithms) आधारांक (पु.) ४ तळ (पु.) ५ Chem. आम्लारि (पु.)

base line

आधार रेषा

base vector

आधार सदिश

basic

१ मूळ, मूलभूत २ पायाभूत ३ Chem. आम्लारिधर्मी ४ Geol. अल्पसिलिक

batch

(as a quantity of material destined for one operation) घाणा (पु.)

bath

(a vessel containing a medium as water, oil, sand etc. for regulating the temperature of something placed in or upon it and used esp. in chemistry) मज्जनी (स्त्री.)

bathysphere

Geol. बॅथिस्फिअर (पु.), गभीरगोल (पु.)

battery

Elec.(a group of two or more primary cells or accumulators, electrically connected in series or in parallel) बॅटरी (स्त्री.), विजेरी संच (पु.)

battery with cells in parallel

अनेकसरी घट बॅटरी

battery with cells in series

एकसरी घट बॅटरी

bead

मणी (पु.)

bead thermistor

मणी थर्मिस्टर

beaker

चंचुपात्र (न.)

beaker with spout

चोचदार चंचुपात्र

beam

१ शलाका (स्त्री.), दंड (पु.) २ (as a collection of nearly parallel rays, as of light or X rays) किरणशलाका (स्त्री.), किरणपुंज (पु.) (as of particles such as electrons) कणपुंज (पु.) ३ (a light ray) प्रकाशकिरण (पु.), कवडसा (पु.) ४ (of a balance) (तराजूची) दांडी (स्त्री.) ५ Eng. (लाकडी) तुळई (स्त्री.)

beam antenna

Radio शलाका ँन्टेना, शलाका आकाशग

beam of balance

तुलादंड (पु.) तराजूची दांडी

beam of light

प्रकाश किरणशलाका, प्रकाश किरणपुंज

bearing

१ Eng. बेअरिंग (न.), धारवा (पु.) २ (relative position or directions- oft. pl.) दिशा (स्त्री.), संबंध (पु.)

bearing stress

बेअरिंग प्रतिबल

beat

१ (each of the pulsations of amplitude recurring at regular intervals produced by the union of sound waves etc.) विस्पंद (पु.) २ (as,one swing of the pendulum etc.) ढोल (पु.) ३ ठोका (पु.)

beat frequency

Radio विस्पंद वारंवारता

beat note

विस्पंदी स्वर

beating

विस्पंदन (न.)

becquerel rays

(after Antoine H Becquerel, Fr. physicist - rays emitted by a radioactive substance - used before adoption of terms alpha rays, beta rays and gamma rays) बेकेरेल किरण (पु.अ.व.)

bed

१ Geol. .. etc. स्तर (पु.) २ (as of a river) पात्र (न.)

behaviour

वर्तन (न.) (as in anomalous behaviour of water पाण्याचे असंगत वर्तन)

bel

(abbr.b) Elec.Comm. (after Alexander Graham Bell - a unit ten times the size of the more frequently used decibel) बेल (न.)

bell

घंटा (स्त्री.), घंटी (स्त्री.)

bell jar

घंटापात्र (न.)

bellows

भाता (पु.)

belt

पट्टा (पु.)

bench

मंच (पु.)

bend

१ वाकवणे, वाकणे २ (to causeto turn at an angle or on a curve from a straight line, course or pattern or to deflect) नमन करणे, नमन होणे

bending

नमन (न.)

bending moment

Eng. नमन आघूर्ण

bending stress

नमन प्रतिबल

bending torque

bending moment

Bernoulli equation

बर्नुली समीकरण

Bernoulli's theorem

बर्नुली प्रमेय

beta

१ (symbol or B) बीटा (पु.) २ (as beta particle) बीटा कण (पु.) ३ (as beta ray) बीटा किरण (पु.)

beta decay

Nucleonics (a radioactive transformation of atomic uncleus in which the atomic number is increased or decreased by १ by the simultaneous emission of a beta particle, etc. as, the delay of an unstable elementary particle in which an electron or positron is emitted) बीटा ऱ्हास

beta particle

बीटा कण ( B कण)

beta ray spectroscopy

बीटा किरण पंक्तिदर्शन

beta rays

बीटा किरण ( B किरण)

betatron

(an apparatus for imparting high velocities to electrons) बीटाट्रॉन(पु.)

betweenness

Math.(the quality or state of being between two others in an ordered series) अंतरात्व (न.)

bev

Electronics (a measure of energy- billion electron volts) बेव्ह (न.)

bevatron

Nucleonics (it accelerates protons - it is so called because it produces energies in bevs) बेव्हाट्रॉन(पु.)

BHP

(abbr. of brake horse power)बी एच पी (BHP) (रोधक अश्वशक्ति, बेक अश्वशक्ति)

bi-

(in comb. - two) द्वि-

bias

अभिनति (स्त्री.) (अ.व. अभिनती)

biaural

binaural

biaxal

(having two axes) द्विअक्षीय, द्विअक्ष-

biaxial crystal

(a crystal having two optic axes) द्विअक्षीय स्फटिक

bichromate cell

Elec. बायक्रोमेट घट (बायक्रोमेट विद्युतघट)

biconcave

(concave on both sides) द्विअंतर्वक्र

biconvex

(convex on both sides) द्विबहिर्वक्र

bicursal

Math.(having two paths, one for each of two moving points- used of a curve) द्विपथी

bidirectional

(reactive or functioning in two usu. opposite directions) द्विदिशिक

bidirectional amplifier

द्विदिशिक प्रवर्धी

bifilar

(composed of or employing two threads or wires) द्वितंतुक

bifilar pendulum

द्वितंतुक दोलक

bifilar suspension

(the suspension of a body by two parallel verticle wires or threads which gives a considerable controlling torque) द्वितंतुक निलंबन

bifocal

(having two focal lengths) द्विनाभिक

bifocal lens

द्विनाभिक भिंग

bimetallic

द्विधातुक

bimetallic thermometer

द्विधातुक तापमापी

binary

१ (compounded or consisting of two parts, characterised by two) द्विअंगी २ Astron. (of stars etc.) द्वैती ३ Math. द्विवर्णक, द्विवर्णी

binary alloy

द्विअंगी संमिश्र

binary star

Astron. १ (a system of two stars that revolve around each other under their mutual gravitation) द्वैती तारा २ (as system) द्वैती संहति

binary system

१ Met. etc. द्विअंगी प्रणाली २ Astron. (as a system of binary stars) द्वैती संहति

binaural

Accus.(of or relating to two ears, involving the use or function of two ears) द्विकर्णी, द्विकर्ण-

binaural location

द्विकर्ण स्थाननिश्चयन

bind

१ बद्ध करणे, बद्ध होणे, बांधणे, बांधून घेणे २ (to form a usu. hard lump or mass) घट्ट होणे

binding

बंधनकारी, बंधन

binding energy

Nucleonics (total energy required to separate the protons and neutrons in a nucleus) बंधन ऊर्जा

binocular

द्विनेत्री (स्त्री.), (अ.व. द्विनेत्री)

binocular vision

द्विनेत्री दृष्टि

biophysics

(the application of physical principles and methods to biological problems; the physics of living organisms) जीव भौतिकी (स्त्री.)

biprism

द्विप्रिझम (पु.)

biquartz

बायक्वार्टझ (पु.)

bisect

Math. समद्विभाजन करणे, अर्धित करणे

bisection

समद्विभाजन (न.) अर्धन (न.)

bisector

Math. समद्विभाजक (पु.) अर्धक (पु.)

bismuth spiral

Elec.Eng. बिस्मथ सर्पिल

bivalent

द्विसंयुजी

bivariant

(capable of twofold variation; having two degrees of freedom) द्विचल

black

काळा, कृष्ण

black radiation

कृष्ण प्रारण

blackbody

(a body which, when raised to incandescence, emits a continuous spectrum of light rays, approximated to by carbon and tungsten) कृष्णिका (स्त्री.)

blackbody radiation

(the characteristic thermal radiation emitted by a blackbody when heated) कृष्णिका प्रारण

blackbody temperature

(the temperature at which a blackbody would emit the same radiation as it emitted by a given radiator at a given temperature) कृष्णिका तापमान

blast

१ (as air under pressure blown into a furnace; as a stream of air used tointensify heat in a furnace etc.) झोत (पु.) २ (as the ignition of detonation of an explosive charge) उत्स्फोट (पु.)

blast furnace

Met. (as a type of smelting furnace in which an air blast is used) झोतभट्टी (स्त्री.)

bleach

-चे विरंजन करणे, विरंजित करणे, विरंजित होणे

bleachability

विरंजनीयता (स्त्री.), विरंजनक्षमता (स्त्री.)

bleachable

विरंजनीय

bleached

विरंजित

bleacher

विरंजक (पु.)

bleaching

विरंजन (न.)

bleaching powder

विरंजक चूर्ण

bleeder resistance

Elec.Comm. स्त्रावी रोध

blind

अंध

blind spot

Radio etc. अंधबिंदु (पु.)

blindness

अंधता (स्त्री.)

block

खंड (पु.), खंडक (पु.)

block diagram

१ (a perspective diagram of three dimensional object used orig. for physiographic illustration of parts of the earth's surface but later adapted to other uses) त्रिमिति आकृति, खंडकाकृति (स्त्री.) २ (a drawing in which labelled squares, rectangles and other arbitrary figures represent the relative position and functions of the parts of an apparatus) स्थूल आरेख

blotting paper

शोषक कागद (पु.), टिपकागद (पु.)

blow

१ फुंकणे २ फुगवणे ३ (to destroy by an explosion) उडवून देणे

blower

१ भाता (पु.) २ फुगारी (पु.) (as in glass blower काचफुगारी)

blowpipe

फुंकनळी (स्त्री.)

blue

नील, निळा

blue shift

अभिनील विस्थापन

blueing

अभिनीलन (पु.)

blunder

घोडचूक (स्त्री.)

blur

अस्पष्ट करणे, अस्पष्ट होणे

blurred

१ अस्पष्ट २ पुसट

board

फलक (पु.)

boat

नौका (स्त्री.), नाव (स्त्री.)

bob

(a boll or weight esp. at the end of something) गोळा (पु.)

bobbin

रीळ (न.), बॉबिन (स्त्री.)

bobbin winding

Elec.Eng. रीळ कुंडलन

body

१ वस्तु (स्त्री.) (as in celestial body खवस्तु) २ पदार्थ (पु.) (as in elastic body प्रत्यास्थी पदार्थ) ३ काय (पु.) (as in one body model एककाय प्रतिकृति)

body centred

(of a space lattice- having like points at both ends of every vector paallel and equal to that between the corner and the centre of the unit cell; having identical atoms or atomic groupings at and about the corners and the centre of the unit cell) अंतःकेंद्रित

body centred cubic structure

Crystal. अंतःकेंद्रित घनाकृति संरचना

body centred structure

अंतःकेंद्रित संरचना

Bohr atom

(after Neils H D Bohr, Dan.physicist - the atom as described by the Bohr theory) बोहर अणु

Bohr theory

(a theory of the structure of the hydrogen atom that was later elaborated to apply to atoms of other elements) बोहर सिद्धांत

boil

उत्कलन करणे, उकळवणे, उत्कलन होण, उकळणे

boiler

१ उत्कलनित्र (न.) २ Eng.(as in engines) बॉयलर (पु.)

boiling

Heat उत्कलन (न.)

boiling point

Heat, Chem. उत्कलनांक (पु.)

boiling water reactor

उत्कली जल क्रियाधानी

bolometer

Elec.Eng. Heat (a very sensitive resistance thermometer used in the detection and measurement of feeble thermal radiation and esp. adapted to the study of infrared spectra) बोलोमीटर (पु.)

bolt

Eng. etc. बोलट (पु.), कडी (स्त्री.)

bomb

बॉम्बगोळा (पु.), बॉम्ब (पु.)

bomb calorimeter

Heat (a form of apparatusused for determining the calorific values of fuels) बॉम्ब कॅलरीमापी

bombard

(to subject a body or substance to the impact of rapidly moving paticles, as electrons or alpha rays) भडिमार करणे, वर्षाव करणे, मारा करणे

bombarding

भडिमार करणारा, वर्षाव करणारा, मारा करणारा

bombardment

भड्मार (पु.) वर्षाव (पु.) मारा करणे (न.)

bond

१ (as chemical bond - unit of force joining two atoms together in a molecule - generally consisting of a pair of shared electrons) बंध (पु.) २ (generally) बंध (पु.) (अ.व. बंध)

bond energy

बंध ऊर्जा

bond stress

बंध प्रतिबल

bondage

बंधन (न.)

bonding

बंधक

bonding electron

बंधक इलेक्ट्रॉन

bonds of attraction

आकर्षण बंध (पु.अ.व.), आकर्षणाचे बंध (पु.अ.व.)

boost

(to increase or amplify) वर्धन करणे

booster

वर्धी (पु.)

booster amplifier

वर्धक प्रवर्धी

border

१ तट (पु.) २ सीमा (स्त्री.), किनार (स्त्री.), काठ (पु.)

bore

विंधणे

borer

छिद्रक (पु.), वेजी (पु.)

boring

विंधण (न.)

born approximation

बॉर्नचे निकटन

Bose Einstein quantum statistics

(after Satyendra Nath Bose, Indian physicist and Albert Einstein, Am. Physicist) बोस आइनस्टाईन क्वांटम सांख्यिकी

Bose Einstein statistics

बोस आइनस्टाईन सांख्यिकी

boson

Nucleonics (a particle described by Bose-Einstein statistics) बोसान (पु.)

boss

Eng.Geol. वृत्तस्कंध (पु.), वशिंड (न.)

bottle

१ बाटली (स्त्री.), कुपी (स्त्री.) २ Elec.Comm.(a colloquialism for thermionic valve) बॉटल (स्त्री.)

bottling

बाटलीत भरुन ठेवणे (न.), कुपीभरण (न.)

bottom

तळ (पु.), बूड (न.)

bound

बद्ध, बांधलेला

bound charge

Elec.Eng. Magn.( an induced electrostatic charge which is bound by the presence of the charge of opposite polarity which induced it) बद्ध प्रभार

bound free transition

बद्ध मुक्त संक्रमण

bound particle

बद्ध कण

boundary

सीमा (स्त्री.)

boundary layer

(the region of retarded flow in a fluid close to the surface of a body past whichthe fluid flows) सीमा स्तर

boundary lubrication

Eng. सीमा वंगणन

boundary scattering

(as in thermal conduction in solids) सीमा विकिरण

bounded

सीमित, सीमाबद्ध

bounding

सीमक, सीमा -

bow

गज (पु.), धनु (पु.)

bowed string

गजाहत तंतु

bowstring

धनुतंतु (पु.)

box

पेटी (स्त्री.), पेटिका (स्त्री.)

box shaped

पेटिकाकृति-, पेटीच्या आकाराचा

Boyle's law

(after Robert Boyle, Brit. physicist) बॉईलचा नियम

bracket

१ Math. कंस (पु.) २ (as a projecting support for a shelf or other part) बॅकेट (पु.)

brackett series

Light बॅकेट श्रेणी

brake

Eng. etc.(as a device for applying resistance to the motion of a body) रोधक (पु.), बेक (पु.)

brake horsepower

(abbr. BHP) Eng.(the power of an engine or other motor as calculated from the force exerted on a friction brake or absorption dynamometer applied to the flywheel orthe shaft) रोधक अश्वशक्ति, बेक अश्वशक्ति (बी एच पी)

Bramah press

Hyd.(after J Bramah Eng.engineer) बामाचे दाबयंत्र

branch

शाखा (स्त्री.)

branched

शाखित

branching

शाखन (न.)

Braun tube

(after Karl F. Braun, Ger. physicist - an evacuated glass vessel fitted with electrodes for producing a narrow beam of cathode rays that form a bright spot on a fluorescent screen placed at the end of the tube) बाऊन नलिका

braze

(to solder with an alloy of brass and zinc) पिझाळणे (पितळेने झाळणे)

brazed

पिझाळलेला

brazing

पिझाळण (न.)

breadth

रुंदी (स्त्री.)

breadthwise

रुंदीच्या बाजूने

break

१ (as to separate or split into smaller units or parts) वियोजित करणे, वियोजन करणे, - चे वियोजन होणे २ भंग पावणे, तोडणे, तुटणे, फोडणे, फुटणे

breakdown

१ भंग (पु.) विभंजन (न.) २ खंड (पु.)

breakdown diode

Elec. भंजी डायोड

breakdown voltage

Elec.Eng. भंजी व्होल्टता

breaker

Elec.Eng.(a device or instrument that breaks - a term commonly used to denote circuit breaker) वियोजी (पु.)

breaking

१ वियोजन (न.) २ विभंजन (न.)

breakup

१ विभागणी (स्त्री.) २ (as disruption or dissolution into component parts) वियोजन (न.)

breed

Nuclear Eng.(to produce a fissionable element, asplutonium, from nonfissionable element, as uranium २३८ by bombardment with neutrons from radioactive element so that more fissionable material is produced that is used up) प्रजनित करणे, - चे प्रजनन करणे, प्रजनित होणे (अ.क्रि.)

breeder

Nuclear Eng. (as breeder reactor) न्यूक्लीय प्रजनक (पु.)

breeder reactor

Nuclear Eng.(a reactor in which the breeding of fissionable material takes place) प्रजनक क्रियाधानी (न्युक्लीय प्रजनक क्रियाधानी)

breeding ratio

Nuclear Eng. (the number of fissionable atoms produced per fissionable atom destroed) प्रजनन गुणोत्तर

Brewster angle

Light (after Sir David Brewster, Scot. physicist) बूस्टर कोन

Brewster point

Light बूस्टर बिंदु

Brewster's law

Light (the angle of polarisation at the surface of a medium is the angle whose tangent is equal to the refractive index of the medium) बूस्टरचा नियम

brick

वीट (स्त्री.)

bridge

१ (something suggesting a bridge to serving the function of connecting) सेतु (पु.) २ Elec.Eng.(an electrical instrument or network for measuring or comparing resistances, impedances, inductances etc.) सेतु (पु.), बिज (पु.) ३ Civ.Eng. पूल (पु.), सेतु (पु.)

bridging

सेतु-

bridging amplifier

Elec.Comm. सेतु प्रवर्धी

bright

द्युतिमान, द्युति-

bright line spectrum

द्युतिरेषा पंक्ति (द्युतिरेषा वर्णपंक्ति)

bright red

दीप्त रक्त

brightness

द्युति (स्त्री.)

brilliance

द्युति (स्त्री.), चमक (स्त्री.)

brilliant

द्युतिमान, चमकदार

British Thermal Unit

(abbr. B.T.U. or B.Th.U.) Heat (the amount of heat required to raise the temperature of one pound of water one Fahrenheit degree) बिटिश औष्णिक एकक (बी.टी.यू)

brittle

ठिसूळ

brittleness

ठिसुळपणा (पु.)

broad

१ (having extension from side to side of a specified dimension) रुंद २ (marked by ample extent from side to side; not narrow) विस्तृत

broad band amplifier

विस्तृतपट्ट प्रवर्धी

broadcast

१ (to send out from a transmitting station for an unlimited number of receivers) परिक्षेपण करणे, प्रसारित करणे २ Radio ध्वनिक्षेपण करणे

broadcasting

१ परिक्षेपण (न.), प्रसारण (न.) २ Radio ध्वनिक्षेपण (न.)

broadcasting station

परिक्षेपण स्थानक, प्रसारण स्थानक

broadcasting studio

परिक्षेपण कलागार, प्रसारण कलागार

broadside on

(with the side or longer dimension foremost) पार्श्व आस्थित (पार्श्व - side, आस्था - to stand or remain on or by)

broadside on magnet

पार्श्व आस्थित चुंबक

broadside on position

Magn. पार्श्व आस्थिति (पार्श्व आस्थित स्थिति) (B स्थिति)

Brownian movement

(after Robert Brown, Scot. botanist- as the peculiar random movement exhibited by microscopic particles of both organic and inorganic substances when suspended in liquids or gases that is caused by the impact of molecules of fluid surrounding the particles) बाऊनी हालचाल, बाऊनी गति

brush

Elec.Eng.(a conductor commonly in the form of a bundle of copper strips or wire gauze etc. arranged to mke electrical contact between a stationary, and moving surface) बश (पु.), कुंचा (पु.)

brush discharge

Elec.Eng.etc. कुंचा विमोच (विद्युन्मोच), बश विमोच (विद्युन्मोच)

BTU

(abbr. of British Thermal Unit) बी.टी.यु.(बिटीश औष्णिक एकक)

bubble

बुडबुडा (पु.), बुद्बुद (पु.)

bubble chamber

बुद्बुद कक्ष

bubble pressure

बुद्बुद दाब

bubbling

बुद्बुदन (न.)

bucket

बादली (स्त्री.)

buffer

(any of various devices etc. designed primarily to reduce shock due to contact) उभयरोधी (पु.), बफर (पु.)

buffer amplifier

Elec. Comm. उभयरोधी प्रवर्धी, बफर प्रवर्धी

buffered

उभयरोधित

buffering

उभयरोधन (न.)

bulb

फुगा (पु.)

bulge

फुगवटा (पु.)

bulk

(as spatial dimension, volume or magnitude, esp. great extent) आयतन (न.)

bulk elasticity

आयतन प्रत्यास्थता

bulk modulus

(the ratio of the intensity of stress to the volume strain produced by stress - used of an elastic medium subjected to volume compression) म

bulk modulus of elasticity

प्रत्यास्थतेचा आयतन मापांक

bunch

गुच्छ (पु.) (अ.व. गुच्छ)

bunches of electrons

इलेक्ट्रॉनांचे गुच्छ (पु.अ.व.)

bunching

गुच्छन (न.)

bundle

संभार (पु.), पूल (पु.) (अ.व. पूल) (पूल- taken from Skt. means a bundle)

bundle of rays

किरण संभार, किरण पूल

Bunsen burner

Chem. (after Robert Wilhelm Bunsen, Ger. chemist) बुनसेन ज्वालक

Bunsen flame

बुनसेन ज्योत

buoy

(to keep afloat on a liquid; to keep floating in the air - usu. used with up) प्लावित करणे (प्लु- प्लवते itself means float प्लावित kept afloat, and hence the pfx. उत् is unnecessary) (is buoyed up प्लावित केला जातो, प्लावित होतो)

buoyance

Hyd. etc.(the property of floating on surface of liquid or in a fluid the property of a fluid by which it exerts an upward force on a body placed in it) प्लावकता (स्त्री.)

buoyant

प्लावक, प्लावी

buoyant force

प्लावक बल, प्लावी बल

burette

Chem. मोजनळी (स्त्री.), ब्यूरेट (स्त्री.)

burn

जाळणे, जळणे, ज्वलन करणे, ज्वलन होणे

burner

ज्वालक (पु.)

burning

ज्वलन (न.)

burst

प्रस्फोट (पु.)

bushing

१ (a usu. removable lining or sleeve of metal or other material that is inserted or screwed into an opening to limit its size, resist wear or erosion etc.) अस्तर (नलिका वगैरे) २ Elec. Eng.(as an insulating sleeve inserted in an opening in a metal plate or case to protect a through conductor from abrasion and possible short circuit) अस्तरण (न.), बुशिंग (न.)

buzzer

गुंजक (पु.), बझर (पु.)

buzzing

गुंजन-

buzzing sound

गुंजन ध्वनि

bypass

(a passage to one side; an auxiliary passage; a path for shunting part or all of an electric current around one or more elements of circuit) उपमार्ग (पु.), पार्श्वसारी (मार्ग वगैरे)

bypass condenser

Radio etc. पार्श्वसारी, संधारित्र

bypass filter

Elec.Comm. पार्श्वसारी निस्यंदक

byproduct

उपौत्पादन (न.), आनुषंगिक पदार्थ (पु.)

C

१ Elec.(symbol for capacitance) C धारिता २ Heat (when used after a number of degrees as ४५ deg.C- the symbol means a temperature on centigrade scale) C (सें.ग्रे.) (सेंटिग्रेड)

C battery

Elec. C बॅटरी (स्त्री.) (सी बॅटरी)

C bias

Elec. C अभिनति (स्त्री.) (सी अभिनति)

C layer

Radio C स्तर (पु.)

cable

१ Eng.etc.(a general term for a strong rope) रज्जु (पु.) तारदोर (पु.) २ Elec. Eng.(as a collection of a number of circuits in a lead sheath for burying in the ground) केबल (न.) ३ (commonly) समुद्रतार (स्त्री.)

cadmium

Met. Nucleonics (a white metallic element characterised by high absorption of neutrons, and hence used for controlling nuclear reactors) कॅडमिअम (पु.)

cadmium cutoff

कॅडमिअम काट

cadmium electrode

Elec.Eng. कॅडमिअम इलेक्ट्रोड

cadmium ratio

कॅडमिअम गुणोत्तर

cadmium red line

Light (the source chosen for comparing optical wavelength with standards of length such as the standard metre etc.) कॅडमिअम रक्त रेखा

cal

कॅलरी

calcite

Min. (a natural hexagonal crystal of calcium carbonate) कॅल्साइट(न.)

calcite grating space

(as the distance between diffracting surfaces in calcite crystals used in X ray diffraction) कॅल्साइट जाल अंतर

calcspar

Min. कॅल्कस्पार (न.)

calculable

परिगण्य

calculate

१ (to ascertain or determine by mathematical processes esp. of some intricacy - used in ref. to more complex, difficult and lengthy processes executed with precision and care) परिगणन करणे २ (commonly) गणना करणे, मोजणे, हिशेब करणे

calculated

१ परिगणित २ गणनागत

calculated value

गणनागत मूल्य

calculating machine

calculator

calculation

१ (the action or process of calculating; the result of an act of calculating) परिगणन (न.) २ गणन (न.)

calculator

१ (as calculating machine) परिगणन यंत्र (न.) २ (as a person who calculates)परिगणक (सा.)

caleometer

(as an electrical instrument) कॅलिओमीटर (न.)

calibrate

१ (to determine or mark the capacity or graduation of) अंशन करणे २ (to rectify the graduations of or to standardise as a measuring instrument) अंशशोधन करणे (अंश degree शोधन exact determination)

calibrated

१ अंशित २ अंशशोधित

calibration

१ अंशन (न.) २ (the process of determining experimentally the absolute values corresponding to the graduations on an arbitrary or inaccurate scale of an instrument) अंशशोधन (न.) ३ (as a set of graduations marked to indicate the values - usu. used in pl.) अंशशोधित(न.) (as in pressure calibrations on the steam gauges वाफेच्या प्रमापींवरील दाबासंबंधी अंशशोधिते)

caliper

(oft. used in pl. and usu. with pair of hinged legs, used to measure external and internal dimensions) कैवार (पु.)

calorescent

ऊष्मादीप्त

caloresence

Heat, Light (the incandescence of a body produced by incidence upon it of infrared rays which are thus converted indirectly into radiant energy of shorter wavelength) ऊष्मादीप्ति (स्त्री.)

calori-

(in comb.) कॅलरी-, ऊष्मा-

caloric

(of or relating to heat; of or relating to calories) कॅलरिक

caloric theory

कॅलरिक सिद्धांत

calorie

Heat (as a unit quantity of heat) कॅलरी (स्त्री.)

calorific

ऊष्मीय

calorific intensity

Heat ऊष्मीय तीव्रता

calorific value

Heat (the number of heat units obtained by the complete combustion of unit mass of a fuel) ऊष्मीयमान (न.)

calorifier

Heating (an apparatus for heating a fluid by circulating it past usu. steam filled heating coils) ऊष्मक (पु.)

calorimeter

Heat(as the vessel containing the liquid used in calorimetry) ऊष्मामापी (पु.), कॅलरीमापी (पु.)

calorimetric

(of or relating to calorimetry) ऊष्मामितीय, कॅलरीमितीय

calorimetric coefficient

कॅलरीमितीय गुणांक

calorimetric entropy

ऊष्मामितीय एंट्रॉपी

calorimetry

Heat (measurement of thermal constants, such as specific heat, latent heat or calorific value) ऊष्मामिति (स्त्री.), कॅलरीमिति (स्त्री.)

calory

calorie

calutron

(an electromagnetic appartus for separating isotopes according to their masses on the principle of mass spectrograph) कॅल्युट्रॉन (पु.)

camera

कॅमेरा (पु.), रुपित्र (न.)

camera lucida

Optics (a device for facilitating the drawing of an image seen in a microscope or other optical instrument) कॅमेरा ल्यूसिडा

can

(to preserve by putting in a can which is then hermetically sealed) डबाबंद करणे

canal

१ कालवा (पु.) २ नाल (पु.)

canal rays

positive rays

cancel

१ (as to neutralise) (- चा परिणाम, प्रभाव) शून्य करणे, नाहीसा करणे २ काटणे, रद्द करणे

cancellation

१ शून्यन (न.), नाहीसा करणे (न.) २ Math. अपवर्तन (न.)

candle

मेणबत्ती (स्त्री.), कॅन्डल (स्त्री.)

candlepower

(as the luminous intensity as of an electric lamp expressed in candles) कॅन्डल शक्ति (स्त्री.)

canned

डबाबंद

canning

डबाबंद करणे (न.) डबाबंदकरण (न.)

canon

(as a general standard or principle by which something is judged) सिद्धांत (पु.)

canonical

प्रमाणभूत

canonical equations of motions

प्रमाणभूत गति समीकरणे (न.अ.व.)

canonical transformation

प्रमाणभूत रुपांतरण

canonically

प्रमाणभूततः सैद्धांतिक दृष्ट्या

canonically conjugate variables

प्रमाणभूततः संयुग्मी चल (पु.अ.व.)

cap

टोपण (न.), पिधान (न.), आच्छद (न.) (्आ + च्छद to cover; आच्छद a cover, covering)

capability

समर्थता (स्त्री.)

capable

समर्थ

capacitance

(symbol C) Elec. १ (as the property of an electric nonconductor that permits the storage of an electric energy) धारिता (स्त्री.) २ (as radio) धारिता गुणांक (पु.)

capacitative

(of or relating to the capacitance) धारितीय

capacitative reactance

धारितीय प्ररोध

capacitor

Elec. Eng.( device for storing electric charges) संधारित्र (न.)

capacity

१ क्षमता (स्त्री.) २ (the power or ability to hold or receive) धारकता (स्त्री.) ३ (as capacitance) धारिता (स्त्री.)

capacity for heat

ऊष्णता धारकता

capacity of a condenser

विद्युत संधारित्र धारिता (विद्युत संधारित्राची धारिता)

capacity of a vessel

भांड्याची धारकता

capacity to work

कार्यक्षमता (स्त्री.)

capillarity

(as a phenomenon associated with surface tension and angle of contact) केशिकत्व (न.)

capillary

(as a tube of minute or hairlike diameter) केशिका (स्त्री.)

capillary action

केशिका क्रिया

capillary attraction

केशाकर्षण (न.)

capillary correction

केशिका संशुद्धि

capillary electrometer

Chem. केशिका विद्युन्मापी

capillary repulsion

केशिका प्रतिकर्षण

capillary rise

केशिका रोह

capillary tube

केशनलिका (स्त्री.)

capping

टोपण लावणे (न.), पिधानन (न.)

capture

Nucleonics (the coalescene of an atomic nucleus with an elementary particle as a neutron or electron that may result in an emission as of gamma rays from the nucleus or in fission of nucleus) प्रग्रहण (न.)

capture effect

प्रग्रहण परिणाम

capture gamma rays

(the Y rays emitted as a result of the capture of a particle by a nucleus) प्रग्रहण गॅमा किरण (पु.अ.व.)

carat

(any of various units of weight for precious stones) कॅरट (न.)

carbon

Chem. कार्बन (पु.)

carbon arc

Elec.Eng.(an arc between carbon electrodes) कार्बन प्रज्योत

carbon black

Chem. काजळी (स्त्री.)

carbon cycle

Biol. कार्बन चक्र

carbon electrode

कार्बन इलेक्ट्रोड

carbon filament

कार्बन तंतु

carbon filament lamp

कार्बन तंतु दीप

carbon rod

कार्बनची कांडी

carbonaceous

(relating to, containing or composed of carbon) कार्बनमय, कार्बनी

carbonate

Chem. कार्बाएनेट (न.)

carbonated

कार्बाएनेटित

carbonation

Chem. (the process of carbonating) कार्बाएनेटन (न.)

carbonatisation

-चे कार्बाएनेटमध्ये रुपांतर होणे (न.)

carbonisation

Chem. (the process of carbonising) कार्बनन (न.)

carbonise

-चे कार्बनन करणे, कार्बनित करणे, कार्बनित होणे

carbonised

कार्बनित

carbonised filament

कार्बनित तंतु

cardinal

(of basic importance; central, basic or critical to any system, construction, organisation or framework) प्रधान

cardinal planes

Light (in a lens, planes perpendicular to the principal axis and passing through the cardinal points of the lens) प्रधान प्रतल

cardinal points

१ Astron. (as the name given to the four principal points of the horizon - north, south, east and west) दिक् बिंदू (पु.अ.व.) २ (as of a compass) दिक् बिंदू (पु.अ.व.) ३ Light (as in a lens or in a system of lenses) प्रधान बिंदू (पु.अ.व.)

care

१ काळजी (स्त्री.) २ सावधगिरी (स्त्री.) ३ जपणूक (स्त्री.)

carefully

काळजीपूर्वक

carnot cycle

Eng.(after N.L.S. Carnot, Fr. physicist) कार्नाए चक्र

carnot theorem

Thermodynamics कार्नाए प्रमेय

carnot's reversible cycle

कार्नाए व्युत्क्रमी चक्र

carrier

Elec. Comm. Radio etc. वाहनिक (पु.)

carrier current

Radio वाहनिक धारा

carrier density

वाहनिक घनता

carrier frequency

Elec. Comm. वाहनिक वारंवारता

carrier signalling

वाहनिक संकेतन

carrier system

Radio वाहनिक प्रणाली

carrier wave

Radio वाहनिक तरंग

carry

(as to contain and direct the course of; to convey) वाहून नेणे, -चे वहन करणे, -चे वहन होणे

carrying capacity

Elec. वहन क्षमता

cartesian

(Fr. Cartesius - mod. Latin name of Descartes) (of or relating to Descartes - Rene Descartes, Fr. scientist and philosopher, his writings, theories or methods) कार्टेशिअन, कार्टेशी, डेकार्टचा, डेकार्टी

cartesian coordinates

Math. (as of a point in a plane or of a point in a space) कार्टेशिअन सहनिर्देशक (पु.अ.व.), डेकार्टचे सहनिर्देशक (पु.अ.व.)

cartesian diver

कार्टेशिअन पाणबुड्या, डेकार्टचा पाणबुड्या

cartesian frame of reference

कार्टेशिअन संदर्भ चौकट, डेकार्टी संदर्भ चौकट

cascade

Elec. Eng., Elec. Comm., Radioactivity etc. (as a succession of stages as in a process or in the arrangement of the parts of an apparatus) सोपान (पु.)

cascade amplification

(as multistage amplification) सोपानी प्रवर्धन

cascade amplifier

Radio सोपान प्रवर्धी

cascade shower

(a cosmic ray shower which, passing through matter, produces a continuing shower through photons and pair production) सोपानी वर्षण

cascade theory

(of cosmic radiation - the theory of multiplication of electrons, positrons and Y rays in the passage of a cosmic ray particle through matter esp. atmosphere) (वैश्व प्रारणाचा) सोपान सिद्धांत

cascading

सोपानन (न.)

case

१ (an instance of a things occurrence; actual state of affairs) स्थिति (स्त्री.) २ (as enclosure of something) पेटी (स्त्री.), -धान (न.), - धानी (स्त्री.) ३ (as an illustration) उदाहरण (न.) ४ प्रकार (पु.) बाब (स्त्री.)

casing

वेष्टनिका (स्त्री.)

cask

पिंप (न.)

cassette

(a light tight container for X ray film or for any photographic film) कॅसेट (न.)

cast

१ (to pour as a liquid metal into a mould) मुशीत ओतणे २ फेकणे, टाकणे

cast iron

बीड (न.), ओतीव लोखंड (न.)

casting

१ ओतन (न.) २ ओतकाम (न.)

casual

१ (containing a cause) कारणात्मक २ (relating to a cause) कारणासंबंधी

catalyse

१ (to bring about the catalysis of) - चे उत्प्रेरण करणे २ उत्प्रेरणाद्वारे बनवणे

catalyser

catalyst

catalysis

Chem. (the accelertion or retardation of a chemical reaction by a substance which itself undergoes no permanent chemical charge, or which may be recovered when the reaction is completed) उत्प्रेरण (न.)

catalyst

Chem. (a substance which catalyses a chemical reaction) उत्प्रेरक (पु.)

catalytic

१ उत्प्रेरक- २ उत्प्रेरण- (as in catalytic process उत्प्रेरण प्रक्रिया)

catalytic agent

उत्प्रेरक (पु.)

catenary

Math. etc. (the curve assumed by a perfectly flexible, inextensible, infinitely slender cord, suspended at its ends) रज्जुका (स्त्री.), कॅटीनरी (स्त्री.)

cathetometer

(an instrument used for measuring vertical distances not exceeding a few centimetres) ऊर्ध्वतामापी (पु.), कॅथेटोमीटर (पु.) (Gk. kathetos - vertical height; perpendicular line i.e. ऊर्ध्वता)

cathode

Elec.(the electrode at which electrons enter a device from the external circuit- opposed to anoe) कॅथोड (पु.)

cathode current

Thermionics कॅथोड धारा

cathode dark space

(in a gas discharge tube, the dark band between cathode glow and the negative glow) कॅथोड अदीप्त प्रदेश

cathode disintegration

कॅथोड विघटन

cathode drop

कॅथोड पात

cathode follower

कॅथोड अनुगामी

cathode follower amplifier

कॅथोड अनुगामी प्रवर्धी

cathode glow

कॅथोड प्रभा

cathode heating time

कॅथोड तपन काल

cathode ray

कॅथोड किरण

cathode ray oscilloscope

कॅथोड किरण दोलनदर्शी

cathode ray tube

Radio, Television, Thermionics कॅथोड किरण नलिका

cathode spot

कॅथोड बिंदु

cathodic

(of, at, or relating to a cathode - opposed to anodic; of a chemical element - tending to form a cathode in an electro-chemical cell in relation to another element) कॅथोडी

cathodofluorescence

कॅथोड प्रतिदीप्ति (स्त्री.)

cathodoluminescence

कॅथोड दीप्ति (स्त्री.)

cathodophosphorescence

कॅथोड स्फुरदीप्ति (स्त्री.)

cation

Elec. etc. (the ion in an electrolyte which carries the positive charge and which migrates towards the cathode under the influence of a potential difference - opposed to anion) कटायन (न.)

causality

१ कारणत्व (न.) २ कार्यकारणभाव (पु.)

cause

-मुळे होणे, -मुळे घडून येणे, घडवून आणणे, कारणीभूत होणे

caustic

१ Chem. दाहक २ Light किरणस्पर्शी

caustic curve

Light (a curve to which rays of light are tangential after reflection or refraction at another curve) किरणस्पर्शी वक्र

cavity

Elec. गृहिका (स्त्री.)

cavity definitions

Elec. गुहिका व्याख्या (स्त्री.अ.व.)

cavity radiation

blackbody radiation

cc

घ.सें.(घन सेंटिमीटर) (सं. cc किंवा c.c.)

cease

१ (to stop) बंद करणे, बंद होणे, थांबवणे, थांबणे २ (to become extinct; to pass away) नाहीसा होणे ३ (to come to an end) समाप्त होणे, न राहणे

celestial

(of or relating to the sky specif. representing the visible bodies in the sky) खगोलीय, खगोल-, ख-

celestial body

ख वस्तु (स्त्री.)

celestial mechanics

( the application of the methods of analytic mechanics to the determination of the motions of the celestial bodies under the action of gravitation)ख स्थितिगतिशास्त्र (न.)

celestial meridian

(a great circle of the celestial sphere passing through celestial poles and the zenith) ख याम्योत्तर (न.)

celestial object

celestial body

celestial pole

Astron. खगोल धुव

celestial sphere

Astron. (an imaginary sphere of indeterminate radius of which the observer is the centre) खगोल (पु.)

cell

१ Elec.(a cup, jar or other vessel or a division of a compound vesel containing electrodes and an electrolyte either for generating electric currents by chemical action or for use in eletrolysis) घट (पु.) (विद्युतघट) २ (विजेरीचा) सेल (पु.) ३ (as chamber) कोष्ठ (पु.) ४ Biol. पेशी (स्त्री.)

cells in parallel

अनेकसरी घट (पु.अ.व.) (अनेक परिपथसरयुक्त घट)

cells in series

एकसरी घट (पु.अ.व.) (एक परिपथसरयुक्त घट)

cels

(abbr. of celsius) सेल्सिअस

celsius

(abbr. cels) (after Anders Celsius, Swedish astronomer who invented centigrade scale) सेल्सिअस

cement

सिमेंट (न.)

center

centre

centigrade

(as centigrade scale) सेंटिग्रेड (न.)

centigrade scale

Heat सेंटिग्रेड मापनश्रेणी

centigram

सेंटिग्राम (पु.)

centilitre

सेंटिलिटर (पु.)

centimetre

सेंटिमीटर (पु.) (सं. सें.मी.)

centimetre gramme second

(of relating to or being a system of units based upon the centimetre as the units based upon the centimetre as the unit of length, the gramme as the unit of mass and the mean solar second as the unit of time) सेंटिमीटर - ग्राम - सेकंद-

centimetre system

सेंटिमीटर पद्धति

centimetre unit

सेंटिमीटर एकक

centimetre-gramme-second system

सेंटिमीटर - ग्राम - सेकंद- पद्धति (सीजीएस पद्धती)

centimetre-gramme-second unit

सेंटिमीटर - ग्राम - सेकंद- एकक (सीजीएस एकक)

central

१ (containing or constituting a centre) केंद्रीय, केंद्र- २ (situated at, in or near the centre; occupying a centre) मध्यवर्ती ३ (as basic, essential, principal) केंद्रभूत

central force

केंद्रीय बल

central orbit

केंद्रीय कक्षा

centralisation

केंद्रण (न.)

centralise

केंद्रण करणे, केंद्रित होणे

centralised

केंद्रित, केंद्रीभूत

centre

केंद्र (न.)

centre of action

Meteor.(any of several large oval areas where the average seasonal or annual barometric pressure is distinctly low or high) कार्यक्षेत्र केंद्र

centre of buoyancy

Hyd. (the centre of mass of the fluid displaced by a floating or submerged body) प्लावकता केंद्र

centre of curvature

वक्रता केंद्र

centre of displacement

centre of buoyancy

centre of figure

आकृति केंद्र

centre of flotation

Hyd. (the centroid of the water plane area of a floating body) तरण केंद्र

centre of force

बल केंद्र

centre of gravity

Mech.(that point in a body at which its weight may be taken to act, and at which the body may be supported in neutral equilibrium) गुरुत्व केंद्र

centre of hydrostatic pressure

द्रवस्थितिक दाब केंद्र

centre of inertia

(the point that represents the mean position of the matter in a body) जडत्व केंद्र

centre of inversion

प्रतिलोमन केंद्र

centre of mass

वस्तुकेंद्र (न.)

centre of mass system

(in general any frame of reference moving with the centre of mass ofa system) वस्तुमान केंद्र प्रणाली

centre of oscillation

दोलन केंद्र

centre of percussion

समाघात केंद्र

centre of pressure

Hyd. दाब केंद्र

centre of rotation

घूर्णन केंद्र

centre of symmetry

Crystal. सममिति केंद्र

centrifugal force

अभिकेंद्री बल, अभिकेंद्र बल

centrifugal pump

अपकेंद्री पंप

centrifuge

(an apparatus rotating at very high speed, designed to separate solids from liquids, or liquids from other liquids dispersed therein) अपकेंद्रित (न.)

centring

केंद्रण (न.)

centripetal

(moving, proceeding or acting in direction towarda centre or axis - opposed to centrifugal) अभिकेंद्री, अभिकेंद्र- (अभि towards, केंद्र centre)

centrrifugal

(moving, proceeding, or acting in a direction away from a centre or axis - opposed to centripetal) अपकेंद्री, अपकेंद्र- (अप away केंद्र centre)

cerenkov counter

(after P.A. Cherenkov, Russ. physicist) चेरेन्कोव्ह गणित्र

Cerenkov radiation

चेरेन्कोव्ह प्रारण

certain

निश्चित

certainty

निश्चितता (स्त्री.)

cessation

१ विराम (पु.) २ बंद होणे (न.), थांबणे (न.) ३ नाहीसा होणे (न.) ४ समाप्त होणे (न.), न राहणे (न.)

cgs

सीजीएस (सेंटिमीटर-ग्राम-सेकंद)

cgs system

सीजीएस पद्धति (सेंटिमीटर-ग्राम-सेकंद पद्धति)

cgs unit

सीजीएस एकक (सेंटिमीटर-ग्राम-सेकंद एकक)

chain

१ Chem.(as a number of atoms united like links in a chain) शृंखला (स्त्री.) २ Surv., etc. साखळी (स्त्री.), शृंखला (स्त्री.) ३ (as a network etc.) साखळी (स्त्री.), शृंखला (स्त्री.)

chain distintegration

शृंखला विघटन

chain reaction

Chem. (a chemical reaction that once started can maintain itself by interaction of the starting materials with transitory reactive products etc.; as, self propagating fission of atomic nuclei continued by the further action ofone of the products) शृंखला अभिक्रिया

chamber

१ (as a very large box shaped compartment lined with lead etc. an enclosed or compartmented space designed for special purpose) कक्ष (पु.) २ खोली (स्त्री.), कमरा (पु.)

chance

संभव (पु.)

chance collision

संभवजन्य संघात

change

परिवर्तन (न.), बदल (पु.) (in comb.) अंतर (न.) (as in change of position स्थानांतर)

change of axes

अक्ष परिवर्तन, अक्षांचा बदल

change of state

(transformation from one to another of the three states of matter - gaseous, liquid or solid) अवस्थांतर (न.), अवस्थाबदल (पु.)

changeability

परिवर्तनीयता (स्त्री.)

changeable

परिवर्तनीय, बदल होण्याजोगा

changeover

परिवर्तन (न.), बदल (पु.), पालट (पु.)

changer

परिवर्ती (पु.) (as in frequency changer वारंवारता परिवर्ती)

changing

परिवर्तनशील, बदलणारा

channel

१ Elec.Radio etc.(as a band of frequencies within which signals from a transmitter must be kept) प्रणाल (पु.) २ (as natural or artificial bed of stream of water etc.) प्रणाल (पु.), नाली (स्त्री.) ३ मार्ग (पु.) ४ जलमार्ग (पु.)

channel effect

प्रणाल परिणाम

channeled

प्रणालित

channeled spectrum

प्रणालित पंक्ति

channeling

प्रणालन (न.)

channelisation

प्रणालन (न.)

channelise

प्रणालन करणे, प्रणालन होणे

channelled

channeled

channelling

channeling

character

१ (as a nature) स्वरुप (न.) २ (all those qualities that make the thing different from others) लक्षण (न.), गुण (पु.) cf. quality ३ (a graphic symbol as alphabet, letter etc. used as a unit in writing or printing) अक्षर (न.), वर्ण (पु.) ४ (as a mark, sign etc.) खूण (स्त्री.)

characteristic

१ (as a trait, quality, property etc.) लक्षण (न.), वैशिष्ट्य (न.) २ Math.(as of logarithm) लागपूर्णांक (पु.)

characteristic curve

लक्षणिक वक्र

characteristic equation

लक्षणिक समीकरण

characteristic spectrum

Radiol.(as an ordered arrangement of X ray wavelengths related to the atomic structure of the material) लक्षणात्मक पंक्ति

characteristic temperature

लक्षणिक तापमान

charge

Elec. (as to impact electric charge to etc.) (विद्युत) प्रभारित करणे

charge density

प्रभार घनता

charge exchange

प्रभार विनिमय

charge independence

प्रभार अनवलंबित्व

charge invariance

प्रभार निश्चरता

charge mass ratio

प्रभार वस्तुमान गुणोत्तर

chargeable

प्रभार्य

charged

प्रभारित, विद्युतप्रभारित

charging

प्रभारण (न.), विद्युतप्रभारण (न.), विद्युतप्रभारित करणे (न.)

charging by contact

स्पर्शाने विद्युतप्रभारित करणे

charging by friction

घर्षणाने विद्युतप्रभारित करणे

charging by induction

प्रवर्तनाने विद्युतप्रभारित करणे

charging the accumulator

संचयी विद्युतप्रभारित करणे

chart

१ (as a sheet of tabulated information; as a record by curves etc. of some information, fluctuations etc.) तक्ता (पु.) २ (as an outline map with conspectus of special conditions) नकाशा (पु.)

chassis

Automobiles (the frame on which is mounted the body asof an automobile or air plane; the working parts as of a radio, etc.) न्याधार (पु.), साटा (पु.)

check

१ संरोध करणे, रोखून धरणे, रोखणे २ तपासणे

checked

१ संरुद्ध, रोखलेला २ तपासलेला

chemical

रासायनिक

chemical action

chemical reaction

chemical action constant

रासायनिक अभिक्रिया स्थिरांक

chemical action reaction

रासायनिक क्रिया अभिक्रिया

chemical compound

रासायनिक संयुग

chemical energy

रासायनिक ऊर्जा

chemical property

रासायनिक गुणधर्म

chemical reaction

रासायनिक अभिक्रिया

chemically

रासायनिक दृष्ट्या

chemicl constitution

रासायनिक घटना, रासायनिक घडण

chemicl equivalent

रासायनिक तुल्यांक

chemiluminescene

(as luminescence produced by chemical action) रासायनिक दीप्ति (स्त्री.)

chemisorption

(as adsorption by means of chemical forces in contrast with physical forces) रासायनिक अधिशोषण (न.)

chemistry

१ (a science that deals with composition, structure and properties of substances and of the transformations that they undergo) रसायनशास्त्र (न.) २ (as a branch of that science) रासायनिकी (स्त्री.) (as in thermochemistry ऊष्मा रासायनिकी)

chemosorption

chemisorption

chenical balance

रसायन तुला

Cherenkov counter

Cerenkov counter

Cherenkov radiation

Cerenkov radiation

chief

मुख्य

chirality

चिरालिटी (स्त्री.)

chlorinate

क्लोरिनित करणे

chlorination

क्लोरिनन (न.)

chlorine

Chem. क्लोरिन (पु.)

choke

Eng. Radio etc. चोक (पु.)

choke coil

चोक कुंडल

chopper

शकलक (पु.)

chord

१ Math. (as a straight line joining two points on a curve) जीवा (स्त्री.) २ (as a string of musical instrument) तंतु (पु.) ३ Music स्वरसंघात (पु.)

chord of contact

स्पर्शजीवा (स्त्री.)

chord of descent

अवरोही जीवा

chord of quickest descent

द्रुततम अवरोही जीवा

chord scale

Music स्वरसप्तक (न.)

choroid

Anat.(the choroid coat of the eye) रंजितपटल (न.)

chrom-

वर्ण-

chromat-

वर्ण-

chromatic

वर्णीय, वर्ण-

chromatic aberration

Light, Optics (non coincidence of the component colour images formed by a lens owing to dispersion of the lens) वर्णीय विपथन

chromatic error

वर्णीय त्रुटि

chromatic lens

वर्णीय भिंग

chromatic resolving power

वर्ण वियोजन शक्ति

chromatic scale

वर्णश्रेणी (स्त्री.)

chromaticism

(as the colour quality of light) वर्णीयता (स्त्री.)

chromatics

(the science of colours as affected by phenomena determined by their differing wavelengths) वर्णिकी (स्त्री.)

chromato-

वर्ण-

chromometer

वर्णमापी (पु.)

chromoscope

वर्णदर्शी (पु.)

chromosphere

Astron.(the lower part of the atmosphere of the sun thousands of miles thick and composed predominantly of hydrogen gas that is responsible for its rosy colour) वर्णावरण (न.)

chromospheric

वर्णावरणीय

chronograph

(an instrument for measuring and recording time) काललेखी (पु.)

chronometer

(सूक्ष्म) कालमापी (पु.)

chronometric

(सूक्ष्म) कालमितीय

chronometry

कालमिति (स्त्री.)

cinema

सिनेमा (पु.), चित्रपट (पु.)

cinema projector

चलचित्र दर्शित्र

cinematics

kinematics

cinematograph

चलचित्रक (पु.)

cinematography

चलचित्रिकी (स्त्री.)

cipher

शून्य (न.)

circle

Math वृत्त (न.), वर्तुळ (न.)

circle of confusion

(as the minimum area of a focused bright point of light etc.) संकुलन वृत्त

circle of least confusion

(the minimum cross section of a symmetrical bundle of rays that have no common focus because of spherical aberration) लघुतम संकुलन वृत्त

circle of reference

संदर्भ वृत्त

circuit

१ Elec. (as the complete path of an electric current including any displacement current or a specified portion of a circuit) परिपथ (पु.) २ Magn.(as the region through which magnetic flux from any source extends)मंडल (न.)

circuit analysis

परिपथ विश्लेषण

circuit breaker

Elec.Eng. परिपथ वियोजी (पु.)

circuit equation

परिपथ समीकरण

circuital

१ परिपथीय २ मंडलीय, मंडल-

circular

वृत्तीय, वर्तुळाकृति, वृत्त-

circular angle

वृत्तीय कोन

circular cylinder

वृत्तचिति (स्त्री.), वृत्तीय सिलिंडर

circular double refraction

Optics वृत्तीय द्वि-अपवर्तन

circular motion

वृत्तीय गति, वर्तुळ गति

circular scanning

वृत्तीय क्रमवीक्षण

circulate

१ परिसंचार करणे, परिसंचार होणे २ (as of blood etc.) अभिसरण होणे

circulated

१ परिसंचारित २ अभिसूत

circulating

परिसंचारी

circulating current

परिसंचारी धारा

circulating movement

परिसंचारी हालचाल

circulating wave

परिसंचारी तरंग

circulation

१ परिसंचारण (न.) २ (as of blood etc.) अभिसरण (न.)

circulator

परिसंचारक (पु.)

circumference

Math. १ (as a line that bounds a circular plane surface etc.) परीघ (पु.) २ (as the surface or outer limits of a sphere or rounded body) परिधि (पु.)

circumstance

परिस्थिति (स्त्री.)

civil engineering

स्थापत्य अभियांत्रिकी

class

वर्ग (पु.)

class A amplification

A वर्ग प्रवर्धन (ए वर्ग प्रवर्धन)

class B amplification

B वर्ग प्रवर्धन (बी वर्ग प्रवर्धन)

class C amplification

C वर्ग प्रवर्धन (सी वर्ग प्रवर्धन)

classical

(of or relating to a form or system felt to be of first significance before modern tiems) अनाधुनिक

classical fields

अनाधुनिक क्षेत्रे (न.अ.व.)

classical mechanics

अनाधुनिक स्थितिगतिशास्त्र

classical physics

अनाधुनिक भौतिकी

classification

वर्गीकरण (न.)

classified

वर्गीकृत

classify

वर्गीकरण करणे

clay

माती (स्त्री.), मृत्तिका (स्त्री.)

clear

१ (as image etc.) सुस्पष्ट २ (as clean) स्वच्छ, साफ ३ (as evident) स्पष्ट

clear image

सुस्पष्ट प्रतिमा

cleavage

पाटन (न.), भेग (स्त्री.), फूट (स्त्री.)

clinical thermometer

ज्वरमापी (पु.)

clock

१ कालदर्शी (न.) २ (as a watch) घड्याळ (न.)

clock paradox

कालदर्शी विरोधाभास

clockwise

अनुघटि (अनु in the direction of; along; after घटि clock)

close

निकट (as in close contact निकट संपर्क)

closed

१ (not open ; covered) संवृत्त, बंद २ Math., Chem. etc.( as distinguished from open) संवृत (as in closed set Math. संवृत सट, closed chain Chem. संवृत शृंखला)

closed circuit

Elec. Eng., Radio बंद परिपथ

closed end pipe

एकमुखी नळी

closed interval

बंद अंतराल

closed system

संवृत प्रणाली

closest

निकटतम

cloud

मेघ (पु.), अभ्र (न.), ढग (पु.)

cloud chamber

अभ्र कक्ष

cluster

गुच्छ (पु.)

clustering

गुच्छन (न.)

cm

सें.मी (सेंटिमीटर)

coaccentric cable

coaxial cable

coagulate

१ (to cause or bring about the coagulation of; as to curdle clot) साकळवणे, साकळणे २ (as to gather together or form into a mass or group or to solidify completelyor partially) किलाटन करणे, किलाटन होणे

coagulated

१ साकळवलेला, साकळलेला २ किलाटित

coagulation

१साकळण (न.), साकळणे (न.) २ किलाटन (न.)

coagulator

(an agent that causes coagulation) साकळक (पु.)

coagulum

(a coagulated mass or substance) साका (पु.)

coal gas

कोळशाचा वायु (पु.)

coal tar

डांबर (न.)

coalesce

(to unite or join together into one body or product; become integrated into a whole) संलयन होणे

coalescence

संलयन (न.)

coalescent

संलयी

coarse

१ (as crude or unrefined) अपरिष्कृत २ जाड, जाडाभरडा

coat

१ लेपित करणे, लेप देणे, पुट देणे २ अवगुंठित करणे

coated

१ लेपित, लेप दिलेला २ अवगुंठित (as in sugar coated शर्करावगुंठित)

coated cathode

लेपित कॅथोड

coating

१ लेपन (न.) २ लेप (पु.), पुट (न.)

coaxial

Math. समाक्ष-

coaxial cable

समाक्ष केबल

coaxial line

समाक्ष तारमार्ग

coaxial transmission line

समाक्ष पारेषण तारमार्ग

coaxially

समाक्षतः

cock

तोटी (स्त्री.)

code

संकेत (पु.)

coefficient

१ (a number that serves as a measure of some property orcharacteristic and that is commonly used as a factor in computations) गुणांक (पु.) (as in absorption coefficient अवशोषण गुणांक) २ Math.(as multiplier) गुणक (पु.)

coefficient of absorption

absorption coefficient

coefficient of apparent expansion

आभासी प्रसरण गुणांक

coefficient of cubical expansion

आकारमानी प्रसरण गुणांक

coefficient of elasticity

प्रत्यावस्था गुणांक

coefficient of expansion

Heat प्रसरण गुणांक

coefficient of friction

Mech. घर्षण गुणांक

coefficient of kinematic viscosity

शुद्धगतिकीय विष्यंदिता गुणांक (शुद्धगतिकीय विष्यंदिता)

coefficient of linear expansion

रेखीय प्रसरण गुणांक

coefficient of recombination

पुनःसंयोजन गुणांक

coefficient of restitution

Mech. (as the ratio of the relative velocity after impact to that before impact) प्रत्यवस्थान गुणांक

coefficient of thermal expansion

ऊष्मा प्रसरण गुणांक

coefficient of viscosity

विष्यंदिता गुणांक

coercive force

Elec.Eng., Magn.(the opposing magnetic intensity that must be applied to a magnetised substance to reduce the residual magnetic induction in the material to zero) विचुंबक बल, विचुंबक बलक्षेत्र

coercive intensity

विचुंबक तीव्रता

coercivity

(the property of a material determined by the value of the coercive force when the material has been magnetised to saturation) विचुंबकता (स्त्री.)

cofactor

Math. सहगुणक (पु.)

cofactor of a determinant

Math. सारणिक सहगुणक

cohension

(as, molecular attraction by which the particles of a body are united throughout the mass whether like or unlike - as distinguished from adhesion) संसंजन (न.)

cohere

(as to hold together firmly, stickily or solidly- usu. used of a substance stuck to a similar substance) संसंजित होणे

coherence

(as the quality or state of cohering) संसंजकता (स्त्री.)

coherent

१ (having the quality of cohering) संसंजी, संसंजक २ (as displaying cohesion; as united) संसंजित

coherent radiation

संसंजित प्रारण

coherent scattering

Nucl.Phys. संसंजित विकिरण

coherer

संसंजक (पु.)

cohesive

संसंजनशील, संसंजी

coil

Elec.(as one or more turns of conductor when would as a definite unit of an electrical circuit) कुंडल (न.)

coiled

कुंडलित

coiling

कुंडलन (न.)

coincide

संपतन होणे, संपाती होणे, संपाती असणे (co सं; incidere to fall on - पतन) (to coincide with -शी संपाती असणे)

coincidence

१ संपात (पु.) २ संपतन (न.)

coincidence circuit

संपाती परिपथ

coincident

संपाती

cold

शीत,थंड, गार

cold bath

शीत मज्जनी (स्त्री.)

cold cathode

Thermionics शीत कॅथोड

cold fusion

Nucleonics शीत संमीलन

collapse

निपतन होणे, कोसळणे

collapsible

निपाती

collect

१ (as to bring or gather together or to accumulate) संग्रह करणे, संग्रह होणे, संग्रहित होणे, गोळा करणे, गोळा होणे २ (as to assemble) एकत्र साचणे

collected

१ संग्रहित २ एकत्र जमलेला

collecting

संग्रहण (न.)

collection

संग्रह (पु.)

collector

संग्राही (पु.)

collide

संघात होणे, टक्क होणे

collimate

१ (to render parallel to a certain line or direction; to render parallel a rays of light) समांतरण करणे, समांतरित करणे २ (to adjust the line of sight of to proper position relative to other parts) संधानित करणे

collimated

१ समांतरित २ संधानित

collimating

१ समांतरकारी, समांतरी २ संधान-

collimating lens

समांतरकारी भिंग

collimation

१ (the act of collimating) समांतरण (न.) २ (the state of being collimated) समांतरित अवस्था (स्त्री.)

collimation error

समांतरण त्रुटि

collimator

Optics (a device for obtaining a beam of parallel light) समांतरित्र (न.)

collinear

(lying in the same straight line; having a straight line in common) एकरेखी, एकरेषी, एकरेखीय, एकरेषीय

collinearity

एकरेखिता (स्त्री.), एकरेषीयता (स्त्री.)

collineation

एकरेखीकरण (न.), एकरेषीकरण (न.)

collision

(the term refers toany interaction between free particles, aggregates of particles or rigid bodies in which they come near enough to exert a mutual influence, generally with exchange of energy) संघात (पु.), (commonly) टक्कर (स्त्री.)

collision density

Nuclear Technology (the number of neutron collisions with matter per unit volume per unit time) संघात घनता

collision diameter of molecules

(the distance of closest approach between the centres of any two molecules in a collision) रेणूंचा संघात व्यास

collision frequency

संघात वारंवारता

collision parameter

संघात प्राचल

collision probability

संघात संभवनीयता

colloid

कोलाईड (न.), कलिल (न.)

colloidal

कोलाइडी, कलिली

colloidal state

कोलाइडी अवस्था

colorimeter

Light वर्णमापी (पु.)

colorimetric

वर्णमितीय, वर्णमिति-

colorimetry

वर्णमिति (स्त्री.)

colour

वर्ण (पु.)

colour adaptation

वर्ण अनुकूलन

colour blind

वर्णांध

colour blindness

वर्णांधता (स्त्री.)

colour comparator

वर्ण तुलनित्र

colour disc

वर्ण चकती

colour discrimination

वर्ण विभेदन

colour dispersion

वर्ण अपस्करण

colour fatigue

Optics वर्ण श्रांति

colour filter

वर्ण फिल्टर

colour index

Astron. वर्णांक (पु.)

colour pigment

वर्णक (पु.)

colour sensation

वर्ण संवेदन

colour sensitivity

वर्ण सुग्राहिता

colour temperature

वर्ण तापमान

colour triangle

वर्ण त्रिकोण

colouration

वर्णायन (न.)

coloured

१ वर्णित २ रंगीत

colouring

वर्णक, वर्णदायी

colouring matter

वर्णक द्रव्य

colourless

वर्णहीन

column

स्तंभ (पु.)

column of liquid

liquid column

column of water

जलस्तंभ (पु.)

column vector

स्तंभ सदिश

columnar

१ (formed in columns; relating to, or characterised by columns) स्तंभीय, स्तंभी २ (having the form of a column) स्तंभाकार, स्तंभरुप

columnar recombination

स्तंभीय पुनःसंयोजन

coma

Optics ( a defect in the image formed by a lens which, when present, appears towards the edges of the field, the images of points being drawn out into small pear-shaped blobs) कोमा (पु.) (अ.व. कोमी)

comatic

(of an optical image - blurred as a result of coma) कोमा-

comatic circles

कोमा वृत्ते (न.अ.व.)

combination

१ (the quality or state of being combined) संयोग (पु.) २ (the act or process of uniting esp. to form a chemical compound) संयोजन (न.)

combination note

combination tone

combination principle

Light संयोग तत्त्व

combination tone

Acous. संयुक्त स्वरक

combinational

१ (of or relating to combination; having the quality of combining) संयोगी, संयुक्त २ संयोजनीय

combinational colour

संयोगी वर्ण

combine

१ (as to join in physical or chemical union etc.) संयोग पावणे, संयोग होणे २ (as, forces, processes etc.) संयोजन करणे, संयोजन होणे ३ (as to cause two or more things to mix together, as to mingle) मिसळणे ४ एक करणे

combined

१ संयुक्त २ संयोजित ३ मिसळलेला ४ एक केलेला

combined stress

संयोजित प्रतिबल

combining

संयोग- (as in combining proportion संयोग प्रमाण)

combustibility

दहनक्षमता (स्त्री.)

combustible

दहनक्षम

combustion

दहन (न.)

commensurability

संमेयता (स्त्री.)

commensurable

Math. संमेय

common

१ सामान्य, साधारण २ सामाईक (as in common surface of contact सामाईक संपर्क पृष्ठ) ३ Math.(belonging to two or more quantities सम, समान, साधारण ४ साधा (as in common hydrometer साधा तरलकाटा)

commonly

सामान्यतः, सामान्यपणे, बहुधा

communication

संचारण (न.)

commutate

१ (to reverse the direciton of by the change of connections) दिक् परिवर्तन करणे २ Math. क्रमपरिवर्तन करणे

commutating

दिक्परिवर्ती

commutating field

Elec.Eng. दिक्परिवर्ती क्षेत्र

commutating reactance

दिक्परिवर्ती प्ररोध

commutation

१ दिक्परिवर्तन (न.) २ क्रमपरिवर्तन (न.)

commutative

१ दिक्परिवर्ती २ Math. क्रमपरिवर्ती

commutator

१ Elec.Eng.( a part of an electric machine consisting of an assemblage of copper bars, each connected to a coil of the winding but insulated from each other) दिक्परिवर्तक (पु.) २ क्रमपरिवर्तक (पु.)

compact

१ (as marked by concentration in a limtied area; as closely placed or fitted together) संहत २ सधन

compaction

(the act or action of compacting or being compacted) संहतन (न.)

compactness

(the quality or state of being compact) संहति (स्त्री.)

comparability

तुलनीयता (स्त्री.)

comparable

तुलनायोग्य, तुलनीय

comparative

तुलनात्मक, तौलनिक

comparatively

तुलनात्मक दृष्टीने, तौलनिक रीत्या

comparator

(a form of apparatus used for the accurate comparison of standards of length etc.; a form of colorimeter) तुलनित्र (न.)

compare

तुलना करणे

comparison

तुलना (स्त्री.)

comparison spectroscope

Light तुलना पंक्तिदर्शी

comparison spectrum

Light (a spectrum formed alongside the spectrum under investigation, for the purpose of measuring the wavelengths of unknown lines) तुलना पंक्ति, तुलना स्पेक्ट्रम

compartment

१ (as a separate division or a subdivision as of a plane surface, structure, design etc.) खंड (पु.) २ (as a small chamber, receptacle or container) कक्षक (न.)

compartmented

खंडित

compass

१ Surv. etc. कंपास (पु.) (अ.व.कंपास) २ दिक्सूचक (पु.), होकायंत्र (न.)

compass needle

दिक्सूचि (स्त्री.)

compensate

(to provide with means of counteracting variation; to neutralise the effect of variation) -चे प्रतिपूरण करणे, प्रतिपूरित करणे

compensated

प्रतिपूरित

compensated balance wheel

प्रतिपूरित तोलचक्र

compensated pendulum

प्रतिपूरित दोलक

compensated wattmeter

Elec.Eng. प्रतिपूरित वॉटमापी

compensating

प्रतिपूरक, प्रतिपूरणकारी

compensating errors

(errors equal in amount but opposite in sense that cancel each other) प्रतिपूरक त्रुटी (स्त्री.अ.व.)

compensation

(balance or counteraction of opposed forces) प्रतिपूरण (न.)

compensation pendulum

प्रतिपूरण दोलक

compensator

प्रतिपूरक (पु.)

complement

१ (as the quantity or number required to fill a thing or make it complete) परिपूरक (न.) २ Math. (as of an angle etc.) परिपूरक (पु.)

complementary

प्रतिपूरक

complementary colour

प्रतिपूरक वर्ण

complementary quality

प्रतिपूरक गुण

complete

पूर्ण करणे, संपूर्ण करणे

complete radiator

संपूर्ण रेडिएटर, संपूर्ण प्रारी

complex

१ (as composed of twoor more separable or analysable items, parts, constituents etc.) संमिश्र २ (as, having many varied interrelated parts, patterns or elements etc.) जटिल ३ Chem.(formed by union of simpler substances as compounds or ions - used of salts, ions and other chemical combinations) जटिल

complex number

Math. संमिश्र संख्या

complex refractive index

संमिश्र अपवर्तनांक

complex variable

Math. संमिश्र चल

complex wave

संमिश्र तरंग

complexity

१ संमिश्रता (स्त्री.) २ जटिलता (स्त्री.)

compliance

(the quality or state of yielding to bending under stresses within the elastic limit etc.) अनुवृत्ति (स्त्री.)

complicate

गुंतागुंत निर्माण करणे, जटिल करणे

complicated

गुंतागुंतीचा, जटिल

complication

गुंतागुंत (स्त्री.), जटिलता (स्त्री.)

component

(as a constitutent part; as any one of the vector terms added to form a given vector sum or resultant; as an ingredient of a chemical system) घटक (पु.)

compose

१ रचना करणे २ जुळणी करणे (to be composed of -चा मिळून बनणे)

composite

१ मिश्र २ Math.( of a number or an algebraic expression) विभाज्य

composition

१ (of substances - the nature of elements present in a substance and the proportions in which they occur) संघटक (न.) (as in chemical composition रासायनिक संघटन) २ (of forces, etc.) संयोजन (न.)

composition of forces

Mech. बल संयोजन, बलांचे संयोजन

compound

Chem. संयुग (न.)

compound bar

जोडपट्टी (स्त्री.)

compound lens

optics संयुक्त भिंग

compound microscope

Light संयुक्त सूक्ष्मदर्शी

compound motor

Elec.Eng. मिश्र मोटर, मिश्र चलित्र

compound pendulum

physical pendulum

compounded

संयोजित

compounding

संयोजन (न.)

compress

(to reduce the various size, density or degree of concentration of, by or as if by pressure; to undergo compression) संपीडन करणे, संपीडन होणे

compressed

संपीडित

compressibility

संपीड्यता (स्त्री.)

compressible

संपीड्य

compressible fluid

संपीड्य द्रायु

compressing

संपीडन (न.)

compression

संपीडन (न.)

compression stress

संपीडन प्रतिबल

compressional

(consisting of, having to do with, or producing compression) संपीडनशील, संपीडन-

compressional wave

संपीडन तरग

compressive

संपीडक

compressive stress

संपीडक प्रतिबल

compressor

संपीडक (पु.)

comprise

समाविष्ट होणे, समाविष्ट असणे (अ.क्रि.)

comprised

समाविष्ट

compton effect

(after Arthur H Compton, Am. physicist) कॉम्टन परिणाम, कॉम्टन विकिरण

compton rule

(after Arthur H Compton, Am.physicist) कॉम्टन नियम

compton scattering

compton effect

computability

संगणनशीलता (स्त्री.)

computable

संगणनयोग्य, संगणनशील

computation

संगणक (न.)

computational

संगणनविषयक

computative

संगणनात्मक

compute

संगणन करणे

computed

संगणित

computer

१ (as, a person) संगणक (सा.) २ (as a machine) संगणित्र (न.)

computing

संगणन (न.)

computing machine

संगणन यंत्र

computor

computer

concave

अंतर्वक्र

concave grating

Light (a reflection grating ruled on a concave mirror) अंतर्वक्र जाल

concave lens

अंतर्वक्र भिंग

concave mirror

अंतर्वक्र दर्पण, अंतर्वक्र आरसा

concave reflection grating

अंतर्वक्र परावर्तन जाल

concave reflector

अंतर्वक्र परावर्तक

concavo-concave

(concave on both sides used esp. of a lens) उभयांतर्वक्र

concavo-convex

(of a lens - having the concave side of greater curvature than the convex side; concave on one side and convex on the other) अंतर्बहिर्वक्र (अंतर्वक्र व बहिर्वक्र)

concentrate

१ (to bring or direct towards a common centre or objective; to focus) संकेंद्रित करणे, संकेंद्रित होणे २ (to render less dilute; to render more condensed) संहत करणे, संहत होणे

concentrated

१ संकेंद्रित २ संहत

concentration

१ (as, the act or action or process of increasing the strength, as of a solute or gas in a mixure etc.; as the process of increasing the quantity of a substance or form of energy or other entity that exists in a volume of space etc.) संहतन (न.) ३ (as a result of concentrating; a concentrated mass or thing) संहति (स्त्री.)

concentration cell

संहति घट (संहति विद्युतघट)

concentric

१ (having a common centre - as opposed to eccentric) संकेंद्री, संकेंद्रीय २ (having a common axis; formed about the same axis, as, coaxial) समाक्ष

concentric coils

Elec.Eng. संकेंद्री कुंडले (न.अ.व.)

concentric lens

संकेंद्री भिंग

concentric line

coaxial line

concept

संकल्पना (स्त्री.)

conception

कल्पना (स्त्री.)

concern

संबंध असणे, - शी संबंधित असणे

concerned

संबंधित

concerning

- संबद्ध, - शी संबंधित

conclusion

निष्कर्ष (पु.)

concord

सुसंवाद (पु.)

concordant

सुसंवादी

concrete

Civil Eng. काँक्रीट (न.)

concurrence

१ संगमन (न.), एकसंपतन (न.) २ समवर्तन (न.)

concurrency of lines

रेषांचे एकसंपतन

concurrent

१ (converging, meeting, intersecting, running together at a point; meeting in a point or running parallel) संगामी, एकसंपाती २ (occuring, arising oroperating at the same time) समवर्ती

concurrent forces

संगामी बले (न.अ.व.), एकसंपाती बले (न.अ.व.)

concurrently

एकसंपाती रीतीने, संगामी रीत्या

concussion

संक्षोभ (पु.)

condensation

१ (of a liquid) संघनन (न.) २ (of a gas or vapour) द्रवीकरण (न.), द्रवीभवन (न.) ३ (of light) नाभीयन (न.)

condense

१ (of a liquid - to increase or to cause to increase in density or strength; to become thicker) संघनित करणे, संघनित होणे, -चे संघनन होणे २ (of a gas or vapour - to change orto cause to change to liquid) द्रवीकरण करणे, द्रवीकरण होणे ३ (of light - to focus; to concentrate by passing through a lens) नाभीयन करणे, नाभीयन होणे

condensed

१ संघनित २ द्रवीकृत, द्रवीभूत ३ (of light) नाभियित

condensed film

(a surface film in which the molecules are closely packed and steeply oriented to the surface) संघनित पटल

condensed spark

संघनित स्फुल्लिंग

condensed system

(a physical or chemical systm in which there is no gaseous phase) संघनित पद्धति

condenser

१ (of a liquid, gas or vapour) संघनित्र (न.), संघननी (स्त्री.) २ (of electricity - apparatusfor receiving and accumulating electricity; a capacitor) संधारित्र (न.) ३ (of light- a lens or mirror usu. of short focal length used to concentrate light upon an object) नाभीयक (पु.)

condenser lens

नाभियक भिंग

condensers in parallel

Elec. अनेकसरी संधारित्रे (न.अ.व.)

condensers in series

Elec. एकसरी संधारित्रे (न.अ.व.)

condensing electroscope

संधारी विद्युतदर्शी

condensing lens

नाभीयक लिंग

condition

१ स्थिति (स्त्री.) २ पूर्वआवश्यकता (स्त्री.) (as in Abbe sine condition ऍबी साइन पूर्व आवश्यकता ३ अट (स्त्री.)

conditioned

अनुकूलित

conditioning

अनुकूलन (न.)

conduct

१ (to convey in or as if in a channel; to act as a medium for conveying as heat or electricity) -चे वहन करणे २ (asto conduct scientific experiment etc.)(प्रयोग इत्यादि) करणे, चालवणे

conductance

(conducting power; also the property ofa material by virtue of which it allows current toflow through it when potential difference is applied - the reciprocal of resistance) प्रवहन (न.)

conductimeter

conductometer

conductimetric

conductometric

conducting

वहनकारी

conducting power

वहनकारी शक्ति

conduction

Elec., Heat etc. (the transfer of heat through matter by communication of kinetic energy from particle to particle rather than by a flow of heated material - as against convection; maintenance of an electric current through metals by a general movement of conduction electrons etc.) वहन (न.)

conduction band

वहन पट्ट

conduction current

वहन धारा

conduction electron

वहन इलेक्ट्रॉन (वहनकारी इलेक्ट्रॉन)

conduction of heat

उष्णता वहन, उष्णतेचे वहन

conductive

वाहक

conductivity

(the quality or power of conducting or transmitting as heat or electricity) वाहकता (स्त्री.)

conductivity cell

वाहकता घट

conductivity water

Chem.(very pure water prepared for conductivity measurements) वाहकता जल

conductometer

(any instrument for measuring conductivity) वाहकतामापी (पु.)

conductometric

(of relating to, or involving the measurement of conductivity; relating to or by means of conductometry) वाहकतामितीय

conductometry

वाहकतामिति (स्त्री.)

conductor

वाहक (पु.)

conduit

१ (a channel or pipe for conveying water or other fluid) प्रणाल (पु.) २ (as pipe) नळी (स्त्री.)

cone

शंकु (पु.)

cone gear

Eng. शंकु गिअर

cone of friction

घर्षण शंकु

cone of silence

(a conically shaped region above an antenna where, because of the configuration of the antenna system, the field strength is relatively low) शांतता शंकु

cone shaped

शंकुरुप

configuration

१ (relative disposition or arrangement of parts, interrelationships of constituent elements) आविन्यास (पु.) २ (as the structure of chemical compounds esp. with reference to the space relations of the atoms in molecules; any of several limiting apparent positions of a celestial body with respect to another etc.) संरुपण (न.)

confine

संसीमित करणे, बंदिस्त करणे

confined

संसीमित, बंदिस्त

confinement

संसीमन (न.) बंदिस्त करणे (न.)

confinement of a plasma

(a term used in the controlled thermonuclear programme) प्लाझ्म्याचे संसीमन

confining

संसीमक

conform

१ (tomake like, to shape to fit) समनुरुप करणे, अभिसंगत करणे (conform implies the achievement of harmony अनुरुपण or correspondence अभिसंगती by compliance as with a preexisting pattern, form or principle) २ (to have the same shape, outline or contour etc.) समनुरुप असणे, अभिसंगत असणे

conformability

१ समनुरुपता (स्त्री.), अभिसंगति (स्त्री.) २ समआविन्यास (पु.)

conformable

१ समनुरुप, अभिसंगत २ Chem. (as conformational) समआविन्यासी ३ Math. गुणनक्षम (as in conformable matrices गुणनक्षम सारण्या) ४ Geol.(following in unbroken sequence - used of geologic strata) अभिसंगत

conformal

१ Math. अनुकोन २ समनुरुपी

conformal mapping

अनुकोन प्रतिचित्रण

conformation

१ (the act of conforming or producing conformity) अभिसंगतता (स्त्री.), समनुरुपण (न.) २ (as agreement esp. with a model orplan, as the shape of a molecule esp. with reference to a geometric isomer) समआविन्यास (पु.)

conformity

अभिसंगति (स्त्री.), समनुरुपता (स्त्री.)

confusion

संकुलन (न.) (as in circle of confusion संकुलन वृत्त)

congruent

१ एकरुप २ (relating to the melting point at which there coexist for a molecular compound both solid and liquid phases having the same composition) सम (as in congruent melting सम द्रवण)

congruity

एकरुपता (स्त्री.)

congruous

१ संबद्ध २ एकरुप

conic

(as conical) शंकुरुप, शंक्वाकार, शंकु-

conical

(resembling a cone,having the shape of a cone) शंकुरुप, शंक्वाकार, शंकु-

conical pendulum

शंकु दोलक

conical refraction

शंकु अपवर्तन

conical scanning

शंक्वाकार क्रमवीक्षण

conically shaped

cone shaped

conjugate

१ (acting or operating as if joined, as conjugate foci; bearing to each other a relation characterised by having certain features in common but by being opposite or inverse in some particular) संयुग्मी २ Math. वृत्तपूरक (as in conjugate angles वृत्तपूरक कोन)

conjugate foci

Light संयुग्मी नाभी (स्त्री.अ.व.)

conjugate point

संयुग्मी बिंदु

conjugate solutions

(as, two solutions existing together in equilibrium) संयुग्मी द्रावणे (न.अ.व.)

conjugate variables

संयुग्मी चल (पु.अ.व.)

conjugated

१ (as conjugate; as formed by the union of two compounds or united with another compound) संयुग्मित २ Chem. (of a system of double bonds) एकांतरित (as in conjugated double bonds एकांतरित द्विबंध)

conjugating

संयुग्मन-

connect

१ जोडणे, सांधणे २ संबंध जोडणे

connected

१ जोडलेला, सांधलेला २ संबंधित, संबद्ध

connecting

जोडलेला, जोड-, सांधलेला, संयोजी

connection

जोडणी (स्त्री.), संबंधन (न.)

connector

सांधक (पु.)

connexion

connection

consequence

१ परिणाम (पु.) २ प्रभाव (पु.)

consequent

१ अनुवर्ती २ परिणामी

consequent pole

Elec.Eng.(as a pole of a permanent magnet occuring at a point remote from either end. In an electromagnetic circuit, it refers to a pole occurring at a point between two magnetising coils) अनुवर्ती धुव

consequential

परिणामरुप

consequently

परिणामतः

conservating force

अक्षय्य बल

conservation

१ संरक्षण (न.) २ अक्षय्यता (स्त्री.) (as in law of conservation of energy ऊर्जा अक्षय्यता नियम)

conservation laws

अक्षय्यता नियम (पु.अ.व.), अक्षय्यतेचे नियम (पु.अ.व.)

conservation of angular momentum

कोनीय संवेग अक्षय्यता, कोनीय संवेगाची अक्षय्यता

conservation of energy

ऊर्जा अक्षय्यता, ऊर्जेची अक्षय्यता

conservation of mass

वस्तुमान अक्षय्यता, वस्तुमानाची अक्षय्यता

conservation of momentum

संवेग अक्षय्यता, संवेगाची अक्षय्यता

conservation of parity

पॅरिटी अक्षय्यता

conservative

१ संरक्षी २ अक्षय्य

conservative force field

अक्षय्यी बल क्षेत्र

conservative system

अक्षय्य संहति (अक्षय्य बले)

conserved quantities

१ (those quantities which obey conservation laws) अक्षय्यी राशी (स्त्री.अ.व.) २ अक्षय्यी परिमाणे (न.अ.व.)

consist

१ आत असणे २ (with of) -चा बनलेला असणे

consistency

१ Chem.(as a degree of firmness, density, viscosity etc.) सांद्रता (स्त्री.) २ (as agreement or harmony) सुसंगति (स्त्री.)

consistent

सुसंगत

consolute

(miscible in all proportions) संद्रावणीय

consolute temperature

critical solution temperature

consonance

सुसंवादिता (स्त्री.)

consonant

सुसंवादी

consonant sound

व्यंजन ध्वनि

constant

स्थिर

constant acceleration

स्थिर त्वरण

constant chemical action

स्थिर रासायनिक अभिक्रिया

constant deviation spectroscope

स्थिर विचलन पंक्तिदर्शी

constant gravitational acceleration

स्थिर गुरुत्वीय त्वरण

constant of gravitation

गुरुत्व स्थिरांक

constant of gravitational acceleration

गुरुत्वीय त्वरणांक

constant pressure thermometer

स्थिर दाब तापमापी

constant temperature

स्थिर तापमान

constant volume thermometer

स्थिर आकारमान तापमापी

constitute

१ (to be the components of) मिळून होणे २ (esp. in passive) घडण असणे

constituted

घटित

constitutent

घटक (पु.)

constitution

घटना (स्त्री.), घडण (स्त्री.)

constitutional

घटनात्मक, घडणसंबंधी

constrain

निरुद्ध करणे

constrained motion

निरुद्ध गति

constraint

निर्बंध (पु.)

construct

रचना करणे

construction

रचना (स्त्री.)

constructional

रचनात्मक, रचना-

constructive

रचनात्मक

consume

वापरणे, खपणे, खर्ची पडणे

consumed

वापर केलेला, खपलेला, खर्ची पडलेला

consumed energy

वापरलेली ऊर्जा, खर्च झालेली ऊर्जा

consumption

वापर (पु.), खप (पु.)

contact

संपर्क साधणे, संपर्क होणे

contact angle

संपर्क कोन

contact lens

संपर्क भिंग

contact potential

Thermionics संपर्क विभव (पु.)

contain

१ (to have within; to hold) अंतर्भाव करणे, अंतर्भाव होणे, आत असणे २ (to have capacity for; to be able to hold) धारण करणे ३ अंतर्विष्ट होणे (as in angle contained by -ने अंतर्विष्ट झालेला कोन)

contained

१ अंतर्भूत केलेला, अंतर्भूत झालेला २ धारण केलेला ३ अंतर्विष्ट

container

पात्र (न.), धारकपात्र (न.), भांडे (न.)

containment time

धारकता काल

contemporary

समकालीन

content

१ आशय (पु.) २ अंतर्वस्तु (स्त्री.) ३ -अंश (पु.) (as in moisture content आर्द्रतांश)

content energy

अंतर्विष्ट ऊर्जा

continue

चालू ठेवणे, चालू राहणे, चालू असणे

continued

१ सतत २ चालू ठेवलेला

continuity

सातत्य (न.), अखंडत्व (न.)

continuity equation

सातत्य समीकरण

continuity of state

अवस्था सातत्य

continuous

सतत, अखंड

continuous creation hypothesis

सतत निर्मिति परिकल्पना

continuous spectrum

Light ( a spectrum in which all wavelengths are represented without any abrupt discontinuity) अखंड पंक्ति (अखंड वर्णपंक्ति)

continuously

सतत, सातत्याने, अखंडपणे

contorl rod

नियंत्रण दंड

contour

१ (as outline of a two dimensional figure; as shape or form etc.) बाह्यरेषा (स्त्री.) २ (as lines of equal elevation on the ground) समोच्च रेषा (स्त्री.)

contract

आकुंचन करणे, आकुंचित होणे

contracted

आकुंचित

contracting

आकुंचन करणारा, आकुंचित होणारा

contraction

आकुंचन (न.)

contraction coefficient

आकुंचन गुणांक

contrast

वैधम्र्य (न.)

contrast ofcolour

वर्ण वैधम्र्य

contravariant vector

प्रतिचल सदिश

contribute

१ भर घालणे २ साहाय्यकारी होणे

contributory

साहाय्यकारी

contrivance

यंत्रक (न.)

control

नियंत्रित करणे, नियंत्रण ठेवणे

control electrode

Thermionics नियंत्री इलेक्ट्रोड

control track

नियंत्रण रेखापथ

control winding

नियंत्रण कुंडलन

controlled

नियंत्रित

controlled thermonuclear reactor

नियंत्रित तापन्यूक्लीय क्रियाधानी

controlled variable

Math. नियंत्रित चल

controller

नियंत्रक (पु.)

convecting system

प्रक्रमण पद्धति

convection

(as the circulatory motion that occurs in a fluid at a nonuniform temperature; the transfer of heat by automatic circulation of a fluid or transfer of electricity in the form of a surface charge on a moving body) प्रक्रमण (न.)

convection of heat

ऊष्णतेचे प्रक्रमण

convectional

प्रक्रमणीय, प्रक्रमणशील

convective

प्रक्रमी

convector

Heating प्रक्रमणी (पु.)

convention

संकेत (पु.)

convention of signs

Light, Math. चिन्हांचा संकेत

conventional

संकेतमान्य

conventional direction

(as of electric current) संकेतमान्य दिशा

conventionalise

संकेतबद्ध करणे

converge

(to tend toward one point; move towards a single point; to come together - opposed to diverge) अभिसूत करणे, अभिसूत होणे

convergence

१ (as act or condition of converging - opposed to divergence) अभिसरण (न.) २ (the state or property of being convergent) अभिसारिता (स्त्री.)

convergent

अभिसारी

convergent beam

अभिसारी किरणशलाका

convergent lens

Light, Optics अभिसारी भिंग

convergent lens system

अभिसारी भिंग संहति

convergent rays

अभिसारी किरण (पु.अ.व.)

convergent series

Math. अभिसारी श्रेणी

converging lens

convergent lens

converse

विलोभ

conversely

विलोमतः, उलटपक्षी

conversion

१ (change from one form, state or character into another etc.) रुपांतर (न.) २ Math.(as a change or reduction of the form of a mathematical proposition or expression) नवरुपण (न.)

conversion electron

रुपांतर इलेक्ट्रॉन

conversion factor

रुपांतर गुणक

conversion of units

एककांचे रुपांतर

convert

रुपांतर करणे, रुपांतर होणे

converter

१ (also convertor) Elec.Eng. रुपांतरित्र (न.) २ Met.(as Bessemer converter)रुपांतरित्र (न.) ३ Nuclear Eng. (reactor or breeder which converts fertile material into fissile material through neutron capture e.g. U २३८ to Pu २३९ and Th २३२ to U २३३) न्यूक्लीय (प्रजनक) रुपांतरित्र (न.)

convertor

converter

convex

बहिर्वक्र

convex lens

बहिर्वक्र भिंग

convex mirror

बहिर्वक्र दर्पण, बहिर्वक्र आरसा

convex reflector

बहिर्वक्र परावर्तक

convexo convex

biconvex

convexo-concave

(convex on one side and concave on the other; having the convex side of greater curvature than the concave) बहिःअंतर्वक्र (बहिर्वक्र अंतर्वक्र)

cool

शीतन करणे, थंड करणे, शीतन होणे, थंड होणे

cooled

शीतित, थंड केलेला, थंड झालेला

cooler

शीतनी (स्त्री.)

cooling

शीतन(न.), थंड करणे (न.), थंड होणे (न.)

cooling curve

Met. शीतन वक्र

coordinate

१ Chem. (relating to or formed by coordination) सहबद्ध २ Math. सहनिर्देशक-

coordinate axes

Math. सहनिर्देशक अक्ष (पु.अ.व.)

coordinate bond

(a covalent bond typical of coordination complexes) सहबद्ध बंध

coordinate geometry

Math. सहनिर्देशक भूमिति, बीजभूमिति (स्त्री.)

coordinate system

Math. (a system of coordinates) सहनिर्देश पद्धति

coordinated

१ समन्वित २ सहबद्ध

coordination

१ समन्वय (पु.) २ Chem. सहबद्धता (स्त्री.)

coordination complex

Chem. सहबद्धता जटिल

coordination compound

Chem. सहबद्धता संयुग

cord

रज्जु (पु.)

core

(as central or most important part of anything) क्रोड

core losses

(the power losses in a magnetic core caused by hysteresis and eddy currents) क्रोड हानि

core of the atom

अणुक्रोड (पु.)

corelate

correlate

corelation

correlation

cork

बूच (न.)

cork-borner

बूचवेजी (पु.)

corked

बूचबंद

cornea

(the outermost part of the eye just in front of the aqueous humour) पारपटल (न.) (पारदर्शी नेत्रपटल)

corona

(a faint glow adjacent to the surface of an electrical conductor at sufficiently high voltage that results from electrical discharge; a usu. coloured circle often seen around and close to a luminous body caused by diffraction produced by particles of dust etc.) कोरोना (पु.), वर्णवलय (न.)

corona discharge

वर्णवलय विमोच (विद्युन्मोच)

corpuscle

(a minute or elementary particle; specif. electron) कणिका (स्त्री.)

corpuscular

(having the nature of a particle; relating to, dealing with, or composed of corpuscles) कणिकामय, कणिका-

corpuscular radiation

कणिका प्रारण

corpuscular theory

Light (a theory that light consists of material particles sent off in all directions from luminous bodies) कणिका सिद्धांत

corrade

(प्रवाह) अपघर्षण करणे, (प्रवाह) अपघर्षण होणे

corrasion

(one of several processes of erosion- the wearing away of rocks and soil by abrasive action of material moved along esp. by waves, streams, or glaciers) (प्रवाह) अपघर्षण (न.)

corrasive

(प्रवाह) अपघर्षी

correct

१ (to alter or adjust soas to bring to some standard or required condition- as to correct the reading of a gas volume for temperature and pressure or to correct the lens for spherical aberration) संशुद्धी करणे २ दुरुस्ती करणे, सुधार करणे

corrected

१ संशुद्ध २ दुरुस्त केलेला, सुधारित, सुधार केलेला

corrected lens

संशुद्ध भिंग

correction

१ संशुद्धि (स्त्री.) २ दुरुस्ती (स्त्री.), सुधार (पु.)

correctly

ठीक, बरोबर

correctness

अचूकपणा (पु.)

corrector lens

संशुद्धि भिंग

correlate

सहसंबंधन करणे, परस्परसंबंधित करणे

correlated

सहसंबद्ध

correlated fact

सहसंबद्ध तथ्य

correlation

१ सहसंबंध (पु.), परस्परसंबंध (पु.) २ (as, act of correlation) सहसंबंधन (न.)

correlative

सहसंबंधी

correspond

१ (to be in conformity or agreement) अनुरुप असणे २ (to be equivalent; be parallel; be the counterpart) तत्सम असणे ३ Math.(to be connected by means of a geometrical transformation or by means of a functional relation) - शी संगत असणे

correspondence

१ अनुरुपता (स्त्री.) २ तत्समता (स्त्री.) ३ Math. संगतता (स्त्री.)

correspondence principle

Light संगतता नियम

corresponding

१ तदनुरुप २ तत्सम ३ Math. संगत

corresponding angle

Math. संगत कोन

corresponding states

Physical Chem. संगत अवस्था (स्त्री.अ.व.)

corresponding value

संगत मूल्य

corrode

क्षरण करणे, झीज करणे, क्षरण होणे, झीज होणे

corrosion

(action or process of corrosive chemical change not necessarily accompanied by loss of form or compactness; typically a gradual wearing away or alteration by a chemicalor electro chemical essentially oxidising process) क्षरण (न.), झीज (स्त्री.)

corrosive

क्षारक, क्षरणकारी

cos

Math. कॉस (स्त्री.), कोज्या (स्त्री.)

cosec

Math. कोसेक (पु.), कोच्छेद (पु.), व्युज्या (स्त्री.)

cosecant

Math. कोसीकंट (पु.) कोच्छेद (पु.), व्युज्या (स्त्री.)

cosine

Math. कोसाइन (स्त्री.), कोज्या (स्त्री.)

cosine winding

कोसाइन कुंडलन

cosmic

(of, from, or relating to the cosmos) वैश्व, विश्व-

cosmic dust

वैश्व रज

cosmic radiation

वैश्व प्रारण

cosmic ray

विश्वकिरण (पु.)

cosmic ray decay electrons

(electrons in a soft component of cosmic rays which originate from the decay of mesons) विश्वकिरण ऱ्हास इलेक्ट्रॉन (पु.अ.व.)

cosmic year

वैश्व वर्ष

cosmogonal

विश्वोत्पत्तिशास्त्रविषयक, विश्वोत्पत्तिसंबंधी

cosmogony

(the creation, origination or manner of coming into being of the world or universe; a theory or account of the origination of the universe) विश्वोत्पत्तिशास्त्र (न.)

cosmographic

विश्वरचनेसंबंधी

cosmography

(a general description of the world or of the universe; the science that deals with the constitution of the whole order of nature or the figure, disposition, and relation of all of its various parts) विश्वरचना (स्त्री.)

cosmological

विश्वस्थितिशास्त्रासंबंधी

cosmology

(a science of the universe) विश्वस्थितिशास्त्र (न.)

cosmos

विश्व (न.), बह्मांड (न.)

cosmotron

(machine for liberating nuclear energy by bombardment of nuclei by neutron particiles etc.) कॉस्मॉट्रॉन (न.)

cot

(abbr. of cotangent) Math. कोटॅन्जंट (पु.), कोस्पर्श (पु.)

coul

कूलोम (पु.)

coulombmeter

coulometer voltameter

count

गणना करणे, मोजणे

counter

(a device for counting) गणित्र (न.)

counter clockwise

प्रतिघटि

counter electromotive force

counter-e.m.f. back electromotive force

counter-

प्रति-

counteract

१ (to act in opposition to) परस्परांविरुद्ध कार्य करणे २ (to make ineffective by opposite force; to neutralise; nullify) विफल करणे, परिणामहीन करणे

counteraction

विफल करणे (न.), परिणामहीन करणे (न.)

counterbalance

प्रतिसंतुलित करणे

counterbalanced

प्रतिसंतुलित

countercheck

प्रतिसंरोध करणे

counterpoise

प्रतितोलन करणे

couple

१ युग्म (न.) २ (two equal and opposite forces that act along parallel lines) बलयुग्म (न.)

coupled

युग्मित

coupled circuit

युग्मित परिपथ

coupled circuit effect

Radio युग्मित परिपथ परिणाम

coupler

युग्मक (पु.)

coupling

युग्मन (न.)

coupling of circuits

परिपथ युग्मन

coupterpoise

प्रतितोल (पु.)

course

१ मार्ग (पु.) २ क्रम (पु.) ३ ओघ (पु.), गति(स्त्री.) ४ Civ.Eng.(a horizontal layer of bricks or building stones running throughout the length and breadth of a wall) थर (पु.)

covalence

Chem. (the union of two atoms by the sharing of a pair of electrons) सहसंयुजा (स्त्री.)

covalent

Chem.(of, relating to, or characterised by covalence) सहसंयुज

covalent bond

Chem. सहसंयुज बंध

covariant

सहचल

covariant vector

सहचल सदिश

cover

१ आच्छादणे, झाकणे २ (to include or to comprise) समावेश करणे, समावेश होणे

covered

आच्छादित, आवृत

covering

आवरण (न.), आच्छादन (न.), झाकण (न.)

crane

Eng. (a machine for hoisting and lowering heavy weights) यारी (स्त्री.)

crank

Eng.(a bent part of an axle or shaft; an elbow shaped brace etc.) क्रँक (पु.) कूर्पर (पु.) (कूर्पर elbow)

crankshaft

Eng. क्रँक शॅफ्ट (पु.) कूर्पर दंड (पु.)

crater

१ Geol. ज्वालामुखी कुंड (न.) २ कुंड (न.)

create

निर्माण करणे

created

निर्मित

creation

१ निर्मिति (स्त्री.) २ (as, creatures singly or as an aggregate; the world) सृष्टि (स्त्री.)

creep

Chem.,Eng., Met. etc. (the slow change of dimensions of an object due to prolonged exposure to high temperature or stress; as a slow rising of) सर्पण (न.)

crest

१ शिखर (न.), उंचवटा (पु.) २ (asof awave - opposed to trough) शिखा (स्त्री.)

crest factor

amplitude factor

crit

Nucleonics क्रांतिक वस्तुमान

criterion

निकष (पु.) (अ.व. निकष)

critical

(relating to, indicating or being a state in which or a measurement or point at which some quality, property or phenomenon suffers a finite change or undergoes drastic alteration) क्रांतिक

critical angle

Light क्रांतिक कोन

critical arrangement

क्रांतिक मांडणी, क्रांतिक रचना

critical coefficient

(ratio between critical temperature and critical pressure) क्रांतिक गुणांक

critical constant

(the critical temperature,critical pressure or critical density of any one substance - usu. used in pl.) क्रांतिक स्थिरांक

critical damping

Elec.Eng. क्रांतिक अवमंदन

critical density

(the density of a substance in its critical state) क्रांतिक घनता

critical mass

Nucleonics (the mass of fissionable material,which is just sufficient fora chain reaction of neutrons to be self sustaining) क्रांतिक वस्तुमान

critical point

(a point where two phases which are continually approximating each other become identical and form but one phase) क्रांतिक बिंदु

critical potential

(as a measure of the amount of energy necessary to raise an electron from a lower to a higher level) क्रांतिक विभव

critical pressure

(the pressure at which a gas may just be liquefied at its critical temperature; the pressure exerted by a substance in its critical state) क्रांतिक दाब

critical region

क्रांतिक क्षेत्र

critical solution temperature

Chem. (the temperature above which two liquids are miscible in all proportions) क्रांतिक द्रावण तापमान

critical state

(as a state attainable by every chemically stable pure substance in which the liquid and vapour phases have the same density) क्रांतिक अवस्था

critical temperature

Elec. Eng., Met.etc. (the highest temperature at which it is possible to separate substances into two fluid phases; the temperature at which magnetic materials lose their magnetic properties etc.) क्रांतिक तापमान

critical velocity

Hyd. etc. (the greatest velocity with which a fluid can flow through a given conduit without becoming turbulent) क्रांतिक वेग

critical volume

क्रांतिक आकारमान

criticality

(a critical quality or condition used esp. of fissionable material) क्रांतिकता (स्त्री.)

Crookes radiometer

(after Sir William Crookes, Eng. physicist) क्रूक्स प्रारणमापी

cross

उफुली (स्त्री.)

cross hair lines

काटकोनी केशरेखा (स्त्री.अ.व.)

cross modulation

Radio काटकोनी आपरिवर्तन

cross product

Math. फुली गुणाकार

cross section

१ काटछेद (पु.) २ Math.अवछेद (पु.) ३ Nucleonics (when extended to mean a measure of probability of a particular process. It is expressed in units of area) परिक्षेत्र (न.)(as in nuclear reaction cross section न्यूक्लीय अभिक्रिया परिक्षेत्र)

cross sectional

१ काटछेदी २ अवछेदी

crossed

काटकोनित

crossed Nicols

Light काटकोनित निकोल (पु.अ.व.)

crossed position

काटकोनित स्थिति

crossover frequency

Elec. संक्रमण वारंवारता

crown glass

क्राउन काच

crucible

(as a vessel or melting pot) मूस (स्त्री.)

crude

१ ओबडधोबड २ (not altered or prepared for use by any process; as raw) कच्चा ३ (not refined) अशोधित

crush

१ (to press between two hard bodies, to reduce to particles by pounding or grinding) दलन करणे, दलन होणे २ (as to squeeze as sugar-cane,oil seeds etc.) गाळणे

crusher

दलित्र (न.)

crust

१ (as of earth) कवच (न.) २ (as a hard or brittle external coat or covering of something) पापुद्रा (पु.) ३ Geol.(the hard surface layer formed on many soils esp. when dry or on snow, mud, or lava) परिपटल (न.)

cryogenic

(of or relating to the production of very low temperatures) निम्नतापी, निम्नतापजन

cryogenic system

(a system in which a local temperature lower than the surrounding temperature is produced) निम्नतापी पद्धति

cryogenics

(the brnach of physics that relates to the production and effects of very low temperature) निम्नतापिकी (स्त्री.)

cryohydrate

क्रायोहायड्रेट (पु.)

cryometer

(an instrument for the measurement of low temperatures) निम्नतापमापी (पु.)

cryoscopy

(the determination of freezing points produced in liquid by dissolved substances in order to determine molecular weights of solutes and certain properties of solutions) निम्नतापमानिकी (स्त्री.)

cryosopic

(of or relating to cryoscopy) निम्नतापमानी

cryostat

(an apparatus for maintaining the constant low tempeature esp. below O deg.C) निम्नतापस्थापी (पु.)

crystal

(a body generally solid, whose atoms are arranged in a definite pattern) स्फटिक (पु.)

crystal analysis

स्फटिक विश्लेषण

crystal angles

स्फटिक कोन (पु.अ.व.)

crystal axis

स्फटिक अक्ष

crystal cut

स्फटिक काट

crystal diode

स्फटिक डायोड

crystal elements

स्फटिक घटक (पु.अ.व.)

crystal face

(one of the bounding surfaces of a crystal) स्फटिकानीक (स्फटिक + अनिक)( अनिक face) स्फटिकाचा पैलू

crystal growth

स्फटिक वृद्धि

crystal latice

(the arrangement of atoms, molecules or ions of a crystal in the form of a space lattice) स्फटिक जालक

crystal plane

स्फटिक प्रतल

crystal structure

स्फटिक संरचना

crystal symmetry

स्फटिक सममिति

crystalise

crystallise

crystalline

(of the nature of or relating to a crystal; having regular arrangement of atoms in space lattice - as opposed to amorphous) स्फटिकी, स्फटिकाकृति, स्फटिक-

crystalline state

स्फटिकावस्था (स्त्री.)

crystalline structure

स्फटिकी संरचना

crystallisation

(the process of crystalising) स्फटन (न.), स्फटिकीकरण (न.). स्फटिकीभवन (न.)

crystallise

(to cause to form crystals or assume crystalline form) स्फटन करणे,स्फटन होणे, स्फटिकीकरण करणे, स्फटिकीभवन होणे

crystallite

१ Chem.(one of the grains or small crystals making up a polycrystalline material) स्फटिकक (पु.) २ Geol.(as a mineral) क्रिस्टलाइट (पु.)

crystallographic

(relating to or dealing with crystallography or crystals) स्फटिकविज्ञानविषयक, स्फटिक-

crystallographic axes

स्फटिक अक्ष (पु.अ.व.)

crystallography

(the science of crystalisation dealing with the system of forms among crystals,their structure and their forms of aggregation) स्फटिकविज्ञान (न.)

crystalloid

(having some or all of the properties of crystal) स्फटिकधर्मी

csc

Math. कोसीकंट (पु.), कोच्छेद (पु.), व्युज्या (स्त्री.)

ctn

Math. कोटॅन्जंट (पु.), कोस्पर्श (पु.)

cube

१ (the regular solid of six equal square sides) घन (पु.) २ Math.(as the product got by taking a number or quantity three times as a factor)घन (पु.)

cubic

१ (having the form of a cube; shaped like a cube) घन-, घनाकृति- २ (as three dimensional) त्रिमिति-, त्रिमितीय ३ Math. घन-, त्रिघात-, त्रिघाती

cubic centimetre

घन सेंटिमीटर (सं.घ.सें.)

cubic lattice

त्रिमिति जालक

cubic space

त्रिमिति अवकाश

cubic volume

घनफळ (न.)

cubical

१ (shaped like a cube) घन-, घनाकृति- २ (as relating to volume) आकारमानी

cubical expansion

Heat Thermodynamics आकारमानी प्रसरण

cubit

(an old measure of length; the length of the arm from the elbow to the tip of themiddle finger and usu. equal to about १८ inches but sometimes to २१ or more) हात (पु.)

cuboid

Math. आयतज (पु.)

cullet

(broken or refuse glass that is generally added to a batch of new material to facilitate melting in glass manufacturing) काचेची फुटकी (स्त्री.)

cumulative

१ संचयी २ (as additional),अधिक ३ वाढीव

cupel

Met. (a thick bottomed shallow dish made of bone ash; used in the cupellation of lead beads containing gold and silver, in the assay of these metals) क्यूपेल (न.)

cupellation

Met. (the operation employed in recovering gold and silver from lead) क्युपेलन (न.)

curie

(after Mme.Marie Curie, Pol.Fr.chemist- as a unit of radioactivity) क्युरी (न.)

curie point

(after Pierre Currie, Fr.Chemist)क्युरी बिंदु

Curie temperature

(after Pierre Curie,Fr. chemist - the temperature at which there is a transition between the ferromagnetic and paramagnetic phases) क्युरी तापमान

Curie's law

(law of magnetism) क्युरीचा नियम

Curie-Weiss law

(after Pierre Curie and Pierre Ernest Weiss, Fr. physicists - a law of magnetism) क्युरी वायस नियम

curl

Math. (the vector product of the operator del and the vector) कर्ल (पु.)

curl of a field

क्षेत्राचा कर्ल

curl of a vector

सदिशाचा कर्ल

current

१ Elec.(the passage of electricity through a body by virtue of a drift of negatively charged electrons through it) धारा (स्त्री.) २ (as electric current) विद्युत धारा (स्त्री.) ३ (as a flow of water, air etc.) प्रवाह (पु.)

current attenuation

Elec. धारा क्षीणन

current bearing

धारावाहक

current carrier

धारा वाहनिक

current carrying

धारावाहक

current density

Elec. Magn. धारा घनता

current electricity

धारा विद्युत

current rating

धारा क्षमता निर्देशन

current transformer

धारा परिवर्तित्र

cursor

(a part of a mathematical instrument that moves back and forth upon another part) कर्सर (पु.), सरकरेषा (स्त्री.)

curvature

वक्रता (स्त्री.)

curvature of field

क्षेत्र वक्रता

curvature of lens

भिंग वक्रता

curvature of surface

पृष्ठ वक्रता

curve

१ वक्र (पु.) २ वक्ररेषा (स्त्री.) ३ (as a graph) आलेख (पु.) ४ वळण (न.), बाक (पु.)

curved

वक्र

curved crystal spectrometer

वक्र स्फटिक पंक्तिमापी, वक्र स्फटिक स्पेक्ट्रोमीटर

curved line

वक्ररेषा (स्त्री.)

curved space

वक्र अवकाश

curved surface

वक्र पृष्ठ

curvilinear

वक्रात्मक, वक्ररेखी

curvilinear cone

वक्रात्मक शंकु

curvilinear motion

वक्ररेखी गति

cusp

Math. उभयाग्र (न.), गाठबिंदु (पु.)

cut

कापणे

cutoff

१ काट (पु.) २ (as a mechanism for shutting off) भंजी (पु.)

cutoff frequency

Elec. काट वारंवारता

cutoff voltage

Thermionics काट व्होल्टता

cutter

कर्तक (पु.), -कापी (पु.) (as in glass cutter काचकापी)

cutting

१ काप (पु.) २ कर्तन (न.)

cycle

१ (an interval of time during which one sequence of a regularly recurring succession of events or phenomena is completed) चक्र (न.) २ (as one complete performance of a vibration, electric oscillation or current alternation, and other periodic process, etc.) आवर्तन (न.)

cyclic

१ चक्रीय २ आवर्तनी ३ Chem. (of relating to, or characterised by a ring of atoms) वलयी

cyclic order

चक्रक्रम (पु.)

cyclically

चक्रक्रमेण

cyclically magnetised condition

चक्रक्रमेण चुंबकित स्थिति

cycloid

Math. चक्रज (पु.)

cyclone

चक्रवात (पु.), वात्या (पु.)

cyclonic

चक्रवात-

cyclotron

Thermionics सायक्लोट्रॉन वारंवारता

cyclotron resonance

सायक्लोट्रॉन संस्पंदन

cylinder

१ Math. चिति (स्त्री.), सिलिंडर (न.) २ (as of pump etc.) सिलिंडर (न.), नळकांडे (न.)

cylindrical

१ चित्याकृति, सिलिंडरी २ सिलिंडरच्या आकाराचा, नळकांड्याच्या आकाराचा

cylindrical wave

सिलिंडरी तरंग

cypher

cipher

D layer

Radio D स्तर (पु.)

d.c.

Elec.Eng. डी.सी. (दिष्ट धारा)

d.c. dynamo

direct current dynamo

d.c. generator

direct current generator

Dalton's law

Chem. (after John Dalton, Eng. chemist and physicist) डाल्टनचा नियम

dam

Civ. Eng. धरण (न.)

damage

हानी पोचवणे, नुकसान पोचवणे

damage proof

हानिरोधक

damaged

हानी पोचलेला, नुकसान झालेला

damaging

(causing or able to cause damage) हानिकारक

damp

१ ओलसर २ (in case of weather) दमट, सर्द

damp proof

आर्द्रतारोधक

damp proofing

आर्द्रतारोधन (न.)

damped

अवमंदित

damped force

अवमंदित बल

damped harmonic motion

अवमंदित आवर्त गति

damped harmonic oscillation

अवमंदित आवर्त दोलन

damped linear oscillator

अवमंदित रेखीय दोलक

damped oscillation

Elec.Eng., Elec.Comm.(an electrical or mechanical oscillation in which there is an appreciable diminution of oscillation amplitude during successive cycles) अवमंदित दोलन

damped oscillatory system

अवमंदित दोलन संहति

damped waves

Radio (electromagnetic waves radiated from a damped oscillatory circuit) अवमंदित तरंग

damper

१ Elec.Eng., Acous etc. अवमंदक (पु.) २ आर्द्रक (पु.)

damping

(as the checking of a motion due to resistance, as by friction or similar cause) अवमंदन (न.)

damping coefficient

अवमंदन गुणांक

damping collision

अवमंदी संघात

damping constant

अवमंदन स्थिरांक

damping down

Eng. Met. - चे अवमंदन करणे, -चे अवमंदन होणे

damping factor

Elec. Comm. etc. (as the factor expressing the rate of decay of oscillations in a damped oscillatory system) अवमंदन गुणक, ऱ्हास गुणक

damping magnet

Elec.Eng. अवमंदी चुंबक

dampness

ओलावा (पु.), ओलसरपणा (पु.), दमटपणा (पु.)

danger

१ धोका (पु.) २ संकट (न.)

danger coefficient

(the danger coefficient of a substance for particular nuclear reactor is the change in reactivity caused by inserting that substance in the reactor) संकट गुणांक

danger point

धोका बिंदु (पु.)

danger zone

संकट क्षेत्र (न.), धोक्याचे क्षेत्र (न.)

dangerous

१ धोकादायक २ घातक

dangerously

धोकादायक रीतीने, भयंकर रीतीने

Daniell cell

(after John F. Daniell, Eng. chemist and physicist,its inventor) डॅनिअल घट (डॅनिअल विद्युतघट)

dark

१ कृष्ण,काळा २ काळोखी ३ अदीप्त (as in cathode dark space कॅथोड अदीप्त प्रदेश)

dark adaptation

(w.r.t. the sensitivity of eye etc.) अंधार अनुकूलन, अंधःकार अनुकूलन

dark adapted

अंधार अनुकूलित, अंधःकार अनुकूलित

dark conduction

अदीप्त वहन

dark current

Photoelectric Cells अदीप्त धारा

dark discharge

(an electrical discharge in a gas without the production of visible light) अदीप्त विमोच (विद्युन्मोच)

dark field

कृष्णक्षेत्री

dark field illumination

(for observing very small particles or very fine lines) कृष्णक्षेत्री दीपन

dark line

कृष्ण रेषा

dark line spectrum

कृष्णरेषा वर्णपंक्ति, कृष्णरेषा स्पेक्ट्रम

dark slide

प्रकाशरोधी स्लाइड

dark space

अदीप्त प्रदेश

darken

१ अंधार करणे २ काळा करणे, काळा होणे

darkness

अंधार (पु.),काळोख (पु.), अंधःकार (पु.)

darkroom

अंधारखोली (स्त्री.)

data

१ दत्त (न.), पक्ष (पु.) २ आधारसामग्री (स्त्री.)

data processing

आधारसामग्री प्रक्रियण

date

(the period of time to which something belongs esp. historically) काळ (पु.)

dating

वयमापन (न.) (as in radio carbon dating रेडिओकार्बनी वयमापन)

datum

१ (pl. data) (something that is given either from being experientially encountered or from being admitted or assumed for specific purposes; something upon which an inference or an argument is based) दत्त (न.), पक्ष (पु.) २ (pl. data but oft. sing. in constr.) (as a material serving as a basis for the discussion, inference or determination of policy etc.; detailed information of any kind) आधारसामग्री (स्त्री.) ३ (pl. datums) (a point or line or a surface w.r.t. which positions as elevations are measured or indicated) गणना (स्त्री.) (as in datum line गणना रेषा)

datum point

गणना बिंदु

daughter element

जन्य मूलद्रव्य

Davy's safety lamp

Mining (after Sir Humphry Davy, Eng. Chemist its inventor) डेव्ही दीप

day

दिन (पु.), दिवस (पु.)

db

Elec.Comm.(abbr. of decibel) डेसिबल (न.)

de-excited

व्युत्तेजित

dead space

(of a gas thermometer) निष्क्रीय भाग

dead time

रुद्ध काल

deadbeat

Elec.Eng.(a term applied to an instrument or other oscillating system when it iscritically damped etc.) रुद्धदोल-

debris

Geol. डबर (न.), भग्नशेष (पु.), मलवा (पु.)

debunching

Thermionics (the action or forces of mutual repulsion between electrons causing bunches of electrons to spread, both laterally and longitudinally) विगुच्छन (न.)

decade

(the time period of ten years) दशक (न.)

decade resistance box

दशकीय रोध पेटी

decalescence

Met. (the decrease in temperature when the rate of heat absorption during transformation exceeds the rate of heat input while heating metal through a transformation range) तापहीन ऊष्माशोषण (न.)

decalescent

तापहीन ऊष्माशोषी

decalescent point

तापहीन ऊष्माशोषी बिंदु

decant

(to draw off as a liquid without disturbing the underlying sediment or precipitate or the lower liquid layers) निवळी ओतणे

decantate

निवळी (स्त्री.)

decantation

निवळी ओतणे (न.)

decanted

निवळी ओतलेला

decanter

(a vessel used to decant or to receive decanted liquids) निवळीपात्र (न.)

decarbonate

(to remove carbon dioxide or carbonic acid from) -चे विकार्बाएनेटन करणे

decarbonisation

(the process of decarbonising) विकार्बनन (न.)

decarbonise

(to remove carbon from) -चे विकार्बनन करणे, विकार्बनित करणे

decarbonising

विकार्बनन करणारा, विकार्बनित करणारा

decarburation

(the process of decarburising) विकार्बनन(न.)

decarburise

(to remove carbon from) -चे विकार्बनन करणे, विकार्बनित करणे

decay

क्षय होणे

decay chain

ऱ्हास शृंखला

decay constant

(the ratio of the rate of disintegration of a radioactive substance to the amount of the substance left unchanged) ऱ्हास स्थिरांक, क्षयांक (पु.)

decay electrons

ऱ्हास इलेक्ट्रॉन (पु.अ.व.)

decay factor

damping factor

decay product

(any nuclide, radioactive or stable, resulting from the radioactive disintegration of a radionuclide, directly or as a result of successive transformation in a radioactive series) ऱ्हास उत्पादित वस्तु

decay time

ऱ्हास काल

decelerate

(as to lessen the speed of; to slow down) अवत्वरण करणे, अवत्वरण होणे

decelerating

अवत्वरक, अवत्वरणी

decelerating electrode

अवत्वरणी इलेक्ट्रोड

deceleration

(the rate of decrease in velocity) अवत्वरण (न.)

decibel

(abbr. db) Elec.Comm.(as a unit for expressing the ratio of two amounts of electric or acoustic power etc.) डेसिबल (न.)

decimal

१ दशांश- २ दशमान

decimal fraction

दशांश अपूर्णांक

decimal place

दशांश स्थान

decimal point

दशांश बिंदु, दशांश चिन्ह

decimal system

दशांश पद्धति

decimalisation

दशांशन (न.)

decimalise

दशांशरुप देणे, दशांशन करणे

declination

१ Astron.(as the angular distance of a heavenly body from the celestial equator) दिक् पात (पु.) २ Surv. etc. (the angle formed between a magnetic needle and the geographical meridian when the needle points east or west of true north - also called variation) दिक्पात (पु.)

decline

१ अपकर्ष होणे, ऱ्हास होणे २ (as temperature etc.) कमी होणे, खाली येणे

decomposability

(the quality or state of being decomposable) अपघटनक्षमता (स्त्री.)

decomposable

(that can be decomposed) अपघटनक्षम

decompose

(to separate or resolve into constitutent parts or elements orinto simpler compounds; to cause chemical disintegration of; to break up into constitutent elements) -चे अपघटन करणे, -चे अपघटन होणे

decomposed

अपघटित

decomposing

अपघटक, अपघटनकारी

decomposition

(the separation of resolution into constitutent parts or elements or into simpler compounds) अपघटन (न.)

decomposition voltage

Elec.Eng.(the minimum voltage which will cause continuous electrolysis in an electrolytic cell) अपघटन व्होल्टता

decoupling

Elec.Comm.(the reduction of common impedance between the input and output circuits) वियुग्मन (न.)

decoupling circuit

वियुग्मन परिपथ

decrease

१ घट करणे, घट होणे, घटणे २ कमी करणे, कमी होणे

decreased

घटलेला

decreasing

१ घटणारा २ कमी होणारा

decrement

१ (the act or process of becoming gradually less) क्षय (पु.) २ (as abbr. of logarithmic decrement - the ratio of the maximum amplitude of one oscillation to that of the next in an oscillating system subjected to damping ) क्षयांक (पु.) ३ Math.(as a negative increment) घट (स्त्री.)

deduce

१ (to derive by logical process; as to infer) निगमन करणे २ तर्क करणे

deducible

१ निगमनीय २ तर्क करण्याजोगा

deduct

१ वजा करणे २ (as to deduce; infer) निगमित करणे ३ Math. निश्चित करणे

deduction

Logic, Math. १ (the deriving of a conclusion by reasoning; as the inference from the evidence - as opposed to indution) निगमन (न.) (as in experimental deduction प्रयोगागत निगमन) २ (an act or process of deducting; subtraction) वजा करणे (न.), वजात (स्त्री.)

deductive

निगमनिक, निगमात्मक

deep

१ खोल, फुगीर २ गहन

defect

१ (as an irregularity in a surface or a structure that spoils the appearance or causes weakness or failure) दोष (पु.) २ (want or absence of something necessary for completeness etc.) उणीव (स्त्री.)

defect conduction

hole conduction

defective

१ सदोष २ उणीव असलेला

defective vision

सदोष दृष्टि

defects in solids

घन पदार्थातील दोष (पु.अ.व.)

defects of vision

दृष्टिदोष (पु.अ.व.)

definable

व्याख्येय व्याख्या करण्याजोगा

define

१ व्याख्या करणे २ (as to determine with precision) निश्चित करणे

defined

व्याख्यात

defining baffle

सीमक बाधिका

definite

१ निश्चित २ Math. निर्दिष्ट (as in definite integral) निर्दिष्ट संकलक)

definitely

निश्चितपणे, नक्की

definition

१ व्याख्या (स्त्री.) २ निश्चयन (न.)

deflagrating spoon

जाळपळी (स्त्री.)

deflate

हवा काढून घेणे

deflect

(as to turn from a straight course or fixed direction; to bend) विक्षेपित करणे, विक्षेपित होणे

deflected

विक्षेपित

deflecting

विक्षेपी, विक्षेपक

deflecting couple

विक्षेपी बलयुग्म, विक्षेपक बलयुग्म

deflecting electrode

विक्षेपी इलेक्ट्रोड

deflecting force

विक्षेपक बल

deflection

१ (a turning aside; a turning from a straight line or given course - the term implies bending esp. downward or curving) विक्षेपण (न.) (वि - apart away; क्षिप् - to throw, cast, let go) २ (the state of being turned aside) विक्षेप (पु.)

deflection angle

विक्षेप कोन

deflection factor

(of a cathode ray tube) विक्षेपक गुणक

deflection of light

प्रकाशाचे विक्षेपण

deflection plane

(w.r.t. cathode-ray tube) विक्षेपण प्रतल

deflectional sensitivity

(w.r.t. cathode ray tube) विक्षेपणात्मक संवेदिता

deflector

विक्षेपक (पु.)

defletional

विक्षेपणात्मक

deflexion

deflection

deflocculant

अनूर्णक (पु.), अनूर्णी (पु.)

deflocculate

अनूर्णित करणे, अनूर्णित होणे

deflocculating

अनूर्णक

deflocculation

अनूर्णन (न.)

deflocculent

deflocculant

defocusing effects

विनाभीयन परिणाम (पु.अ.व.)

deform

(as to spoil the form or shape of; to alter the form or shape of; to change to shape) विरुपित करणे, विरुपित होणे

deformability

विरुपणक्षमता (स्त्री.)

deformable

विरुपणक्षम

deformable electron

विरुपणक्षम इलेक्ट्रॉन

deformation

विरुपण (न.)

deformation band

विरुपण पट्ट

deformation potential

विरुपण विभव

deformed

विरुपित

deformity

विरुपता (स्त्री.)

defrost

वितुषार करणे, वितुषार होणे (वि - without, away from; तुषार - frost, ice, snow)

degas

(to free from gas; remove gas from) वायुनिष्कासन करणे

degasification

वायुनिष्कासन करणे (न.)

degasify

degas

degassing

वायुनिष्कासन (न.)

degeneracy

अपजनन (न.)

degeneracy factor

अपजनन गुणक

degeneracy parameter

अपजनन प्राचल

degenerate

अपजनित होणे

degenerate electron gas

Electronics अपजनित इलेक्ट्रॉन वायु

degenerate gas

Astorn. Electronics अपजनित वायु

degenerated

अपजात

degeneration

१ अपजनन (न.) २ Radio (as the process by which the part of the power in the output circuit in an amplifying device is caused to act upon input circuit, so as to restrict amplification, etc. - the same as negative feedback) अपजनन (न.)

degenerative

अपजननी, अपजनन-

degenerative feedback

अपजननी पश्चप्रदाय, अपजनन पश्चप्रदाय

degradation

१ (as the impairment in respect to some physical property etc.) नीचयन (न.) २ (as of a chemical compound) नीचयन (न.) ३ (of energy etc.) अवक्रमण (न.)

degradation of energy

ऊर्जेचे अवक्रमण, ऊर्जा अवक्रमण

degrade

१ (as to lower or impair in respect to some physical property etc.) नीचयन करणे, नीचयन होणे २ (of a chemical compound) नीचयन करणे, नीचयन होणे ३ (as to lower to lower level etc.) अवक्रमित करणे, अवक्रमित होणे

degraded

१ नीचयित, नीचयन झालेला २ अवक्रमित

degraded band

अवक्रमित पट्ट

degree

१ (as one of the divisions or intervals marked on the scale of a measuring instrument or a gauge; the principal unit of measure for arcs and angles; unit of temperature etc.) अंश (पु.) २ (as extent or extermity or relative position) मात्रा (स्त्री.), कोटि (स्त्री.) ३ Math.(as of expression, equation etc.) घात (पु.) ४ (commonly) प्रमाण (न.)

degree of dissociation

विचरणांश (पु.)

degree of freedom

Chem.Mech. etc. (as capacity of variation possessed by a system by reason of variability of one of its factors as temperature, pressure, etc.) मुक्ततेची कोटि, मुक्तता कोटि (as in particle..... has two degrees of freedom.... कणाची मुक्तता कोटी दोन इतकी असते)

dehumidification

आर्द्रता निष्कासन (न.)

dehumidified

आर्द्रता निष्कासित

dehumidified air

आर्द्रता निष्कासित हवा

dehumidifier

(a substance or apparatus for dehumidifying) आर्द्रता निष्कासक (पु.)

dehumidify

(to remove moisture from) आर्द्रता निष्कासन करणे

dehydrate

निर्जल करणे, निर्जल होणे

dehydrated

निर्जलित

dehydrater

(as drying agent) निर्जलक (पु.)

dehydrating agent

dehydrater

dehydration

Chem. निर्जलन (न.)

dehydrator

dehydrater

deionisation

विआयनन (न.)

deionisation potential

विआयनन विभव

deionisation time

Thermionics विआयनन काल

deionise

विआयनन करणे

del

Math.(also called nabla, symbol ) (a differential operator used in vector analysis) डेल (पु.) (सं. )

delay

विलंब करणे, विलंब होणे, उशीर लावणे, उशीर करणे

delay time

विलंब काल

delayed

विलंबित

delayed expansion

विलंबित प्रसरण

delicacy

(as nicety, fineness) सूक्ष्मता (स्त्री.)

delicate

(of an instrument or device- exhibiting great delicacy or extreme sensitivity; marked by or given to keen sensitivity) सूक्ष्म (as in delicate balance सूक्ष्म तुला, सूक्ष्म तराजू)

delineation

रेखन (न.)

deliquesce

(to dissolve gradually and become liquid by attracting and absorbing moisture from the air) आर्द्रविद्राव्य होणे

deliquescence

आर्द्रविद्राव्यता (स्त्री.)

deliquescent

आर्द्रविद्राव्य

delivery chamber

प्रदान कक्ष

delivery tube

निकास नळी, निकास नलिका

delta

१ (symbol or ) डेल्टा (पु.) (सं. किंवा ) २ Geol. डेल्टा (पु.), त्रिभुज प्रदेश (पु.)

delta ray

Electronics (an electorn ejected by an ionising particle in its passage through matter) डेल्टा किरण ( किरण)

deltaic

(of like, relating to or typical of a delta) डेल्टीय

deltic

deltaic

deltoid

डेल्टाभ (पु.), त्रिभुजाभ (पु.) (अ.व. डेल्टाभ, त्रिभुजाभ)

demagnetisation

(the process of demagnetising or the state of being demagnetised) विचुंबकन (न.)

demagnetise

(to deprive of magnetic properties) विचुंबकित करणे

demagnetised

विचुंबकित

demagnetising

विचुंबकी, विचुंबकन-

demagnetising field

विचुंबकन क्षेत्र

dematerialisation

Nucl. Phys. विद्रव्यन (न.)

dematerialise

विद्रव्यन करणे, विद्रव्यन होणे

demodulate

अनापरिवर्तन करणे

demodulated

अनापरिवर्तित

demodulation

Elec.Comm. (the inverse of modulation) अनापरिवर्तन (न.)

demodulator

अनापरिवर्तक (पु.)

demonstrate

१ प्रयोगनिर्देशन करणे २ प्रात्यक्षिक करून दाखवणे

demonstration

१ प्रयोगनिर्देशन (न.) २ प्रात्यक्षिक (न.)

demonstrative

प्रत्यक्षकारी, प्रात्यक्षिक-

demonstrator

प्रयोगनिर्देशक (पु.)

demountable

(as furnace etc. designed to allow disassembly with minimum damage to component parts) वियोज्य, जुळवणी काढून घेता येण्यासारखा

denominator

Math. छेद (पु.)

dense

घन, घट्ट

densitometer

(as of a photoplate) घनतामापी (पु.)

densitometer trace

घनतामापी अनुरेख

density

घनता (स्त्री.)

density bottle

specific gravity bottle

deodorant

निर्गंधीकारक

deodorisaion

निर्गंधीकरण (न.)

deodorise

निर्गंधन करणे

deodorised

निर्गंधित

deodoriser

निर्गंधक (पु.)

depend

(with on or upon) अवलंबुन असणे

dependability

अवलंबनक्षमता (स्त्री.)

dependable

अवलंबनक्षम

dependence

अवलंबन (न.)

dependent

अवलंबी

dependent variable

Math. परचल (पु.), अवलंबी चल

depolarisation

विधुवण (न.)

depolarise

विधुवण करणे

depolarised

विध्उवित

depolariser

विधुवक (पु.)

deposit

(to lay down or let fall or drop by a natural process; to become precipitated; as to settle) निक्षेपित करणे, निक्षेपित होणे

deposited

निक्षेपित

deposition

(act or process of depositing) निक्षेपण (न.)

depression

१ (the angular distance of an object beneath the horizontal plane that passes through the observer) अवनमन (न.) (as in angle of depression अवनमन कोन) २ Meteror.(a region of low barometric pressure surrounded by higher pressure) न्यूनदाब क्षेत्र(न.), न्यूनदाब (पु.) ३ (as of boiling point,etc.) घट (स्त्री.) ४ खळगा (पु.)

depression constant

१ अवगमन स्थिरांक २ Chem. घट स्थिरांक

depth

१ खोली (स्त्री.), गभीरता (स्त्री.) २ गहनता (स्त्री.)

depth gauge

Eng. गभीरता प्रमापी, गभीरता गेज

depth of field

क्षेत्र गभीरता

depth of focus

नाभि गभीरता

depth sounding

गभीरता परिज्ञापन (न.)

derange

(to put out of plae or order; to throw into disorder or to disturb the operation or functioning of) अपविन्यस्त करणे

deranged

अपविन्यस्त्

derangement

अपविन्यास (पु.)

derivation of formula

सूत्राची व्युत्पत्ति

derivative

व्युत्पन्न, साधित

derivative vector

विकलज सदिश

derive

१ (to gather or arrive at, as a conclusion, by reasoning and observation, as to deduce, to have or take origin) व्युत्पन्न करणे, व्युत्पन्न होएणे, साधित करणे, साधित होणे २ (to obtain a substance actually or theoretically from a parent substance; to be formed from) साधित करणे, साधित होणे, अनुजात होणे ३ (as to trace the origin or derivation of) व्युत्पत्ति दाखवणे ४ (as to take or receive esp. from a source; to acquire, get or draw etc.) प्राप्त करणे, प्राप्त होणे

derived

१ व्युत्पन्न, साधित २ अनुजात

derivtion

१ व्युत्पत्ति (स्त्री.) २ (as a process) व्युत्पत्तिदर्शन (न.)

derved unit

साधित एकक, अनुजात एकक

descend

१ अवरोहण करणे २ उतरणे, खाली येणे

descending

१ अवरोही २ उतरता

descent

१ अवरोह (पु.) (as a process) अवरोहण (न.) २ उतरण (स्त्री.), उतार (पु.)

describe

१ वर्णन करणे २ (to represent by a drawing, figure, model or picture; to delineate) रेखाटणे, चित्रण करणे ३ Math.(as a circle etc.) काढणे, रचना करणे

described

१ वर्णन केलेला, वर्णित २ रेखाटलेला, चित्रित केलेला, चित्रित ३ काढलेला,रचना केलेला

description

१ वर्णन (न.) २ रेखाटन (न.), चित्रण (न.)

descriptive

वर्णनात्मक, वर्णनपर

descriptive geometry

रचनात्मक भूमिति

design

१ (as to conceive and plan out in mind; to plan or have in mind as a purpose) संकल्पन करणे २ (to outline or sketch in proportion for creating a work of art or to serve as pattern in the practical arts) संकल्पचित्र काढणे

designed

संकल्पित केलेला, संकल्पित

designing

संकल्पन (न.)

desilver

desilverise

desilvering

विरजतन (न.)

desilverisation

(the act or process of desilverising) विरजतन (न.)

desilverise

(to remove the silver from) विरजतन करणे

desilveriser

विरजतक (पु.)

desilverising

विरजतनकारी

desirable

इष्ट

desired

इच्छित

desorb

(to remove by the reverse of adsorption or absorption) विशोषण करणे

desorbable

विशोषणीय

desorption

विशोषण (न.)

destroy

नष्ट करणे, नाश करणे

destructibility

नाशवंतपणा (पु.)

destructible

नाशवंत, नष्ट करण्यासारखा

destruction

१ नाश (पु.), विनाश (पु.) २ (as a process) नाशन (न.)

destructive

भंजक, विनाशी

detach

(to separate esp. from a larger mass and usu. without violence or damage; as to separate) विलग करणे, विलग होणे

detachable

विलगी, विलगी करण्यासारखा

detachable anode

विलगी ऍनोड

detached

विलग, विलग केलेला

detachment

(act or fact of detaching) विलगन (न.)

detail

तपशील (पु.)

detailed

सविस्तर, विस्तृत, तपशीलवार

detailed analysis

विस्तृत विश्लेषण

detailed balancing

Electronics सविस्तर संतुलन, सर्वस्पर्शी संतुलन

detect

१ (as to discover or determine the existence, presence or fact of; to determine the presence as of a signal) संसूचित करणे २ Radio (to convert as, a modulated wave or current into the original modulating wave or current; as to demodulate) अनापरिवर्तन करणे

detected

१ संसूचित २ अनापरिवर्तित

detection

१ संसूचन (न.) २ Radio (also called demodulation) अनापरिवर्तन (न.)

detector

१ संसूचक (पु.) २ Radio (as demodulator) अनापरिवर्तक (पु.) ३ Geol. (as a geophone) भूकर्ण (पु.)

detector coefficient

Radio अनापरिवर्तक गुणांक

determinability

१ निर्धारणीयता (स्त्री.) २ निश्चेयता (स्त्री.)

determinable

निर्धारणीय, निश्चितीयोग्य

determinant

१ निर्धारक (पु.) २ Math. सारणिक (पु.)

determinate

१ (having defined limits) परिमित २ निर्धारी, निर्धारित, निश्चित ३ Math.(of a number - having a fixed value -opposed to indeterminate) निर्धार्य, निश्चेय

determination

निश्चितीकरण (न.), निश्चिती (स्त्री.), निर्धारण (न.)

determinative

(having power or tendency to determine; limiting) निर्धारणी

determine

निश्चित करणे, निर्धारित करणे

determined

निश्चित, निर्धारित

determiner

(one that determines) निर्धारक (पु.)

determining

निर्धारी

determining factor

निर्धारी कारक

determinism

१ (the theory that all occurances in nature are determined by antecedent causes or take place in accordance with natural laws) निर्धार्यतावाद (पु.) २ (the quality or state of being determined) निर्धार्यता (स्त्री.)

deterministic

निर्धारणात्मक

detonable

विस्फोटनीय

detonate

(to explode almost instantaneously; to cause to detonate) विस्फोट करणे, विस्फोट होणे

detonated

विस्फोटित

detonating

विस्फोटी

detonating fuse

विस्फोटी फ्यूज

detonation

१ (a chemical reaction producing vigorous evolution of heat and sparks or flame) विस्फोटन (न.) २ विस्फोट (पु.)

detonator

विस्फोटक (पु.)

deuterium

(the hydrogen isotope of atomic mass २ ) ड्यूटिरिअम (पु.)

deuteron

(the nucleus of the deuterium atom - symbol d) ड्यूटरॉन (पु.)

deuton

ड्यूटॉन (पु.)

develop

१ विकास करणे, विकास होणे २ (to express as a mathematical equation or formula etc. in expanded form) विस्तार करणे, विवरण करणे ३ Photog. चित्रव्यक्ती करणे

developable

१ विकसनक्षम २ विस्तारक्षम, विवरणक्षम

developed

१ विकसित २ विस्तारित, विवरण केलेला ३ Photog. चित्रव्यक्त

developer

१ विकासक (पु.) २ Photog. चित्रव्यक्तक (पु.)

developing

विकसनशील, विकासशील

development

१ (act or process of developing) विकसन (न.) २ (the whole process of growth and differentiation in the structure of an entity) विकास (पु.) ३ (as a gradual unfolding by which something is developed) विस्तार (पु.), विवरण (न.) ४ Photog. चित्रव्यक्ति (स्त्री.)

deviate

(to turn out of a previous course; to diverge or to turn aside) विचलित करणे, विचलित होणे

deviation

(turning aside or away; the instance amount or degree of this) विचलन (न.)

deviation ratio

Radio विचलन गुणोत्तर

device

साधन (न.)

dew

Meteor. दव (न.)

dew point

(the temperature at which a given sample of moist air will become saturated and deposit dew) दवांक (पु.)

dew point hygrometer

दवांक आर्द्रतामापी

dewar flask

(after Sir James Dewar, scot. chemist and physicist who invented it - a usu. glass or metal container with at least two walls....... etc.) ड्यूआर चंबू, ड्यूआर पात्र

dextr-

(in comb.) १ (right; on or toward the right) दक्षिण- २ (as dextrorotatory) दक्षिणघूर्णनी

dextrorotary

dextrorotatory

dextrorotation

(opposed to levorotation) दक्षिणघूर्णन (न.)

dextrorotatory

(opposed to levorotatory) दक्षिणघूर्णनी

di-

(in comb.- two, twice, double) द्वि-

diad

dyad

diadic

dyadic

diagonal

Math. कर्ण (पु.), कर्णरेषा (स्त्री.)

diagonal compression stress

कर्णतः संपीडन प्रतिबल

diagonal tension stress

कर्णतः ताण प्रतिबल

diagonally

कर्णतः, कर्णरेषेने

diagonally opposite

Math. कर्णाभिमुख, कर्णात

diagram

१ आकृति (स्त्री.) २ (a line drawing made for mathematical or scientific purposes) आरेख (पु.)

diagrammatic

१ आकृतीय २ आरेखी

diagrammatic presentation

१ आकृतीय मांडणी २ आरेखी मांडणी

diagrammatic representation

१ आकृतीय प्रतिरुपण २ आरेखी प्रतिरुपण

dial

तबकडी (स्त्री.)

dial resistance box

तबकडी रोघ पेटी

dialysate

व्याश्लिष्ट (पु.)

dialyse

(to subject to dialysis; separate or obtain by dialysis) व्याश्लेषण करणे, व्याश्लेषित होणे

dialysed

व्याश्लेषित

dialyser

(an apparatus in which dialysis is carried out) व्याश्लेषणपात्र (न.), व्याश्लेषक (न.)

dialysing membrane

व्याश्लेषक पटल, व्याश्लेषी पटल

dialysis

Chem.(the separation of colloid from a substance in true solution by allowing the latter to diffuse through a parchment membrane) व्याश्लेषण (न.)

dialyzate

dialysate

diamagnetic

Magn.(having negative magnetic susceptibility) प्रतिचुंबकीय

diamagnetic susceptibility

प्रतिचुंबकीय प्रभाव्यता

diamagnetism

(the property of being diamagnetic) प्रतिचुंबकत्व (न.)

diameter

Math. व्यास (पु.)

diametrically opposite

Math. व्यासाभिमुख, व्यासांत

diamond

हिरा(पु.)

diamond pencil

(a tool tipped with diamond as for ruling gratings on metals) हिरा पेन्सिल

diaphragm

मध्यपट (पु.), मध्यपटल (न.)

diathermacy

diathermancy

diathermal

diathermic

diathermancy

(the ability to transmit infrared radiation) अंतःस्तापनशीलता (स्त्री.), ऊष्णतापार्यता (स्त्री.)

diathermanous

अंतस्तापनशील, ऊष्णतापार्य

diathermic

१ (as diathermanous) अंतस्तापनशील,ऊष्णतापार्य २ (of or relating to diathermy) अंतस्तापनविषयक, ऊष्णतापारणविषयक

diathermy

(the use of high frequency electromagnetic wave to generate heat in living tissue for therapeutic purposes) अंतस्तापन (न.), ऊष्णतापारण (न.)

diatomic

द्विअणुक, द्विअणु-

dichroic

१ द्विवर्णी २ पराद्विवर्णी ३ धुवणद्विवर्णी

dichroism

१ द्विवर्णता (स्त्री.) २ Light Optics (the property of some bodies of differing in colour with the thickness of the transmitting layer etc.) पराद्विवर्णता (स्त्री.) ३ ( the property of some surfaces of refecting light of one colour and transmitting light of one colour and transmitting light of another colours) धुवणद्विवर्णता (स्त्री.)

dichromatic

१ द्विवर्णी २ दृष्टिद्विवर्णी

dichromatism

Optics १ (as the state or condition of being dichromatic) द्विवर्णता (स्त्री.) २ (partial colour-blindness in which only two of fundamental colours or two colours and their combinations are perceptible) दृष्टिद्विवर्णता (स्त्री.)

dichroscope

द्विवर्णदर्शी (पु.)

dielectric

पराविद्युत-

dielectric constant

Diel.Elec. Magn. पराविद्युत स्थिरांक

dielectric current

Elec. Magn. पराविद्युत धारा

dielectric heating

पराविद्युत ऊष्मन

dielectric hysteresis

पराविद्युत हिस्टेरिसिस

dielectric loss

(energy loss in a dielectric due to an alternating electric field) पराविद्युत हानि

Diesel

(after Rudolf Diesel, Ger.mechanical engineer and inventor relating to diesel cycle or engine) डीझेल-

diesel cycle

I.C. Eng. १ डीझेल चक्र २ डीझेल आवर्तन

diesel engine

डीझेल इंजिन, डीझेल अभियंत्र

diesel oil

डीझेल तेल

differ

१ (as to be unlike or distinct in one or more respects or characteristics; be unlike in nature or form) भिन्न असणे, भेद असणे, फरक असणे २ (to be of unlike or opposite opinion) मतभेद असणे, मतभेद होणे

difference

१ भिन्नता (स्त्री.), भेद (पु.), फरक (पु.) २ (the degree or amount by which things differ in quantity or measure) अंतर (न.), फरक (पु.) (as in difference oflongitudes रेखांशातील अंतर)

difference of phase

phase difference

difference of potential

potential difference

difference tone

Acous. भेदस्वरक (पु.)

different

भिन्न, विभिन्न, निरनिराळा

differential

(of relating to, or constituting a difference or distinction; relating to quantitative differences as of motion, area, pressure etc., producing effects by reason of such differences) भेददर्शी, विभेदनी

differential absorption

Nucl. Phys. भेददर्शी अवशोषण

differential calorimeter

ऊष्मांतरमापी (पु.), विभेदनी कॅलरीमापी

differential cross section

Nucl. Phys. भेददर्शी काटछेद

differential diffusion

विभेदनी विसरण

differential force

विभेदनी बल

differential galvonometer

Elec.Eng., Magn. भेददर्शी गॅल्व्हानोमीटर

differential ionisation chamber

Nucl.Phys. भेददर्शी आयनन कक्ष

differential Joule-Thomson effect

Nucl.Phys. विकलित जूल-थॉमसन परिणाम

differential range curve

Nucl. Phys. भेददर्शी व्याप्ति वक्र

differential steam calorimeter

Heat Thermodynamics भेददर्शी बाष्प कॅलरीमापी

differential thermocouple

Heat Thermodynamics भेददर्शी तापयुग्म

differential thermometer

(a thermometer for indicating difference in temperature) तापांतरमापी (पु.), विभेदनी तापमापी

differentially

(in a differential manner; so as to constitute or create a differential) विभेददर्शक रीतीने, विभेदनात्मक रीतीने, विभेदतः

differentiate

१ विभेद करणे २ Math. विकलन करणे

differentiated

१ विभेदित, भिन्नकृत २ विकलित

differentiated pulse

Electronics विभेदित स्पंद, भिन्नकृत स्पंद

differentiating

१ विभेदकारी २ विकलनकारी

differentiation

१ विभेदन (न.) २ Math. विकलन (न.)

diffract

विवर्तित करणे, विवर्तित होणे

diffracting

विवर्तनी

diffraction

१ Light विवर्तन (न.) २ Acous. (the alteration in the direction of propagation of a sound-wave etc.) विवर्तन (न.) (वि away, apart वृत् to turn, to roll on; वर्तन turning on, rolling on)

diffraction fringe

विवर्तन झल्लरी

diffraction grating

Light (one of the most useful optical devices for producing spectra) विवर्तन जाल

diffraction spectrum

विवर्तन पंक्ति

diffractometer

विवर्तनमापी (पु.)

diffuse

(to permit or cause to spread freely; to spread out; to undergo diffusion) विसरित करणे, विसरित होणे

diffuse radiation

Heat Thermodynamics विसरित प्रारण

diffuse reflection

विसरित परावर्तन

diffuse scattering

Nucl.Phys. विसरित विकिरण

diffuse series

Light विसरित श्रेणी

diffused

विसरित

diffused junction

(as in a semiconductor- a junction which has been formed by the diffusion of impurity within a semiconductor crystal) विसरित संधिस्थान

diffused reflection

विसरित परावर्तन

diffuser

विसरक (पु.)

diffusibility

विसरणशीलता (स्त्री.)

diffusible

विसरणशील

diffusion

(the process by which particles as molecules and ions intermingle as a result of their random thermal motion; as scattering, spreading etc.) विसरण (न.)

diffusion barrier

(as porous partition, such as thin sheet of silver zinc alloy) विसरण प्राचीर

diffusion cloud chamber

विसरण अभ्र कक्ष

diffusion coefficient

विसरण गुणांक, विसरण स्थिरांक

diffusion of gases

वायूंचे विसरण

diffusion pump

विसरण पंप

diffusion thermoeffect

विसरण ताप परिणाम

diffusivity

१ (the quantity of heat passing normally through a unit area per unit time divided by the product of specific heat, density and temperature gradient) विसरणशीलता (स्त्री.) २ (as diffusion coefficient) विसरण गुणांक (पु.)

digester

(as a strong closed vessel in which substances may be heated under pressure) पाचित्र (न.)

digit

Math. अंक (पु.)

digital computer

अंकीय संगणित्र

dihedral

द्वितल

dihedral angle

(angle between two intersecting planes) द्वितल कोन

dilatation

ऋ

dilate

(to enlarge or expand in bulk or extent; to swell) विस्फारित करणे, विस्फारित होणे

dilated

विस्फारित

dilation

विस्फारण (न.)

dilatometer

(as an instrument for measuring thermal dilatation or expansion etc.) विस्फारणमापी (पु.)

dilute

(to make thinner or more liquid by admixture as with water, to make less concentrated; diminish the strength, activity of) विरल करणे, विरल होणे

diluted

विरलीकृत

dilution

१ विरलन (न.) २ (state of being diluted) विरलता (स्त्री.)

dimension

१ (as measurement of any sort such as breadth, length, thickness, etc. specif. the physical characteristic of length, breadth etc. - implying more frequently the accurate measurement) मिति (स्त्री.) २ Alg. घात (पु.) ३ (as size, extent - usu. used in pl.) परिणाम (न.)

dimensional

(having dimension; of or relating to dimension) मितीय

dimensional analysis

मितीय विश्लेषण

dimensionless

१ मितिहीन, विमिति- २ अपरिमाणी

dimensions of physical quantities

१ भौतिक राशींच्या मिती (स्त्री.अ.व.) २ भौतिक राशींची परिमाणे (न.अ.व.)

diminish

कमी करणे, कमी होणे

diminishing

कमी होणारा

diminution

घट (स्त्री.)

dimorph

(either of the two crystalline forms of a dimorphous substance) द्विरुपिक (पु.)

dimorphic

dimorphous

dimorphism

(as crystallisation in two different forms) द्विरुपता (स्त्री.)

dimorphous

Chem.(crystallising in two different forms) द्विरुपिक, द्विरुप-

diode

Thermionics डायोड (पु.) डायोड व्हाल्व (पु.)

diode valve

diode

diopter

Light (the unit of power of a lens) भिंगांक (पु.)

dioptric

Optics (that effects or serves in refraction of a beam of light) अपवर्तनी, अपवर्तन-

dioptric system

Optics अपवर्तनी पद्धति

dioptrics

(a branch of optics dealing with the refraction of light, esp. by lenses) अपवर्तन शास्त्र (न.)

dioptry

(focal powr expressed in diopters) भिंगांकता (स्त्री.)

dip

Elec. Eng., Geol. etc.(as inclination downward; the angle between earth's magnetic field at any point and the horizontal; as implying inclination of strata measured to the horizontal) नति (स्त्री.), नमन (न.)

dip angle

angle of dip

dip circle

Elec.Eng.(an instrument for accurate measurements of magnetic dip - also called inclinometer) नतिमापी (पु.)

dip needle

Elec.Eng., Mining, surv. etc. नति सूचि

dip of the horizon

Astron. etc. क्षितिज नति

dipolar

द्विधुवीय, द्विधुव-

dipole

(a pair of equal and opposite electric charges or magnetic poles of opposite sign separated esp. by a small distance) द्विधुव (पु.), द्विअग्र (न.)

dipole antenna

Radio द्विधुव ऍन्टेना, द्विधुव आकाशग

dipole radiation field

द्विधुवाचे प्रारण क्षेत्र

dipping needle

dip niddle

direct

१ सरल, सरळ, थेट २ प्रत्यक्ष, समक्ष ३ Elec. दिष्ट

direct coupled amplifier

Elec.Eng. सरल युग्मित प्रवर्धी

direct current

Elec. Eng. (an electric current flowing in one direction only and substantially constant in value) दिष्ट धारा

direct current dynamo

दिष्ट धारा विद्युतजनित्र, दिष्ट धारा डायनामो (डी.सी.डायनामो)

direct current generator

दिष्ट धारा जनित्र (डी.सी. जनित्र)

direct impact

सरळ आघात

direct method

१ सरल पद्धति २ प्रत्यक्ष पद्धति

direct proportion

समानुपात (पु.)

direct stress

प्रत्यक्ष प्रतिबल, अक्षीय प्रतिबल

direct vision prism

Light सरल दृष्टि प्रिझम

direct vision spectroscope

Light सरल दृष्टि पंक्तिदर्शी

direct wave

थेट तरंग

directed

१ दिष्ट २ (with to, towards) -च्या अभिमुख केलेला, - कडे वळवलेला

direction

दिक् (स्त्री.), दिशा (स्त्री.)

direction finding

Radio दिशा वीक्षण (न.)

direction finer

Radio (a directional receiver in which the directions of maximum and minimum signal response can be varied) दिशावीक्षणी (स्त्री.)

direction focusing

दिशा नाभियन

direction of electric field

विद्युत क्षेत्राची दिशा

directional

दिशिक, दिशात्मक

directional reception

Electronics दिशिक ग्रहण

directional anenna

Radio दिशात्मक ऍन्टेना, दिशात्मक आकाशग

directional arrays

Electronics दिशिक विन्यास (पु.अ.व.)

directional coupler

दिशिक युग्मक

directional gain

directivity index

directional intensity

Nucl.Phys. दिशिक तीव्रता

directional receiver

दिशिक ग्राही

directivity

Acous. Radio (the property of being directional or the measure of that property) दिशिकता (स्त्री.)

directivity factor

(of a transducer used for sound emission etc.) दिशिकता गुणक

directivity index

दिशिकता निर्देशांक

directly

प्रत्यक्षपणे, प्रत्यक्ष

directly opposite

प्रत्यक्ष संमुख, अगदी विरुद्ध

directly proportional

समानुपाती

directly varying

directly proportional

dirigible

(that can be directed; steerable) दिष्टतम, संचाल्य

disc

१ चकती (स्त्री.), तबकडी (स्त्री.) २ बिंब (न.)

discharge

१ Elec.(as to relieve electrical tension or release the energy of by withdrawal or emission of that which charges) विप्रभारित करणे, विप्रभारित होणे २ विसर्जन करणे, विसर्जित होणे

discharge in cascade

सोपानी विमोच (विद्युन्मोच)

discharge key

Nucl.Phys. विमोच फळ, विमोच चावी

discharge lamp

विमोच दीप

discharge tube

विमोच नलिका

discharging

१ विप्रभारण (न.) २ विमोचन (न.) (विद्युन्मोचन)

discharging current

विमोचन धारा

disconenct

१ खंडित करणे २ संबंध तोडणे, अलग करणे

disconformity

अपसंगति (स्त्री.)

disconnected

१ खंडित २ विसंबद्ध, संबंध तोडलेला, अलग केलेला

disconnetion

१ खंडित करणे, खंडित होणे २ बंद करणे, बंद होणे

discontinued

१ खंडित २ बंद ठेवलेला, बंद झालेला

discontinuity

१ Elec.Eng.(also disconnection) (as a break, whether intentional or accidental, in the conductivity of an electrical circuit) खंड (पु.) २ (of space, time etc.) असातत्य (न.) ३ (of a curve etc.) खंड (पु.) ४ खंडत्व (न.)

discontinuous

असंतत, खंडित

discontinuous spectrum

१ खंडित वर्णपंक्ति २ असंतत वर्णपंक्ति

discord

विसंवाद (पु.)

discordance

विसंवाद (पु.)

discordant

विसंवादी

discover

१ शोधून काढणे २ शोध लावणे ३ (to get the knowledge of or realise) आढळून येणे

discoverer

शोधक (पु.), शोध लावणारा (पु.)

discovery

शोध (पु.)

discrepancy

विसंगति (स्त्री.)

discrete

(as detached, separate. constituting a separate entity; consisting of distinct, unconnected or unrelated parts) विविक्त

discreteness

विविक्तता (स्त्री.)

discriminant

Math. विवेचक (पु.)

discriminate

१ (as to serve to distinguish; to mark or perceive the distinguishing or peculiar features of) विवेचित करणे, विवेचित होणे २ (as to make distinction or to distinguish as objects, qualities by discerning or exposing their differences) विभेदन करणे, विभेदित होणे

discriminating

१ विवेचित करणारा, विवेचन- २ विभेदनकारी

discrimination

१ विवेचन (न.) २ विभेदन (न.) (as in colour discrimination वर्ण विभेदन)

discriminator

Elec.Eng. विवेचक (पु.)

discriminator recorder

विवेचक अभिलेखी

discriminatory

१ विवेचनकारी २ विभेदनकारी

disintegrate

(to break or decompose into constitutent elements or into parts) -चे विघटन करणे, विघटित होणे

disintegration

विघटन (न.)

disintegration constant

विघटन स्थिरांक

disjoin

वियुक्त करणे, वेगळा करणे

disjoint

विसंधित करणे

disjointed

विसंधित

disjunction

वियोजन (न.)

disk

disc

dislocate

विस्थानन करणे

dislocation

विस्थानन (न.)

disorder

अव्यवस्था (स्त्री.)

disperse

(as to cause to break up and go in different ways, to break up as light into colours of the specturm by refraction or diffraction, to distribute more or less evenly throughout) अपस्करण करणे, अपस्कृत होणे

dispersed

अपस्कृत

dispersion

अपस्करण (न.)

dispersion constant

optics अपस्करण स्थिरांक

dispersion electron

अपस्करण इलेक्ट्रॉन

dispersion of light

प्रकाशाचे अपस्करण

dispersive

अपस्करणी, अपस्करण-

dispersive power

Light अपस्करण शक्ति

dispersivity

अपस्करणता (स्त्री.) (as in refractive dispersivity अपवर्तन अपस्करणता)

displace

विस्थापित करणे

displaced

विस्थापित, विस्थापित झालेला

displaced liquid

विस्थापित द्रव

displacement

१ (the act or process of displacing; the state of being displaced) विस्थापन (न.) २ Diel. (as electric displacement) विद्युत विस्थापन (न.)

displacement antinode

Acous. विस्थापन प्रतिनिस्पंद

displacement coordinates

विस्थापन सहनिर्देशक (पु.अ.व.)

displacement current

Elec.Radio विस्थापन धारा

displacement law

विस्थापन नियम

displacement method

विस्थापन पद्धति

displacement node

Accous. विस्थापन निस्पंद

displacement of water

जलविस्थापन (न.), पाण्याचे विस्थापन

displacement plane

विस्थापन प्रतल

displacement pressure

विस्थापन दाब

displacement resonance

विस्थापन संस्पंदन

displacement vector

विस्थापन सदिश

displacer

विस्थापक (पु.)

displacer cylinder

विस्थापक चिति, विस्थापक सिलिंडर

displacing

विस्थापन करणारा, विस्थापनकारी

displacive

(of a crystal) विस्थापन-

disposition

(an ordering or arranging or a state of being ordered or arranged usu. systematically or in an orderly way and esp. of the parts of a whole) विन्यसन (न.)

disproportion

(absence of proportion; lack of symmetry or proper relation) व्यनुपात (पु. (वि without, absence of, lack of ; अनुपात short for समानुपात proportion)

disproportional

व्यनुपाती

disproportionately

व्यनुपाती रीतीने

disregard

दुर्लक्ष करणे

disrupt

विदारित करणे, फाटाफूट करणे

disruption

विदारण (न.), फाटाफूट (स्त्री.)

disruptive

विदारी

disruptive force

विदारी बल

disrupture

disruption

dissect

(as tocut so as to separate into pieces; to expose the several parts and their locations and connections esp. with precision for scientific examination) विच्छेदन करणे, विच्छेदित करणे

dissectible

विच्छेदनक्षम, विच्छेदनयोग्य

dissectible dynamo

विच्छेदनक्षम विद्युतजनित्र

dissecting

विच्छेदनकारी, विच्छेदन-

dissection

(the act or process of dissecting; the state of being dissected) विच्छेदन (न.)

disseminate

१ (to propagate; to diffuse; to spread or send out freely or widely) विखुरित करणे, विखुरित होणे, प्रसार करणे, प्रसार होणे २ (as disease) फैलाव करणे, फैलाव होणे

disseminated

विखुरित, प्रसारित

dissemination

विखुरण (न.), प्रसारण (न.)

dissimilar

असमरुप

dissimilarity

असमरुपता (स्त्री.)

dissipate

(as to break up and drive off; to cause to disappear esp. by dispersion or diffusion) अपाकृत करणे, अपाकृत होणे (अपाकृ to drive away, dispel, take away or reduce or lessen)

dissipated

अपाकृत

dissipation

(act of dissipating or the state of being dissipated) अपाकरण (न.)

dissipation of heat

ऊष्मा अपाकरण

dissipative

(of or relating to dissipation; tending to dissipate) अपाकरणशील, अपाकरण-

dissipative system

Nucl.Phys. अपाकरण पद्धति

dissociate

(to separate into discrete units or parts; specif. to subject to chemical dissociation; to undergo dissociation) -चे विचरण करणे, -चे विचरण होणे

dissociated

विचरित

dissociation

Chem.(the process by which a chemical combinatuion breaks up into simpler constitutents usu. capable of recombining under other conditions) विचरण (न.) (वि - away; चर - to move; hence विचरण)

dissociation constant

Chem. विचरण स्थिरांक

dissociation energy

विचरण ऊर्जा

dissolution

विरघळणे (न.)

dissolve

विरघळवणे, विरघळणे

dissolved

विरघळलेला

dissonance

विसंवादिता (स्त्री.)

dissonant

discordant

dissymmetric

(characterised by dissymmetry) विसमनित

dissymmetrically

विसमनित रीतीने, विसमनित रीत्या

dissymmetry

(absence or lack of symmetry) विसमनिति (स्त्री.)

distance

(as the degree or amount of separation between two points, lines, surfaces or objects in geometrical space) अंतर (न.)

distance time graph

अंतर काल आलेख

distant

दूरचा

distil

१ Chem.(as to evaporate or turn to vapour and recondense or condense by cold and recollect as liquid) ऊर्ध्वपातन करणे, ऊर्ध्वपातन होणे २ (to get, extract or make by distillation, by a process suggesting distillation, or as if by distillation) -चे आसवन करणे, -चे आसवन होणे (आ+ सु- सुनोति - to extract, to distil)

distillate

ऊर्ध्वपतित (न.)

distillation

१ Chem. (a process of evaporation and recondensation used for separating liquids into various fractions according to their boiling points or boiling ranges) ऊर्ध्वपातन (न.) २ आसवन (न.)

distilled

१ ऊर्ध्वपातित २ आसवित

distinct

सुस्पष्ट

distinct vision

सुस्पष्ट दृष्टि

distinction

विभेद (पु.) विभिन्नता(स्त्री.)

distinctive property

व्यवच्छेदक गुणधर्म, व्यवच्छेदी गुणधर्म

distinctly

सुस्पष्टपणे

distinguish

भेद करणे, भेद दाखवणे

distinguishable

भेद दाखवण्याजोगा

distort

(to twist out of a natural, normal or original shape or condition; wrench into an unnatural shape or condition) विरुपित करणे, विकृत करणे

distorted

विरुपित, विकृत

distorted image

विकृत प्रतिमा

distortion

विरुपण (न.), विकृति (स्त्री.)

distribute

वितरण करणे

distributed

वितरित

distributed inductance

Elec.Eng. वितरित प्रेरितता

distributed parameter system

Elec. Magn. वितरित प्राचल पद्धति

distributed winding

Elec.Eng. वितरित कुंडलन

distributing centre

वितरण केंद्र

distribution

वितरण करणारा, वितरण-

distribution factor

Elec.Eng. वितरण गुणक

distribution graph

वितरण आलेख

distribution of molecular velocities

(as the expression giving the distribution of speeds among the molecules of a perfect gas in steady state) रेणु वेग वितरण

distributor

Elec.Eng. वितरक (पु.)

disturbance

Radio (any signal originating from a source other than the wanted transmitter, e.g. atmospherics, unwanted stations, valve noise etc.) विक्षोभ (पु.)

diurnal

दैनिक

diurnal heat wave

दैनिक ऊष्मा तरंग

dive

बुडी मारणे, सूर मारणे

diver

पाणबुड्या (पु.) (as in Cartesian diver डेकार्टचा पाणबुड्या, कार्टेशिअन पाणबुड्या)

diverge

(to draw apart or move in different directions from a common point - opposed to converge) अपसृत होणे

divergence

१ (a drawing apart- as of lines extending from a common centre- the term denotes deviation of two or more things which from a common meeting point proceed in different directions - opposed to convergence) अपसरण (न.) (short for केंद्रापसरण; अप away off सु to move) २ (the state or condition of being diverged) अपस्मृति (स्त्री.)

divergent

अपसारी

divergent - convergent nozzle

अपसारी अभिसारी तोटी

divergent beam

अपसारी किरणशलाका

divergent lens

Light, Optics अपसारी भिंग

divergent lens system

अपसारी भिंग संहति

divergent rays

अपसारी किरण (पु.अ.व.)

diverging

ऋ

diverging lens

divergent lens

divert

१ फाटा फोडणे २ दिशा बदलणे ३ वळवणे

divide

१ as to sepatate into wo more parts) विभाजन करणे २ Math. भागणे

divided

१ विमुक्त २ विभाजित

divided touch

विभक्त स्पर्श

divider

१ विभाजक (पु) २ Math. भाजक (पु.) ३ (as an instrument विभाजनी (स्त्री.)

diving bell

Civ. Eng.( as a watertight working chamber, open at the bottom, which is lowered into water beneath which excavation or other works are to proceed) निमज्जन कोष्ठ

divisibility

१ विभाज्यता (स्त्री.) २ भाज्यता (स्त्री.)

divisible

विभाजनीय

division

१ विभाजन (न.) २ Math. भागाकार(पु.) ३ भाग (पु.)

doctor's thermometer

ज्वरमापी (पु.)

doctrine

१ वाद (पु.) २ तत्त्व (न.)

domain

१ (as a region of space, together with its bounding points, curves or surfaces) अधिक्षेत्र (न.) २ Math. (as of a function, real numbers, coefficients of an equation etc.) अधिक्षेत्र (न.), सत्तागट (पु.)

domain structure

अधिक्षेत्र संरचना

domain theory

अधिक्षेत्र सिद्धांत

dominance

प्रभाविता (स्त्री.)

dominant

प्रभावी, वर्चस्वी

dominant interval

Music वादी (पु.)

dominant mode

प्रभावी प्रकार

dominant wave

प्रभावी तरंग

donar impurity

(an impurity which may induce electronic conduction) दाता अपद्रव्य, दाता अशुद्धि

donor

दाता (पु.)

dope

(any of various thick liquid or pasty preparations) प्रलेप (पु.)

doping

१ प्रलेपन (न.) २ (as addition of impurities to a semiconductor) अशुद्धि प्रलेपन (न.)

dosage

१ (regulaiton of dose) डोस करून देणे (न.) २ डोस (पु.), मात्रा (स्त्री.)

dosage monitor

Nucl. Phys. डोस नियंत्रक, मात्रा नियंत्रक

dose

डोस (पु.), मात्रा (स्त्री.)

dot

टिंब (न.), बिंदु (पु.)

dot product

Math. (as it is being commonly written AB - the scalar product of two vectors - also called as inner product or scalar product) (सदिशांचा) टिंब गुणाकार

dotted

बिंदुकित

dotted curve

बिंदुकित वक्र

double

द्वि-, दुहेरी, द्विक

double antenna

द्विक आकाशग, द्विक ऍन्टेना

double band

द्विपट्ट (पु.)

double beam balance

द्विदंड तुला

double bond

Chem. (a chemical bond consisting of two covalent bonds between two atoms in a molecule) द्विबंध (पु.)

double cathode-ray tube

द्वि कॅथोड किरण नलिका

double contact key

Elec. Magn. द्विस्पर्श की, द्विस्पर्श चावी

double current furnace

Elec.Eng. etc.द्विधारा भट्टी

double current generator

Elec.Eng. द्विधारा जनित्र

double diode

Thermionics द्वि- डायोड (पु.)

double electric layer

दुहेरी विद्युत स्तर

double electron jump

Nucl. Phys. द्वि इलेक्ट्रॉन उडी

double excitation

Nucl. Phys. दुहेरी उत्तेजन

double factorial symbol

क्रमगुणन द्विचिन्ह

double focusing

Nucl. Phys. द्विनाभीयन

double frequency

द्विवारंवारता (स्त्री.)

double frequency oscillator

Radio द्विवारंवारता ढोलक

double layer

द्विस्तर (पु.)

double layer potential

द्विस्तर विभव

double mirror

दुहेरी आरसा, दुहेरी दर्पण

double oscillograph

Electronics दुहेरी दोलनलेखी

double pole

Elec.Eng.(said of switches, circuit breakers etc.) द्विअग्र (न.)

double refraction

द्वि अपवर्तन (न.)

double siren

दुहेरी भोंगा

double touch

द्विस्पर्श (पु.)

double touch method

द्विस्पर्श पद्धति

double tuned amplifier

द्विमेलित प्रवर्धी

doubled

द्विकृत, द्विगुणित

doubler

Radio etc. द्विकर (पु.) (as in frequency doubler वारंवारता द्विकर)

doublet

Light, Radio etc.(as something consisting of two identical or similar parts; a set of two identical or similar things) द्विक (न.)

doubling

द्विगुणन (न.)

doubly

१ द्वितः २ (in a twofold manner) द्विधा

doubly charged particles

Nucl. Phys. द्वितः प्रभारित कण (पु.अ.व.)

doubly magic numbers

Nucleonics अतिस्थायित्व संख्या (स्त्री.अ.व.)

doubly periodic

Nucleonics द्वितः आवर्ती

doubly refracting

Optics द्वितः अपवर्तनी

downstream

(in the direction of flow of a stream) प्रवाहाच्या दिशेने, अनुवाह-

downstreaming

Heat Thermodynamics १ अनुवाह (पु.) २ अनुवहन (न.)

downthrust

(as a downward movement of an object under impact or steady pressure) अवप्रणोद (पु.)

downward

अधोमुखी, अधोमुख-, अधः-

downward displacement

अधोमुखी विस्थापन

downward force

अधोमुखी बल, अधोबल (न.)

draft

प्रारुप (न.)

drafting

प्रारुपण (न.)

drag

Aerodynamics Hydrodynamics (as retarding force acting on a body moving through a fluid, as air, parallel and opposite to the direction of motion; also something that retards motion) कर्षण (न.)

drag angle

कर्षण कोन

drag effect

कर्षण परिणाम

drag force

कर्षण बल

dragging

कर्षण (न.)

dragging coefficient

Optics कर्षण गुणांक

drawing

१ रेखाचित्र (न.) २ (a representation on a plane surface by means of lines) आरेखन (न.)

drawing hall

रेखनालय (न.)

dried

शुष्क, सुकवलेला

drier

शुष्कक (पु.)

drift

१ (as random motion) अनियमित गति (स्त्री.) २ (as progressive motion) अनुगमन (न.) ३ (as, displacement) अपोढ (पु.)

drift space

Radio etc. (as in an electron tube, a region substantially free of externally applied alternating fields, in which relative repositioning of electrons takes place) अनुगमन प्रदेश

drift time

Nucleonics अनुगमन काल

drift tube

Nucleonics अनुगमन नलिका

drift velocity

Nucleonics अनुगमन वेग

drill

वेधन करणे, भोक पाडणे

driller

आवेधक (पु.)

drilling

वेधन (न.)

drilling machine

वेधणी (स्त्री.)

drive

चालन करणे, चालवणे

driven

चालित

driven gas

Heat चालित गॅस

driven pulley

चालित कप्पी

driver

चालक (पु.)

driver amplifier

चालक प्रवर्धी

driving

चालक, चालन-

driving current

चालक धारा

driving power

चालन शक्ति

driving pulley

चालन कप्पी

driving shaft

चालक शॅफ्ट

driving turning fork

चालक नादकाटा

drone

घोषस्वर (पु.)

drop

१ थेंब (पु.) २ (as a fall or descent in space) पात (पु.)

dropper

थेंबनळी (स्त्री.)

dropping electrode

बिंदुसर इलेक्ट्रोड

drum

१ ड्रम (पु.) २ (of an ear) कर्णपटह (पु.) कानाचा पडदा (पु.)

dry

१ शुष्क, कोरडा २ निर्द्रव

dry cell

Elec.Eng. शुष्क घट

drying

शुष्कन (न.), सुकवणे (न.)

drying agent

शुष्कक (पु.), निर्जलक (पु.)

drying pan

शुष्कन पात्र

dual

द्वैती

dualism

द्वैतवाद (पु.)

dualistic

द्वैतवादी, द्वैत-

dualistic theory

द्वैत सिद्धांत

duality

द्वैतता (स्त्री.)

duct

वाहिनी (स्त्री.)

ductile

(capable of being drawn out into wire or thread) तंतुक्षम

ductility

(the quality or state of being ductile) तंतुक्षमता (स्त्री.)

dull heat

मंद ऊष्मा

dull red

मंदरक्त-

dumbbell

डंबेल (पु.)

dumbbell form

डंबेल आकृति, डंबेल रुप

dummy

(as an imitation, copy or likeness of something intended for use as a substitute) डमी (स्त्री.), प्रतिकाय (न.)

dummy antenna

artificial antenna

durability

टिकाऊपणा (पु.)

durable

टिकाऊ

duration

अवधि (पु.)

dust

१ रज (पु.), धूलि (स्त्री.) २ (as something reduced to minute portions) भुकटी (स्त्री.)

dust core

रज क्रोड

dust tube

धूलि नलिका (स्त्री.)

duster

(a sprinkler) भुकटी फवारा यंत्र (न.)

dustproof

धूलिरोधक

dyad

(as two units treated as one; a bivalent element, atom or radical) द्विक (पु.)

dyadic

द्विकीय

dye

रंजक (पु.), रंगद्रव्य (न.)

dynamic

१ (of or relating to power; relating to physical force or energy; of or relating to forces producing motion- as against static) गतिक २ (of or relating to dynamics) गतिकीय, गतिशास्त्रविषयक

dynamic characteristic

गतिक वैशिष्ट्य

dynamic electricity

(as opposed to static electricity) गतिक विद्युत

dynamic equilibrium

गतिक समतोल

dynamic friction

गतिक घर्षण

dynamic pinch

गतिक आकुंचन

dynamic reflection

Nucl.Phys. गतिक परावर्तन

dynamical equilibrium

गतिक समतोल

dynamical variables

गतिक चल (पु.अ.व.)

dynamics

(a branch of mechanics that deals with forces and their relation primarily to the motion but sometimes also to the equilibrium of bodies of matter) गतिकी (स्त्री.), गतिशास्त्र (न.)

dynamo

विद्युतजनित्र (न.) डायनामो (पु.)

dynamometer

(an instrument for measuring mechanical forces or torques usu. by the electic deformaiton produced) डायनामोमीटर (पु.)

dynatron

Thermionics डायनेट्रॉन (पु.)

dyne

(as the unit of force in cgs system) डाइन (न.)

E

(symbol for epsilon) एप्सायलॉन (सं. किंवा E)

E layer

Radio E स्तर (पु.)

e.m.f.

इ.एम.एफ. (विद्युतगामक)

e.s.u.

(abbr. of electrostatic unit) इ.एस.यू.(विद्युतस्थितिक एकक)

ear

कर्ण (पु.), कान (पु.)

eardrum

Anat. कर्णपटह (पु.) कानाचा पडदा (पु.)

earphone

(any device that converts electrical energy into sound waves and is worn over the auditory opening) कर्णश्रवणी (स्त्री.)

earth

Elec. (to connect to the main mass of the earth by means of a conductor) भूसंपर्कित करणे

earth coil

Elec.Eng. भूकुंडल (न.), भूप्रेरित्र (न.)

earth current

१ Elec. Comm. भूधारा (स्त्री.) २ Geol. भौम प्रवाह

earth detector

Elec.Eng. भूसंसूचक (पु.)

earth inductor

earth coil

earth magnetism

Elec.Eng. etc. (the magnetic properties exhibited within, on and outside the earth's surface) भूचुंबकत्व (न.)

earth potential

१ Elec.(the electrical potential of the earth) भूविभव (पु.) २ Radio (as applied to the potential of any point in a circuit) भूविभव (पु.)

earth return

Elec.Eng.(the return path of an electric circuit in which the current returns to the source through the earth) भूमि प्रत्यागमन

earth's gravitaiton

पृथ्वीचे गुरुत्वाकर्षण

earth's magnetic field

पृथ्वीचे चुंबकीय क्षेत्र

earthed

भूसंपर्कित

earthed neutral

Elec.Eng.(as a neutral point of a polyphase system or piece of electrical apparatus which is connected to earth) भूसंपर्कित तटस्थ अग्र, भूसंपर्कित न्यूट्रल

earthen dam

मातीचे धरण

earthenware

मातीची भांडी (न.अ.व.), मातीच्या वस्तु (स्त्री.अ.व.)

earthing

भूसंपर्कन-

earthing switch

Radio etc, भूसंपर्कन स्विच

earthing terminal

Elec.Eng. भूसंपर्कन अग्र

earthquake

Geol. etc. भूकंप (पु.)

east west asymmetry

Nucleonics पूर्व पश्चिम असममिति

ebb

ओहोटी (स्त्री.)

ebb current

ओहोटी प्रवाह

ebb tide

ओहोटी (स्त्री.)

ebonite

एबोनाइट (न.)

ebullient

(as boiling) उत्क्वथनी

ebulliometer

उत्क्वथनांकमापी (पु.)

ebulliometric

(relating to or by means of ebulliometry) उत्क्वथनांकमितीय

ebulliometry

(the determination of boiling points of liquids or the change of boiling point of a liquid owing to the presence of dissolved material) उत्क्वथनमिति (स्त्री.)

ebullioscope

ebulliometer

ebullioscopic

ebulliometric

ebullioscopic constant

उत्क्वथनांकमितीय स्थिरांक

ebullioscopy

ebulliometry

ebullition

Heat (the act or process or state of boiling or bubbling up) उत्क्वथन (न.)

eccentric

१ (deviating or departing from the centre) उत्केंद्री, उत्केंद्र- २ (as opposed to concentric - not having the same centre) असंकेंद्री, असंकेंद्र-

eccentric angle

उत्केंद्र कोन

eccentric circle

उत्केंद्र वृत्त

eccentric pole

Elec.Eng. उत्केंद्र धुव

eccentric sphere

उत्केंद्री गोल

eccentrically

उत्केंद्र रीतीने, उत्केंद्रतः

eccentricity

उत्केंद्रता (स्त्री.)

echelette

सोपानक (पु.), एशेलेट (पु.)

echelle

सोपान (पु.), एशेल (पु.)

echelle grating

Optics सोपान जाल, एशेल जाल

echelon

(as a highly specialised form of diffraction grating) सोपान (पु.), एशेलॉन (पु.)

echelon cell

सोपान घट, एशेलॉन घट

echelon grating

Light सोपान जाल, एशेलॉन जाल

echo

१ Acous.(a sound wave which has been reflected at one or more points with sufficient magnitude ..... etc.) प्रतिध्वनि (पु.) २ Radar (as sound or visual indication caused by a reflected radiowave or radio signal) प्रतिक्षिप्त (न.)

echo depth sounding

(the determinaiton of depth of water by the measurement of the time interval required for a sonic or supersonic pulse to reach the transmission point after being reflected from the bottom) प्रतिध्वनि गभीरता परिज्ञापन

echo ranging

(determination of a distance and direction of an object as under water by means of an echo returned by the object) प्रतिध्वनि स्थानन

echo sounder

Ocean.(a sounding apparatus, used in sea water, for determining automatically the depth of sea beneath a ship) प्रतिध्वनित्र (न.)

echo sounding

प्रतिध्वनि परिज्ञापन (न.)

echometer

प्रतिध्वनिमापी (पु.)

eclipse

Astron. ग्रहण (न.)

eclipsing

ग्रहणशील, ग्रहणकारी

eclipsing binary

Astron. ग्रहणशील द्वैती तारा

eclipsing double star

eclipsing binary

ecologic

पारिस्थितिक

ecological environment

पारिस्थितिक पर्यावरण

ecologist

पारिस्थितिकीविज्ञ (पु.)

ecology

(the study of organisms in relation to their environment) पारिस्थितिकी (स्त्री.)

economic

१ आर्थिक २ उपयुक्त

economic efficiency

मितव्ययी क्षमता

economic mineral

उपयुक्त खनिज

economical

१ मितव्ययी २ (as economic) आर्थिक

eddy

(a current as of air or water running contrary to the main current esp. one moving circularly) विवर्त (पु.), भोवरा (पु.)

eddy current

१ Elec.Eng.( a current induced in a mass of conducting material by a varying magnetic field) विवर्त धारा २ Geol. भोवरा (पु.)

eddy loss

Elec.Eng. Mgn. विवर्त हानि

edge

१ धार (स्त्री.) २ काठ (पु.) ३ (the line or point where a material object or area begins or ends; as border) सीमा (स्त्री.) ४ Math. (as a line which is the intersection of two plane faces of a solid object) कड (स्त्री.)

edge dislocation

काठ विस्थानन

edge effect

सीमा परिणाम

edge tone

Acous. सीमा स्वरक

edible

खाद्य, खाण्यास योग्य

effect

१ परिणाम (पु.) २ (as efficacy; power to bring about result) प्रभाव (पु.)

effective

१ परिणामकारक, परिणामकारी २ प्रभावी, कार्यकारी

effective angular velocity

परिणामकारी कोनीय वेग

effective current

प्रभावी धारा

effective forces

परिणामकारी बल

effective horsepower

कार्यकारी अश्वशक्ति

effective mass

परिणामकारी वस्तुमान

effective mechanomotive force

परिणामकारी यंत्रगामक बल, परिणामकारी यंत्रगामक (न.)

effective range

Elec.Eng. प्रभावी पल्ला, प्रभावी टप्पा

effective resistnace

प्रभावी रोध

effective voltage

प्रभावी व्होल्टता, कार्यकारी व्होल्टता

effectively

१ परिणामकारक रीतीने २ प्रभावी रीतीने

effects of heat

उष्णतेचे परिणाम (पु.अ.व.)

effectual

प्रभावी

effervesce

(to bubble and hiss; to issue in bubbles) प्रबुद्बुदणे

effevescence

Chem. प्रबुद्बुदन (न.)

effevescent

प्रबुद्बुदकारी

efficacy

१ सामर्थ्य (न.) २ गुणकारिता (स्त्री.)

efficiency

१ Mech.(the ratio of the useful energy delivered by a dynamic system as a machine, engine etc.to the energy supplied to it over the same period or cycle of operation) कार्यक्षमता (स्त्री.) २ (commonly) कार्यक्षमता (स्त्री.)

efficiency of machine

यंत्राची कार्यक्षमता

efficient

कार्यक्षम

efficiently

कार्यक्षमतेने, कार्यक्षमतापूर्वक

efflux

बहिर्वाह (पु.)

efforesce

Chem. फुलारणे

efforescene

Chem. १ (the loss of water from a crystalline hydrate on exposure to air, shown by the formation of powder on the crystal surface) फुलोरा (पु.) २ फुलारणे (न.)

efforescent

फुलारणारा

effort

१ आयास (पु.) २ प्रयत्न (पु.)

effuse

(to give off, to pour out a a liquid) निस्सृत करणे, निस्सृत होणे

effusiometer

निस्सरणमापी (पु.)

effusion

निस्सरण (न.)

EHP

ई एच पी (कार्यकारी अश्वशक्ति)

eigenfunction

(the solution of a differential equation satisfying specified conditions) आइगेनफल (न.)

eigenstate

(a state ofa quantised dynamic system as an atom, molecule or crystal in which one of the variables defining the state has a determinate fixed value) आइगेनावस्था (स्त्री.)

eigenvalue

(any of the permissible values of a parameter in an eigenfunction) आइगेनमूल्य (न.)

Einstein Bose statistics

Bose-Einstein statistics

Einstein effect

Einstein shift

Einstein formula

(relation between mass and energy) आइनस्टाईन सूत्र (न.) (आइनस्टाईनचे वस्तुमान ऊर्जा सूत्र)

Einstein shift

Astron. (after Albert Einstein, Am. physicist and mathematician - a slight displacement of the lines in the spectra of very dense stars from their normal wavelength positions towards the red) आइनस्टाईन विस्थापन (न.)

Einstein transition probabilities

आइनस्टाईन संक्रमण संभाव्यता (स्त्री.अ.व.)

Einstein unified field theory

आइनस्टाईन एकीकृत क्षेत्र सिद्धांत

Einstein universe

आइनस्टाईन विश्व

eject

निष्कासित करणे

ejection

निष्कासन (न.)

ejector

निष्कासक (पु.)

ejector plate

Electronics निष्कासी पट्टिका

elastic

प्रत्यास्थ, प्रत्यास्थी (प्रति - back, in turn; आस्था - remain on, resort to or assume as, one's own form)

elastic aftereffect

(the time delay which some substances exhibit in returning to original shape after being stressed within their elastic limits) प्रत्यास्थी पश्चपरिणाम

elastic body

प्रत्यास्थी पदार्थ

elastic coefficient

प्रत्यास्थी गुणांक

elastic collision

प्रत्यास्थ संघात

elastic curve

प्रत्यास्थ वक्र

elastic fatigue

Eng. प्रत्यास्थी श्रांति

elastic hysteresis constant

प्रत्यास्थी पूर्वग्रहज स्थिरांक

elastic impact

(a collision between two objects which, though deformed in the collision, immediately regian their original size and shape) प्रत्यास्थ आघात

elastic lag

elastic aftereffect

elastic limit

(as the limiting value of the deforming force beyond which a body does not return to its original shape or dimensions) प्रत्यास्थी सीमा

elastic medium

प्रत्यास्थी माध्यम

elastic moduli

प्रत्यास्थता मापांक (पु.अ.व.)

elastic modulus

modulus of elasticity

elastic reemission

प्रत्यास्थी पुनरुत्सर्जन

elastic scattering

प्रत्यास्थ विकिरण

elastic solid theory

प्रत्यास्थ स्थायु सिद्धांत

elastic wave

प्रत्यास्थी तरंग

elasticity

प्रत्यास्थता (स्त्री.)

elasticity of bulk

आयतन प्रत्यास्थता

electorn beam

इलेक्ट्रॉन पुंज

electorn capture

(a radioactive transformation of a nuclide in which a bound electorn is captured by the nucleus, decreasing the atomic number by १ and leaving the mass number unchanged in new nuclide formed) इलेक्ट्रॉन प्रग्रहण

electorn shell

इलेक्ट्रॉन कवच

electric

विद्युत-, विजेसंबंधी

electric and magnetic double refraction

विद्युत व चुंबकीय द्वि-अपवर्तन

electric arc

विद्युत प्रज्योत

electric axis

विद्युत अक्ष

electric bell

विद्युत घंटा, विजेची घंटी

electric boiler

१ विद्युत उत्कलनित्र २ विद्युत बॉयलर

electric capacity

विद्युत धारकता

electric cell

विद्युत घट

electric charge

विद्युत प्रभार

electric circuit

विद्युत परिपथ

electric condenser

विद्युत संधारित्र

electric conductor

विद्युत वाहक

electric current

विद्युत धारा

electric current flow

विद्युत धारेचा प्रवाह

electric displacement

Diel. विद्युत विस्थापन

electric double layer

विद्युत द्विस्तर

electric eye

विद्युतनेत्र (पु.)

electric fan

विजेचा पंखा

electric field

Elec.Eng. विद्युत क्षेत्र

electric field strength

Elec.Eng. (as, intensity) विद्युत क्षेत्र सामर्थ्य, विद्युत क्षेत्र तीव्रता

electric flux

Elec.Eng. विद्युत अभिवाह

electric flux density

Elec.Eng. Diel. विद्युत अभिवाह घनता

electric force

विद्युत बल

electric image

विद्युत प्रतिमा

electric impulse

विद्युत आवेग

electric insulation

विद्युत रोधन

electric intensity

(strength of an electric field at any point as measured by the force exerted upon a unit positive charge placed at that point) विद्युत तीव्रता

electric iron

विजेची इस्तरी

electric lamp

विद्युत दीप, विजेचा दिवा

electric level

विद्युत पातळी

electric light

विद्युत प्रकाश

electric motor

Elec.Eng. विद्युत मोटर, विद्युत चलित्र

electric multipole

विद्युत बहुधुव

electric network

विद्युत जाळे

electric noise

विद्युत कुरव

electric polarisation

विद्युत धुवण

electric power

विद्युत शक्ति

electric power consumption

विद्युत शक्तीचा वापर

electric screening

विद्युत प्रच्छादन

electric shielding

विद्युत परिरक्षण

electric symbol

विद्युत चिन्ह

electric torch

हातवाही विजेचा दिवा, टॉर्च (पु.)

electrical conductivity

विद्युत वाहकता

electrical energy

विद्युत ऊर्जा

electrical engineering

विद्युत अभियांत्रिकी

electrical image force

Nucl.Phys. विद्युत प्रतिमा बल

electrical polarisation

विद्युत धुवण

electrically

विद्युतीय दृष्ट्या

electrically charged

विद्युत प्रभारित

electrically maintained

विद्युतपोषित

electrically maintained turning fork

विद्युतपोषित स्वरित्र

electrically maintained vibrations

विद्युतपोषित कंपने (न.अ.व.)

electrically neutral particles

उदासीन कण (पु.अ.व.)

electrician

वीजतंत्री (पु.)

electricity

विद्युत (स्त्री.), वीज (स्त्री.)

electrification

विद्युतीकरण (न.)

electrified

विद्युतप्रभारित, विद्युतीकृत

electrify

१ (to charge with electricity) विद्युतप्रभारित करणे २ (to equip, operate or supply with electricity) विद्युतयुक्त करणे, विद्युतीकरण करणे, वीजपुरवठा करणे

electro-

(in comb.) विद्युत-

electroacoustic

विद्युतध्वनिकीय

electroacoustics

(the science that deals with the transformation of acoustic energy into electric energy or vice versa) विद्युतध्वनिकी (स्त्री.)

electrocapillarity

(as change in surface tension between two immiscible liquids when an electric current passes through the interface from one to the other) विद्युतकेशिकत्व (न.)

electrocapillary

विद्युतकेशिकीय

electrochemical

विद्युतरासायनिक

electrochemical equivalent

Chem. (the weight of a substance or ion associated with the unit quantity of electricity) विद्युतरासायनिक तुल्यांक

electrochemistry

(the study of the relation between electricity and chemical change) विद्युतरसायनशास्त्र (न.)

electrode

Elec.Eng. etc.(a conductor, as a metallic substance or carbon used to establish electrical contact with the nonmetallic portion of a circuit) इलेक्ट्रोड (पु.)

electrode current

इलेक्ट्रोड धारा

electrodeless discharge

इलेक्ट्रोडहीन विमोच (विद्युन्मोच)

electrodeposit

विद्युतनिक्षेप (पु.)

electrodeposition

Met. विद्युतनिक्षेपण (न.)

electrodisintegration

विद्युत विघटन (न.)

electrodynamic

(of or relating to electrodynamics) विद्युतगतिकीय

electrodynamics

(a branch of physics that deals with the effects arising from the interactions of the electric currents with magnets, with other currents, or with themselves) विद्युतगतिकी (स्त्री.), विद्युतगतिशास्त्र (न.)

electrodynamometer

विद्युत डायनामोमीटर (पु.)

electroendosmosis

Chem. विद्युत अंतःपरासरण(न.)

electroform

(to form by electrodeposition on mould) विद्युतरुपण करणे

electroforming

Met. etc. विद्युतरुपण (न.)

electrokinetic

विद्युतगतिज

electrokinetic effects

(as the movements of particles under the influence of an applied electric field) विद्युतगतिज परिणाम (पु.अ.व.)

electrokinetic potential

Chem. विद्युतगतिज विभव (सं. )

electroluminescene

विद्युतदीप्ति (स्त्री.)

electroluminescent

विद्युतदीप्तिशील

electrolyse

(to subject to electrolysis) -चे विद्युत अपघटन करणे

electrolysis

Chem. विद्युत अपघटन (न.)

electrolysis of water

पाण्याचे विद्युत अपघटन

electrolyte

Chem. (as a nonmetallic electric conductor, as solution, liquid etc., in which current is carried by the movement of ions instead of electrons; as a substance that when dissolved in a suitable solvent becomes an inoic conductor) विद्युत अपघटनी (पु.)

electrolytic cell

Chem. विद्युत अपघटनी घट

electrolytic conductor

विद्युत अपघटनी वाहक

electrolytic dissociation

Chem. विद्युत अपघटनी विचरण

electrolytic rectifier

Elec.Eng. विद्युत अपघटनी दिष्टकारी

electrolytic refinement

विद्युत अपघटनी परिष्करण

electrolytic solution pressure

(as the tendency of a metal or other subsetance to dissolve in a solution with the formation of ions)

electrolytic tank

विद्युत अपघटनी टाकी

electrolytic vat

विद्युत अपघटनी पात्र

electrolytically

विद्युत अपघटन दृष्ट्या

electromagnet

विद्युतचुंबक

electromagnetic

विद्युतचुंबकीय, विद्युतचुंबक-

electromagnetic field

विद्युतचुंबकीय क्षेत्र

electromagnetic focusing

विद्युतचुंबकीय नाभीयन

electromagnetic force

विद्युतचुंबकीय बल

electromagnetic induction

Elec.Eng. विद्युतचुंबकीय प्रवर्तन

electromagnetic mass

विद्युतचुंबकीय वस्तुमान

electromagnetic radiation

विद्युतचुंबकीय प्रारण

electromagnetic repulsion

विद्युतचुंबकीय प्रतिकर्षण (न.)

electromagnetic unit

विद्युतचुंबकीय एकक (इ एम यू)

electromagnetic wave

विद्युतचुंबकीय तरंग

electromagnetics

electromagnetism

electromagnetism

Elec.Eng.(a name given to the science of the properties of and relations beteen magnetism and electric currents) विद्युतचुंबकत्व (न.)

electrometer

Elec.Eng. (an elecrical measuring instrument for measuring potential difference) विद्युन्मापी (पु.)

electromotive forces

विद्युतगामक (पु.) (विद्युतगामक बल) (इ.एम. इफ)

electron affinity

(the degree to which an atom or molecule attracts additional electrons; the minimum energy required to remove an electron from a negative ion to produce a neutral atom or molecule) इलेक्ट्रॉन आसक्ति

electron cloud

Thermionics (the system of electorns surrounding the nucleus of an atom; an electronic space charge in a vacuum tube) इलेक्ट्रॉन अभ्र

electron configuration

इलेक्ट्रॉन संरुपण

electron density

Electronics इलेक्ट्रॉन घनता

electron diffraction

(as diffraction effects obtained when electrons are passed through a very thin metal foil etc.) इलेक्ट्रॉन विवर्तन

electron discharge

Thermionics इलेक्टॉन विमोच

electron discharge tube

Thermionics इलेक्ट्रॉन विमोच नलिका

electron donor

इलेक्ट्रॉन दाता

electron emission

इलेक्ट्रॉन उत्सर्जन

electron gun

Cathode Ray Tubes इलेक्ट्रॉन प्रक्षेपी

electron microscope

इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शी

electron multiplier

Photoelectronics इलेक्ट्रॉनी गुणक

electron optics

(a branch of electronics that deals with those properties of beams of electrons that are analogous to the properties of rays of light) इलेक्ट्रॉन प्रकाशिकी

electron pair

इलेक्ट्रॉन युग्म

electron polarisation

इलेक्ट्रॉन धुवण

electron quantum number

इलेक्ट्रॉन क्वांटम अंक

electron ray rule

electron ray indicator tube electric eye

electron scanning

इलेक्ट्रॉन क्रमवीक्षण

electron shower

Nucleonics इलेक्ट्रॉन वर्षण

electron spin

इलेक्ट्रॉन आभ्रास

electron structure of atom

अणुची इलेक्ट्रॉन संरचना

electron telescope

इलेक्ट्रॉन दूरदर्शी

electron transition

इलेक्ट्रॉन संक्रमण

electron tube

Thermionics (an electronic device in which conduction by electrons takes place through a vacuum or gaseous medium within a gastight envelope) इलेक्ट्रॉन नलिका

electron volt

इलेक्ट्रॉन व्होल्ट

electron wavelength

इलेक्ट्रॉन तरंगलांबी

electronegative

(charged with negative electricity; having a tendency to pass to the anode in electrolysis) विद्युतऋऋण-

electronegative character

विद्युतऋऋण गुण

electronegativity

(the quality, state or degree of being electronegative; specif. the power of an atom or radical in a compound to attract electrons esp. in the formation of an electrovalent bond) विद्युतऋऋणता (स्त्री.)

electroneutral

विद्युत उदासीन

electroneutriality

विद्युत उदासीनता (स्त्री.)

electronic

१ इलेक्ट्रॉनी, इलेक्ट्रॉन- २ (of or relating to electronics) इलेक्ट्रॉनिकीय

electronic affinity

Nucleonics इलेक्ट्रॉनी आसक्ति

electronic and communication engineering

इलेक्ट्रॉनिक व संचार अभियांत्रिकी

electronic band

इलेक्ट्रॉन पट्ट

electronic cascade shower

Nucleonics सोपानी इलेक्ट्रॉन वर्षण

electronic charge

इलेक्ट्रॉनी प्रभार

electronic configuration

(an assignment of electrons to states or orbitals in an atom, molecule or crystal) इलेक्ट्रॉनी संरुपण

electronic current

इलेक्ट्रॉनी धारा

electronic level

इलेक्ट्रॉनी पातळी

electronic magnification

इलेक्ट्रॉनी विशालन

electronic mobility

Electronics इलेक्ट्रॉनी गतिशीलता, इलेक्ट्रॉनी चलिष्णुता

electronic state

इलेक्ट्रॉनी अवस्था

electronic wattmeter

इलेक्ट्रॉनी वॉटमापी

electronic work function

इलेक्ट्रॉनी कार्यफल

electronics

(a branch of physics that deals with the emission, behaviour and effects of electrons in vacuums and gases and with the utilisation of electronic devices) इलेक्ट्रॉनिकी (स्त्री.)

electrooptic

१ विद्युतप्रकाशिकीय २ विद्युतप्रकाशीय

electrooptically

विद्युतप्रकाशीय दृष्ट्या

electrooptics

(a branch of optics that deals with the effects of an electric field upon light traversing it) विद्युतप्रकाशिकी (स्त्री.)

electroosmose

विद्युतपरासरण (न.)

electroosmotic

विद्युतपरासरणी, विद्युतपरासरण-

electroosmotically

विद्युतपरासरण दृष्ट्या

electrophorus

Elec.Eng.(a device used in simple electrostatic experiments) विद्युतधर (न.)

electroplate

विद्युतविलेपित करणे

electroplated

विद्युतविलेपित

electroplating

विद्युतविलेपन (न.)

electroplating bath

विद्युतविलेपन मज्जनी

electropositive

(charged with positive electricity; having a tendency to pass to the cathode in the electrolysis) विद्युतधन-

electropositive character

विद्युतधन गुण

electroscope

(any of the various instruments for detecting the presence of an electric charge on a body) विद्युतदर्शी (पु.)

electrosmosis

electroosmosis

electrostatic

(of or relating to static electricity or electrostatics) विद्युतस्थितिक

electrostatic attraction

विद्युतस्थितिक आकर्षण

electrostatic charge

विद्युतस्थितिक प्रभार

electrostatic deflection

Cathode Ray Tubes विद्युतस्थितिक विक्षेपण

electrostatic focusing

Cathode Ray Tubes विद्युतस्थितिक नाभीयन

electrostatic induction

Elec.Eng. विद्युतस्थितिक प्रवर्तन

electrostatic unit

विद्युतस्थितिक एकक (इ.एस.यू.)

electrostatic voltmeter

Elec.Eng. विद्युतस्थितिक व्होल्टतामापी

electrostatic wattmeter

Elec.Eng. विद्युतस्थितिक वॉटमापी

electrostatically

विद्युतस्थितिकतः, विद्युतस्थितिकीय दृष्ट्या

electrostatics

(a branch of physics that deals with phenomena due to attractions or repulsions of electric charges but not dependent upon theirmotion) विद्युतस्थितिकी (स्त्री.)

electrostriction

(deformation of dielectric body as a result of an applied electric field) विद्युतविरुपण (न.)

electrostrictive

विद्युतविरुपी

electrotype

(a print made from an electrotype) विद्युन्मुद्र (पु.)

electrovalence

Chem. (a chemical bond in which an electron is transferred from one atom to another , the resulting ions being held together by electrostatic attraction) विद्युतसंयुजा (स्त्री.)

electrovalent

Chem. विद्युतसंयुज

electrovalent bond

Chem. (also called ionic bond) विद्युतसंयुज बंध

electrron

(one of the constituent elemenary particles of an atom being a charge of negative electricity) इलेक्ट्रॉन (पु.)

element

१ (as any of more than १०० fundamental metallic and nonmetallic substances) मूलद्रव्य (न.) २ (as one of the constitutent parts, materials or traits of anything) घटक (पु.), घटकावयव (पु.) ३ (as a part of geometric magnitude, such as, element of an area) पृष्ठांश (पु.) ४ Math. अल्पक (पु.)

elemental

१ (of relating to or being an element; consisting of a single chemical element etc.) मूलद्रव्यात्मक २ मूलतत्त्वात्मक ३ (as elementary) प्राथमिक, मूल-

elementary

१ प्राथमिक, मूल- २ (of relating to, or treating of the elements, rudiments or first principles of any subject or thing) मूलतत्त्वात्मक ३ (as elemental, consisting of a single chemical element) मूलद्रव्यात्मक

elementary analysis

१ प्राथमिक विश्लेषण २ Chem. मूलद्रव्यात्मक विश्लेषण

elementary charge

(as the unit charge of electricity) प्राथमिक प्रभार

elementary colour

मूल वर्ण

elementary particle

मूल कण

elevate

१ उन्नत करणे, उन्नमित करणे २ (as to raise, to lift up) उन्नयन करणे, उंच करणे, वर चढवणे

elevated

उन्नत, उन्नमित

elevation

१ उन्नति (स्त्री.), उन्नमन (न.) २ Astron. Math. उन्नतांश (पु.) ३ (as of boiling point) वाढ (स्त्री.) ४ Eng. (as of a building) पुरोदर्शन (न.)

eliminability

१ विलोपनीयता (स्त्री.) २ निरासक्षमता (स्त्री.)

eliminable

१ विलोपनीय २ निरासक्षम

eliminate

१ विलुप्त करणे २ (as to cast out, remove, expel etc.) निरास करणे, काढून टाकणे

eliminated

१ विलुप्त २ निरसित

elimination

१ विलोपन (न.) २ निरास (पु.)

eliptically

विवृतीय दृष्ट्या

ellipse

Math.विवृत (न.)

ellipsoid

Math. विवृतज (न.)

elliptic

विवृतीय, विवृत-

elliptic coordinate

elliptical coordinate

elliptic integral

Math. विवृतीय संकलक

elliptic polarisation

Light, Radio विवृतीय धुवण

elliptical coordinate

विवृतीय सहनिर्देशक

ellipticity

विवृतता (स्त्री.)

elongated

दीर्घित

elongation

१ (as a process) दीर्घन (न.) २ (as increase in length) लांबीत वाढ (स्त्री.) ३ Geol. लांबी (स्त्री.)

emanate

(to come out from a source; to give out as radiation etc.) प्रसर्जित करणे, प्रसर्जित होणे

emanation

१ (something that emanates or is produced by emanation; as efflux) प्रसर्ग (पु.) (अ.व. प्रसर्ग) २ (action or process of emanating) प्रसर्जन (न.)

emanative

प्रसर्गी

embedded

अंतःस्थापित

embedding

अंतःस्थापन-

emerge

१ निर्गत होणे २ वर येणे, उद्गत होणे ३ उद्भवणे

emerged

१ निर्गत, निर्गत झालेला २ उद्गत

emergence

निर्गमन (न.)

emergent

१ निर्गत २ उद्गत

emergent ray

निर्गत किरण

emission

उत्सर्जन (न.)

emission characteristic

उत्सर्जन लक्षण, उत्सर्जन वैशिष्ट्य

emission limitation

filament saturation

emission spectrum

(an electromagnetic spectrum that derives its characteristics from the material of which the emitting source is made) उत्सर्जन पंक्ति

emissive

उत्सर्जी

emissive power

उत्सर्जन शक्ति

emissivity

उत्सर्जकता (स्त्री.)

emit

(to send out; to throw orgive off or out, as light, heat, gases etc.) उत्सर्जित करणे, उत्सर्जित होणे

emittance

उत्सर्जकता (स्त्री.)

emitter

उत्सर्जी (पु.)

empirical

(relying on experience or observation alone) अनुभवजन्य

empirically

अनुभवजन्य रीतीने

empty

१ रिकामा, रिक्त, अपूरित २ पोकळ

emtallograph

१ (as an instrument) धातुआलेखी (पु.) २ (as a photomicrograph etc. of a metallic surface) धातुआलेख (पु.)

emu

इ एम यू (विद्युतचुंबकीय एकक)

emulsifiable

पायसनक्षम

emulsification

पायसन (न.)

emulsified

पायसित

emulsify

पायसन करणे

emulsifying

पायसकारी

emulsifying agent

पायसकारक (पु.)

emulsion

(a lyophobic colloid system in which the particles making up the internal phase consist of globules or a liquid which is immiscible with the liquid external phase) पायस (न.)

emulsoid

पायसाभ (न.)

enamel

काचलेपन करणे

enameled

काचलेपित

encircle

१ परिवृत्त करणे २ वेढणे

encircled

१ परिवृत्त २ वेढित

enclose

आवृत करणे

enclosed

आवृत

enclosure

१ आवृति (स्त्री.) २ (commonly) आवेष्टन (न.)

encrustation

incrustation

end

टोक (न.)

end on

(with an pointing in a given direction or toward the eye of an observer) अग्र आस्थित (अग्र - end; आस्था - to stand or remain on or by)

end on magnet

अग्र आस्थित चुंबक

end on position

Magn. अग्र आस्थिति (अग्र आस्थित स्थिति)

endosmosis

Chem. (the process of osmosis in an inward direction) अंतःपरासरण (न.)

endosmotic

अंतःपरासरणी, अंतःपरासरण-

endothermic

(characterised by or formed with absorption of heat) ऊष्माग्राही

energisation

ऊर्जायन (न.)

energise

(to make an electric circuit alive electrically by applying voltage to) उर्जित करणे

energised

ऊर्जित

energy

ऊर्जा (स्त्री.)

energy band

ऊर्जा पट्ट

energy density

(the amount of energy, as in a beam of radiation, per unit volume) ऊर्जा घनता

energy difference

ऊर्जा अंतर

energy dispersion

ऊर्जा अपस्करण

energy gap

ऊर्जा अंतराल

energy integral

ऊर्जा संकलक

energy level

Electronics (as a stationary state of energy of any physical system) ऊर्जा पातळी

energy of rotation

rotational energy

energy of translation

translational energy

energy radiation

ऊर्जा प्रारण

energy state

ऊर्जा अवस्था

energy unit

ऊर्जा एकक

energy width

ऊर्जा रुंदी

enforce

१ प्रवर्तित करणे २ (as to set in motion, to give force to) प्रणोदित करणे

enforced

१ प्रवर्तित २ प्रणोदित

enforced dipole radiation

प्रणोदित द्विधुव प्रारण

engine

इंजिन (न.), अभियंत्र (न.)

engineer

अभियंता (सा.)

engineering

अभियांत्रिकी (स्त्री.)

engrave

कोरणे

engraving

कोरण (न.) (as in photoengraving प्रकाशकोरण)

enhance

वर्धन करणे, वाढवणे

enhanced

वर्धित, वाढवलेला

enhanced lines

(as due to ionised atom) वर्धित रेषा (स्त्री.अ.व.)

enhancement

वर्धन (न.), वाढवणे (न.)

enlarge

परिवर्धित करणे, परिवर्धन करणे

enlarged

परिवर्धित

enlargement

परिवर्धन (न.)

enlarger

परिवर्धी (पु.)

enrich

Nucl.Eng.etc. समृद्ध करणे

enriched

समृद्धित, समृद्ध

enrichment

Nucl.Eng.etc. समृद्धन (न.), समृद्धित करणे (न.)

ensemble

(as a system of items that constitute an organic unity; a congruous whole) समुच्चय (पु.), समूह (पु.)

ensue

(नंतर)घडणे, (नंतर) होणे

ensure

१ सुनिश्चित करणे २ (to make sure) खात्री करून घेणे

enter

१ प्रवेश करणे, प्रवेश होणे २ (as to record) नोंद करणे

enthalpy

Heat (as a thermodynamic property of a working एsubstance) एन्थॅल्पी (स्त्री.), पूर्णऊष्मा (पु.)

entire

समग्र

entity

१ अस्तित्व (न.) २ वस्तु (स्त्री.)

entrance

प्रवेश (पु.)

entropy

एंट्रॉपी (स्त्री.)

entry

१ प्रवेश (पु.) २ नोंद (स्त्री.)

enumerable

प्रगणनीय

enumerate

प्रगणन करणे

enumeration

प्रगणन (न.)

enunciate

(as to make a definite or systematic statement of) प्रतिज्ञा मांडणे (सिद्धांत वगैरे) निश्चितपणे मांडणे

enunciation

१ Math. प्रतिज्ञा (स्त्री.) २ प्रतिज्ञा मांडणे (न.)

envelop

लपेटणे, आच्छादणे

envelope

१ आवरण (न.) २ Math.( a curve that is tangent to each one of a family of curves; a surface that is tangent to each one of a family of surfaces) परिवारिका (स्त्री.)

enveloping

१ आवरणी २ Math. परिवारक, परिस्पर्शी

environment

पर्यावरण (न.), सभोवतालची परिस्थिति (स्त्री.)

epidiascope

Light (a projector for images of both opaque and transparent objects) एपिडायास्कोप (पु.)

epidiascopic

एपिडायास्कोपी

episcope

(a projector for images of opaque objects) एपिस्कोप (पु.)

episcopic

एपिस्कोपी

epithermal

अधितापीय

epoch

१ युग (न.) २ (an event or time marked by an event that begins a new period or development) युगारंभ (पु.) ३ Geol. (a division of geologic time less than a period and greater than an age) उपकल्प (पु.)

epsilon

एप्सायलॉन (पु.) (सं. किंवा E)

equal

१ बरोबर २ समसमान

equal in all respects

सर्वांगसम

equal in area

equiareal

equalisation

समकरण (न.)

equalise

समकरण करणे

equaliser

समकारी (पु.)

equality

१ समता (स्त्री.) २ Math. समिका (स्त्री.)

equally

समसमानतेने

equally tempered

सममीलित

equally tempered scale

equitempered scale

equate

समीकरण करणे

equation

(Math.)समीकरण

equation of continuity

सातत्य समीकरण

equation of motion

गति समीकरण

equation of state

अवस्था समीकरण

equator

विषुववृत्त (न.)

equiareal

समक्षेत्रीय, समक्षेत्र-

equilibrium

समतोल (पु.)

equilibrium constant

समतोल स्थिरांक

equilibrium diagram

(a graphical representation, commonly plotted from temperature and composition, or pessure data, which shows the condition of equilibrium between various phases of a substance, or system of substances) समतोल आरेख

equilibrium of floating bodies

तरंगणाऱ्या पदार्थांचा समतोल

equinox

Astron. विषुव (पु.)

equip

सुसज्ज करणे

equipartition

समविभाजन (न.)

equipartition of energy

ऊर्जा समविभाजन

equipment

१ साहित्य (न.), सामग्री (स्त्री.) २ (as preparation) सिद्धता (स्त्री.) ३ (as equipping or being equipped) सुसज्ज करणे (न.)

equipoise

१ (as a state of balance, equilibrium) समतोल (पु.), समाधानता (स्त्री.) २ (as counterpoise) प्रतितोल(पु.)

equipotential

(as having the same potential; of uniform potential throughout) समविभव-

equipotential cathode

Thermionics समविभव कॅथोड

equipotential line

समविभव रेषा

equipotential region

Elec. समविभव क्षेत्र

equipotential surface

Elec.Eng.(a surface upon which there is no potential difference between any two points) समविभव पृष्ठ

equipped

सुसज्ज, सुसज्जित

equitempered scale

Acous. सममीलित स्वरग्राम

equivalence

समतुल्यता (स्त्री.)

equivalence theorem

समतुल्यता प्रमेय

equivalent

१ सममूल्य (न.) २ तुल्यांक (पु.)

equivalent circuit

Elec.Eng. समतुल्य परिपथ

equivalent diode

समतुल्य डायोड

equivocal

संदिग्ध, द्व्यर्थी

era

१ शक (पु.) २ Geol. (one of the five major divisions of geologic time) महाकल्प (पु.)

eradicant

उन्मूलक

eradicate

(to do away with; root out) उन्मूलन करणे

eradication

उन्मूलन (न.)

erase

खोडणे

erasing

खोडगे (न.)

erect

१ सरळ, ताठ २ उभा, उदग्र ३ (of an image- normal rather than inverted in position, right side up) सुलटा, ऊर्ध्वशीर्ष

erect image

सुलटी प्रतिमा, ऊर्ध्वशीर्ष प्रतिमा

erecting

सुलटकारी, ऊर्ध्वशीर्षकारी

erecting lens

सुलटकारी भिंग

erecting prism

Light सुलटकारी प्रिझम

erection

उभारणी (स्त्री.)

erg

Mech.(a unit of work or energy in the cgs system of units) अर्ग (न.) (ऊर्जा अथवा कार्य मोजण्याचे एकक)

ergodic hypothesis

अरगॉडिक परिकल्पना

ergodic theory

अरगॅआडिक सिद्धांत

erodability

erodibility

erodable

erodible

eroded

अपक्षरित, धूप झालेला

erodibility

अपक्षरणक्षमता (स्त्री.)

erodible

अपक्षरणक्षम

erosion

(as a general process of wearing away as by natural agencies including weathering, corrosion, abrasion etc.) अपक्षरण (न.), धूप (स्त्री.)

erosive

अपक्षरणकारी, अपक्षरणी

erroneous

१ त्रुटियुक्त, त्रुटिमय २ (as fallacious mistaken) चुकीचा

error

१ त्रुटि (स्त्री.) २ Math.(as the difference between an observed or calculated value of a quantity and true value) अपलक्ष्य (न.) ३ Stat.(as variation in measurements due to uncontrollable factors अपलक्ष्य (न.) ४ प्रमाद (पु.) (as in trial and error method अन्वीक्षा नि प्रमाद पद्धति)

erupt

उद्रेक करणे, उद्रेक होणे

erupted

उद्रेकित

eruption

उद्रेक (पु.)

eruptive

उद्रेकी

escalator

चलसोपान (पु.)

escape

निसटणे

escaped

निसटलेला

escapement

(as a device for converting circular motion into reciprocating motion) कुत्रे (न.)

essence

१ सार (न.) २ अर्क (पु.)

essential

१ सारभूत २ बाष्पनशील (as in essential oil बाष्पनशील तेल) ३ आवश्यक (as in essential mineral आवश्यक खनिज)

establish

१ स्थापन करणे २ (to cause people to accept as theory etc.) सिद्ध करणे ३ (in passive) सुस्थापित होणे

established

१ स्थापित २ सिद्ध ३ सुस्थापित

establishment

प्रस्थापना (स्त्री.)

estimate

१ प्राक्कलन करणे २ अंदाज करणे

estimated

१ प्राक्कलित २ अंदाजित

estimated error

प्राक्कलित अपलक्ष्य

estimated value

प्राक्कलित मूल्य

estimation

१ प्राक्कलन (न.) २ अंदाज (पु.)

eta

ईटा (पु.) (सं. H किंवा n)

etalon

Light, Optics (an interferometer used for studying the fine structure of spectral lines) एटलॉन (पु.) (किंवा एडलॉन)

etcher

कोरक (पु.)

etching

कोरण (न.)

ether

१ (also aether) ईथर (न.), संवह (न.) २ Chem. ईथर (न.)

ether drag

ईथर कर्षण

evacuate

(as to remove something, as gas or water, from esp. by pumping) निर्वातन करणे

evacuation

निर्वातन (न.)

evaculated

निर्वातित

evaluate

किंमत काढणे, मूल्यमापन करणे

evaluation

किंमत काढणे (न.), मूल्यमापन (न.)

evaporate

बाष्पन करणे, बाष्पन होणे

evaporated

बाष्पित

evaporating

बाष्पनी, बाष्पन-

evaporating dish

बाष्पन पात्र

evaporation

बाष्पन (न.)

evaporimeter

बाष्पनमापी (पु.)

even

१ समान २ Math. सम

even parity

सम पॅरिटी

even state

(as even parity state) सम पॅरिटी अवस्था

evenly

समानतेने

evenly scattered

समविकीर्ण

event

घटना (स्त्री.)

evident

१ उघड २ व्यक्त

evolution

१ निकास (पु.) २ उत्क्रांति (स्त्री.) ३ Math. (the extraction of roots- as opposed to the involution) मूलकरण (न.)

evolution of gas

Chem. वायुनिकास (पु.)

evolve

१ (as to give off, emit) निकास करणे, बाहेर टाकणे २ (as to develop or produce by natural evolutionary processes) उत्क्रांत होणे

exact

१ (exhibiting or characterised by strict, particular and complete accordance with fact, truth or an established standard or original) तंतोतंत, यथातथ्य २ नक्की, निश्चित, नेमका

exactitude

यथातथ्यता (स्त्री.)

exactness

तंतोतंतपणा (पु.), निश्चितपणा (पु.)

examination

१ परीक्षा (स्त्री.) २ तपासणी (स्त्री.)

examine

१ (as to look closely into) परीक्षण करणे २ (to inspect) तपासणे

examined

१ परीक्षित २ तपासलेला

examiner

परीक्षक (सा.)

examining

परीक्षण (न.)

example

उदाहरण (न.)

excavate

उत्खनन करणे

excavation

उत्खनन (न.)

excavator

१ Eng. खनिज (न.) २ उत्खनक (सा.)

exceed

१ अधिक होणे २ परिकडे जाणे

excentre

Math. बहिःकेंद्र (न.)

excentric

eccentric

exception

अपवाद (पु.)

exceptional

१ अपवादात्मक २ असामान्य

exceptional circumstances

१ अपवादात्मक परिस्थिति २ असामान्य परिस्थिति

excess

आधिक्य (न.), वाढावा (पु.)

excess conduction

अतिरिक्त वहन

exchange

विनिमय (पु.)

exchange characteristic

Nucleonics विनिमयी लक्षण

exchange force

विनिमयी बल

exchange interaction

Nucleonis विनिमयी अन्योन्यक्रिया

exchange reaction

Nucleonics विनिमयी अभिक्रिया

exchange scattering

Nucleonics विनिमयी विकिरण

excitation

१ (as the process of exciting an electron, atomic nucleus, atom, etc.) उत्तेजन (न.) २ (as electric energising; as the production of a magnetic field) ऊर्जन (न.)

excitation potential

Elec. Magn. उत्तेजी विभव

excite

१ (to raise an atomic nucleus, an atom, a molecule, an electron etc. to a higher energy level as by heating, irradiation or bombardment) उत्तेजित करणे २ (to energise, to produce a magnetic field) ऊर्जित करणे

excited

उत्तेजित

excited condition

उत्तेजित स्थिति

excited electron

उत्तेजित इलेक्ट्रॉन

excited ion

उत्तेजित आयन

exciter

Elec.Eng. उत्तेजित्र (न.)

exciter dynamo

Elec.Eng. उत्तेजन जनित्र

exciting

उत्तेजन-

exciting region

उत्तेजन क्षेत्र

excitron

Electronics एक्सायट्रॉन (पु.)

exclude

अपवर्जित करणे

excluded

अपवर्जित

exclusion

अपवर्जन (न.)

exclusion principle

Nucleonics अपवर्जन तत्त्व (पॉली अपवर्जन तत्त्व)

exclusive

अपवर्जक

exercise

१ अभ्यास (पु.) २ (in pl.) प्रश्नावली (स्त्री.), प्रश्नसंग्रह (पु.)

exert

(to put forth; set in operation) (बल, दाब वगैरे) कार्यप्रवणित करणे, (बल, दाब वगैरे) प्रभावी करणे

exert force

बल कार्यप्रवणित करणे

exerted

कार्यप्रवणित

exhaust

१ बहिःसर्जन करणे, बहिःसर्जन होणे २ (as to expend or consume entirely) निःशेषित करणे, निःशेषित होणे

exhaust pressure

बहिःसर्जी दाब

exhaust pump

बहिःसर्जक पंप

exhaust stroke

Eng. बहिःसर्जी धाव

exhaust valve

बहिःसर्जी झडप, बहिःसर्जी व्हाल्व

exhaustion

१ बहिःसर्जन (न.) २ निशेःषण (न.)

exhaustive

१ बहिःसर्जक २ निःशेषी, निःशेषण-

exhibit

प्रदर्शित करणे, दाखवणे

exhibition

प्रदर्शन (न.), दाखवणे (न.)

exhume

(to dig out of the ground) उत्कीर्ण करणे, उकरणे

exhumed

उत्कीर्ण

exigency

निकड (स्त्री.)

exigent

निकडीचा

exist

१ अस्तित्वात असणे २ विद्यमान असणे

existence

अस्तित्व (न.)

existent

विद्यमान

existing

वर्तमान, विद्यमान

exit

निर्गमित होणे

exosmosis

Chem. (the process of osmosis in an outward direction) बहिःपरासरण (न.)

exothermic

(characterised by and formed with evolution of heat) ऊष्मादायी

expand

१ (as to increase in extent, size or volume) प्रसरण करणे, प्रसरण पावणे, प्रसरण होणे २ Math. (as to state in enlarged form; as to develop in a series) विस्तार करणे

expandability

प्रसरणशीलता (स्त्री.)

expandable

प्रसरणशील

expanded

१ प्रसरण केलेला, प्रसरण झालेला २ विस्तारित

expandible

expandable

expanding

प्रसरण पावणारा, प्रसरणशील

expanding universe

(a relativistic concept of the material universe according to which all celetrial bodies are becoming steadily farther apart... etc.) प्रसरणशील विश्व

expansibility

प्रसरणक्षमता (स्त्री.)

expansion

१ (as the increase in one or more of the dimensions of a body, caused usu. by a rise of temperature or decrease of pressure) प्रसरण (न.) २ Math. विस्तार (पु.)

expansivity

प्रसरणीयता (स्त्री.)

expect

अपेक्षा करणे, अपेक्षणे

expectant

१ अपेक्षी २ संभाव्य

expectation

अपेक्षा (स्त्री.)

expected

अपेक्षित

expectedly

अपेक्षितपणे

expend

(as to consume by use; to use up) खर्च करणे, व्यय करणे

expended

खर्च झालेला, व्यय झालेला

experiment

प्रयोग (पु.)

experimental

१ (serving the ends of or used as a means of experimentation) प्रायोगिक २ (founded on, derived from or discovered by experiment) प्रयोगागत

experimental deduction

प्रयोगागत निगमन

experimental mathematics

प्रायोगिक गणितशास्त्र

experimental value

प्रयोगागत मूल्य

experimentation

प्रयोग (पु.), प्रयोग करणे (न.)

explain

स्पष्ट करणे, समजावून सांगणे

explanation

स्पष्टीकरण (न.)

explanatory

स्पष्टीकरणात्मक

explicit

(characterised by full clear expression) सुव्यक्त, सुस्पष्ट

explicitness

सुव्यक्तता (स्त्री.), सुस्पष्टपणा (पु.)

explicity

सुव्यक्तपणे, सुस्पष्टपणे

explode

स्फोट करणे, स्फोट होणे

exploit

(to turn as a natural resource, to economic account; to take advantage of) समुपयोजन करणे

exploitation

समुपयोजन (न.)

exploration

समन्वेषण (न.)

exploratory

समन्वेषी, समन्वेषक

explore

(to search through or into; make a first or preliminary study of) समन्वेषण करणे

explosion

स्फोट (पु.)

explosive

स्फोटक

explosiveness

स्फोटकता (स्त्री.)

exponent

१ Math. घातांक (पु.) २ (as of a theory) अभिव्याख्याता (पु.)

exponential

घातांक-, घातांकी

exponential curve

Math. घातांकी वक्र

expose

१ (to subject to the action as of radiant energy) प्रभाव्य करणे २ (to lay open, to lay bare) अनावरण करणे

exposed

१ प्रभावित २ खुला (as in exposed stem) खुली दांडी)

exposure

१ प्रभावन (न.) २ अनावरण (न.)

express

१ अभिव्यक्त करणे २ दर्शवणे

expressed

अभिव्यक्त

expressible

अभिव्यक्त करण्यासारखा, अभिव्यक्त करण्याजोगा

expression

१ अभिव्यक्ती (स्त्री.) २ Math. पदावली (स्त्री.)

expressive

१ अर्थवाहक २ (vividly representing) अभिव्यंजक ३ (significant) अर्थपूर्ण

expressiveness

१ अर्थवाहकता (स्त्री.) २ अभिव्यंजकता (स्त्री.)

extend

१ विस्तार करणे, विस्तार होणे २ (to prolong) लांबवणे, लांबणे ३ (to stretch out) वाढवणे, वाढणे

extended

१ विस्तारित २ वर्धित

extensibility

१ (the extent to which something can be stretched without breaking) वितन्यता (स्त्री.) २ विस्तारक्षमता (स्त्री.)

extensible

१ (capable of being stretched) वितन्य २ विस्तारक्षम

extension

१ विस्तार (पु.) २ वर्धन (न.)

extensive

विस्तृत

extensive shower

(a shower of many cosmic ray particles extending over a fairly large area) विस्तृत वर्षण

extent

(the amount of space which something occupies or the distance over which it extends - it chiefly applies to the measurement in one direction) मर्यादा (स्त्री.), व्याप्ति (स्त्री.)

exterior

बाह्य, बहिःस्थ

exterior pressure

बहिःस्थ भाग

external

बाह्य, बाहेरील

external conical refraction

बाह्य शंकू अपवर्तन

external resistance

बाह्य रोध

extract

१ अर्क काढणे २ निष्कर्षण करणे (खनिज तेल इत्यादि) काढणे

extraction

निष्कर्षण (न.), (खनिज तेल इत्यादि) काढणे (न.)

extraordinary

असाधारण

extraordinary ray

Light असाधारण किरण

extrapolate

बहिर्वेशन करणे, बहिर्वेशन होणे

extrapolation

बहिर्वेशन (न.)

extrinsic

(derived from an external source; not inherent; not essential- opposed to intrinsic) निजेतर, बाह्य

eye

नेत्र (पु.), डोळा (पु.)

eye lens

Optics (the lens nearest the eye in an eyepiece as distinguished from field lens) नेत्रभिंग (न.)

eyepiece

(the lens or the combinaiton of lenses at the eye end of an optical instrument through which the image is viewed) नेत्रिका (स्त्री.)

F

(abbr. of farad) फॅरॅड (सं. f )

F layer

Radio F स्तर (पु.)

fabricate

(to construct a whole by uniting different parts oft. made elsewhere) पूर्वरचना करणे

fabricated

पूर्वरचित

Fabry and Perot etalon

Optics (a multiple reflection instrument of very high resolving power) फॅबी पेरो एटलॉन

Fabry Perot interferometer

Light, Optics फॅबी पेरो व्यतिकरणमापी

face

१ (as the outer, upper or more important surface of any object) समपृष्ठ (न.), पृष्ठ (न.) २ (as of a crystal) पैलू (पु.), अनीक (पु.) ३ Geol.(of a quarry etc.) पृष्ठ (न.) ४ दर्शनी बाजू (स्त्री.)

face centred

(relating to a crystal space lattie in which each cubic unit cell has an atom at the centre and at the corners of each face) समपृष्ठ केंद्रित

face centred cube

Nucleonis समपृष्ठ केंद्रित घन

face centred cubic

Met. समपृष्ठ केंद्रित घनाकृति संरचना

face centred structure

समपृष्ठ केंद्रित संरचना

face of a cathodc ray tube

कॅथोड किरण नलिकेचे पृष्ठ

face of the earth

भूपृष्ठ (न.)

faced

अनीकित

facet

पैलू (पु.)

facilitate

सुकर करणे, - ची सोय होणे

facility

१ सोय (स्त्री.), सौकर्य २ सुविधा (स्त्री.)

facsimile

(as an electrical communication the process or the result of the process by which fixed graphic material including pictures or images is scanned and the information converted into signal waves ,,,,,, etc.) अनुचित्र (न.)

facsimile radio

अनुचित्री रेडिओ

fact

१ तथ्य (न.) २ गोष्ट (स्त्री.) ३ वस्तुस्थिति (स्त्री.)

factor

१ Math. गुणक (पु.) २ Math. अवयव (पु.) ३ (something as an element, circumstance or influence that contributes to the production of a result) कारक (पु.) ४ (as, one of the elements) घटक(पु.)

factor of safety

Civ.Eng., Eng. etc. (as the ratio of ultimate strength of a member or piece of material to the actual working stress or the maximum permissible stress when in use) सुरक्षा गुणक

factorial

Math. क्रमगुणित

factorial development

१ Photog. क्रमगुणित चित्रव्यक्ति २ क्रमगुणित विकास

fade

अभिमंदन होणे, अभिमंदित होणे

fade in

उद्मंदन (न.)

fade out

अपमंदन (न.)

fader

(as contrasted with retarder) अभिमंदक (पु.)

fading

अभिमंदन (न.)

fahrenheit

Heat (after Gabriel D Fahrenheit, Ger. physicist) फॅरनहाइट

Fahrenheit scale

(symbol F) Heat फॅरनहाइट मापनश्रेणी (सं. F - फॅ.)

fail

बंद पडणे, असफल होणे, निष्फळ होणे

failure

असफलता (स्त्री.), निष्फळता (स्त्री.), बंद पडणे (न.)

faint

१ मंद २ (of colours etc.) फिका

fall

१ पतन (न.), -पात (पु.), पडणे (न.) २ (as a waterfall) प्रपात (पु.), धबधबा (पु.)

fall of temperature

तापमान उतरणे, तापमानातील उतार

fallout

Nuclear Eng. (as the particles that descend through the atmosphere following a nuclear explosion) परिपतन (न.)

falltime

पतनकाल (पु.)

false balance

खोटा तराजू

false equilibrium

Heat Thermodynamics खोटा असमतोल

falsify

१ (as to prove false) खोटा पाडणे २ (to forge or counterfeit) खोटा करणे

family

(as a closely related series of elements or chemical compounds) कुल (न.)

fan

१ पंखा (पु.) २ Geol. पंखा (पु.)

far

सुदूर

far field

(as the acoustic radiation field at large distances from the source) सुदूर क्षेत्र

far point

Optics (the point farthest from the eye at which an object is accurately focused on the retina when the accommodation is completely relaxed) सुदूर बिंदु

far point of the eye

(the nearest point on which the eye is focused when fully relaxed) नेत्राचा सुदूर बिंदु

far ultraviolet

सुदूर जंबुलातीत

farad

(abbr.f) Elec.Eng.(after Michael Faraday, Eng.physicist -a unit of capacitance) फॅरॅड (न.) (सं.f)

faradaic

faradic

faraday

Chem. Elec.(after Michael Faraday, Eng. physicist- as the quantity of electricity associated with one gram equivalent of chemical change) फॅरॅडे (पु.)

Faraday cylinder

Elec. Magn. फॅरॅडे चिति, फॅरॅडे सिलिंडर

Faraday dark space

Electronics (the nonluminous region between the negative gow and the positive column in a gas discharge tube at a moderate pressure) फॅरॅडे अदीप्त प्रदेश

Faraday effect

Light फॅरॅडे परिणाम

faradic

(as distinguished from galvanic) फॅरॅडीय

fast

१ द्रुत २ (as colour) पक्का

fast fission factor

Nuclear Eng. (as the ratio of total number of fast neutrons produced by fissions due to neutrons of all energies, to the number resulting from thermal neutron fission) द्रुत विखंडन गुणक

fast neutrons

Nucleonics द्रुत न्यूट्रॉन (पु.अ.व.)

fast reaction

द्रुत अभिक्रिया

fast reactor

Nuclear Eng.(one in which operation depends on the initial velocity of unmoderated neutrons) द्रुत क्रियाधानी

fasten

घट्ट बांधणे, अडकवणे

fastener

कडी (स्त्री.), खीळ (स्त्री.), बंधक (पु.)

fastening

खिळण (स्त्री.), अडणा (पु.), स्थिरक (पु.)

fat

मेद (पु.), चरबी (स्त्री.)

fatal

घातक, मरणांतक

fathom

(a unit of measurement - generally a nautical measurement of depth) फॅदम (पु.)

fathometer

फॅदममापी (पु.)

fatigue

१ Eng.(as the tendency of metal to fracture under repeated stressing considerably below the ultimate tensile strength) श्रांति (स्त्री.) २ (as, colour fatigue etc.) श्रांति (स्त्री.)

fatigued

श्रांत

fatty

मेदयुक्त, चरबीयुक्त

fault

१ (as a defect in quality or constitution; as a defective point in an electric circuit due to crossing of wires, etc.) प्रमाद (पु.), (commonly) दोष (पु.) २ Geol. (as a fracture in the earth's crust etc.) भ्रंश (पु.)

faulted

Geol. भ्रंशित

faulting

Geol. भ्रंशन (न.)

faultless

प्रमादहीन, निर्दाएष

faulty

प्रमादपूर्ण, सदोष

favourable

अनुकूल

favourably

अनुकूल रीतीने

FDS law

Fermi Dirac Sommerfeld law

feasibility

शक्यता (स्त्री.), सुसाध्यता (स्त्री.)

feasible

शक्य, सुसाध्य

feature

१ (characteristic) लक्षण (न.) २ (a prominent trait) वैशिष्ट्य (न.)

feeble

क्षीण

feeble current

क्षीण धारा

feed

(as to supply esp. toan electronic circuit; to send esp. through an electronic circuit - used of signals) भरवणे, प्रदाय करणे

feed current

Radio Thermionics भरण धारा

feed pump

भरण पंप

feedback

Acous. Radio (as the return to the input of a part of the output of an electronic amplifying system..... etc.) पश्चप्रदाय (पु.)

feedback signal

पश्चप्रदाय संकेत

feeder

१ Hyd.Eng. Radio संभरक (पु.) २ Geol. प्रमार्ग (पु.)

feeding

संभरण (न.)

feeding mechanism

संभरण यंत्ररचना

feel

१ स्पर्श करणे २ स्पर्शाने जाणणे ३ जाणवणे

feet

(Sing. foot; abbr. ft.) फूट (पु.अ.व.)

ferment

किण्वन करणे, किण्वन होणे, आंबवणे, आंबणे

fermentation

किण्वन (न.), आंबवणे (न.)

fermented

किण्वित, आंबवलेला

fermenting

किण्वन-

fermenting pot

किण्वन पात्र

Fermi distance

फर्मी अंतर

Fermi distribution

फर्मी वितरण

Fermi energy

फर्मी ऊर्जा

Fermi gas model

फर्मी वायु प्रतिकृति

Fermi hole

फर्मी वंचिका

Fermi level

फर्मी पातळी

Fermi resonance

फर्मी संस्पंदन

Fermi statistics

(as quantum mechanical statistics according to which subatomic particles of a given class, as electrons, protons, etc. have a quantum- mechanical symmetry.... etc.) फर्मी सांख्यिकी (फर्मी-डिराक सांख्यिकी)

Fermi temperature

फर्मी तापमान

Fermi-Dirac -Sommerfeld law

(short FDS law) फर्मी-डिराक-सोमरफेल्ड नियम

Fermi-Dirac distribution

(after Enrico Fermi, Ital.physicist and Paul A M Dirac, Eng. Physicist- as an assumed statistical distribution of speeds among the electrons responsible for thermal conduction in metals) फर्मी-डिराक वितरण

Fermi-Dirac distribution function

फर्मी-डिराक वितरण फल

Fermi-Dirac gas

फर्मी-डिराक वायु

Fermi-Dirac statistics

Fermi statistics

fermion

Nucleonics (as a particle described by Fermi-Dirac staistics) फर्मिऑन (पु.)

ferri-

(in comb.) फेरी-

ferrielectric

फेरीविद्युत-

ferrimagnetic

फेरीचुंबकीय

ferrimagnetism

फेरीचुंबकत्व (न.)

ferro-

(in comb.) फेरो-

ferroelectric

(having dielectric properties) फेरोविद्युत-

ferroelectric effect

फेरोविद्युत परिणाम

ferroelectricity

फेरोविद्युत (स्त्री.)

ferromagnet

फेरीचुंबक (न.)

ferromagnetic

फेरीचुंबकीय

ferromagnetics

फेरीचुंबकशास्त्र (न.)

ferromagnetism

फेरोचुंबकत्व (न.)

ferroresonance

Elec.Eng. फेरोसंस्पंदन (न.)

ferroresonant

फेरोसंस्पंदी

ferroresonant circuit

फेरोसंस्पंदी परिपथ

ferrous

फेरस, लोहीय (द्विसंयुजी लोह असणारा)

fertile

(said of an isotope which can be converted into a fissile material by neutron radiation and capture) ऊर्वर

fertiliser

Agric. रासायनिक खत (न.)

fertility

ऊर्वरता (स्त्री.)

Feynman diagram

फायनमन आकृति

fibre

तंतु (पु.)

fibre gauge

तंतु प्रमापी

fibre optics

तंतु प्रकाशिकी

fibrous

तंतुमय

fictitious

(as assumed) कल्पित

fictitious meridian

कल्पित याम्योत्तर

fictitious pole

कल्पित धुव

field

१ (as the region in which the forces being considered are appreciable; as, the area over which objects are visible; as the scene of operation.... etc.) क्षेत्र (न.) २ Elec.(as the region of space in which a given effect as gravity, magnetism or electricity exists and has a definite value at each point) क्षेत्र (न.)

field coil

Elec.Eng.(a current bearing coil used to excite a field) क्षेत्र कुंडल

field current

Elec. Eng. क्षेत्र धारा

field emission

Electronics क्षेत्र उत्सर्जन

field free space

क्षेत्रमुक्त अवकाश

field frequency

क्षेत्र वारंवारता

field intensity

Elec.Eng. क्षेत्र तीव्रता

field lens

Optics (as one of the two lenses forming the eyepiece of a telescope or compound microscope that is nearer the object glass and that directs the rays into the eye-lens) क्षेत्र भिंग

field of force

बलक्षेत्र (न.)

field of magnet

चुंबक क्षेत्र

field of view

Light (the area over which the image is visible in the eyepiece of an optical instrument) दृष्टिक्षेत्र (न.)

field theory

१ a theory that the interaction of two separated physical systems is attributed to the intermediary of a field that propagates or extends from one to the other; २. a theory that particles are assumed to be the manifestation of quantum fields) क्षेत्र सिद्धांत

field vectors

(as vectors that describe the field) क्षेत्र सदिश (पु.अ.व.)

fifth interval

Music पंचम (पु.)

figure

१ (as a diagram or pictorial illustration) आकृति (स्त्री.), चित्र (न.) २ Math. (as number, digit, etc.)अंक (पु.), आकडा (पु.)

figure of merit

१ (as a numerical quantity based on one or more characteristics as of a device or solution under specified conditions and used for indicating comparative efficiency or effectiveness) गुणवत्तांक (पु.) २ Elec. (of a current in amperes that must flow through a galvanometer to produce a deflection of one scale division) गुणवत्तांक (पु.)

filament

तंतु (पु.)

filament current

Thermionics तंतु धारा

filament efficiency

Thermionics (as the ratio of the current emitted from a fiament to that used to heat it) तंतु कार्यक्षमता

filament electrometer

Elec.Eng. तंतु विद्युन्मापी

filament lamp

तंतु दीप (पु.)

filament saturation

Thermionics (as the condition of a thermionic tube when all the electrons emitted from the filament are drawn to other electrodes) तंतु संतृप्ति (तंतु उत्सर्जन संतृप्ति)

filament voltage

तंतु व्होल्टता

filar

(of or relating to a thread or line; esp. possessing threads across the field of view) तंतुक

file

१ Eng. कानस (स्त्री.) २ पंक्ति (स्त्री.), रांग (स्त्री.)

filings

कीस (पु.), चुरा (पु.)

fill

भरणे, पुरित करणे

filled

भरलेला, पूरित

filled band

(an energy band in which every level is occupied by an electron) पूरित पट्ट

filler

पूरक (पु.)

film

१ (as an exceedingly thin layer; a thin covering or coating) पटल (न.) २ Acous. Cinema Photog (as a sensitive emulsion on a flexible base, usu. celluloid) फिल्म (स्त्री.)

film concent

(a hypothesis that there exists, at surfaces of contact between solids and fluids, liquids or gases which are in motion relative to one another, a relatively slowly moving film of the fluid, which decreases in thickness with increasing velocity, parallel to the surface of the main body of the fluid) पटल संकल्पना

film record

Acous. फिल्म अभिलेख, फिल्म रेकॉर्ड

film recorder

Cinema फिल्म अभिलेखी

film recording

Acous. फिल्म अभिलेखन

film speed

फिल्म द्रुतता

filter

१ (as a contrivance for freeing liquids or gases from suspended impurities esp. by passing them through a porous article or mass such as paper, sand etc) गाळणी (स्त्री.), फिल्टर (न.) २ Elec.Comm.(as an entity or device for eliminating or reducing certain waves or frequencies while leaving others relatively unchanged) निस्यंदक (पु.)

filter circuit

Radio निस्यंदक परिपथ

filter paper

Chem. (a paper consisting of pure cellulose, which is used for separating solids from liquids by filteration) गाळणी कागद

filter pump

गाळणी पंप, फिल्टर पंप

filtrate

Chem. (a liquid freed from the solid matter after having passed through a filter) गळण (न.)

filtration

१ गाळणे (न.) २ निस्यंदन (न.)

final

अंतिम

find

१ शोधणे २ (as to arrive at; to learn or become informed or aware of) अनुभवास येणे, आढळणे, आढळून येणे

finder

Astron. etc. वीक्षणी (स्त्री.)

finding

१ वीक्षण (न.) २ (as what has been learnt as a result of inquiry) निष्कर्ष (पु.)

fine

१ (as very small, minute, marked by subtlety, refinement or intricacy; performed with extreme care or accuracy) सूक्ष्म २ (free from impurity; highly purified) विशुद्ध

fine spectrum

(as the resolution of lines in atomic emission spectra) सूक्ष्म पंक्ति

fine structure

सूक्ष्म संरचना

fine structure constant

सूक्ष्म संरचना स्थिरांक

finely

सूक्ष्मतः

fineness

१ सूक्ष्मता (स्त्री.) २ विशुद्धता (स्त्री.)

fines

Geol. सूक्ष्मकण (पु.अ.व.), सूक्ष्मके (न.अ.व.)

finish

१ समाप्त करणे, पूर्ण करणे २ तयार करणे, सिद्ध करणे

finished

१ समाप्त, पूर्ण, संपवलेला २ तयार, सिद्ध, तयार केलेला, सिद्ध केलेला

finishing

अंत्यरुपण (न.)

finite

१ (bounded; limited; not infinite) परिमित, सांत २ Math. सांत

fire

१ आग (स्त्री.), विस्तव (पु.) २ अग्नि (पु.)

fire alarm

१ आगीचा इशारा (पु.) २ आग इशारा यंत्र (न.)

fire arms

दारुगोळा हत्यारे (न.अ.व.)

fire ball

(a ball full of combustibles) अग्निगोलक (पु.)

fire controller

अग्नि नियंत्रक

fire engine

आगीचा बंब (पु.)

fire escape

आगशिडी (स्त्री.)

fire extinguisher

अग्निशामक (पु.)

fire tongs

कोळशाचा चिमटा (पु.)

firebrick

आगवीट (स्त्री.) (आगबंद वीट)

fireclay

Geol., Met. आगमाती (स्त्री.) (आगबंद माती)

fireproof

अग्निरोधी

firing

ज्वालन (न.) जाळणे (न.)

firing voltage

जालन व्होल्टता

firm

१ दृढ २ ठाम

firmly

१ दृढपणे, दृढतापूर्वक २ ठामपणे

firmness

दृढता (स्त्री.)

first order stark effect

प्रथमक्रम स्टार्क परिणाम

fissile

Nuclear Eng.(as fissionable) विखंडनक्षम

fissile material

विखंडनक्षम पदार्थ

fissility

विखंडनक्षमता (स्त्री.)

fission

१ (as the splitting of an atomic nucleus as a result of bombardment by neutrons - distinguished from spallation) विखंडन (न.) २ Astron.( as the breaking up of a single gaseous body into two unequal masses to form a binary star etc.) विखंडन (न.)

fission chamber

विखंडन कक्ष

fission neutron

विखंडन न्यूट्रॉन

fission product

विखंडन उत्पाद

fission spectrum

विखंडन पंक्ति

fission yield

विखंडन प्राप्ति

fissionable

विखंडनीय

fissionable material

विखंडनीय पदार्थ

fit

१ निश्चिती करणे, निश्चयन करणे (as in to fix the position of - ची स्थाननिश्चिती करणे, - चे स्थाननिश्चयन करणे) २ (as to make nonvolatile or solid; cause to form a nonvolatile or solid compound; to combine) स्थिरण करणे, स्थिरण होणे

fitered

१ गाळलेला २ निस्यंदित

fitting

१ जोडणी (स्त्री.) २ जोडणीकाम (न.)

fixation

१ निश्चयन (न.) २ स्थिरण (न.)

fixation of nitrogen

नायट्रोजन स्थिरण

fixed

१ नियत, निश्चित २ (as nonvolatile bound) स्थिर ३ (as, stationary, immovable) स्थायी

fixed point of a thermometer

तापमापीचा नियत बिंदु

fixed pulley

स्थायी कप्पी

fixer

स्थिरक (पु.) (as in photograph fixer प्रकाशचित्र स्थिरक)

fixity

स्थिरता (स्त्री.)

flakes

पत्री (स्त्री.)

flame

ज्योत (स्त्री.), ज्वाला (स्त्री.)

flame arc lamp

(an arc lamp employing flame carbons) ज्योत प्रज्योति दीप

flame carbons

(carbon electrodes containing certain metallic salts, which have the effect of colouring an arc maintained between them) ज्योत कार्बन (पु.अ.व.)

flame lamp

ज्योत दीप

flame spectrum

ज्योत पंक्ति

flame test

Chem. ज्वाला परीक्षण

flameless

ज्वालाहीन

flameless combustion

ज्वालाहीन दहन

flameproof

ज्वालारोधी

flammability

ज्वालाग्राहिता (स्त्री.)

flammable

ज्वालाग्राही

flap

पाळ (स्त्री.)

flap valve

पाळ झडप, पाळ व्हाल्व

flare

भडका उडणे

flare up

भडकणे (न.) भडका (पु.)

flash

(to break forth as a sudden light; to give forth flashes of light) क्षणदीप्त करणे, क्षणदीप्त होणे

flash point

क्षणदीपनांक (पु.)

flash spectrum

Astron. क्षणदीप्ति पंक्ति

flashback potential

Elec. Magn. पूर्वदीपन विभव

flashback voltage

पूर्वदीपन व्होल्टता

flashbulb

क्षणदीप (पु.)

flashing

क्षणदीपन (न.)

flashing point

flash point

flashlight

क्षणदीप्ति (स्त्री.)

flashometer

क्षणदीप्तिमापी (पु.)

flask

चंबू (पु.), फ्लास्क (पु.)

flat

१ समतल, सपाट २ (of a musical tone) कोमल

flat bottomed

सपाट बुडाचा

flat lighting

समतल दीपन

flat photography

सपाट प्रकाशचित्रण

flat resonance

सपाट संस्पंदन

flat tone

Music कोमल स्वरक

flat top antenna

Radio सपाट शिखर ऍन्टेना, सपाट शिखर आकाशग

flat tuning

Radio सपाट मेलन

flatten

सपाट करणे, सपाट होणे, चपटा करणे, चपटा होणे

flattened

सपाट केलेला, सपाट झालेला, चपटा केलेला, चपटा झालेला

flavour

१ रस (पु.), स्वाद (पु.) २ (an essence or extract) स्वादसार (न.)

flaw

१ (a fault or defect esp. in a character or a piece of work) दोष (पु.)

flawless

१ दोषहीन २ उणीवहीन

fleming valve

(after Sir John Ambrose Fleming, Eng. electrical engineer, its inventor - a diode) फ्लेमिंग व्हाल्व

flexibility

नम्यता (स्त्री.), लवचिकता (स्त्री.)

flexible

(capable of being flexed; capable of being turned, bowed or twisted without breaking) नम्य, लवचिक

flexible wire

नम्य तार, लवचिक तार

flexural

(of relating to, or resulting from flexure) आनमनविषयक, आनमनी

flexural strength

आनमनी सामर्थ्य

flexure

(the quality or state of being flexed, turned or bent) आनमन (न.)

flicker

लुकलुक होणे, फडफडणे

flicker effect

Thermionics (as the irregular emission of electrons from a thermionic cathode) लुकलुकता परिणाम

flicker photometer

लुकलुक अनुदीप्तिमापी

flight

उड्डाण (न.)

flint

Geol. फ्लिंट (पु.)

flint glass

फ्लिंट काच

float

तरंगवणे, तरंगणे

float valve

प्लव व्हाल्व

floatation

तरण (न.), तरंगणे (न.)

floatation method

तरण पद्धति

floating

तरता, तरंगणारा, तरंगता

floating body

तरंगणारा पदार्थ

floating carrier system

Radio तरंगती वाहनिक प्रणाली

floating e.m.f.

Elec. Magn. तरंगता विद्युतगामक

floating potential

Elec. Magn. तरंगता विभव

flocculant

ऊर्णनक (पु.)

flocculate

(to cause to aggregate or coalesce into small lumps or loose clusters or into a flocculent mass or deposit; to aggregate or coalesce into small lumps or loose clusters) ऊर्णित करणे, ऊर्णित होणे (ऊर्णा i.e. wool which looks like small clusters)

flocculated

ऊर्णित

flocculating

ऊर्णक

flocculation

१ (act or process of flocculating) ऊर्णन (न.) २ (product of flocculating) ऊर्ण (न.)

flocculent

ऊर्णी

flood lamp

झोतदीप (पु.)

floodlight

प्रकाशझोत (पु.)

floodlight projector

प्रकाशझोत प्रक्षेपी

floodlighting

झोत दीपन (न.)

flotation

floatation

flow

प्रवाहित होणे, वाहणे

flow of electric current

विद्युत धारा प्रवाह

flow of energy

ऊर्जा प्रवाह

flowing

प्रवाही

fluctuate

चढौतार होणे, कमीजास्त होणे

fluctuating

चढौतार होणारा, कमीजास्त होणारा, चढौतारी

fluctuating current

Elec. Magn. चढौतारी धारा

fluctuation

चढौतार (पु.), कमीजास्त होणे (न.)

fluctuation noise

Thermionics (the noise produced in the output circuit of an amplifier by shot and flicker effects) संकुल कुरव

fluency

प्रवाहिता (स्त्री.)

fluent

(flowing or capable of flowing) प्रवाही

fluid

(as a substance that alters its shape in response to any force however small that tend to flow or to conform to the outline of its container, and that includes gases and liquids) द्रायु (पु.) (द्रवरुप आणि वायुरुप पदार्थ), द्रायु पदार्थ (पु.)

fluid dynamics

(a branch of fluid mechanics that deals with fluid motion) द्रायुगतिशास्त्र (न.)

fluid friction

द्रायु घर्षण

fluid mechanics

(a branch of mechanics that deals with special properties of liquids and gases) द्रायु स्थितिगतिशास्त्र

fluidity

द्रायुता (स्त्री.)

fluorescence

(as the absorption of radiation of a particular wavelength by a substance and its reemission as light of greater wavelength) प्रतिदीप्ति (स्त्री.)

fluorescent

प्रतिदीप्तिशील

fluorescent lamp

Elec.Eng. प्रतिदीप्तिशील दिवा, प्रतिदीप्तिशील दीप

fluorescent screen

Cathode Ray Tubes प्रतिदीप्तिशील पट, प्रतिदीप्तिशील पडदा

fluorometric

प्रतिदीप्तिमितीय

fluorometry

(measurement of the intensity and colour of fluorescent radiations) प्रतिदीप्तिमिति (स्त्री.)

fluoroscope

प्रतिदीप्तिदर्शी (पु.)

flurometer

(an instrument for measurement of fluorescence) प्रतिदीप्तिमापी (पु.)

flute

१ वेणु (पु.), वंश (पु.) २ (as a groove of a curved section) चुणी (स्त्री.)

fluted

(channeled, grooved) चूणित

fluted spectrum

(also called channeled spectrum) चूणित पंक्ति

flutter

Acous. स्पंदन (न.)

fluvial

प्रवहण- (as in fluvial action प्रवहण क्रिया)

flux

१ (as an act of flowing, continued flow) अभिवाह (पु.) २ Chem.(as a substance used to promote fusion as by removing impurities esp. of metals or minerals) विशोधी (पु.) ३ (as the rate of transfer of fluid, particles or energy across a given surface) अभिवाह (पु.) ४ (as a matter discharged in a flux) स्त्रोत (पु.)

flux density

Elec.Eng.(the quantity of flux passing through a unit area) अभिवाह घनता

flux linkage

अभिवाह सहलग्नता

fly

उड्डाण करणे, उडवणे, उडणे

fly tandem

१ एकापाठी एक असे उडत राहणे २ सोपानी पद्धतीने उडत राहणे

flyback

प्रत्यागमन (न.)

flying

उडता

flying spot scanner

चलबिंदु क्रमवीक्षी

flywheel

Eng. गतिपाल चक्र (न.)

foam

फेस (पु.)

focal

(of relating to, or having a focus) नाभीय, नाभि-

focal isolation

Optics नाभीय विविक्तीकरण

focal length

Light (as the distnce from the principal point of a lens orconcave mirror to the principal focus) नाभीय अंतर

focal line

नाभीय रेषा

focal plane

Light नाभीय प्रतल

focal point

Light नाभीय बिंदु

focalisation

नाभीयन करणे (न.)

focalise

(to adjust the focus of) नाभीयन करणे

foci

नाभी (स्त्री.अ.व.)

focimeter

(an instrument for measuring either the visual or the photographic focal length of an objective or of another optical system) नाभिमापी (पु.)

focus

Light etc. (meeting point of rays of light, heat etc.) नाभि (स्त्री.)

focusing

Acous. Cathode Ray Tubes, Light etc. नाभीयन (न.)

focusing amode

नाभियन ऍनोड

focusing arc lamp

नाभीयन प्रज्योत दीप

focusing screen

नाभीयन पट

fog

Meteor. etc. धुके (न.), नीहार (न.)

fogged plate

धूसर पट्टिका

foggy

धुकेरी, नीहारी

foil

वर्ख (पु.), पत्री (स्त्री.)

Fokker-Planck equation

Math. फॉकर-प्लँक समीकरण

follow

अनुसरण करणे, मागून जाणे, अनुगमन करणे

follower

अनुगामी (पु.) (as in cahode follower कॅथोड अनुगामी)

food

अन्न (न.)

foot

(abbr. ft.) (a unit of length) फूट (पु.)

foot brake

Automobiles पदचलित बेक

foot pound

(as a unit of work, moment or torque) फूट पौंड (पु.) (्अ.व. फूड पौंड)

foot pound second

(abbr. fps)(being or relating to a system of units based upon foot as a unit of length, the pound as a unit of weight or mass, and the second as the unit of time) फूट पौंड सेकंद-

foot pound second system

फूट पौंड सेकंद पद्धति

foot poundal

(as the absolute unit of work in the fps system) फूट पौंडल (न.)

football pump

फूटबॉलचा पंप

footcandle

(as a unit of illumination) फूट कॅन्डल (न.)

forbidden

निषिद्ध

forbidden band

निषिद्ध पट्ट

forbidden line

निषिद्ध रेषा

forbidden transition

Nucleonics निषिद्ध संक्रमण

force

(as a agency or influence that if applied to a free body results chiefly in an acceleration of the body and sometimes in elastic deformation and other effects) बल (न.)

force due to pressure

दाबामुळे कार्य करणारे बल

force factor

बल गुणक

force field

बलक्षेत्र (न.)

force of attraction

attraction force

force of inertia

जडत्व बल

force pump

बलपंप (पु.)

forced

बलित

forced frequency

बलित वारंवारता

forced vibrations

(vibrations which result from the application of a periodic force to a body capable of vibrating) बलित कंपने (न.अ.व.)

forceps

चिमटा (पु.)

forcipes

चिमटे (पु.अ.व.)

forecast

पूर्वानुमान करणे

forensic

न्यायसहायक, न्याय-

forensic splectroscopy

(the use of spectroscopy as an aid in criminal investigation) न्याय पंक्तिदर्शन (न्यायसहायक पंक्तिदर्शन)

forepump

पूर्वपंप (पु.)

forge

(as to shape by heating and hammering) (आगीत तापवून व ठोकून) घडवणे

forging

Eng. घडकाम (न.)

forging shop

लोहारशाळा (स्त्री.)

fork

द्विशूल (पु., न.), काटा (पु.)

forked

१ द्विशूलित २ (having one end divided into two or more branches or points) सशाख

forked track

Nuclear Eng. द्विशूलित रेखापथ

form

१ रुप (न.) २ (as the ideal or intrinsic character) स्वरुप (न.)

formation

१ रचना (स्त्री.), घडण (स्त्री.) २ निर्माण (न.)

formed

रचित, घटित, बनलेला, बनवलेला

forming

१ रुपण (न.) २ बनणे (न.)

formless

रुपहीन, अनाकार

formula

(pl. formulae or formulas) सूत्र (न.)

formulate

१ तयार करणे, मांडणी करणे २ (to reduce to or express in a formula) सूत्ररुपाने मांडणे

formulation

१ तयार करणे (न.), मांडणी करणे (न.), मांडणी (स्त्री.) २ सूत्ररुपाने मांडणे (न.)

Fortin barometer

Meteor.(after Jean Fortin, Fr. physicist and engineer, its inventor) फॉर्टनचा हवादाबमापी

forward

पुरोगामी, पुरोग-, अग्र-

Foucault current

Elec.Eng.(after Jean B L Foucault, Fr. physicist) फूको धारा

Foucault's pendulum

Astron. फूकोचा दोलक

foundation

१ Eng. पाया (पु.) २ आधार (पु.)

foundry

Eng. १ ओतशाळा (स्त्री.) २ ओतकामकला (स्त्री.)

fountain

कारंजे (न.)

four centred

चतुःकेंद्रित, चतुःकेंद्र-

four sided

चौकोनी, चतुर्भुजी, चार बाजू असलेला

four tensor electromagnetic field

चतुष्प्रदिश विद्युतचुंबकीय क्षेत्र

fourfold symmetry

Nuclear Eng. चतुःसममिति (स्त्री.)

fourth dimension

चतुर्थ मिति

fourth interval

Music मध्यम (पु.)

fps

फूट पौंड सेकंद-

fps system

फूट पौंड सेकंद पद्धति

fraction

१ Math. अपूर्णांक (पु.) २ (as, a discrete unit, portion or section) अंश (पु.), भिन्न (पु.) ३ Chem. (as one of the several portions separable by fractionation) प्रभाजित (न.)

fractional

१ अंशात्मक, भिन्नात्मक २ Chem.(of or relating to any process used to separate the components of a mixture through differences in physical or chemical properties) प्रभाजी (as in fractional crystallisation प्रभाजी स्फटन)

fractionate

(to separate into different portions as by distillation etc.) प्रभाजन करणे

fractionating

प्रभाजक, प्रभाजन-

fractionation

प्रभाजन (न.)

fracture

१ Geol. भंग (पु.), भंजन (न.) २ भेग (स्त्री.)

fragment

शकल (न.), खंड (पु.)

fragmental

शकलित

fragmentary

शकलित, खंडमय

fragmentation

शकलन (न.)

frame

चौकट (स्त्री.), सांगाडा (पु.)

frame of reference

(a set of lines or surfaces used for defining coordinates that define positions, directions, velocities etc.) संदर्भ चौकट

framework

चौकट (स्त्री.)

free

मुक्त, अलग्न

free axis

मुक्त अक्ष

free charge

Elec. मुक्त प्रभार

free electron

(an electron within a conducting substance, as metal, but not permanently attached to any atom; an electron moving in a vacuum) मुक्त इलेक्ट्रॉन

free energy

(the part of the energy of a portion of matter that may be change without change of volume; internal thermodynamic potential) मुक्त ऊर्जा

free expansion

Heat Thermodynamics मुक्त प्रसरण

free fall

मुक्त पतन

free field

(a field, as wave or potential, in a homogeneous, isotropic medium free from boundaries) मुक्त क्षेत्र

free field emission

Electronics मुक्त क्षेत्र उत्सर्जन

free free transition

Nucleonics मुक्त मुक्त संक्रमण

free grid

मुक्त ग्रिड

free molecular heat conduction

Heat Thermodynamics मुक्त रेणू ऊष्मा वहन

free molecule viscosity

Heat Thermodynamics मुक्त रेणू विष्यंदिता

free pole

Elec. Eng. मुक्त धुव

free radical

Chem. मुक्त मूलक

free reed

Music मुक्त रीड

free suspension

मुक्त निलंबन

free valence

(as the valence that does not appear to be satisfied) मुक्त संयुजा

free vibrations

(as the vibrations which occur at the natural frequency of a body when it has been displaced from its position of rest and allowed to vibrate freely) मक्त कंपने (न.अ.व.)

free volume

मुक्त आकारमान

freed

मुक्त, मुक्त केलेला

freedom

मुक्तता (स्त्री.)

freely

मुक्तपणे, स्वतंत्रपणे, अबाधपणे

freeze

गोठवणे, गोठणे

freezing

Heat गोठण (न.)

freezing mixture

Chem. गोठण मिश्रण

freezing point

Heat गोठणांक (पु.)

frequency

१ Elec.Radio etc. (as the number of vibrations or waves or cycles, of any periodic phenomenon per second) वारंवारता (स्त्री.) २ Math. आवृत्तिसंख्या (स्त्री.)

frequency band

Radio वारंवारता पट्ट

frequency changer

Elec.Eng. वारंवारता परिवर्ती

frequency channel

Elec. वारंवारता प्रणाल

frequency deviation

वारंवारता विचलन

frequency doubler

Radio वारंवारता द्विकर

frequency doubling

वारंवारता द्विगुणन

frequency meter

Elec.Eng. वारंवारतामापी (पु.)

frequency modulation

Radio वारंवारता आपरिवर्तन

frequency range

वारंवारता परास, वारंवारतेचा टप्पा

frequency response

Acous. वारंवारता प्रतिसाद

frequency tripler

Elec.Eng. वारंवारता त्रिकर

frequent

वारंवार होणारा

frequently

वारंवार

fresh

१ नवीन, नवा २ (as water- not salt) गोडा (as in fresh water गोडे पाणी ३ ताजा, टवटवीत

freshly formed ion

Nucl. Phys. नवघटित आयन

friction

Mech. (as the resistance to motion etc.) घर्षण (न.)

friction gear

Eng. घर्षण गिअर

friction layer

घर्षण स्तर

frictional

(relating to friction; produced by friction) घर्षण-

frictional electricity

Elec. घर्षण विद्युत (घर्षणजन्य विद्युत)

fringe

झल्लरी (स्त्री.), (झालर)

fringing

Elec.Eng. Nucleonics etc. सीमावृद्धी (स्त्री.)

front

१ अग्रभाग (पु.), पुरोभाग (पु.), अग्र(न.) २ आघाडी (स्त्री.)

frontage

अग्रभाग (पु.), पुरोभाग (पु.)

frost

हिमतुषार (पु.)

froth

फेन (पु.)

frothy

फेनयुक्त

frozen

गोठवलेला, गोठलेला

ft.

(abbr. of foot or feet) फू.(फूट)

fuel

इंधन (न.), जळण (न.)

fugitive

(as fading when exposed to light; likely to disappear or fall away) उडून जाणारा, उडणारा

fugitive colour

उडून जाणारा रंग

fulcrum

Mech. (the point of support, or pivot, of a lever) टेकू (पु.), आलंब (पु.)

fulfil

१ पूर्ण करणे २ पार पाडणे ३ फलद्रुप करणे

fulfilment

पूर्ति (स्त्री.)

full

पूर्ण

full radiation

black radiation

full radiator

पूर्ण प्रारी

full wave

पूर्ण तरंग

full wave rectification

Elec.Eng. Radio पूर्ण तरंग दिष्टकरण

fully

पूर्णपणे, पूर्णतः

fume

धूम (पु.)

fumigate

धुमारणे, धुरी देणे

fumigation

धुमारा (पु.), धुमारा देणे (न.)

fumigator

धूमित्र (न.)

fuming

धुमार-, धूम-

fuming chamber

धूमकक्ष (पु.)

function

१ Math.(as a mathematical expression describing the relation between variables - usu. written in the form 'f (x)' ) फल (न.) २ कार्य (न.)

functional

१ Math. फलीय २ क्रियात्मक

fundamental

मूल, मूलभूत

fundamental interval

१ (as of sound) मूलांतर गुणक २ Heat (as the number of degrees between the two fixed points on a thermometer scale) मूलांतर (न.)

fundamental note

मूलस्वर (पु.)

fundamental particle

मूल कण, मूलभूत कण

fundamental tone

मूल स्वरक

fundamental units

(as the units of length, mass and time upon which a system of units is based - as cgs system of units etc.) मूलभूत एकके (न.अ.व.)

funnel

नरसाळे (न.), नसराळे (न.). चाडी (स्त्री.), फनेल (न.)

furnace

भट्टी (स्त्री.)

fuse

१ (to reduce to liquid or plastic state or become fluid by heat; as to melt) वितळवणे, वितळणे २ (as to become integrated; to unite) एकीकरण होणे ३ (of atoms etc.) संमीलन होणे

fuse wire

वितळतार (स्त्री.), फ्यूज (पु.)

fused

१ वितळलेला २ संमीलित

fusibility

१ वितळणशीलता (स्त्री.) २ संमीलनक्षमता (स्त्री.)

fusible

१ वितळणशील २ संमीलनक्षम

fusion

१ वितळण (न.), वितळणे (न.) २ एकीकरण (न.) ३ Nucleonics (as of atoms etc.) संमीलन (न.)

fusionable

१ Nucleonics संमीलनशील २ वितळणक्षम

g

(abbr. of giga-) जिगा-

gadget

कळयंत्र (न.)

gage

gauge

gain

१ लाभ (पु.) २ Elec.Comm. Radio etc.(as a general term used to denote an increase in signal power in transmission from one point to another; specif. the ratio of increase of output current, power, or voltage over input - as opposed to loss) वर्धन (न.)

gain control

Radio १ (as an instrument) वर्धन नियंत्री २ (as a process) वर्धन नियंत्रण

galactic

Astron.(of or relating to a galaxy) दीर्घिका-

galaxy

Astron. दीर्घिका (स्त्री.)

gale

Meteor. झंझावात (पु.)

galena

Geol. Min. गॅलीना (पु.)

Galilean transformation

(after Galileo, Ital. astronomer and physicist) गॅलीलिओ रुपांतरण

gallery

१ वीथि (स्त्री.) २ सज्जा (पु.) गॅलरी (स्त्री.)

gallon

(as a unit of capacity) गॅलन (पु.)

galvanic

(as distinguished from faradic) गॅल्व्हानी

galvanic cell

Elec. Eng. गॅल्व्हानी घट

galvanisation

जस्तविलेपन (न.)

galvanise

जस्तविलेपित करणे

galvanised

जस्तविलेपित

galvanised iron

जस्तविलेपित लोखंड

galvanising

जस्तविलेपन (न.)

galvanometer

Elec.Eng. etc. (as an instrument for measuring small electric current or for detecting its presence) गॅल्व्हानोमीटर (पु.)

galvanometric

गॅल्व्हानोमितीय

galvanoscope

Elec.Eng.(an instrument for detecting the presence and direction of an electric current, as of feeble intensity) गॅल्व्हानोस्कोप (पु.)

gamma

(symbol F or r) गॅमा (पु.) (सं. F किंवा r)

gamma ray spectroscopy

गॅमा किरण पंक्तिदर्शन

gamma rays

गॅमा किरण (पु.अ.व.) ( r किरण)

gamma sensitive

Nucleonics गॅमा संवेदी

gamma space

Electronics गॅमा अवकाश

Gamow factor

(after George Gamow, Am.physicist) गॅमोव्ह गुणक

gangway

मार्गिका (स्त्री.)

gap

१ अंतराल (न.), मोकळी जागा (स्त्री.) २ Geol. खिंड (स्त्री.), फट (स्त्री.)

gap length

अंतराल लांबी

gas

वायु (पु.)

gas constant

Chem. वायु स्थिरांक

gas diode

वायु डायोड

gas discharge

वायु विमोच

gas discharge tube

Thermionics वाय विमोच नलिका

gas electrode

वायु इलेक्ट्रोड

gas focusing

Cathode Ray Tubes वायु नाभीयन

gas jar

वायुपात्र (न.)

gas lamp

वायुदीप (पु.)

gas mask

Chem. etc. वायु मुखपट

gas oven

गॅस ओव्हन

gas pressure

वायुदाब

gas turbine

वायु टर्बाईन

gaseous

वायुरुप, वायु-

gaseous film

(as a film in which the molecules move about independently on the surface and their lateral adhension for each other is very small) वायुरुप पटल

gaseous form

वायु रुप

gaseous fuel

Eng. वायु इंधन, वायुरुप इंधन

gaseous state

वायुरुप अवस्था

gasholder

वायुधारक (पु.)

gasolene

गॅसोलीन (न.)

gasometer

(a laboratory apparatus for holding and measuring gases) वायुमापी (पु.)

gate

द्वार (न.)

gate circuit

द्वार परिपथ

gather

१ संकलित करणे, संकलित होणे, एकत्रित करणे, एकत्रित होणे २ संग्रहित होणे, जमणे

gathering

१ संकलन (न.)(as in light gathering power प्रकाश संकलन शक्ति) २ संग्रहण (न.)

gauge

(as to measure exactly; to determine precisely the size of, amount of, dimensions or other measurable value of) प्रमापन करणे

gauged

प्रमापित

gauss

Elec.Eng.(after Karl Friedrich Gauss, Ger. mathematician - the cgs electromagnetic unit of magnetic flux density) गाउस (न.)

Gaussian distribution

(after Karl. F.Gauss) गाउसीय वितरण

Gaussian function

गाउसीय फल

Gaussian units

गाउसीय एकके (न.अ.व.)

gauze

जाळी (स्त्री.)

gear

Eng. गिअर (न.), दंतुरचक्र (न.)

gearing

गिअरन (न.), गिअरमध्ये टाकणे (न.)

gedanken experiment

(an experiment carried out by proposing a hypothesis in thought only) विमर्ष प्रयोग (पु.) (विमर्ष deliberation, reasoning)

Geiger

(as a Geiger counter) गायगर गणित्र (न.)

Geiger counter

(after Hans Geiger, Ger. physicist and W. Muller, Ger. physicist - its inventors) गायगर गणित्र (गायगर- म्यूलर) गणित्र

Geissler tube

Elec.Eng.( after Heinrich Geissler, Ger. mechanic - a vacuum tube having a moderate degree of exhaustion so that an electric discharge taking place in it will be brightly luminous but broken up by dark spaces) गायसलर नलिका

gem

रत्न (न.)

general

१ सामान्य २ सर्वसाधारण

general circulation

सामान्य परिसंचारण

general relativity

सामान्य सापेक्षता

general relativity theory

सामान्य सापेक्षता सिद्धांत

generalisation

१ सामान्यीकरण (न.) २ सामान्य विधान (न.)

generalise

सामान्यीकरण करणे

generalised

सामान्यीकृत

generalised coordinates

सामान्यीकृत सहनिदशक (पु.अ.व.)

generalised momenta

सामान्यीकृत संवेग (पु.अ.व.)

generalised velocity

सामान्यीकृत वेग

generality

१ सामान्यता (स्त्री.), सामान्य भाव (पु.) २ (as a general law) सामान्य नियम (पु.)

generally

सामान्यतः, सामान्यपणे

generate

१ जनन करणे २ उत्पन्न करणे

generated

१ जनित २ उत्पन्न केलेला

generating

जनक-, जनन-

generating plant

Elec.Eng. (वीज) निर्मिति संयंत्र

generating station

Elec.Eng. (वीज) निर्मिति केंद्र (न.)

generation

१ जनन (न.) २ पिढी (स्त्री.)

generation rate

जनन दर

generation time

जनन काल

generative

जनन-

generator

१ जनित्र (न.), जनरेटर (पु.) २ Math.(as generatrix) जनक (पु.)

generatrix

Math. जनिका (स्त्री.)

generic

(relating or applied to or descriptive of all members of a genus, class or group, common to or characteristic of a whole group or class) जातिगत

generic name

Nucl. Phys. जातिगत नाम

generically

जातिगत दृष्ट्या

genesis

१ (as coming into being of anything) जनन (न.) २ (as origin) उत्पत्ति (स्त्री.)

geodesic

१ Geol.(as geodetic line) भूपृष्ठमितीय रेषा (स्त्री.) २ Math. (the shortest path between two points on any surface) अल्पांतराली रेषा (स्त्री.)

geodesic line

geodetic line

geodesy

१ (as a branch of applied mathematics that determines by observation and measurement the exact positions of points and the figures and the area of large portions of the earth's surface, the shape and the size of the earth etc.) भूपृष्ठमिति (स्त्री.), भूगणित (न.) २ (as geodetic surveying) भूपृष्ठमितीय सर्वेक्षण (न.)

geodetic

भूपृष्ठमितीय, भूगणितीय

geodetic line

१ Geol. भूपृष्ठमितीय रेषा २ Math. अल्पांतराली रेषा

geodetic survey

भूपृष्ठमितीय सर्वेक्षण

geodetic surveying

भूपृष्ठमितीय सर्वेक्षण

geodetics

geodesy

geographic

भौगोलिक

geographical meridian

भौगोलिक याम्योत्तर, भौगोलिक रेखावृत्त

geography

भूगोल (पु.)

geological

भूशास्त्रविषयक, भूशास्त्रीय

geology

भूशास्त्र (न.)

geomagnetic

(dealing with, derived from or relating to terrestrial magnetism; of or relating to geomagnetic field) भूचुंबकीय

geomagnetic equator

भूचुंबकीय विषुववृत्त

geomagnetic field

भूचुंबकीय क्षेत्र

geomagnetic pole

भूचुंबकीय धुव

geomagnetism

भूचुंबक त्व (न.)

geometric

भूमितीय

geometrical error

भूमितीय त्रुटि

geometrical centre

आकृति केंद्र

geometrical mean

Math. भूमिति माध्य

geometrical optics

Light (as a branch of optics that ignores the wave nature of light and treats problems of reflection and refraction from the ray aspect) भूमितीय प्रकाशिकी

geometrical progression

Math. भूमिति श्रेढी, गुण श्रेढी

geometrically

भूमितीय दृष्ट्या, भूमिति दृष्ट्या

geometry

भूमिति (स्त्री.)

geon

(as an entity consisting of an electromagnetic field held together by the gravitational attraction arising from the energy, and hence mass, of the field) जिऑन (न.)

geophone

(an instrument designed to detect vibrations passing through rocks, soil and ice) भूकर्ण (पु.)

geophysical

भूभौतिक-, भूभौतिकी (स्त्री.)

get

मिळवणे, मिळणे

getter

Thermionics (as a metallic deposit in a vacuum tube whose function is to absorb residual gas) अवशोषी (पु.), गेटर (न.)

geyser

उन्हाळी कारंजे (न.)

ghost

१ (as a false image or a faint double image appearing on a television screen) छद्म प्रतिमा (स्त्री.), बनावट प्रतिमा (स्त्री.) २ Met. (as ghost line) छद्म रेषा (स्त्री.)

ghost image

Light छद्म प्रतिमा, बनावट प्रतिमा

ghost line

Met. छद्म रेषा

ghost pulse

छद्म स्पंद

ghost signal

छद्म संकेत

gib

Eng. धारीपट्टी (स्त्री.)

Gibbs Helmholtz equation

Thermodynamics (after Josiah Willard Gibbs, Am. mathematician and physicist and Hermann L.F. von Helmholtz, Ger. scientist) गिब्ज हेल्मव्होल्टस समीकरण

giga-

९ (in comb.) (a prefix meaning १० abbr. g) जिगा-

gilbert

(after William Gilbert, Eng. physicist - the cgs unit of magnetomotive force) गिल्बर्ट (न.)

gild

१ सुवर्णविलेपन करणे, सोन्याचा मुलामा देणे २ (as to tinge with a golden colour) सोनेरी छटा आणणे

gilding

सुवर्णविलेपन (न.)

girder

Eng. तुळई (स्त्री.)

girth

घेर (पु.)

gist

मतितार्थ (पु.)

give

१ देणे २ (as heat etc.) सोडणे, बाहेर टाकणे

given

दिलेला

glacier

Geol. हिमवाह (पु.)

glance

Geol. ग्लान्स (न.)

glancing angle

(as the angle ebtween an incident beam as of X rays or electrons and the surface upon which it is incident; the complement of the angle of incidence) स्पर्श कोन

glare

दिपवणे

glaring

१ (डोळे इत्यादि) दिपवणारा (as in glaring light दिपवणारा प्रकाश) २ ढळढळीत (as in glaring mistake ढळढळीत चूक)

glass

काच (स्त्री.)

glass blower

काचफुगारी (पु.)

glass cutter

काचकापी (पु.)

glass sand

काचवाळू (स्त्री.)

glass wool

काचकुंतल (न.)

glassy

१ काचसदृश २ काचमय

glaze

१ चकाकी देणे २ काचरोगण लावणे

glazed

चकाकी असणारा

globe

१ गोल (पु.), गोळा (पु.) २ भूमंडल (न.)

globular

गोलाकृति-, गोल-

globular cluster

Astron. गोल गुच्छ

globule

गोलिका (स्त्री.)

gloss

चकाकी (स्त्री.)

glow

१ झळकणे २ उजळणे

glow discharge

प्रभा विमोच (विद्युन्मोच)

glow lamp

प्रभा दीप

glue

सरस (पु.)

gm.

(abbr. of gram) ग्रॅ.

go down

उतरणे, कमी होणे

go up

वर जाणे, चढणे, जास्त होणे

gold

सुवर्ण (न.), सोने (न.)

gold leaf

सुवर्णपत्र (न.)

gold leaf electroscope

Elec. सुवर्णपत्र विद्युतदर्शी

gold plate

सुवर्णविलेपित करणे, सोन्याचे पाणी देणे

gold plated

सुवर्णविलेपित

gold plating

सुवर्णविलेपन (न.)

goniometer

(as an instrument for measuring angles) कोनमापी (पु.)

good

१ सु-, चांगला २ उचित, योग्य

good conductor

Elec. सुवाहक (पु.)

govern

-चे नियमन करणे

governed

नियमित केलेला

governor

Eng. नियामक (पु.)

gr.

(abbr. of gram - a metric unit of mass and weight) ग्रॅ.

gradation

श्रेणीकरण (न.), श्रेणीबंध (पु.)

grade

१ (as a step, stage or degree in rank, quality, value etc.) श्रेणी (स्त्री.) २ (as of quality, excellence etc.) प्रत (स्त्री.) ३ Geol. प्रवणन (न.)

graded

१ श्रेणीबद्ध, श्रेणित २ प्रतवारी लावलेला ३ Geol. प्रवणित

gradient

(the inclination or the rate of regular or graded ascent or descent; a part that slopes upward or downward) प्रणवता (स्त्री.) (प्रवण - inclined, sloping; प्रवणता - inclination, slope up or down)

grading

१ श्रेणीबद्ध करणे (न.) २ प्रतवारी लावणे (न.) ३ प्रवणन (न.)

gradiometer

(an instrument for measuring the gradient of a physical quantity, as of temperature, the earth's magnetic field, a slope) प्रवणतामापी (पु.)

gradual

क्रमशः, क्रमाक्रमाने होणारा

gradually

क्रमशः

graduate

(tomark with degrees as the scale of a thermometer) अंशांकन करणे (अंश- degree अंकन- marking)

graduated

अंशांकित

graduated cylinder

अंशांकित सिलिंडर

graduated vessel

अंशांकित पात्र

graduation

अंशांकन (न.)

grain

(as a small particle) कण (पु.)

grain boundary

कणसीमा (स्त्री.)

grained

कणित

graininess

कणीयता (स्त्री.)

gram

(a metric unit of mass and weight - abbr. gm. or gr.) ग्रॅम (पु.), ग्राम (पु.)

gram atom

Chem. (also called gram atomic weight) ग्रॅम अणु (पु.)

gram atomic weight

ग्रॅम अणुभार

gram calorie

Heat ग्रॅम कॅलरी (स्त्री.)

gram equivalent

Chem. ग्रॅम सममूल्य (न.)

gram molecular volume

ग्रॅमरेणु आकारमान

gram molecular weight

ग्रॅमरेणु भार

gram molecule

Chem. ग्रॅमरेणु (पु.)

gram-molecular

ग्रॅमरेणु-

gramme

gram

gramophone

ग्रामोफोन (पु.)

granular

कणीदार, दाणेदार

granularity

कणमयता (स्त्री.), कणिकामान (न.)

granulate

(to form or crystallise into grains, granules or small masses)कणमय करणे, कणमय होणे

granulated

कणमय केलेला, कणमय झालेला

granulation

कणिकायन (न.)

granule

(a little grain) कणिका (स्त्री.)

graph

आलेख (पु.)

graph paper

आलेखपत्र (न.), आलेख कागद

graphic

१ आलेखी २ (as marked by clear and lively description) रेखीव

graphic representation

आलेखी प्रतिरुपण

graticule

Optics (a reticle composed of lines ruled on a transparent plate) रेखाजाल (न.), सूत्रजाल (न.)

grating

(as any frameworkor lattice work consisting of a regular arrangement of bars, rods or other long, narrow objects with interstices between them) जाल (न.)

grating spectroscope

जाल पंक्तिदर्शी

grating spectroscopy

जाल पंक्तिदर्शन

gravimeter

(as an instrument or device) गुरुत्वमापी

gravitate

(as to obey the law of gravitation; to move by gravitation) (गुरुत्वाकर्षणाने) ओढले जाणे

gravitation

गुरुत्वाकर्षण (न.)

gravitational

गुरुत्वीय, गुरुत्व-

gravitational acceleration

acceleration due to gravity

gravitational astronomy

celestial mechanics

gravitational constant

गुरुत्व स्थिरांक

gravitational field

गुरुत्व क्षेत्र

gravitational flux

गुरुत्व अभिवाह

gravitational force

गुरुत्वीय बल

gravitational intensity

गुरुत्वीय तीव्रता

gravitational mass

गुरुत्वीय वस्तुमान

gravitational potential

गुरुत्वीय विभव

gravitational pull

गुरुत्वीय कर्षण

gravitational red shift

गुरुत्वीय अभिरक्त विस्थापन

gravitational units of force

बलाची गुरुत्वीय एकके (न.अ.व.)

gravitative

गुरुत्वीय

graviton

Nuclenics गुरुत्वाणु (पु.), ग्रॅव्हिटॉन (पु.)

gravity

गुरुत्व (न.)

gravity cell

Elec.Eng. गुरुत्व घट

gravity meter

gravimeter

gravity wave

गुरुत्व तरंग

gray

धूसर

gray body

धूसर वस्तु

grazing angle

(the glancing angle occurring in grazing incidence) पृष्ठसर्पी कोन

grazing incidence

(incidence, as of X rays, at a very small glancing angle) पृष्ठसर्पी आपतन

grazing ray

पृष्ठसर्पी किरण

grease spot photometer

Light (a simple means of comparing the intensities of two light sources) तैलबिंदु अनुदीप्तिमापी

greasy

तेलकट

green

हरित, हिरवा

grey

gray

grid

Engg. Thermionics, etc. (as a network, an electrode having one or more openings for the passage of electrons or ions) ग्रिड (न.)

grid controlled arc rectifier

ग्रिड नियंत्रित प्रज्योत दिष्टकारी

grid leak

ग्रिड गलन

grid modulated amplifier

ग्रिड आपरिवर्तित प्रवर्धी

grind

पेषण करणे

grinder

पेषणी (स्त्री.)

grinding

पेषण (न.)

groove

खाच (स्त्री.)

gross

एकूण,स्थूल

ground

१ भू (स्त्री.), भूमि (स्त्री.), जमीन (स्त्री.) २ आधार (पु.)

ground glass

घासलेली काच

ground reflected wave

भूपृष्ठ परावर्तित तरंग

ground state

Nucleonics (as the energy level of an atomic electron system, atomic nucleus etc.) मूल अवस्था (मूल ऊर्जा पातळी अवस्था)

ground wave

भू तरंग

grounded

१ भूमिस्थ २ पेषित, घासलेला

grounded antenna

भूमिस्थ ऍन्टेना, भूमिस्थ आकाशग

group

गट (पु.)

group velocity

Radio गट वेग

group wave

गट तरंग

grouped

गट केलेला, गट पाडलेला

grouping

गट करणे (न.), गटपाडणी (स्त्री.)

growth

वृद्धि (स्त्री.)

growth spiral

वृद्धि सर्पिल

growth step

वृद्धि सोपान

guide

१ मार्गदर्शन करणे २ (as to regulate and manage or direct) पथनिर्धारित करणे

guide field

Electronics देशिनी क्षेत्र

guided

(controllable as to the direction of motion) पथनिर्धारित (as in guided missile पथनिर्धारित क्षेपणास्त्र)

guided wave

Radio पथनिर्धारित तरंग

guitar

गिटार (स्त्री.)

gun

१ (as an apparatus for projecting or forcibly spraying) प्रक्षेपी (पु.) २ बंदुक (स्त्री.) ३ तोफ (स्त्री.)

gyrate

(to revolve around a central point; to move spirally about an axis) घूर्णन करणे

gyration

(as the act or an instance of rotation in a circle or spiral) घूर्णन (न.)

gyratory

घूर्णनी

gyrocompass

घूर्णन दिक्सूचक (पु.)

gyromagnetic

घूर्णचुंबकीय

gyromagnetic effect

घूर्णचुंबकीय परिणाम

gyromagnetic ratio

घूर्णचुंबकीय गुणोत्तर

gyroscope

घूर्णी (पु.)

gyrostat

घूर्णस्थापी (पु.)

gyrostatic

घूर्णस्थितिक

h

(symbol for Planck's constant) प्लॅकचा स्थिरांक (सं. h)

H or n

(symbol for eta) ईटा (सं.H or n)

H.P.

एच.पी.(H P - अश्वशक्ति)

habit

Crystal.Geol.(characteristic or common assemblage of forms at crystallisation leading to a usual appearance) स्वरुप (न.)

hail

गारा (स्त्री.अ.व.)

hailstone

Meteor. गार (स्त्री.)

hair

केश (पु.), केस (पु.)

hair hygrometer

केश आर्द्रतामापी

hairspring

हेअर स्प्रिंग (स्त्री.), केशतन्या (स्त्री.)

half

अर्धा भाग (पु.), अर्ध (न.)

half cell

Elec.Eng. अर्धवट (पु.) (अर्ध विद्युतघट)

half life

Chem. १ (the period of time in which the activity of a radioacive substance falls to half its original value) अर्धआयुकाल (पु.) २ अर्ध आयुष्य (न.)

half power width radiation lobe

अर्धशक्ति रुंदीची प्रारण पालि

half shade plate

अर्धछाया पट्टिका

half silvered

अर्धरजतित

half value

अर्ध मूल्य (न.)

half value period

अर्धमूल्य काल

half wave

अर्धतरंग (पु.)

half wave antenna

Radio अर्धतरंग ऍन्टेना, अर्धतरंग आकाशग

half wave plate

Light अर्धतरंग पट्टिका

half wave rectification

Elec.Eng. Radio अर्धतरंग दिष्टकरण

halo

Astron. Meteor.(as a bright ring or system of rings oft. seen surrounding the sun or moon) तेजोवलय (न.)

halogen

Chem. हॅलोजन (पु.)

halogen family

Chem. हॅलोजन कुल

hammer

१ Eng्आतोडी (स्त्री.), हातोडा (पु.) २ (in comb.) - आघात (पु.) (as in water hammer जलाघात)

hammered

आघातित

hamper

१ खुंटवणे २ अडथळा आणणे

hampered

१ खुंटवलेला २ अडथळा आणलेला

hand

१ हस्त (पु.), हात (पु.) २ (in comb.) हात-, हस्त-

handedness

(as defined in terms of the motion of a screw) हस्तता (स्त्री.)

handle

१ (as a part by which a thing is held) मूठ (स्त्री.), दांडा (पु.) २ (कप वगैरेचा) कान (पु.)

handmade

हातबनावटीचा, हाताने केलेला

handy

आटोपशीर

hang

टांगणे, लटकवणे, लटकणे

hanger

Eng.Elec.Eng. आलंबक (पु.)

hanging

टांगलेला, लटकणारा, लोंबता

hard

१ (not easily cut or separated into parts, not easily yielding to pressure; as firm, solid - as opposed to soft) कठीण २ (as free of weakness, strong, unyielding) दृढ, कठोर ३ (of water and water solutions - characterised by presence of dissolved substances that prevent the formation of lather with soap) दुष्फेन (as in hard water दुष्फेन जल) ४ (of radiation- characterised by radiation of relatively high penetrating power) भेदक (as in hard radiation भेदक प्रारण) ५ (of glass- difficult tofuse or soften) दुर्गलनीय (as in hard glass दुर्गलनीय काच) ६ (capable of not easily penetrated) अभेद्य ७ Photog.(of negatives etc.) अतिउठाव (as in hard negative अतिउठाव व्यस्तचित्र) ८ (commonly) तीक्ष्ण, कडक, टणक

hard molecule

कठोर रेणु

hard solder

पक्का डाव

hard soldering

पक्का डाव देणे (न.)

hard tube

Thermionics (as high vacuum discharge tube) दुर्विसर्जनी नलिका, अतिनिर्वाती नलिका

hard valve

Thermionics अतिनिर्वाती नलिका, अतिनिर्वाती व्हाल्व

hard water

दुष्फेन जल

harden

१ कठीण करणे, कठीण होणे २ दृढ करणे, दृढ होणे

hardened

१ कठिणीभूत २ दृढीभूत ३ कठोरीभूत

hardener

दृढकारक (पु.) दृढकारी (पु.)

hardening

१ कठीण करणे (न.), २ दृढन करणे (न.), दृढन होणे (न.)

harder

१ कठिणतर, अधिक कठीण २ दृढतर, कठोरतर ३ अधिक कडक, अधिक टणक

hardest ray

अतिभेदक किरण

hardness

१ काठिण्य (न.), कठिणपणा (पु.), कठीणता (स्त्री.) २ दृढता (स्त्री.), कठोरता (पु.) ३ (of water and water solutions) दुष्फेनता (स्त्री.) ४ (of radiation, X rays etc.) भेदकता (स्त्री.) ५ अभेद्यता (स्त्री.) ६ (commonly) तीक्ष्णता (स्त्री.), कडकपणा (पु.), टणकपणा (पु.)

Hare's apparatus

(after Robert Hare, Am,Chemist) हेअरचे उपकरण

harm

१ हानी पोचवणे, हानी करणे २ इजा करणे

harmful

घातुक, हानिकारक

harmless

निरुपद्रवी

harmonic

Music संवादी (पु.)

harmonic analyser

संवादी विश्लेषक

harmonic analysis

Math. संवादी विश्लेषण

harmonic mean

Math. संवादी माध्य

harmonic motion

(as a vibratory motion that has one frequency or amplitude or a vibratory motion that is composed of two or more such simple vibratory motions) आवर्त गति

harmonic oscillation

आवर्त दोलन

harmonic vibration

आवर्त कंपन

harmonic wave

आवर्त तरंग

harmonically

संवादिकतया, संवादिक रीतीने, संवादिकतः

harmonious

सुसंवादी

harmonium

हार्माएनियम (न.), बाजाची पेटी (स्त्री.)

harmony

१ सुसंवाद (पु.) २ स्वरमेळ (पु.)

harness

उपयोगात आणणे, जुंपणे

harsh

कर्कश, उत्तीव्र

haterodyne interference

Radio संकरण व्यतिकरण, हेटरोडाइन व्यतिकरण

hazard

१ जोखीम (स्त्री.) २ धोका (पु.)

hazardous

१ जोखमी, जोखमीचा २ धोक्याचा

haze

विरळ धुके (न.)

head

१ शीर्ष (न.), शिर (न.) २ अग्र (न.) ३ (of vectors) शिर (न.)

head on

संमुख, समोरासमोर

head on collision

संमुख संघात, समोरासमोर टक्कर

heading

शीर्षक (न.)

headlight

शिरोदीप (पु.)

headphone

हेड फोन (पु.)

hearing

श्रवणशक्ति (स्त्री.)

hearth

शेकोटी (स्त्री.), आगटी (स्त्री.)

heat

ऊष्णता (स्त्री.), ऊष्मा (पु.)

heat by friction

घर्षण ऊष्मा

heat capacity

(as the amount of heat necessary to raise the temperature of a system, entity or substance by one degree of temperature) ऊष्मा धारकता

heat energy

ऊष्णता ऊर्जा, ऊष्मोर्जा (स्त्री.) (ऊष्मा ऊर्जा)

heat engine

ऊष्मा इंजिन, ऊष्मा अभियंत्र

heat given

सोडलेला ऊष्णता, सोडलेला ऊष्मा

heat of combustion

दहन ऊष्मा

heat of dissociation

विचरण ऊष्मा, विचरणाचा ऊष्मा

heat of evaporation

बाष्पनाचा ऊष्मा

heat of fusion

वितळणाचा ऊष्मा

heat rays

ऊष्मा किरण (पु.अ.व.)

heat taken

ग्रहण केलेली ऊष्णता, ग्रहण केलेला ऊष्मा

heat value

ऊष्मा मूल्य

heated

तापित, तापवलेला, तप्त, ऊष्णता दिलेला

heater

ऊष्मिका (स्त्री.)

heater voltage

ऊष्मिका व्होल्टता

heating

ऊष्मन (न.), तपन (न.), ऊष्णता देणे (न.) (as in heating of solid घन पदार्थाला ऊष्णता देणे, घन पदार्थाचे ऊष्मन, घन पदार्थाचे तपन)

heating time

तपन काल

heatproof

ऊष्णतारोधक

heaviness

जडपणा (पु.)

Heaviside layer

Radio (after Oliver Heaviside, Eng. physicist) हेवीसाइड स्तर

heavy

१ जड, २ वजनदार, अवजड

heavy hydrogen

(an isotope of hydrogen having a mass number greater than १) जड हायड्रोजन

heavy metal

जड धातु

heavy mineral

जड खनिज

heavy particle

Nucl.Phys. जड कण

heavy water

Chem. जड जल, जड पाणी

height

ऊंची (स्त्री.), उन्मिति (स्त्री.)

heighten

उंचावणे, उंच होणे

Heisenberg's principle

(after Werner K Heisenberg, Ger. physicist) हाइझनबर्झ (अनिश्चितता) तत्त्व

heli

helio-

helical

(of relating to, or having the form of a helix, cylindrically spiral) हेलिक्सरुप, हेलिक्सचा, हेलिक्स-

helices

हेलिक्स (न.अ.व.)

helio-

(in comb.) सौर-

heliocentric

सौरकेंद्री

heliograph

सूर्यचित्र (न.)

heliographic

सूर्यचित्रीय

heliometer

Astron. etc.(an instrument for determining the sun's diameter and for measuring the angular distance between two celestial objects in close proximity) तारांतरमापी (पु.)

helioscope

सूर्यदर्शी (पु.)

helix

(as a curve traced on a cylindrical or conical surface in such a way that all elements of the surface are cut at a constant angle) हेलिक्स (न.)

hemi-

(in comb.) अर्ध-

hemicolloid

अर्धकलिल (न.)

hemisphere

(as the half of a sphere, obtained by cutting it by a plane passing through the centre) गोलार्ध (पु.), अर्धगोल (पु.)

henry

Elec.Eng.(after Joseph Henry, Am. physicist- as a uni. of self or mutual inductance - abbr. h or hy) हेन्री (न.), (अ.व. हेन्री)

hepta-

(in comb.)(seven) सप्त-

heptagon

Math. सप्तकोन (पु.), सप्तभुज (पु.)

heptode

Thermionics (a seven electrode valve containing a cathode, anode and five grids) हेप्टोड (पु.) (सप्त अग्री निर्वात नलिका)

hermetically

(in an airtight manner) वाताभेद्य रीतीने

hermetically sealed

१ हवाबंद २ वाताभेद्य

hetero-

(in comb.) १ नैकविध- २ असम-

heterodyne

Electronics, Radio (to combine, as a radio frequency, with a different frequency so that a beat is produced) संकरण करणे

heterodyne detector

Radio संकरणसूचक, हेटरोडाइन संसूचक

heterodyne principle

Radio संकरण तत्त्व हेटरोडाइन तत्त्व

heterogeneity

१ नैकविधता (स्त्री.) २ असमता (स्त्री.)

heterogeneous

१ नैकविध २ असम

heterogeneous radiation

नैकविध प्रारण

heterostatic

नैकविध स्थितिक

hexa-

(in comb.) (six) षट्-, षष्ठ-

hexagon

Math. षटकोन (पु.)

hexagonal

षटकोनी, षटकोनीय

hexagonal system

षटकोनीय प्रणाली

hexode

Thermionics (as six electrode electron tube) हेक्सोड (पु.) (षट् अग्री निर्वात नलिका)

hidden

१ लपवलेला, लपलेला २ प्रच्छन्न

hide

कातडे (न.)

high

१ (as elevated or advanced in rank, quality or character) उच्च, वरचा २ (as having a relatively great upward extension) उंच, उच्च ३ (as speed) द्रुत ४ (as intensive; of relatively great degree) अति-, अतिशय

high electric pressure

उच्च विद्युत दाब

high electric voltage

उच्च विद्युत व्होल्टता

high electrical potential

उच्च विद्युत विभव

high energy radiation

उच्च ऊर्जा प्रारण

high explosive

अतिस्फोटक पदार्थ (पु.), अतिस्फोटक द्रव्य (न.)

high frequency

Radio उच्च वारंवारता

high frequency resistance

Radio उच्च वारंवारता रोध

high grade

१ उच्च श्रेणीचा २ उच्च प्रतीचा

high melting

(melting at a relatively high temperature) उच्च तापमानावर द्रवण होणारा, उच्च तापमानावर वितळणारा, उच्चतापद्रवणीय

high note

Music उच्च स्तर

high pass filter

Elec.Comm. उच्च पारक निस्यंदक

high pitch

Music उच्च स्वरमान

high pitched

उच्च स्वरमान असलेला

high potential

Elec.Eng. उच्च विभव-

high power computer

द्रुत संगणित्र

high power objective

उच्चवर्धक वस्तुभिंग

high power precision instrument

अति यथार्थमापी उपकरण

high precision

अति यथार्थ-

high pressure

उच्च दाबाचा, उच्च दाब-

high resistance

उच्च रोध

high resistance coil

उच्च रोध कुंडल

high resolution spectroscopy

अति वियोजन पंक्तिदर्शन

high resolving power

उच्च वियोजन शक्ति

high temperature

उच्च तापमानी (as in high temperature furnaces उच्च तापमानी भट्या)

high tension

Elec. Eng.(having a high voltage or relating to an apparatus to be used at high voltage - a syn. for high voltage or high potential) विभव-, उच्च व्होल्टतेचा

high tide

भरती (स्त्री.)

high vacuum

अतिनिर्वाती

high vacuum cutoff

अतिनिर्वाती भंजी

high vacuum tube

Thermionics अतिनिर्वाती नलिका

high vacuum valve

high vacuum tube

high velocity

द्रुत वेग

high velocity particles

द्रुतवेगी कण (पु.अ.व.)

high voltage

उच्च व्होल्टतेचा, उच्च व्होल्टता-

higher

१ उच्चतर २ वरचा

higher fixed point

उच्चतर स्थिर बिंदु

higher mathematics

उच्चतर गणितशास्त्र

highest

उच्चतम, सर्वाएच्च

highland

Geol. गिरिभूमि (स्त्री.), पठार (न.)

highly

अत्यंत, अति-

highly inflammable

शीघ ज्वालाग्राही

hill and date

(of a photograph record- having a groove of varying depth)उच्चनीच

hill and date recording

vertical recording

hind

मागचा, पाठीमागचा

hinder

बाधा आणणे

hindrance

अडथळा (पु.)

hinge

बिजागर (न.), बिजागरी (स्त्री.)

hint

सूचित करणे, सूचित होणे

hinterland

Geol. पश्चभूमि (स्त्री.)

hit

१ ठोकणे २ प्रहार करणे ३ टोला मारणे ४ लागणे

hodograph

Mech.(a path described by the extremity of a vector drawn from a fixed origin and representing a linear velocity of a moving point) वेगालेख (पु.)

hodoscope

Electronics (an apparatus for tracing the path of a charged particle in a magnetic field) होडोस्कोप (पु.), पथदर्शित्र (न.)

hoist

वर उचलणे, उभारणे

hoister

उच्चलित्र (न.)

hoisting

उच्चलन (न.), वर उचलणे (न.)

hold

१ (to receive and retain; to have within; to contain; to have or retain within its limits as if in a container) धारण करणे, मावणे, -च्या आत मावणे २ धरणे, धरुन ठेवणे ३ (to consider; to regard or to think) समजणे, मानणे

holder

धारक (पु.)

hole

१ छिद्र (न.), विवर (न.) २ Electronics (as the absence of an electron in the lattice structure of acrystalline semiconductor etc. A hole exists when an atom has less than its normal number of electrons) वंचिका (स्त्री.)

hole conduction

Electronics (as in a crystal lattice of a semi conductor,the conduction obtained by electrons filling holes in sequence) वंचिका वहन

hole current

Electronics वंचिका धारा

hole injection

Electronics वंचिका अंतःक्षेपण

hole theory

Electronics (as of electrodynamics of liquis) वंचिका सिद्धांत

hollow

पोकळ

hollow enclosure

पोकळ आवृति

holo-

(in comb.) (complete, entire, total- ) संपूर्ण-

holograph

पूर्णचित्र (न.), संपूर्ण आलेख (पु.)

homo-

(in comb.) १ (one and the same; similar) एकविध- २ सम-

homocentric

एककेंद्री

homocentric rays

एककेंद्री किरण (पु.अ.व.)

homogeneity

१ एकविधता (स्त्री.) २ समता (स्त्री.)

homogeneous

१ एकविध २ सम

homogeneous radiation

(that which has particles all alike and haveing the same energy) एकविध प्रारण

homologous

१ समजातीय २ समरचनात्मक

homologue

समजाति (स्त्री.)

homology

१ समजातीयता (स्त्री.) २ समरचनात्मक (स्त्री.)

honeycomb

मधुजालक (न.)

hood

(as a covering usu. of cloth or leather etc.) निमुळते आच्छादन (न.), हुड (न.)

hook

आकडा(पु.), गळ (पु.)

Hooke's law

Mech.(after Robert Hooke, Eng. Scientist - the law relating small deformations of elastic bodies to the applied stress) हुकचा नियम

hooter

(गिरणी वगैरेचा) भोंगा (पु.)

hopper

मोठे नरसाळे (न.), हॉपर (न.)

horizon

१ Astron. क्षितिज (न.) २ Geol. संस्तर (पु.)

horizontal

१ (as parallel to horizon; measured or contained in a plane of horizon) क्षैतिज, क्षितिजसमांतर २ आडवा

horizontal cross section

आडवा काटछेद

horizontal distance

क्षितिजसमांतर अंतर

horizontal force

क्षैतिज बल

horizontal level

क्षैतिज पातळी, क्षितिज समांतर पातळी

horizontal motion

क्षैतिज गति

horizontal plane

क्षैतिज प्रतल, क्षितिज समांतर प्रतल

horizontal retrace

Cathode Ray Tubes क्षैतिज प्रत्यागमन

horizontal section

१ क्षैतिज छेद २ आडवा छेद

horn

Acous. शृंग (न.), शिंग (न.)

horn radiator

शृंग प्रारी

horsepower

Eng. (as the engineering unit of power) अश्वशक्ति (स्त्री.)

horseshoe

नाल (पु.)

horseshoe magnet

Elec.Eng. नालाकृति चुंबक

hot

उष्ण, गरम, तप्त

hot bath

ऊष्ण मज्जनी (स्त्री.)

hot wire ammeter

Elec.Eng. उष्ण तार ऍम्पिअरमापी, उष्ण तार ऍमीटर

hotness

उष्णतामान (न.)

hour

तास (पु.)

hover

घुटमळणे

howler

कोलाहलित्र (न.)

HT

एच टी (HT - उच्च विभव, उच्च व्होल्टता)

hub

(as the nave of the wheel etc.) हब (पु.)

hue

वर्णछटा (स्त्री.)

humid

आर्द्र

humidify

आर्द्र करणे

humidity

Meteor (of the air, etc.) आर्द्रता (स्त्री.)

hy

हेन्री

hybrid

१ संकर (पु.) २ संकरज (पु.)

hybridisation

संकरण (न.)

hybridise

संकर करणे, संकर होणे

hydrate

सजल करणे, सजल होणे

hydrated

सजलित

hydration

Chem. Geol. etc. सजलन (न.)

hydraulic

(of or relating to water or other liquid in motion) द्रविक, द्रव-

hydraulic brake

Eng. द्रविक रोधक, द्रविक बेक

hydraulic engineering

द्रव अभियांत्रिकी

hydraulic press

Eng. द्रविक दाबयंत्र

hydraulic ram

Eng. पाणमेंढा (पु.)

hydraulics

(a branch of science that deals with practical applications of water and other liquid in motion) द्रवगतिशास्त्र (न.)

hydrodynamic

(of or relating to hydrodynamics) द्रायुगतिक

hydrodynamically

द्रायुगतिक दृष्ट्या

hydrodynamics

(a branch of hydromechanics that deals with the motion of fluids and the forces acting on solid bodies immersed in fluids and in motion relative to them) द्रायुगतिकी (स्त्री.), द्रायुगतिशास्त्र (न.)

hydroelectric

जलविद्युत-

hydroelectric power

जलविद्युत शक्ति

hydroelectricity

जलविद्युत (स्त्री.), पाणवीज (स्त्री.)

hydrogen

Chem. हायड्रोजन (पु.)

hydrolysis

Chem. जल अपघटन (न.)

hydromagnetics

(as an extension of the discipline of hydrodynamics to fluids that are electrically conducting, and study of the interaction of such compressible and incompressible fluids with magnetic fields) चुंबकीय द्रायुगतिकी (स्त्री.), चुंबकीय द्रायुगतिकी शास्त्र (न.)

hydromechanics

(a branch of mechanics that deals with equilibrium and motion of fluids and of solids immersed in them) द्रायुयांत्रिकी (स्त्री.)

hydrometer

(an instrument for measuring the density of liquids) तरकाटा (पु.)

hydrophone

Elec. जलश्रवणी (स्त्री.)

hydrostatic

(of or relating to liquids at rest or to the pressures they exert or transmit) द्रवस्थितिक

hydrostatic balance

द्रवस्थितिक तुला

hydrostatic bench

द्रवस्थितिक मंच

hydrostatic paradox

द्रवस्थितिक विरोधाभास

hydrostatic press

द्रवस्थितिक दाबयंत्र

hydrostatic pressure

द्रवस्थितिक दाब

hydrostatics

(a branch of physics that deals with the characteristics of liquids at rest and esp. with the pressure in a liquid or exerted by a liquid on an immersed body) द्रवस्थितिशास्त्र (न.)

hygrometer

Meteor.(an instrument for measuring the amount of moisture in the atmosphere) आर्द्रतामापी (पु.)

hygrometric

आर्द्रतामितीय

hygrometry

(as a branch of physics that deals with the measurement of humidity esp. of the atmosphere) आर्द्रतामिति (स्त्री.)

hyperbola

Math. अपास्त (पु.)

hyperbolic

अपास्तिक

hyperfine

अतिसूक्ष्मीय, अतिसूक्ष्म

hyperfine spectrum

अतिसूक्ष्म पंक्ति

hyperfine structure

अतिसूक्ष्म संरचना

hypermetropia

Med. (long sightedness) दूरदृष्टिता (स्त्री.)

hyperon

Nucleonics हायपरॉन (पु.)

hyperopia

hypermetropia

hypersensitive

अतिसंवेदी

hypersensitivity

supersensitivity

hypothesis

गृहीत (न.), पक्ष (न.) (अ.व. पक्ष), परिकल्पना (स्त्री.), (अ.व. परिकल्पना)

hypothetical

गृहीतात्मक

hysteresis

(in general the phenomenon exhibited by a system whose state depends on its previous history) पूर्वग्रहज (न.), हिस्टेरिसिस (न.)

hysteresis cycle

पूर्वग्रहज चक्र

hysteresis loop

पूर्वग्रहज आलेख

i

(symbol for iota) आयोटा (सं. i किंवा I)

ice

बर्फ (पु.), हिम (न.)

ice age

Geol. हिमयुग (न.)

ice calorimeter

Heat बर्फ कॅलरीमापी, हिम कॅलरीमापी

ice crystal effect

हिम स्फटिक परिणाम

ice layer

हिमस्तर (पु.)

ice point

(the temperature at which ice is in equilibrium with air saturated water at standard atmospheric pressure etc.) हिमांक (पु.)

ice tongue

Geol. हिम जिव्हा

iceberg

Meteor.(a large mass of ice, floating in the sea, which has broken away from a glacier or ice barrier) हिमनग (पु.)

icebox

शीतपेटी (स्त्री.)

Iceland spar

Geol. आइसलॅन्ड स्पार (आइसलॅन्ड स्फटिक)

icing glass

आयसिंग ग्लास

iconoscope

Television (a form of electron camera) आयकोनोस्कोप (पु.) इलेक्ट्रॉनी रुपित्र (न.)

iconotron

आयकोनोस्कोप (पु.)

icy

बर्फमय, हिममय

ideal

आदर्श

ideal fluid

आदर्श द्रायु

ideal gas

Chem. आदर्श वायु

ideal gas law

आदर्श वायु नियम

ideal gas temperature scale

आदर्श वायु ताप मापनश्रेणी

ideal radiator

आदर्श प्रारी

identical

१ (of one thing viewed at different times) एकच, अभिन्न २ (of different things agreeing in every detail) सरुप ३ Math. नित्यसम

identically equal

सर्वथा सम

identifiable

अभिज्ञेय, ओळख पटण्याजोगा

identification

१ ओळख (स्त्री.), ओळखणे (न.), अभिज्ञान (न.) २ सरुपता (स्त्री.)

identify

१ (to establish the identity of) ओळख पटवणे, ओळखणे २ (to regard as identical) अभिन्न मानणे, सरुप मानणे

identity

१ ओळख (स्त्री.) २ अभिन्नता (स्त्री.), अनन्यता (स्त्री.) ३ सरुपता (स्त्री.) ४ Math. नित्यसमिका (स्त्री.) (नित्य समीकरण)

idiomorphic

Geol. (having a proper form or shape; automorphic) आत्मरुपी

idiomorphism

(the condition of being idiomorphic) आत्मरुपता (स्त्री.)

idiomorphous

idiomorphic

idiostatic

आत्मस्थितिक

idle

(as not turned to normal or appropriate use) निष्कर्म, कार्यहीन (as in idle current निष्कर्म धारा, कार्यहीन घटक)

idle component

निष्कर्म घटक, कार्यहीन घटक

idle wire

Elec.Eng. निष्कर्म तार, कार्यहीन तार

igneous

Geol. (of relating to, resembling or suggestive of fire; containing fire) अग्निज

ignite

१ Chem.Eng. प्रज्वलित करणे, पेटवणे, पेटणे २ (as to catch fire; begin to burn; begin to glow) पेट घेणे

ignited

१ प्रज्वलित, पेटवलेला, पेटलेला २ पेट घेतलेला

igniter

प्रज्वालक (पु.)

ignition

Elec.Eng. I.C.Eng.(as the act or action of igniting; the process or means of igniting a fuel mixture) प्रज्वलन (न.)

ignition point

(the lowest temperature at which a combustible substance when heated takes fire in air and continues to burn) इंधांक (पु.)

ignitor

igniter

ignitron

(as a mercury containing half wave rectifier tube) इग्निट्रॉन (पु.)

ignorable

उपेक्षणीय, हिशेबात न घेण्याजोगा

ignore

उपेक्षा करणे, हिशेबात न घेणे

ignored

उपेक्षित, हिशेबात न घेतलेला

II or

(symbol for pi) पाय (सं.II किंवा )

ill defined image

अरेखित प्रतिमा

ill-defined

अरेखित

illogical

तर्कविरुद्ध, तर्कविसंगत

illuminance

Light, Optics (as the luminous flux per unit area) दीपन घनता (स्त्री.)

illuminant

दीपनकारी

illuminate

१ दीपन करणे २ (commonly) प्रकाशित करणे, रोषणाई करणे

illuminated

दीप्त

illuminating

दीपनकारी, दीपन-

illuminating power

दीपन शक्ति

illumination

Light (as the quantity of light or luminous flux falling on a unit area of a surface) दीपन (न.)

illumination intensity

दीपन तीव्रता

illusion

भ्रम (पु.)

illusory

भ्रामक

illustrate

१ (to exemplify) उदाहरण देणे, सोदाहरण सांगणे २ (to make clear to mind) स्पष्ट करणे ३ (to explain and adorn by pictures) चित्रयुक्त करणे

illustrated

सोदाहरण सांगितलेला

illustration

१ उदाहरण (न.), दृष्टांत (पु.) २ चित्रण (न.)

illustrative

विशदीकरणात्मक

image

१ Light, Optics प्रतिमा (स्त्री.) २ (as a mirror image) प्रतिबिंब (न.)

image field

प्रतिमा क्षेत्र

image force

प्रतिमा बल

image frequency

Radio प्रतिमा वारंवारता

image impedance

Elec., Magn. प्रतिमा संरोध

image interference

Elec.Comm. प्रतिमा व्यतिकरण

image memory

प्रतिमा स्मृति

image plane

(the plane, perpendicular to the optical axis of an optical system, in which the image is formed)प्रतिमा प्रतल

imaginary

१ Math. etc. अधिकल्पित २ (commonly) काल्पनिक

imaginary axis

अधिकल्पित

imaginary number

Math. अधिकल्पित संख्या

imagination

१ कल्पना (स्त्री.) २ (the faculty of forming images in the mind) कल्पनाशक्ति (स्त्री.)

imagine

कल्पना करणे, कल्पिणे

imitate

अनुकरण करणे

imitation

अनुकृति (स्त्री.), अनुकरण (न.)

immaterial

१ (not consisting of matter) अभौतिक २ (of no substantial consequence; unimportant) बिनमहत्त्वाचा, गौण

immature

अपरिपक्व

immeasurable

अपरिमेय

immediate

१ तात्कालिक २ (as characterised by contiguity) आसन्न

immediate neighbourhood

आसन्न आसमंत, आसन्न प्रतिवेश

immerse

निमज्जित करणे, बुडवणे

immersed

निमज्जित

immersion

निमज्जन (न.)

immersion heaer

निमज्जन ऊष्मिका

immersion test

निमज्जन कसोटी

immiscibility

अमिश्रणीय, न मिसळणारा

immobile

अचलिष्णु

immobility

अचलिष्णुता (स्त्री.)

immovability

अचलता (स्त्री.)

immovable

अचल

immune to

- ला प्रतिक्षम, पासून प्रतिरक्षित

immunise

प्रतिक्षम करणे, प्रतिरक्षित करणे

impact

(as the degree or concentration of force in a collision; a concentrated force producing change) आघात (पु.)

impact excitation

आघात उत्तेजन

impact parameter

Nucl. Phys. आघात प्राचल

impact strength

आघात सामर्थ्य

impair

बिघडवणे, खराब होणे, हानी पोचवणे

impart

(as to transmit, communicate, pass on to) संक्रामित करणे

impartibility

अविभाज्यता (स्त्री.)

impartible

अविभाज्य

impedance

१ Elec.Eng., Radio etc. (as the apparent opposition in an electrical circuit to the flow of an alternating current; as the ratio of effective electromotive force to the effective current) संरोध (पु.) २ (as a resistance to the passage of a substance) संरोध (पु.)

impedance matching

Elec.Eng. संरोध संतुलन

impenetrability

अवेधनक्षमता (स्त्री.)

impenetrable

अवेध्य, अवेधनक्षम

imperfect

अपरिपूर्ण

imperfect gas

अपरिपूर्ण वायु

imperfection

१ अपूर्णता (स्त्री.) २ (the quality or aspect in which something is incomplete; as a deficiency) वैगुण्य (न.)

imperfections in solids

घन पदार्थातील वैगुण्ये (न.अ.व.)

imperishability

अनाशिवंतपणा (पु.)

imperishable

१ अनाशिवंत २ (of fruits etc.) न नासणारा

impermeability

अपार्यता (स्त्री.)

impermeable

(not permitting passage as of a fluid through its substance) अपार्य

impervious

(not allowing entrance or passing through) अप्रवेश्य

impinge

अभ्याघात करणे, अभ्याघात होणे, धडकणे

impinged

अभ्याघाती, धडकलेला

impinging neutron

Nucl.Phys. अभ्याघाती न्यूट्रॉन

implement

अवजार (न.)

implication

१ (that which is implied) अभिप्रेत अर्थ (पु.), ध्वनितार्थ (पु.) २ Math. आनुषंगिक (न.)

implicit

गर्भित

implied

ध्वनित

implode

(to burst inward) अंतःस्फोट होणे

imploded

अंतःस्फोट झालेला, अंतःस्फोटित

implosion

अंतःस्फोट (पु.)

imply

ध्वनित करणे

import

(meaning) तात्पर्य (न.)

impose

आरोपित करणे, आरोपण होणे

imposed

आरोपित

imposition

आरोपण (न.)

impossibility

अशक्यता (स्त्री.)

impossible

अशक्य

impracticable

अव्यवहार्य

impractical

अव्यवहारी

imprecise

संदिग्ध

impregnable

अंतर्वेध्य

impregnate

१ (to cause to be filled, imbued, mixed, furnished or saturated) अंतर्वेध करणे २ (commonly) भरणे

impregnated

अंतर्विद्ध

impregnation

अंतर्वेधन (न.)

impressed

प्रभावित

impressed current

प्रभावित धारा

impression

१ प्रभाव (पु.) २ ठसा (पु.)

improper

१ (not accordant with fact, truth or right procedure) अनुचित २ (not in accord with propriety) अयुक्त

improve

सुधार करणे, सुधारणे

improved

सुधारलेला, सुधारित

improvement

सुधार (पु.), सुधारणा (स्त्री.)

impulse

(a force so communicated as to produce motion suddenly or immediately; an electrical or mechanical action or force usu. of brief duration; as the product of the average value of a force and the time during which it acts) आवेग (पु.)

impulse circuit

आवेग परिपथ

impulse radiation

Nucl.Phys. आवेगी प्रारण

impulse ratio

Elec.Eng. आवेग गुणोत्तर

impulsive

आवेगी, आवेगशील

impulsive current

Elec.Comm. आवेगी धारा

impulsive force

आवेगी बल

impulsive moment

आवेगी आघूर्ण

impulsive sound

आवेगी ध्वनि

impulsiveness

आवेगशीलता (स्त्री.)

impure

अशुद्ध

impure spectrum

अशुद्ध पंक्ति, अशुद्ध स्पेक्ट्रम

impure substance

अशुद्ध पदार्थ

impurity

१ (as quality) अशुद्धता (स्त्री.) २ (as substances) अपद्रव्य (न.), अशुद्धि (स्त्री.) (्अ.व. अशुद्धी), अशुद्ध पदार्थ (पु.)

impurity semiconductor

अशुद्धी अर्धवाहक

in juxtaposition

-च्या सन्निध ठेऊन, -च्या सान्निध्यात

in parallel

Elec.,Elec.Eng, १ (of circuits, their arrangement - two circuits are said to be in parallel when they are connected so that any current flowing divides between the two) समांतर (समांतर परिपथसरयुक्त) (as in arrangement in parallel) समांतर मांडणी २ (of machines, batteries etc. - they are said to be in parallel when the terminals of the same polarity are connected together) अनेकसरी (अनेक परिपथसर असलेला) (as in cells in parallel अनेकसरी घट)

in series

Elec., Elec.Eng.(two or more circuits are said to be connected in series when the same current traverses all the circuits without dividing or branching) एकसरी (एक परिपथसर असलेला) (as in arrangement in series एकसरी मांडणी, cells in series एकसरी घट)

in situ

(in the natural or original position) स्वस्थानी, स्वस्थाने

in tandem

१ एकापाठी एक अशा रीतीने २ सोपानी पद्धतीने

inaccuracy

अयथार्थता (स्त्री.)

inaccurate

१ चुकीचा २ अयथार्थ

inactivation

निष्क्रियण (न.), निष्क्रिय होणे (न.)

inactive

निष्क्रिय

inactivity

निष्क्रियता (स्त्री.)

inadequacy

अपार्यप्तता (स्त्री.), अपुरेपणा (पु.)

inadequate

अपर्याप्त, अपुरा

incalculability

अपरिगण्यता (स्त्री.)

incalculable

अपरिगण्य

incandescence

(as the emission of light by a substance because of its high temperature) तापदीप्ति (स्त्री.)

incandescent

तापदीप्त

incapability

असमर्थता (स्त्री.)

incapable

असमर्थ

incendiary

(tending to cause combustion) आगलाव्या, दहनकारी

incentre

Math. अंतःकेंद्र (न.)

incidence

आपतन (न.)

incident

(as falling or striking on something - used esp. of light rays on a plane) आपाती

incident rays

आपाती किरण

incident wave

आपाती तरंग

incinerate

(to cause to burn to ashes; to become completely burned) भस्म करणे, भस्म होणे

incineration

भस्मन (न.)

inclination

१ (as a direction or trend out of the true vertical or horizontal; the amount of deviation from the vertical or horizontal; as an act or the action of bending) आनति (स्त्री.) २ Elec.Eng.(as magnetic dip) नति (स्त्री.) ३ कल (पु.), झुकाव (पु.)

incline

१ (to deviate from vertical or horizontal) आनत होणे २ कलणे, झुकणे

inclined

१ आनत २ कललेला, झुकलेला

inclined plane

Mech. आनत प्रतल

inclinometer

नतिमापी (पु.)

include

अंतर्भाव करणे, अंतर्भाव असणे, अंतर्गत करणे, अंतर्गत होणे

included

१ अंतर्भूत, अंतर्गत २ अंतर्विष्ट

included angle

Math. अंतर्गत कोन

inclusion

१ अंतर्वेशन (न.) २ अंतर्भाव (पु.), अंतर्गत करणे (न.)

incoherence

असंसंजकता (स्त्री.)

incoherent

(lacking physical coherence) असंसंजित

incoherent rays

असंसंजित किरण (पु.अ.व.)

incoherent scattering

Nucl. Phys. असंसंजित विकिरण

incombustible

दहनाक्षम, अदहनीय

incommensurability

Math. असंमेयता (स्त्री.)

incommensurable

Math. असंमेय

incomparability

अतुलनीयता (स्त्री.)

incomparable

अतुलनीय

incompessible

असंपीड्य

incomplete

अपूर्ण

incomplete reaciton

Chem. (a reversible reaction which is allowed to reach equilibrium, a mixture of reactants and reaction products being obtained) संतुलित अभिक्रिया (अपूर्ण अभिक्रिया)

incompressibility

असंपीड्यता (स्त्री.)

incompressible fluid

असंपीड्य द्रायु

incomputable

असंगण्य, संगणनायोग्य

incongruent

१ एकरुप नसलेला २ (relating to the melting point of a molecular compound at which it decomposes into a new solid phase and a liquid of different composition) असम (as in incongruent melting) असम द्रावण)

inconsistency

विसंगति (स्त्री.)

inconsistent

विसंगत

incorrect

चूक, चूकीचा

incorrectly

चुकीने

increase

वृद्धी करणे, वृद्धी होणे

increased

वर्धित, वाढ झालेला

increasing

वाढणारा, वर्धमान

increment

संवृद्धि (स्त्री.), वाढ (स्त्री.)

incrustation

१ (formation of a crust) परिपटलन (न.) २ (the crust so formed) परिपटल (न.) ३ पापुद्रा तयार होणे (न.), कवच तयार होणे (न.)

incus

Anat.(the middle of a chain of three small bones in the ear of mammals) ऐरण (स्त्री.) (ऐरण अस्थि)

indefinite

१ (not definite) अनिश्चित २ Math. अनिर्दिष्ट (as in indefinite integral अनिर्दिष्ट संकलक)

indefinitely

अनिश्चितपणे

independence

अनवलंबित्व (न.)

independent

१ स्वतंत्र, अवलंबुन नसलेला, अनवलंबी २ अलग (to be independent of - वर अवलंबून नसणे, स्वतंत्र असणे)

independent particle model of nucleus

केंद्रकाची स्वतंत्र कण प्रतिकृति, न्यूक्लिअसची स्वतंत्र कण प्रतिकृति

independent variable

Math. स्वचल (पु.), स्वतंत्र चल

independently

१ स्वतंत्रपणे २ अलगपणे

indeterminacy principle

uncertainty principle

indeterminate

१ (not definitely determined; not clearly established) अनिर्धारित, अनिश्चित २ Math.(of a number of quantity - not limited to one fixed value or to a series of fixed values - opposed to determinate) अनिर्धार्य, अनिश्चेय

indeterminate form

अनिर्धार्य रुप

indeterminate structure

(as a statically indeterminate structure which cannot be solved by the equations for static equilibrium) अनिर्धार्य संरचना

index

१ (as a ratio or other number derived from series of observations and used as an indicatoror measure, as of a condition, property or phenomenon) निर्देशांक (पु.), -अंक (पु.) (as in refractive index अपवर्तनांक) २ Math.(pl. usu. indices) (used of a number, expression) घातांक (पु.) (of value, etc.) दर्शकांक (पु.) ३ (something that points to; pointer as on instrument) दर्शक (पु.)

index number

Stat. निर्देशांक (पु.)

index of refraction

Light अपवर्तनांक (पु.) (सं. )

indicate

१ दर्शवणे २ सूचित करणे, निर्देशणे

indicated

निर्देशित

indicated horsepower

Eng. निर्देशित अश्वशक्ति

indication

१ निर्देश (पु.) २ (as a symptom or particular circumstance that indicates the advisability or necessity of) लक्षण (न.)

indicative

१ निर्देशक २ दर्शक

indicator

१ दर्शक (पु.) २ दर्शक काटा (पु.) ३ निर्देश फलक (पु.)

indices

(Sing. index) १ निर्देशांक (पु.अ.व.) २ घातांक (पु.अ.व.), दर्शकांक (पु.अ.व.)

indigo

आकाशी, अस्मानी

indirect

अप्रत्यक्ष

indirect method

अप्रत्यक्ष पद्धति

indirectly

अप्रत्यक्षपणे, अप्रत्यक्ष

indiscrete

(not divided into disstinct parts) अविविक्त

indistinct

अस्पष्ट

indistinct image

अस्पष्ट प्रतिमा

indivisibility

अविभाज्यता (स्त्री.)

indivisible

अविभाजनीय, अविभाज्य

induce

Elec.(to produce asan electric current or an electric charge ormagnetic polarity by induction) प्रवर्तित करणे, प्रेरित करणे

induced

प्रवर्तित, प्रेरित

induced charge

Elec. Eng. प्रवर्तित प्रभार, प्रेरित प्रभार

induced electrostatic charge

प्रवर्तित विद्युत स्थितिक प्रभार

induced radioactivity

Nucleonics प्रेरित किरणोत्सारिता, कृत्रिम किरणोत्सारिता

inducing

प्रवर्तक, प्रेरक

inductance

Elec.Eng.(as a property of an electric circuit by which an electromotive force is induced in it by a variation of the current) प्रेरितता (स्त्री.)

inductance capacitance coupled amplifier

प्रेरितता-धारिता युग्मित प्रवर्धी

induction

१ (the production of an electric charge, magnetism, or electromotive force in an object by the proximity without contact of a similarly energised body or by the variation of the magnetic flux) प्रवर्तन (न.). प्रेरण (न.) २ Logic Math.(as opposed to deduction) उद्गमन (न.)

induction coil

Elec.Eng.etc. प्रेरण कुंडल

induction dynamometer

प्रेरण डायनामोमीटर

inductive

१ प्रवर्तनिक, प्रेरणिक, प्रवर्तन-, प्रेरण- २ Logic, Math. उद्गमनिक, उद्गमन-

inductive method

उद्गमिक पद्धति

inductive reactance

Elec.Eng. प्रेरण प्ररोध

inductive reasoning

उद्गमनिक युक्तिवाद

inductive winding

प्रेरण कुंडलन

inductively coupled amplifier

प्रेरिततः युग्मित प्रवर्धी

inductor

Elec.Eng. प्रेरित्र (न.)

indurate

(as to make hard; to make into a compact hard rock mass by the action of heat, pressure etc.) कठीण करणे, कठीण होणे, दृढ करणे, दृढ होणे

indurated

कठीण झालेला, दृढित

induration

कठिणीभवन (न.), दृढन (न.)

ineffective

१ निष्फळ, परिणामहीन २ (incapable of producing an intended effect) अप्रभावी

inefficiency

अकार्यक्षमता (स्त्री.)

inefficient

अकार्यक्षम

inelastic

अप्रत्यास्थ

inelastic collision

अप्रत्यास्थ संघात

inelastic impact

(a collision between two bodies whose coefficient of restitution has a value less than unity) अप्रत्यास्थ आघात

inelastic scattering

अप्रत्यास्थ विकिरण

inelasticity

अप्रत्यास्थता (स्त्री.)

inequality

१ विषमता (स्त्री.) २ Math. विषमिका (स्त्री.)

inert

Chem. अक्रिय

inert gas

Chem. अक्रिय वायु

inertia

(pl. inertias or inertiae) Mech. (the reluctance of a body to change its state of rest or of uniform motion in a straight line) जडत्व (न.), (अ.व. जडत्व)

inertia product

जडत्व गुणाकार

inertial

(of relating to, or of the nature of inertia) जडत्वीय, जडत्व-

inertial force

जडत्वीय बल

inertial frame

(as a frame of reference or coordinate system attached to an inertial system) जडत्वीय चौकट

inertial mass

जडत्वीय वस्तुमान

inertial system

Elec. Magn. जडत्वीय संहति

inexact

१ तंतोतंत नसणारा, यथातथ्य नसणारा २ नेमका नसणारा

inexactness

तंतोतंत बरोबर नसणे (न.)

inextensibility

१ (incapability of being drawn out or stretched) अवितन्यता (स्त्री.), अतन्यता (स्त्री.) २ अविस्तार्ता (स्त्री.)

inextensible

१ (not extensible; incapable of being stretched) अवितन्य, अतन्य २ अविस्तार्य

infammable

ज्वालाग्राही

infeasibility

दुःसाध्यता (स्त्री.)

infeasible

दुःसाध्य

infer

अनुमान काढणे

inference

१ (as a process) अनुमान (न.) २ (as a conclusion, something that is inferred) अनुमिति (स्त्री.)

inferential

आनुमानिक

inferior

१ कनिष्ठ २ (as situated below; below) निम्न

inferior limit

निम्न सीमा

infinite

अनंत, अपरिमित

infinite dilution

अपरिमित विरलन

infinitely

अनंततः

infinitesimal

(capable of being made arbitrarily close to zero; incalculable small, very minute) अनंतसूक्ष्म

infinitesimality

infinitesimalness

infinitesimally

अनंतसूक्ष्मतः

infinitesimalness

अनंतसूक्ष्मता (स्त्री.)

infinity

अनंतता (स्त्री.), अनंतत्त्व (न.)

inflame

पेटवणे

inflammability

ज्वालाग्राहिता (स्त्री.)

inflammation

(the act of inflaming or the state of being inflamed) प्रदाह (पु.)

inflammatory

१ ज्वालाग्राही २ प्रदाहक

inflate

हवा भरणे, फुगवणे

inflation

स्फीति (स्त्री.), फुगवटा (पु.)

inflator

हवापूरक (पु.)

inflected

(bent inwards) अंतर्नत

inflection

Math.(a change of curvature from concave to convex or conversely) नतिपरिवर्तन (न.)

inflectional

नतिपरिवर्ती

inflow

अंतःप्रवाह (पु.)

influence

(the act, process or power of producing an effect) प्रभाव (पु.)

influenced

प्रभावित

influx

अंतर्वाह (पु.)

information theory

(a mathematical theory relating to the problems of the processing and transmission of information) संज्ञान सिद्धांत

infra-

(in comb. - below, lower in status than) अव-

infrared

अवरक्त

infrared radiation

अवरक्त प्रारण

infrared ray

(a misnomer for infrared radiation) अवरक्त किरण

infrared spectrum

अवरक्त पंक्ति, अवरक्त स्पेक्ट्रम

infrasonic

अवश्रव्य

infuse

-ने प्रेरित करणे

infusibility

अवितळणशीलता (स्त्री.), अद्रवणीयता (स्त्री.)

infusible

(not fusible) न वितळणारा, अद्रवणीय

infusion

१ ओतणे (न.) २ एकजीव केलेला पदार्थ (पु.)

ingot

Met.लगड (स्त्री.), धातुपिंड (पु.)

ingrain

(to infix deeply; saturate, inbue) अंतर्हित करणे

ingrained

अंतर्हित

ingredient

घटकद्रव्य (न.)

inherent

अंगभूत

inhibier

inhibitor

inhibit

(to reduce or suppress the activity of; to retard or prevent the formation of; to retard; interfere with, or prevent as a chemical process or reaction) संदमन करणे

inhibit pulse

संदमन स्पंद

inhibited

संदमनित

inhibiting

संदमनकारी, संदमक

inhibition

(act of inhibiting) संदमन (न.)

inhibitor

संदमक (पु.)

inhibitory

संदमनकारी

inhomogeneity

विषमांगता (स्त्री.)

inhomogeneous

(the opposite of homogeneous) एकविध नसणारा, बहुजिनसी, विषमांगी

initial

१ आरंभिक, प्रारंभिक २ आदि- ३ प्रस्थान- (as in initial point प्रस्थान बिंदु)

initial line

आदिरेषा, प्रस्थान रेषा

inject

अंतःक्षेपण करणे

injected

अंतःक्षिप्त

injection

अंतःक्षेपण (न.)

injector

अंतःक्षेपी (पु.)

inlet

प्रवेशद्वार (न.), निवेशिका (स्त्री.)

inlet valve

निवेशिका झडप, निवेशिका व्हाल्ह

inner

अंतः-

inner diameter

अंतर्व्यास (पु.)

inner product

scalar product

inner quantum number

अंतःक्वांटम अंक

innermost

अंतस्तम

innovation

नवक्ळ्^इप्ति (स्त्री.)

inorganic

अकार्बनी

inorganic chemistry

(the study of chemical elements and their compounds, other than the compounds of carbon) अकार्बनी रसायनशास्त्र

inperspective

यथादृश्य (जसे दिसेल तसे)

inphase

प्रावस्थिक

input

(as something that is put in specif. the power or energy put into a machine or system; of an electrical device - the terminal for input etc.) निविष्टि(स्त्री.)

input circuit

निविष्टि परिपथ

input impedance

Radio, Thermionics निविष्टि संरोध

input power

निविष्टि शक्ति

inradius

अंतस्त्रिज्या (स्त्री.)

inscribe

अंतर्लेखन करणे

inscribed

अंतर्लिखित

inscribed circle

अंतर्वृत्त (न.)( अंतर्लिखित वृत्त)

inscribed sphere

अंतर्गाएल (पु.), (अंतर्लिखित गोल)

insecure

असुरक्षित

insecurity

असुरक्षितता (स्त्री.)

insensibility

संवेदनशून्यता (स्त्री.), असंवेद्यता (स्त्री.)

insensible

संवेदनशून्य, असंवेद्य

inseparability

अपृथक्करणीयता

inseparable

अपृथक्करणीय, वेगळा न करता येण्याजोगा

inseparably

अपृथक्करणीय रीतीने, अविभक्त रीतीने

insert

निविष्ट करणे, (आत) टाकणे

inserted

निविष्ट

insertion

निवेशन (न.)

inside

आतील, आतील बाजूचा, आतला, आंतर-

inside callipers

अंतःकैवार (पु.)

insignificance

अर्थशून्यता (स्त्री.), नगण्यता (स्त्री.)

insignificant

अर्थशून्य, नगण्य

insolation

Meteor.(solar radiation that has been received as by the earth; the rate of delivery of all direct solar energy per unit of horizontal surface) आतपन (न.), सूर्यआतप (न.) (सूर्य - solar आतप - to radiate, to heat, आतप - sunshine)

insolubility

१ अद्रावणीयता (स्त्री.) २ (as inexplicability) अनुत्तरक्षमता (स्त्री.)

insoluble

१ अद्रावणीय २ (of a problem or difficulty that cannot be solved) अनुत्तरक्षम

inspect

१ निरीक्षण करणे २ तपासणे

inspectability

निरीक्षणीयता (स्त्री.)

inspectable

निरीक्षणीय

inspected

१ निरीक्षित २ तपासलेला

inspecting

निरीक्षक, निरीक्षण-

inspection

निरीक्षण (न.)

inspection chamber

निरीक्षण कक्ष

inspection diagram

Nucl. Phys. निरीक्षण आरेख

instability

(the quality or the state of being unstable) अस्थायित्व (न.)

instable

अस्थायी

install

१ प्रतिष्ठापन करणे २ (commonly- to set up or to fix) मांडणी करणे, बसवणे

installation

१ प्रतिष्ठापन (न.) २ (something that is installed for use) संचमांडणी (स्त्री.)

installed

१ प्रतिष्ठापित २ मांडणी केलेला, बसवलेला

installed capacity

१ प्रतिष्ठापित क्षमता २ प्रतिष्ठापित धारकता

instance

१ (as something cited in proof) उदाहरण (न.) २ प्रसंग (पु.) ३ बाब (स्त्री.)

instant

क्षण (पु.)

instantaneous

तत्क्षणिक

instantaneous acceleration

तत्क्षणिक त्वरण

instantaneous centre

तत्क्षणिक केंद्र

instantaneous current

Elec.Eng. तत्क्षणिक धारा

instantaneous recording

Acous. तत्क्षणिक अभिलेखन

instantaneous speed

तत्क्षणिक चाल, तत्क्षणिक द्रुतता

instantaneous velocity

तत्क्षणिक वेग

instantaneously

तत्क्षणी

instrument

१ (as tool, implement) उपकरण (न.) २ (that by means of which anything is performed) साधन (न.) ३ (an implement used to produce music) वाद्य (न.)

instrumental

१ (serving as a means or intermediary determining or leading to a particular result) साधनभूत २ (of or relating to or done with an instrument) उपकरणात्मक, उपकरण- ३ (relating to or composed for or performed on a musical instrument) वाद्य (as in instrumental music वाद्यसंगीत)

instrumental error

साधनभूत त्रुटि

instrumental straggling

(as the additional straggling which is due to such instrumental effects, as noise, gain instability etc.) उपकरणात्मक विचरण

instrumentation

१ (as a branch of science concerned with development, manufacture and utilisation of instruments) उपकरणसाधना (स्त्री.) २ (as instruments or group of instruments employed for particular purpose) उपकरणयोजन (न.)

insufficient

अपुरा

insulate

(as to separate or shield from conducting bodies by means of nonconductors so as to prevent transfer of electricity, heat or sound) रोध करणे, विसंवहन करणे (वि - opposite to, not; संवहन - conduction, carrying along)

insulated

रोधित, विसंवाही

insulated wire

रोधित तार, विसंवादी तार

insulating

रोधी, विसंवादी

insulation

रोधन (न.), विसंवहन (न.)

insulator

रोधी (पु.), विसंवाहक (पु.)

intake

अंतर्ग्रहण (न.)

intefering rays

व्यतिकारी किरण (पु.अ.व.), व्यतिकरण किरण (पु.अ.व.)

integer

Math. पूर्णांक (पु.)

integral

Math. १ पूर्णांक (पु.) २ संकलक (पु.)

integral equation

Math. संकलक समीकरण

integral operator

Math. संकलक परिकर्मी

integrand

Math. संकल्प (न.)

integrate

१ Math. संकलन करणे २ (to form into a more complete, harmonious or coordinated entity) एकात्म करणे

integrated

१ संकलित २ एकत्रित

integrated ionisation intensity

संकलित आयनन तीव्रता

integrating

संकलनी, संकलन-

integrating factor

Math. संकलन गुणक

integrating machine

संकलन यंत्र

integration

१ Math. संकलन (न.), संकलन क्रिया (स्त्री.) २ एकात्मीकरण (न.), एकात्म करणे (न.)

integration by parts

Math. खंडशः संकल क्रिया

integrown

अंतरवर्धित

intelligibility

बोधगम्यता (स्त्री.), सुबोधता (स्त्री.)

intelligible

बोधगम्य, सुबोध

intense

१ (extreme in degree) तीव्र २ (as very deep) सधन ३ (of colour) गडद

intensification

१ तीव्रन (न.) २ सघनन (न.)

intensify

१ (to make intense or intensive; to increase the density and contrast of; to become intense or more intense) तीव्रन करणे, तीव्रन होणे २ सघन करणे, सघन होणे

intensity

(as extreme or very high degree; extreme strength, force or energy; a specified measure of the effect of certain physical agencies expressed as the magnitude of force or energy per unit) तीव्रता (स्त्री.)

intensity modulation

Television तीव्रता अपरिवर्तन

intensity of light

प्रकाश तीव्रता

intensity of magnetisaiton

चुंबकन तीव्रता

intensity of radiation

प्रारण तीव्रता

intensive

१ सघन २ प्रकृष्ट

inter-

(between, among; carried on between; shared by or derived from two or more) आंतर- २ (mutual, reciprocal) अन्योन्य- ३ (as within, intra) अंतर-

inter-electrode capacity

Thermioics आंतर इलेक्ट्रोड धारिता

interacting

अन्योन्यक्रिया करणारा, अन्योन्यक्रिया-

interaction

(mutual or reciprocal action or influence) अन्योन्यक्रिया (स्त्री.)

interaction configuration

(calculations of bond energy of molecules depend on assuming that the electrons are to be found in certain orbitals, for which approximate forms must be assumed) अन्योन्यक्रिया संरुपण

interatomic

(situated or acting between atoms) आंतराणु- (as in interatomic forces आंतराणु बले)

interbalance

(to balance mutually or reciprocally) अन्योन्यतुलित करणे, परस्पर तोलून धरणे

intercept

अंतःखंड करणे

intercepted

अंतःखंडित

interchange

अदलाबदल करणे

intercommunicating system

आंतरसंचारण पद्धति

intercommunication

आंतरसंचारण (न.)

interdependence

अन्योन्याश्रय (पु.)

interdependent

अन्योन्याश्रयी, अन्योन्यावलंबी

interdiffusion

अन्योन्यविसरण (न.)

interface

(a plane or other surface forming a common boundary of two bodies or spaces) आंतरपृष्ठ (न.)

interfacial

आंतरपृष्ठीय, आंतरपृष्ठ-

interfacial angle

Crystal. आंतरपृष्ठीय कोन

interfacial tension

आंतरपृष्ठीय ताण, आंतरपृष्ठ ताण

interfere

१ (to act reciprocally so as to augment, diminish or otherwise affect one another - used of waves) -चे व्यतिकरण होणे २ (commonly) हस्तक्षेप करणे

interference

Elec.Comm., Radionetc. व्यतिकरण (न.)

interference colours

व्यतिकरण वर्ण (पु.अ.व.)

interference fringe

Light, Optics (one of the various light or dark bands produced by the interference or diffraction of light) व्यतिकरण झल्लरी

interfering

व्यतिकारी, व्यतिकरण-

interferometer

Light (an instrument used for comparing optical wavelength with a standard of length, by means of interference fringes) व्यतिकरणमापी (पु.)

interferometric

व्यतिकरणमितीय

intergalactic

आंतरदीर्घिका-

intergalactic space

आंतरदीर्घिका अवकाश

intergranular

आंतरकणीय

intergrowth

अंतरवृद्धि (स्त्री.)

interionic

(situated or acting between ions) आंतरआयनी (as in interionic distance आंतरआयनी अंतर)

interionic attraction theory

आंतरआयनी आकर्षण सिद्धांत

interior

आतील, अंतस्थ, अंतः-

interior angle

अंतःकोन (पु.)

interior opposite angle

आंतराभिमुख कोन

interlace

(to unite by or as if by lacing together) अंतर्ग्रथित करणे

interlaced

अंतर्ग्रथित

interlaced scanning

अंतर्ग्रथित क्रमवीक्षण

interlacing

अंतर्ग्रथन (न.)

interlock

(to connect in such a way that the motion of any part is constrained by another part; to lock together) अंतःपाशित करणे, अंतःपाशित होणे

interlocked

अंतःपाशित

interlocking

अंतःपाशन (न.)

intermediary

मध्यस्थी (पु.), मध्यस्थ (पदार्थ, वस्तु, द्रव्य वगैरे)

intermediate

१ मध्य, मध्यम २ (between extremes or limits; coming or done in between) आंतरवर्ती

intermediate coupling

मध्ययुग्मन (न.)

intermediate frequency amplifier

Radio मध्य वारंवारता प्रवर्धी

intermediate state

आंतरवर्ती अवस्था

intermetallic

आंतरधातु-

intermingle

intermix

intermittence

असंतता (स्त्री.)

intermittent

असंतत, सविराम

intermittent circuit

असंतत परिपथ

intermix

अंतर्मिश्रण करणे, मिसळणे

intermixed

अंतर्मिश्रित, मिसळलेला

intermodulation

आंतर आपरिवर्तन (न.)

intermodulation distortion

Elec.Comm. आंतर आपरिवर्तनी विरुपण

intermolecular

(existing or acting between molecules) आंतररेणु- (as in intermolecular forces आंतररेणु बले)

internal

आंतरिक, अंतर्गत, अंतः-

internal combustion

आंतरिक दहन, अंतर्दहन (न.)

internal combustion engine

अंतर्दहनी इंजिन

internal conical refraction

आंतरिक शंकु अपवर्तन

internal energy

(the total amount of kinetic and potential energy possessed by the moleules of a body and their ultimate parts owing to their relative positions and their motions inside the body) आंतरिक ऊर्जा

internal friction

आंतरिक घर्षण

internal reflection

आंतरिक परावर्तन

internal resistance

आंतरिक रोध

internal rotation

आंतरिक घूर्णन

internally

आतून, अंतः-

internally compensated

अंतःप्रतिपूरित

international

आंतरराष्ट्रीय ताप मापनश्रेणी (आंतरराष्ट्रीय तापमान मापनश्रेणी)

internuclear

(situated or extending between nuclei) आंतरकेंद्रकी, आंतरकेंद्रक-, आंतरन्यूक्लीय

interpenetrate

(to penetrate with in; to penetrate mutually) अन्योन्यवेध करणे, अन्योन्यविद्ध होणे

interpenetrated

अन्योन्यविद्ध

interpenetrating

अन्योन्यवेधी, अन्योन्यवेधन-

interplanetary

(existing, carried on, or operating between planets) आंतरग्रहीय

interpolate

अंतर्वेशन करणे, अंतर्वेशन होणे

interpolation

अंतर्वेशन (न.)

interpole

(as a supplementary pole placed between the regular poles of a direct current dynamo or motor) आंतरधुव (पु.)

interpret

अर्थ लावणे, निर्वचन करणे

interpretability

अर्थनिर्वचनीयता (स्त्री.)

interpretable

अर्थनिर्वचनीय

interpretation

अर्थनिर्वचन (न.)

interpretative

१ (designed or fitted to interpret) अर्थनिर्वचनी, अर्थशोधी २ (according to interpretation) अर्थनिर्वचनात्मक

interrupt

व्यत्यय आणणे, खंड पाडणे, खंड पडणे

interrupted

खंडित

interrupter

(as a device for periodically and automatically interrupting as an electric current) अंतरायित्र (न.) (अंतराय whatstands in the way, an impediment)

interruption

व्यत्यय (पु.), खंड (पु.)

interruptor

interrupter

intersect

छेदणे

intersecting

परस्परछेदी

intersection

१ छेद (पु.) २ छेदन (न.)

interspace

(as intervening space; as, interval) अंतराल (न.), मधली जागा (स्त्री.)

intersperse

(to scatter or set here and there among things) अंतःकीर्ण करणे

interspersed

अंतःकीर्ण

interstellar

आंतरतारकीय

interstice

१ (a space that intrvenes between one thing and another) अंतराल (न.) २ (as crack, crevice) पोकळी (स्त्री.)

intersticial

ऋ

intersticial impurity

अंतरालीय अशुद्धता

interstitial

१ अंतरालीय २ Geol. आंतरछिद्री

interval

१ अंतराल (न.) २ Math. अंतराल (न.) ३ Music स्वरांतराल (न.) ४ (as of time) कालांतर (न.)

interval octave

Music द्विगुण (पु.)

intervene

मध्ये पडणे

intervening

मधला

interweave

interlace

intra atomic effect

Nucl.phys. अंतर्अणु परिणाम

intra-

अंतः-, अंतर-

intra-atomic

अंतर्अणु-

intragalatic

अंतर्दीघिका-

intramolecular

अंतर्रेणु-

intranuclear

अंतःकेंद्रकी, अंतःकेंद्रक-, अंतर्न्युक्लीय

intranuclear forces

अंतर्न्युक्लीय बले (न.अ.व.)

intricacy

गुंतागुंत (स्त्री.)

intricate

गुंतागुंतीचा

intrinsic

(as essential or inherent and not merely apparent, relative or accidential -opposed to extrinsic) निज, अंगभूत

intrinsic brightness

अंगभूत द्युति

intrinsic efficiency

निज कार्यक्षमता, अंगभूत कार्यक्षमता

intrinsic energy

(the store of energy possessed by a material system) निज ऊर्जा, अंगभूत ऊर्जा

intrinsic frequency

निज वारंवारता

intrinsic magnetic dipole

निज चुंबकीय द्विधुव

intrinsic mobility

निज चलिष्णुता, अंगभूत चलिष्णुता

intrinsic potential difference

निज विभवांतर

intrinsic property

निज गुणधर्म, अंगभूत गुणधर्म

intrinsic reactance

अंगभूत प्ररोध

intrinsic resistance

निज रोध, अंगभूत रोध

intrinsic semiconductor

Electronics निज अर्धवाहक

intrinsic viscosity

निज विष्यंदिता, अंगभूत विष्यंदिता

intrinsically

अंगभूत रीत्या, स्वतः (as in intrinsically safe स्वतः सुरक्षित)

invariability

Math. अचलता (स्त्री.)

invariable

Math. अचल

invariance

(invariability under prescribed or implied conditions) निश्चरता (स्त्री.)

invariant

Math. निश्चर (पु.)

invent

शोध लावणे

invention

नवशोध (पु.)

inverse

१ (something of a contrary nature or quality; as opposite,reverse) प्रतिलोम २ व्यस्त

inverse feedback

negative feedback

inverse function

Math. प्रतिलोम फल

inverse peak voltage

प्रतियोगी शिरोव्होल्टता

inverse proportion

व्यस्त प्रमाण

inverse square law

प्रतिलोम वर्ग नियम

inversely proportional

व्यस्त प्रमाणात

inversely vary

vary inversely

inversion

१ प्रतिलोमन (न.) २ व्यस्तन (न.)

inversion spectrum

प्रतिलोमन वर्णपंक्ति, प्रतिलोमन स्पेक्ट्रम

inversion temperature

प्रतिलोमन तापमान

invert

पर्यस्त करणे, उलटा करणे

inverted

पर्यस्त, उलटा

inverted amplifier

Elec.Eng. पर्यस्त प्रवर्धी

inverted image

उलटी प्रतिमा

inverter

प्रतिलोमी (पु.)

investigate

अन्वेषण करणे

investigation

अन्वेषण (न.)

invisible

अदृश्य

involution

Math. १ (as opposed to evolution) घातकरण (न.) २ घातक्रिया (स्त्री.)

inward

आतील, आतल्या बाजूचा

ion

Chem.(an atom or group of atoms when combined in a radical or molecule that carries a positive or negative electric charge as a result of having lost or gained one or more electrons) आयन (पु.)

ion cluster

आयन गुच्छ

ion exchange

आयन विनिमय

ion pair

आयन युग्म

ionic

Chem. आयनी

ionic bond

Chem. आयनी बंध

ionic charge

आयनी प्रभार

ionic compound

आयनी संयुग

ionic concentration

आयनी संहति

ionic crystal

आयनी स्फटिक

ionisation

Chem.(the process of ionising or the state of being ionised) आयनन (न.)

ionisation chamber

आयनन कक्ष

ionisation current

Thermionics आयनन धारा

ionisation energy

आयनन ऊर्जा

ionisation gauge

Thermionics आयनिक प्रमापी

ionisation potential

आयनन विभव

ionise

आयनित करणे, आयनित होणे

ionised

आयनित

ionising

आयनकारी

ionising radiation

आयनकारी प्रारण

ionosphere

Radio etc.(the region above the earth's surface in which ionisation takes place) आयनावरण (न.)

ionospheric

आयनावरणीय, आयनावरण-

ionospheric wave

आयनावरण तरंग

iota

(symbol or I) आयोटा (पु.) (सं. किंवा I)

iridescence

(as the production of fine colours on a surface) वर्णदीप्ति (स्त्री.)

iridescent

वर्णदीप्त

iris

१ Anat. (as of an eye) परितारिका (स्त्री.) २ (as iris diaphragm) अनुयोज्य पटल (न.)

iris diaphragm

(an adjustable diaphragm of thin opaque plates that can be turned by a ring so as to change the diameter of central opening usu. to regulate the aperture of a lens) अनुयोज्य पटल (अनुयोज्य मध्यपटल )

iron

१ लोखंड (न.), लोह (न.) २ इस्तरी (स्त्री.) (as an electric iron विजेची इस्तरी)

iron core

लोह क्रोड

iron ore

Geol. लोहधातुक (पु., न.)

iron wool

लोहकुंतल (न.)

irradiate

(to throw rays of light upon; to affect or treat by radiant heat or other radiant energy) किरणित करणे

irradiated

किरणित

irradiation

किरणन (न.)

irrational

१ (not rational) तर्कशून्य २ Math.(of a number) अपरिमेय

irregular

१ अनियमित २ (as contrary to rule) नियमबाह्य ३ (of a surface - uneven, disorderly) उंचसखल

irregular reflection

अनियमित परावर्तन

irregularity

१ अनियमितता (स्त्री.) २ नियमबाह्यता (स्त्री.) ३ उंचसखलपणा (पु.)

irregularly

अनियमितपणे, अनियमित

irresolvable

Math. १ अवयव पाडता न येण्याजोगा २ गुणनखंड पाडता न येण्याजोगा ३ अवियोजनीय

irreversible

१ अव्युत्क्रमी २ अप्रतिक्रमी

irreversible process

अव्युत्क्रमी प्रक्रिया

irritation

क्षोभ (पु.)

irrotational fluid

अघूर्णी

irrotational motion

अघूर्णी गति

irrotational vector

अघूर्णी सदिश

irrotational wave

अघूर्णी तरंग

is equal to

- च्या बरोबर

iso-

(in comb.) (equal, homogeneous; uniform) सम-

isobar

१ (as one of two or more atoms having practically the same atomic weights but different atomic numbers and hence different chemical properties) समभारिक (पु.) २ Meteor.(an imaginary line or a line on a map or chart connecting or marking places on the surface of the earth where height of the barometer reduced to sea level is the same) समभार रेषा (स्त्री.)

isobaric

१ समभारिक २ समभार-

isobaric spin

Nucleonics समभारिक आभ्रास

isobaric surface

समभार पृष्ठ

isochore

Chem.(a curve relating to quantities measured under conditions in which the volume remains constant) समआयतन रेषा (स्त्री.)

isochoric

समआयतनी

isochromatic

समवर्णीय

isochromatism

समवर्णता (स्त्री.)

isochronism

समसंकालत्व (न.)

isochronous

(equal in duration, interval or metrical length) समसंकालिक

isocline

समनति (स्त्री.)

isoclinic

समनतिक

isoelectric

(having or representing zero difference of electric potential) समविभव-

isoelectronic

समैलेक्ट्रॉनी

isoentropic

समएंट्रॉपीय

isogon

isogonic line

isogonal

समकोनी, समकोन-

isogonic

समदिक्पाती

isogonic line

Magn.(an imaginary line drawn through points of equal magnetic declination of any time) समदिक्पाती रेषा (स्त्री.)

isohyet

Meteor.(as an isohyetal line on a map or chart) समवृष्टि रेषा (स्त्री.)

isohyetal

(relating to or indicating equal rainfall) समवृष्टि-

isohyetal line

(a line drawn on a map through places having equal amounts of rainfall) समवृष्टि रेषा

isolate

(as to separate, to set apart from others) विविक्त करणे

isolated

विविक्त

isolating

विविक्तीकारी, विविक्त करणारा

isolation

१ (condition of being isolated) विविक्ति (स्त्री.) २ (the action of isolating) विविक्तीकरण (न.)

isomagnetic

समचुंबकीय

isomer

१ Chem.(a compound, radical or ion isomeric with one or more others) समघटक (पु.) २ Nucleonics (a nuclide isomeric with one or more others) समघटक (पु.)

isomeric

(of relating to or exhibiting isomerism) समघटकी

isomerisation

समघटकांतरण (न.)

isomerise

(to cause to change into an isomeric form; to become changed into an isomeric form) समघटकांतर करणे, समघटकांतर होणे

isomerism

१ Chem.(as the existence of more than one substance having a given molecular composition and molecular weight) समघटकता (स्त्री.) २ Nucleonics (the phenomenon exhibited by two or more nuclides of having the same mass numbers and the same atomic numbers but differing in energy state and the rate of radioactive decay) समघटकता (स्त्री.)

isometric

१ सममापी २ Math. समदूरीक

isomorphic

समाकृतिक

isomorphism

समाकृतिकता (स्त्री.)

isosceles

समद्विभुज

isosmotic

समपरासरणी

isospin

isobaric spin

isostatic

समस्थितिक

isostructural

समसंरचनी

isotherm

(a line on a map or chart of the earth's surface connecting points having the same temperature at a given time orthe same mean temperature for a given period) समतापरेषा (स्त्री.)

isothermal

(of relating to or marked by equality of temperature) समतापी, समताप-

isothermal line

isotherm

isothermal process

समतापी प्रक्रिया

isothermal region

Meteor. समताप प्रदेश

isotone

१ Nucleonics (one or two or more nuclides having the same number of neutrons) समन्यूट्रॉन (पु.) २ Music समस्वर (पु.)

isotonic

१ (having the same or equal osmotic pressure; as isosmotic) समपरासरी) २ समन्यूट्रॉनिक

isotope

(one or two or more nuclides having the same atomic number, hence constituting the same element but differing in mass number) समस्थानिक (पु.), समप्रोटॉन (पु.)

isotope shift

Nucleonics समस्थानिकीय विस्थापन, समप्रोटॉन विस्थापन

isotope structure

समस्थानिक संरचना, समप्रोटॉन संरचना

isotopic

(of relating to, or having the relationship of an isotope) समस्थानिकीय, समप्रोटॉनिक

isotopic abudance

Nucleonics समस्थानिकीय बहुलता

isotopic atomic weight

समस्थानिकीय अणुभारांक, समप्रोटॉनिक अणुभारांक

isotopic exchange

समस्थानिकीय विनिमय, समप्रोटॉनिक विनिमय

isotopic number

(the number of neutrons minus the number of protons in an atomic nucleus) समस्थानिकीय संख्या (न्यूट्रॉन आधिक्य)

isotopic spin

isobaric spin

isotopy

(the quality or the state of being isotopic) समस्थानिकता (स्त्री.), समप्रोटॉनिकता (स्त्री.)

isotron

Electronics (as a device for separating isotopes) आयसोट्रॉन (पु.)

isotropic

(exhibiting properties, as velocity of light transmission, conductivity of heat etc. with the same values when measured along axes in all directions) समदैशिक, समदिक्-

isotropic medium

समदैशिक माध्यम

isotropic radiator

समदैशिक प्रारी

isotropism

समदैशिकता (स्त्री.)

isovolume

isochore

isovolumic

समआयतनी

issue

(as to come out or flow out) बाहेर येणे, निर्गमित होणे

iterate

१ (as to reiterate) पुनरावृत्त करणे २ पुनरुक्त करणे

iterated

१ पुनरावृत्त २ पुनरुक्त

iteration

(reiteration, repetition) पुनरावृत्ति (स्त्री.)

iteration method

पुनरावृत्ति पद्धति

iterative

पुनरावृत्ति-

iterative impedance

Elec.Comm. पुनरावृत्ति संरोध

J

१ Heat (symbol for Joule's equivalent) जूल सममूल्य (सं. j) २ (as abbr. of joule - a unit of energy or work in the mks system of units) जूल (सं. J)

jack

Eng. etc. (as a portable lifting machine) जॅक (पु.)

jacket

(as outer casing or cover; the wrapper or dust cover) वेष्टक (न.)

jacketed

वेष्टित, वेष्टक ठेवलेला, वेष्टक लावलेला

jackscrew

(a screw operated jack for lifting or exerting pressure) जॅक स्क्रू (पु.)

jade

(a general term loosely used to include various mineral substance of tough texture and of a green colour) जेड (पु.), मर्गझ (पु.)

japan wax

जपानी मेण

jar

१ पात्र (न.) (as in bell jar घंटापात्र) २ जार (पु.) (as in Leyden jar लायडेन जार ३ बरणी (स्त्री.)

jelly

जेली (स्त्री.)

jeopardise

धोक्यात घालणे, धोक्यात पाडणे, धोक्यात टाकणे

jeopardy

धोका (पु.)

jerk

हिसका (पु.), झटका (पु.) जर्क (पु.) (as in jerk pumpजर्क पंप)

jet

(as a forceful rush of liquid, gas or vapour through a narrow or restricted opening) जेट (पु.), फवारा (पु.)

jet and rocket propulsion

जेट रॉकेट प्रणोदन

jet engine

जेट इंजिन, जेट अभियंत्र

jet stream

जेट स्त्रोत

jib

Eng. जिब (स्त्री.), जिव्हा यारी

jitter

Elec.Comm. (small rapid irregularities in a waveform arising from fluctuations in supply voltages, components etc.) कंप (पु.)

Johnson noise

Elec.Comm.(after John B Johnson, Am. physicist) जॉनसन कुरव, तापीय कुरव

join

सांधणे, जोडणे

joint

१ सांधा (पु.), संधि (स्त्री.) २ जोडणी (स्त्री.) (as in joint of sets सटांची जोडणी)

jointed

संधित, जोडलेला

jointing

१ संधि (स्त्री.) २ संधीयन (न.)

jointly

संयुक्तपणे

joule

(abbr. J) (after James P Joule, Eng. physicist - as the absolute mks unit of work or energy) जूल (न.)

Joule Clausius velocity

जूल क्लॉउसिअस वेग

Joule cycle

जूल चक्र

Joule's equivalent

Heat (also called mechanical equivalent of heat - symbol J) जूल सममूल्य (सं. J)

Joule's law

Chem., Elec.Eng. जूलचा नियम

Joule-Thomson effect

(after J P Joule and Sir William Thomson, Brit. physicist जूल- थॉमसन परिणाम)

journal

Eng. जर्नल (पु.), धारवा आख (पु.) (that part of a rotating shaft, axle अक्ष आख or spindle etc. that turns in a bearing धारवा)

judgment sample

ऐच्छिक प्रतिदर्श

juice

रस (पु.)

jump

प्लुति (स्त्री.) (प्लु - प्लुति - jumping, jump or leap)उडी (स्त्री.)

junction

संधिस्थान (न.), संगम (पु.)

junction box

Elec.Eng. संधिपेटिका (स्त्री.)

junction diode

संधिस्थान डायोड

junction rectifier

संधिस्थान दिष्टकारी

justifiable

उचित

justification

औचित्य (न.)

justify

१ (to prove or show to be just, desirable or useful) औचित्य दाखवणे

juxtapose

सन्निध ठेवणे

juxtaposition

१ (the act or an instance of placing two or more objects in a close spatial or ideal relationship) सन्निधीकरण (न.) २ (the condition of being so placed) सानिध्य (न.)

K capture

K electron capture

K electron

Nucleonics K इलेक्ट्रॉन (पु.)

K electron capture

Nucleonics (capture of a K-electron by the nucleusof its own atom) K इलेक्ट्रॉन प्रग्रहण

K or k

(symbol for kappa) काप्पा (सं. K किंवा k)

kaleidoscope

शोभादर्शक (पु.), कॅलेडोस्कोप (पु.)

kaleidoscopic

चित्ररुप

kappa

(symbol K or k) काप्पा (पु.) (सं. K किंवा k)

katharometer

Chem. (an apparatus for determining the composition of a gas mixture by measuring thermal conductivity) कॅथॅरोमीटर (पु.)

kathode

cathode

kathodic

cathodic

kation

cation

katoptric system

कॅटोप्ट्रिक पद्धति

keeper

रक्षक (न.) (as in magnetic keeper चुंबक रक्षक)

Kennelly Heaviside layer

(after Arthur W Kennelly, Am. elec. engineer and Oliver Heaviside, Eng. physicist) केनेली हेवीसाइड स्तर

key

१ कळ (स्त्री.), चावी (स्त्री.) (as in discharge key विमोच कळ, विमोच चावी) २ की (स्त्री.), चावी (स्त्री.) (as in double contact key द्विस्पर्श की, द्विस्पर्श चावी)

keyboard

कळफलक (पु.)

keying

कळभरण (न.)

kick

१ Elec. Magn. (as a throw of galvanometer) क्षेप (पु.) २ (the recoil as of a gun etc.) प्रतिक्षेप (पु.), झटका (पु.)

kiln

भट्टी (स्त्री.)

kilo

(short for kilogram) किलो (पु.)

kilo-

किलो- (एक हजार)

kilogram

किलोग्रॅम (पु.)

kilogram calorie

Heat किलोग्रॅम कॅलरी (स्त्री.)

kilogram equivalent

Elec. Magn. किलोग्रॅम सममूल्य

kilogramme

kilogram

kilojoule

Elec. Magn. किलोजूल (न.)

kilolitre

किलोलिटर (पु.)

kilometre

किलोमीटर (पु.)

kilowatt

(abbr. kw) Elec.Eng. किलोवॉट (पु.)

kilowatt hour

Elec.Eng. किलोवॉट तास (पु.)

kind

१ प्रकार (पु.) २ जाति (स्त्री.)

kinematic

शुद्धगतिक, शुद्धगतिकीय

kinematic viscosity

शुद्धगतिकीय विष्यंदिता (शुद्धगतिकीय विष्यंदिता गुणांक)

kinematically

शुद्धगतिक दृष्ट्या

kinematics

(a branch of dynamics that deals with aspects of motion as acceleration and velocity apart from considerations of mass and force) शुद्धगतिकी (स्त्री.), शुद्ध गतिशास्त्र (न.)

kinematograph

cinematograph

kinematography

cinematography

kinescope

(a name sometimes applied to a cathode ray tube used as a picture tube) किनेस्कोप (पु.)

kinetic

१ (of or relating to motion; supplying motive force) गतिज २ (relating to kinetics) बलगतिक

kinetic energy

(energy possessed by a moving body in virtue of its motion) गतिज ऊर्जा

kinetic energy head

गतिज ऊर्जा शीर्ष

kinetic energy of rotation

घूर्णन गतिज ऊर्जा

kinetic energy of translation

स्थानांतरण गतिज ऊर्जा

kinetic equilibrium

गतिज समतोल

kinetic molecular interpretation

गतिज रेणु अर्थनिर्वचन

kinetic molecular theory

गतिज रेणु सिद्धांत

kinetic pressure

गतिज दाब

kinetic theory of gases

वायुविषयक गतिज सिद्धांत

kinetics

(a branch of dynamics that deals with the effects of forces upon the motions of material bodies) बलगतिकी (स्त्री.), बलगतिशास्त्र (न.)

klystron

Electronics, Radio क्लॉइस्ट्रॉन (पु.)

knife edge

तीक्ष्ण धार (स्त्री.)

knock on

(produced or projected as a result of the collision of an energetic particle from outside an atom with an elementary particle inside) प्रघातक्षिप्त (as in knock on electron) प्रघातक्षिप्त (as in knock on electron प्रघातक्षिप्त इलेक्ट्रॉन)

knock on atom

प्रघातक्षिप्त अणु (पु.)

knock on proton

प्रघातक्षिप्त प्रोटॉन

knocked on

knock on

knocked on atom

knock on atom

knot

गाठ (स्त्री.), ग्रंथि (स्त्री.)

know how

१ - विशिष्ट ज्ञान (न.)(as in technical know how तंत्रविशिष्ट ज्ञान) २ पद्धतिज्ञान (न.)

knowledge

१ ज्ञान (न.) २ माहिती (स्त्री.)

known

व्यक्त, ज्ञात

known quantity

व्यक्त राशि, ज्ञात राशि

konel metal

(as an alloy of nickel, cobalt, iron and titanium) कोनेल धातु

kw

(abbr. of kilowatt) किलोवॉट (केडब्ल्यू KW)

L electron

Nucleonics L इलेक्ट्रॉन (पु.)

L electron capture

Nucleonics L इलेक्ट्रॉन प्रग्रहण

label

१ (as a labelled atom in a molecule) विलक्षित (अणु वगैरे) २ खूणचिठ्ठी (स्त्री.), लेबल (न.)

labeled

labelled

labeling

labelling

labelled

१ (as compounds, molecules, atoms etc.) विलक्षित २ खूणचिठ्ठी लावलेला, लेबल लावलेला

labelled atom

विलक्षित अणु

labelled compound

विलक्षित संयुग

labelled molecule

विलक्षित रेणु

labelling

१ विलक्षीकरण (न.) २ खूणचिठ्ठी लावणे (न.), लेबल लावणे (न.)

labile

१ (readily or continually undergoing chemical or physical or biological change) २ (as readily undergoing cleavage or molecular rearrangement or other chemical modification) परिवर्ती

laboratory

प्रयोगशाळा (स्त्री.)

laboratory coordinate

प्रयोगशाळा सहनिर्देशक

laboratory frame

प्रयोगशाळा चौकट

laboratory system

प्रयोगशाळा पद्धति

laboratory test

प्रयोगशाळा परीक्षण

labyrinth

Acous. भ्रमिका (स्त्री.)

lack

अभाव (पु.), उणीव (स्त्री.)

lacquer

लाखरोगण (न.)

lactometer

(a hydrometer for determining the specific gravity of milk) दुग्धतामापी (पु.)

lacuna

(pl. laucnae or lacunas) १ (as a defect or flaw) उणीव (स्त्री.) २ (a blank space, gap or hole) रिक्त (न.)

laev-

laevo- levo-

laevorotation

levorotation

laevorotatory

levorotatory

lag

Elec. Comm. etc. (as of a phase, etc.) पश्चता (स्त्री.)

lag and lead

पश्चता आणि अग्रता

lag in phase

प्रावस्था पश्चता

lag in space

अवकाश पश्चता

lag in time

काल पश्चता

lagging

पश्चगामी

lagging current

Elec.Eng. पश्चगामी धारा

laid down

निर्धारित, घालून दिलेला

lake

सरोवर (न.)

lambda

(symbol or ) लॅम्डा (पु.) (सं. किंवा )

lambda hyperon

Nucleonics लॅम्डा हायपरॉन ( हायपरॉन )

lambda point

१ Heat (as a temperature point) लॅम्डा तापांक ( तापांक) २ लॅम्डा बिंदु

lambda transition

लॅम्डा संक्रमण ( संक्रमण)

lamella

(pl. lamellae or lamellas) पदरिका (स्त्री.)

lamellar

पदरित

lamellar structure

पदरित संरचना

lamina

१ (as, a layer) स्तर (पु.), स्तरक (पु.) २ Geol. (as a minor layer of stratified rock) स्तरिका (स्त्री.)

laminar

स्तरीय

laminar flow

१ स्तरीय प्रवाह २ सुवाही प्रवाह

laminated

(as composed of layers) स्तरिकित, स्तरित

lamination

१ स्तरिकीकरण (न.) २ स्तरिकीभवन (न.)

lamp

दीप (पु.), दिवा (पु.)

lamp and scale

दीप आणि मापनश्रेणी

lamp and telescope

दीप आणि दूरदर्शी

lampblack

काजळी (स्त्री.)

land

भू (स्त्री.), भूमि (स्त्री.), जमीन (स्त्री.)

landed

(जमिनीवर) उतरवलेला, (जमिनीवर) उतरलेला

landscape

१ निसर्गचित्र (न.), भूदृश्य (न.) २ दृश्यभूमि (स्त्री.)

lantern

दीप (पु.), कंदील (पु.)

lantern slide

दीपचित्र (न.)

lapis lazulli

Min. (a semiprecious stone usu. of a rich azure blue colour) लॅपिस लाझुली (पु.)

Laplace equation

Math.(after Pierre Simon de Laplace, Fr. astronomer and mathematician) लाप्लास समीकरण

lapse

१ व्यपगत होणे २ वाया जाणे

lapse rate

फरकाचे प्रमाण (न.)

large

१ मोठा २ बृहत

large calorie

kilogram calorie

large scale

बृहतपरिमाण-, मोठ्या प्रमाणावरील

largely

बऱ्याच अंशी

largeness

१ मोठेपणा (पु.) २ बृहतता (स्त्री.)

Larmor precession

(after Sir Joseph Larmor, Brit. mathematician)(as the precession of a particle having magnetic moment) लारमॉर पुरस्सरण

larynx

Anat. कंठ (पु.)

laser

(light amplification by stimulated emission of radiation) लेसर (पु.)

last

१ अंतिम २ मागील, गत

lasting

टिकाऊ

latent

(existing in hidden, dormant, or repressed form but usu. capable of being evoked, not manifest) अप्रकट, सुप्त

latent heat

अप्रकट ऊष्मा

latent image

अप्रकट प्रतिमा

latent magnetisation

Elec.Eng. अप्रकट चुंबकन

lateral

(of or relating to the side) पार्श्विक, पार्श्व-, बाजूचा

lateral displacement

पार्श्विक विस्थापन

lateral face

पार्श्व समपृष्ठ

lateral magnificaiton

पार्श्विक विशालन

lateral spherical aberration

पार्श्व गोलीय विपथन

laterally

पार्श्विकतः, पार्श्व बाजूकडून

lathe

Eng. लेथ (न.)

lather

(a foam or froth consisting of extremely small bubbles) फेनक(पु.)

latitude

१ Geog. अक्षांश (पु.) २ Astron. जोतिष अक्षांश (पु.) ३ (as scope, allowance) अवसर (पु.)

lattice

१ (as a regular geometrical arrangement of points or objects over an area or in space; as a geometrical arrangement of fissionable material in a nuclear reactor etc.) जालक (न.) २ Math. जालक (न.) ३ (commonly) जाळी (स्त्री.)

lattice constant

जालक स्थिरांक

lattice defect

जालक दोष

lattice energy

जालक ऊर्जा

lattice force

जालक बल

latticework

जाळीकाम (न.)

latus rectum

Math. नाभिलंब (पु.)

laughing gas

हसवणारा वायु (पु.)

launch

१ (as to start, initiate) आरंभ करणे, उपक्रम करणे २ (as to send a missile, rocket etc. into outer space) (अवकाशात, अंतराळात) सोडणे

law

(as a statement or formula expressing the constant order of certian phenomenon, the rule or generalisation describing specified natural phenomena within the limits of experimental observation) नियम (पु.)

law of conservation of energy

Mech. ऊर्जा अक्षय्यता नियम, ऊर्जेच्या अक्षय्यतेचा नियम

law of conservation of mass

वस्तुमान अक्षय्यता नियम, वस्तुमानाच्या अक्षय्यतेचा नियम

law of conservation of momentum

Mech. संवेग अक्षय्यता नियम, संवेगाच्या अक्षय्यतेचा नियम

law of conservation of parity

पॅरिटी अक्षय्यता नियम, पॅरिटीच्या अक्षय्यतेचा नियम

law of degradation of energy

ऊर्जा अवक्रमण नियम, ऊर्जेच्या अवक्रमणाचा नियम

law of distribution

वितरण नियम

law of distribution of molecular velocities

(the law that at any given temperature different molecules of a gas have different velocities) रेणु वेग वितरण नियम, रेणु वेगांचा वितरण नियम

law of flotation

तरणाचा नियम

law of least squares

Math. (the law that the best value to take from a set of obserations is that which makes the sum of the squares of the deviations from this value a minimum) लघुतम वर्ग नियम

law of motion

गति नियम, गतिविषयक नियम

law of octaves

(as Newland's name for his hypothesis of the periodic system) अष्टक नियम

law of reflection

परावर्तन नियम

law of the transmissibility of pressure

दाब पारेषण नियम

law of transmission of pressure

दाब पारेषण नियम, दाबाच्या पारेषणासंबंधी नियम

law of triads

त्रिकांचा नियम

law of universal gravitation

वैश्विक गुरुत्वाकर्षण नियम

lay

ठेवणे, मांडणे

layer

स्तर (पु.), थर (पु.)

layer lattice

स्तर जालक

layout

रेखांकन (न.)

lead

१ अग्रता (स्त्री.) (as in lag and lead पश्चता आणि अग्रता) २ Chem. Met. शिसे (न.)

leading

अग्रग, अग्रगामी

leading current

Elec.Eng. अग्रग धारा, अग्रगामी धारा

leaf

१ पत्र (न.) (as in gold leaf electroscope सुवर्णपत्र विद्युतदर्शी) २ पान (न.), पर्ण (न.)

leak

गळणे

leak detector

गलन संसूचक

leakage

गळती (स्त्री.), गलन (न.)

leakage current

Elec.Eng. गलन धारा

leakage reactance

Elec.Eng. गलन प्ररोध

leaking

leaky

leakproof

गळतीरोधक

leaky

गळणारा, गळका, गळता

lean

(of clay, ore, alloy etc.) निकृष्ट

lean clay

निकृष्ट माती, निकृष्ट मृत्तिका

leap year

Astron. अधिदिन वर्ष (न.), लीप वर्ष (न.)

least

लघुतम, अल्पतम, कमीत कमी

least action

लघुतम क्रिया

least circle of aberration

विपथनाचे लघुतम वृत्त

least count

लघुतम माप

least distance

लघुतम अंतर

least distance of distinct vision

Optics सुस्पष्ट दृष्टीचे लघुतम अंतर

least energy principle

लघुतम ऊर्जा तत्त्व

least squares

Math., Stat. (as a statistical method of fitting a line or plane to a set of observational points) लघुतम वर्ग

least squares fitting

लघुतम वर्ग जुळणी

least time path

लघुतम काल पथ

least time principle

लघुतम काल तत्त्व

least work

अल्पतम कार्य

leather

चर्म (न.), चामडे (न.)

leather goods

चामड्याच्या वस्तू (स्त्री.अ.व.)

leatherwork

चर्मकाम (न.)

leave

१ सोडणे, सोडून देणे २ सोडून जाणे

Lecher wires

(after Ernst Lecher, Austrian physicist - as a special type of transmission line) लेशर तारा (स्त्री.अ.व.)

Leclanche cell

(after Georges Leclanche, Fr. chemist) Elec. लेक्लान्शे घट

left

डावा, वाम

left hand rule

Elec.Eng. डाव्या हाताचा नियम, वामहस्त नियम

left handed

वामहस्त-, डावखुरा

left handedness

वामहस्तता (स्त्री.), डावखुरेपणा (पु.)

leftward

डावीकडचा

lemma

(a preliminary or auxiliary proposition or theorem demonstrated or accepted for immedaite use in a demonstration of some other proposition) सहायक प्रमेय (न.)

lemon yellow

लिंबू पिवळा

lemon yelow

लिंबू पिवळा रंग (पु.)

length

१ लांबी (स्त्री.) २ (as distance) अंतर (न.) (as in focal length नाभीय अंतर)

lengthen

लांब करणे, लांबी वाढवणे

lengthwise

लांबीच्या बाजूने

lengthy

लांब

lens

Light, Optics भिंग (न.)

lens equation

भिंग समीकरण

lens formula

Light (the equation giving the relation between the image and object distances v and u, and the focal length f of a lens) भिंग सूत्र

lens gauge

भिंग प्रमापी

lens holder

Optics भिंग धारक

lens mount

भिंग धारक

lens system

(system of lenses) भिंग संहति

lepton

Nucleonics (any particle of mass comparable with or less than that of electron) लेप्टॉन (पु.)

less

अल्प,कमी, थोडा

lessen

कमी करणे, कमी होणे

lethal

प्राणहारक

lethal chamber

प्राणहारक कोष्ठ

lethargy

मंदपणा (पु.)(as in neutron lethargy न्यूट्रॉनचा मंदपणा)

letter

अक्षर (न.)

lev-

levo-

level

(as a line or surface parallel to horizon, a horizontal position) पातळी (स्त्री.)

level bottle

पाणसळ (स्त्री.)

levelling

समतलन (न.)

lever

Mech. तरफ (स्त्री.)

leverage

(mechanical advantage gained by use of lever) तरफेचा लाभ (पु.) (तरफेमुळे झालेला यांत्रिक लाभ)

levo-

(in comb.) १ (left, on the left side; to the left) वाम- २ (as levorotatory) वामघूर्णनी

levorotary

levorotatory

levorotation

(opposed to dextrorotation) वामघूर्णन (न.)

levorotatory

(opposedto dextrorotatory) वामघूर्णनी

Leyden jar

Elec.Eng.(so called from its having been invented in Leyden, Dutch city- as a capacitor consisting of glass jar) लायडेन जार

librate

(to oscillate) दोलन होणे

libration

१ Astron. (apparent oscillations, as of the moon or other body) आभासी दोलन (न.) २ (as librating) दोलन होणे (न.), दोलन (न.)

libration of the moon

चंद्राचे आभासी दोलन

lid

झाकण (न.), टोपण (न.)

life

१ (as of radioactive element etc.) आयुष्य (न.), आयु (न.) २ (commonly) जीवित (न.), जीवन (न.)

lifetime

आयुष्य (न.)

lift

उत्थापित करणे, वर उचलणे

lift pump

उत्थापक पंप

light

प्रकाश (पु.)

light gathering power

प्रकाश संकलन शक्ति

light house

दीपगृह (न.)

light pulse

प्रकाश स्पंद

light quantum

प्रकाश क्वांटम

light spectrum

प्रकाश वर्णपंक्ति

light wave

प्रकाश तरंग (पु.)

light year

Astron.(as a unit of length in interstellar astronomy) प्रकाशवर्ष (न.)

lighten

१ प्रकाशित करणे २ हलका करणे

lighter

ज्वालक (पु.)

lighting

illumination

lightning

Meteor. तडित (स्त्री.), (आभाळातील) वीज (स्त्री.)

lightning arrester

Elec.Eng. तडित रक्षक

lightning conductor

Elec.Eng. तडित वाहक

lightning protector

lightning arrester

like

१ (the same or nearly the same as in nature, appearance etc., similar) समान, सारखा २ (in comb.) सारखा, -सम (as in boxlike pod पेटीसारखी शेंग) ३ सजातीय (as in like poles सजातीय धुव)

likelihood

शक्यता (स्त्री.), संभाव्यता (स्त्री.)

likely

संभाव्य, संभवनीय

likeness

सारखेपणा (पु.), सादृश्य (न.), साम्य (न.)

lime

चुना (पु.)

lime water

Chem. चुन्याची निवळी (स्त्री.)

limekila

चुन्याची भट्टी (स्त्री.)

limestone

Geolऍहुनखडक (पु.)

limit

१ मर्यादित करणे २ सीमित करणे

limitation

परिसीमन (न.)

limited

१ मर्यादित २ सीमित

limiting

१ मर्यादित करणारा २ सीमाकारी

limiting amplifier

सीमाकारी प्रवर्धी

line

१ रेषा (स्त्री.), रेखा (स्त्री.) २ Elec. तारमार्ग (पु.)

line amplifier

Elec.Comm. रेखा प्रवर्धी

line attenuation

Elec. रेखा क्षीणन

line density

रेषा घनता

line diagram

रेखाकृति (स्त्री.)

line filter

Elec.Comm.(as a filter associated with a transmission line) संकेत निस्यंदक

line of action

Mech.(the line along which a force acts) बलरेषा (स्त्री.)

line of collimation

समांतरण रेषा

line of electric force

Elec.Eng. विद्युत बल रेषा

line of flow

प्रवाह रेषा

line of force

Elec. Magn. बलरेषा (स्त्री.)

line of magnetic flux

Elec.Eng. चुंबकीय अभिवाह रेषा

line of magnetic force

Elec.Eng. चुंबकन बल रेषा

line of magnetic induction

Elec. Magn. चुंबकीय प्रवर्तन रेषा, चुंबकीय प्रेरण रेषा

line of sight

दृष्टि रेषा

line spectrum

Light (a spectrum consisting of relatively sharp lines, as distinct from a band spectrum or continuous spectrum) रेषा पंक्ति (रेषा वर्णपंक्ति)

line width

रेषेची रुंदी

linear

१ (as following a straight course; being or going in a straight direction; consisting of or arranged in a line) रेषीय, रेखीय, एकरेषीय २ Math. एकघात (as in linear equation एकघात समीकरण) ३ Math.प्रथमघात (as in linear expression प्रथमघात पदावली)

linear acceleration

रेखीय त्वरण, रेषीय त्वरण

linear accelerator

Electronics रेखीय त्वरक, रेषीय त्वरक

linear amplification

Radio रेखीय प्रवर्धन

linear expansion

Heat Thermodynamics रेखीय प्रसरण

linear harmonic vibrations

रेखीय आवर्त कंपने (न.अ.व.)

linear modulation

Radio रेखीय आपरिवर्तन

linear motion

रेषीय गति, रेखीय गति

linear polarisaiton

रेखीय धुवण

linear rectification

Radio रेखीय दिष्टकरण

linear rectifier

Radio रेखीय दिष्टकारी

linear voltage amplifier

Elec.Eng. रेखीय व्होल्टता प्रवर्धी

linearity

रेषीयता (स्त्री.), एकरेषीयता (स्त्री.)

linearly

रेषीय दृष्ट्या, एकरेषीयतः

lineated

रेखित, रेखांकित

lineation

(the action of marking with lines; outlining; delineation) रेखन (न.), रेखांकन (न.)

lining

अस्तर (न.)

link

१ कडी (स्त्री.) २ दुवा (पु.)

linkage

सहलग्नता (स्त्री.)

linked

१ सहलग्न, जोडलेला २ साखळी- (as in linked switches साखळी स्विच

linking

जोडणे (न.), सहलग्न करणे (न.)

lip

(as of a beaker) चोच (स्त्री.)

liquefaction

(the process of making or becoming liquid; conversion of a solid into liquid by heat or of a gas into liquid by cold or pressure) द्रवीकरण (न.), द्रवीभवन (न.)

liquefied

द्रवीकृत, द्रवीभूत

liquefy

(to reduce to a liquid state - used both of solids and gases; to become liquid) द्रवरुप करणे, द्रवरुप होणे

liquid

द्रवरुप, द्रव-

liquid air

द्रवरुप हवा

liquid column

द्रवस्तंभ (पु.)

liquid drop nuclear model

Nucleonics द्रवबिंदु न्यूक्लीय प्रतिकृति

liquid scintillator

द्रव प्रस्फुरक

liquid state

द्रव अवस्था, द्रवरुप अवस्था

liquify

liquefy

Lissajous figure

(after Jules A Lissajous, Fr. physicist - the curve obtained by compounding two linear harmonic vibrations at right angles, there being a simple ratio between their frequencies) लिसाझू आकृति (लिसाझू वक्र)

list

सूची (स्त्री.), यादी (स्त्री.)

listed

सूचीबद्ध

liter

litre

literal

१ शब्दशः २ (of, relating to, or expessed in letters) अक्षर- (as in literal coefficient अक्षर गुणक)

litre

(as a metric unit of capacity) लिटर (पु.)

little

१ थोडा २ लहान, लघु

littoral

१ (of or relating to or on or near a shore, esp. of the sea) समुद्रतटीय २ किनारपट्टीचा

live

१ (as electrically charged) वीजयुक्त २ जळता (as in live coal जळता कोळसा)

live wire

वीजयुक्त तार

load

१ (as the weight supported by a structure) भार (पु.) २ Elec.Eng. etc. (as the power output of an engine or motor) भार (पु.) २ Elec.Eng. etc. (as the power output of an engine or motor) भार (पु.)

load circuit

भार परिपथ

loaded

भारित

loaded line

Elec. Magn. भारित तारमार्ग

loading

भारण (न.)

loading coil

Elec.Comm. भारण कुंडल

loadstone

lodestone

lobe

(as of radiation etc.) पालि (स्त्री.) (as in half power width radiation lobe अर्धशक्ति रुंदीची प्रारण पालि) (पालि means a portion bounded by)

loca

loci

local

स्थानीय, स्थानिक

local action

Chem.स्थानीय क्रिया

localisation

(act of localising or state of being localised) स्थानन (न.), स्थानसीमन (न.)

localise

(to make local; to fix in or to confine to a definite place) स्थानन करणे, स्थानसीमित करणे, स्थानन होणे, स्थानसीमित होणे

localised

स्थानीयित, स्थानसीमित

localiser

स्थानसीमक (पु.)

locally

स्थानीय रीत्या, स्थानीयतः, स्थानपरत्वे

locate

१ (to indicate or determine the place of; to define the site or limits of) स्थाननिश्चिती करणे २ स्थान ठरवणे

located

१ स्थाननिश्चित २ - स्थित, - ठिकाणी असलेला

location

१ (the act or process of locating) स्थाननिश्चयन (न.) २ स्थान (न.)

loci

(Sing. locus) Math. १ पथ (पु.अ.व.), लोकस (पु.अ.व.) २ निबिंस (पु.अ.व.) (निबद्ध बिंदु सट)

lock

पाश (पु.)

locked

पाशित

locked up

पाशित

locomotive

Eng. चलित्र (न.)

locus

Math. १ पथ (पु.), लोकस (पु.) २ निबिंस (पु.) (निबद्ध बिंदु सट)

lodestone

Min. (also called natural magnet - a form of magnetite which exhibits polarity, behaving, when freely suspened, as a magnet) लोडस्टोन (पु.), (commonly) लोहकांत (पु.) चुंबकपाषाण (पु.) (प्राकृतिक चुंबक)

log

१ Math. (as a usual abbr. of logarithm) लाग (पु.) २ (as a short for logbook) नोंदवही (स्त्री.) ३ (any of the various journals or records in whic are noted sequential data on the progress or performance of something) क्रमलेख (पु.)

log dec

logarithmic decrement

logarithm

(abbr. log) Math. लागरिथम (पु.)

logarithmic

लागीय, लागरिथमीय

logarithmic damping

लागरिथमीय अवमंदन

logarithmic decrement

(abbr. log-dec.) (as for a body executing damped vibrations) लागीय घट, लागरिथमीय घट

logarithmic integral

लागीय संकलक, लागरिथमीय संकलक

logbook

(short log) नोंदवही (स्त्री.)

logical

तर्कशुद्ध, तर्कसंगत

long

१ लांब २ (extended in time or far extending) दीर्घ ३ दूर

long distance transmission

सुदूर पारेषण

long sight

दूर दृष्टि

long sightedness

Med. दूरदृष्टिता (स्त्री.)

long wave

दीर्घ तरंग-

longitude

१ Geog. रेखांश (पु.) २ Astron. ज्योतिष रेखांश (पु.)

longitudinal

१ (of or in length; running lengthwise) अनुलंब २ (of longitude) रेखांशिक

longitudinal aberration

Optics अनुलंब विपथन

longitudinal section

अनुलंब छेद

longitudinal wave

(a wave in which the particles of the medium vibrate in the direction of the line of the advance of the wave) अनुतरंग (पु.)

loop

वेलांटी (स्त्री.), वलय (न.), लूप (न.)

loop antenna

Radio वलय ऍन्टेना, वलय आकाशग

loop circuit

लूप परिपथ

loop current

Elec.Eng. लूप धारा

loose

(slack; free from bounds; not fastened) ढिला, सैल, मोकळा

loosely

सैलपणे, मोकळे

Lorentz force

(after Hendrik A Lorentz, Du. physicist) लॉरेंझ बल

Lorentz frame

लॉरेंझ चौकट

Lorentz transformation

लॉरेंझ रुपांतरण

Loschmidt number

(after Joseph Loschmidt, Austrian physicist - the number of molecules per c.c. in a gas at a standard pressure of one atmosphere at O deg. C.) लोशमिट संख्या

lose

१ गमावणे २ मुकणे

loss

१ हानि (स्त्री.) २ Elec.Comm., Radio etc. (as a general term used to denote a decrease in signal power in transmission from one point to another - specif. the negative of ain in a transmission system - as opposed to gain) व्यय (पु.) ३ कमी होणे (न.), गमावणे (न.)

loss of weight

वजन कमी होणे

loud

मोठा, उच्च

loudness

Acous.(as the subjectwise measure of the intensity of a sound) महत्ता (स्त्री.) (as in loudness of sound ध्वनि महत्ता)

loudspeaker

ध्वनिक्षेपक (पु.)

louver

Civil Eng. धुराडे (न.), धारे (न.), लूव्हर (न.)

low

१ नीच २ निम्न

low frequency

Radio नीच वारंवारता

low frequency amplifier

नीच वारंवारता प्रवर्धी

low level

निम्न पातळी

low melting

(melting at a relatively low temperature) निम्न तापमानावर द्रवण होणारा, निम्न तापमानावर वितळमारा, नितापद्रवणीय (निम्न तापमान द्रवणीय)

low note

Music नीच स्वर

low pass filter

Elec.Comm निम्न पारक निस्यंदक

low pitch

Music नीच स्वरमान

low power objective

अल्पवर्धक वस्तुभिंग

low resistance

निम्न रोध

low resolving power

निम्न वियोजन शक्ति

low temperature

नितापमापी (निम्न तापमानी) (as in low temperature carbonisation नितापमानी कार्बनन)

low temperature thermometry

नितापमिति (स्त्री.) (निम्न तापमानी तापमिति)

low tension

Elec.Eng. Radio (having a low potential or voltage; constructed to be used at low voltage) निम्न विभव-, निम्न व्होल्टतेचा

low tide

ओहोटी (स्त्री.)

low velocity

नीच वेग

low voltage

निम्न व्होल्टतेचा, निम्न व्होल्टता-

low yield

निम्न प्राप्ति

low yield bomb

Nucleonics निम्न प्राप्ति बॉम्ब

lower

१ नीच, खालचा २ निम्न ३ (in comb.) अव-

lower face

अवसमपृष्ठ (न.)

lower harmonic

निम्न संवादी

lower octave

Music मंद सप्तक

lowering

खाली आणणे (न.), अवनमन (न.) (as in lowering of freezing point गोठणांक अवनमन)

lubricant

(a substance capable of reducing friction, heat etc., as emulsion, oil etc. applied to make processing easier) वंगण (न.)

lubricate

(to apply a lubricant to; to make smooth, slippery or oily in motion, action, appearance etc.) वंगण देणे, वंगण लावणे

lubricating oil

वंगण तेल

lubrication

वंगणन (न.), वंगवणी (स्त्री.)

lubricative

वंगणक

lubricator

वंगणक (पु.)

lukewarm

(moderately warm; neither cold nor hot) कोमट

lumen

Light (as a unit of luminous flux) लुमेन (न.) (अ.व. लुमिने)

luminance

(as the luminous intensity of a surface in a given direction per unit of projected area) दीप्तितीव्रता (स्त्री.)

luminescence

Chem., Min.(as the emission of light as a result of causes other than high temperature) दीप्ति (स्त्री.)

luminescent

दीप्तिशील

luminiferous ether

तेजोवाही ईथर

luminosity

Astron. Light (as the relative quantity of light); as the quantity of radiation emitted by a star or other celestial source) अनुदीप्ति (स्त्री.)

luminous

अनुदीप्त, अनुदीप्ति-

luminous intensity

अनुदीप्ति तीव्रता

luminous flame

अनुदीप्त ज्योत

luminous flux

अनुदीप्ति अभिवाह

luminous flux density

(as the luminous energy in a beam of light passing through a unit normal section per unit time) अनुदीप्ति अभिवाह घनता

luminous reflectance

अनुदीप्ति परावर्तनांक

luminously

अनुदीप्त रीत्या, अनुदीप्ततः

lump

१ गोळा (पु.) २ पुंज (पु.) ३ पिंड (पु.)

lumped

पिंडित

lumping

पिंडन (न.)

lunar

(of taking place on, or relating to the moon) चांद्र, चंद्र-, चंद्रासंबंधी

lunar day

Astron. चांद्र दिन

lunar eclipse

Astron. चंद्रग्रहण (न.)

lunar year

Astron. चांद्रवर्ष (न.)

lune

चंद्रकोर (स्त्री.), चंद्रक (न.)

lustre

तेज (न.)

lustrous

तेजस्वी

lux

Light (as a unit of illumination - abbr. lx) लक्स (न.) (अ.व. लक्स)

luxmeter

लक्समापी (पु.)

lx

(abbr. of lux) लक्स (lx.)

lycopodium

लाइकोपोडिअम (न.)

lyophilic

Chem.(as of a colloid readily dispersed in a suitable medium) द्रवरागी (रागी having affinity for)

lyophobic

Chem. (as of a colloid not readily dispersed) द्रवविरोधी

M

(symbol for mu) म्यू (सं. किंवा M)

mach

(short for Mach number - after Ernst Mach. Austrian physicist)माक (न.)

Mach number

(short Mach) (as a number representing the ratio of the speed of a body to the speed of sound in the surrounding atmosphere) माक अंक

machine

Mech. यंत्र (न.), मशीन (न.)

machine made

यंत्रनिर्मित

machine moulding

यंत्र साचेकाम

machine tool

यंत्रहत्यार (न.)

machine tooled

(made or finished with or as if with a machine tool) यंत्र हत्यार निर्मित

machinery

१ (as the constitutent parts of a machine or instrument) मशिनरी (स्त्री.), यंत्रणा (स्त्री.) २ (as equipment, stock or range of machines) यंत्रसामग्री (स्त्री.)

macro axis

Crystal. बृहत अक्ष (पु.)

macro-

(in comb. - large) स्थूल-, बृहत-

macromolecular

स्थूलरेणु- (as in macromolecular compounds स्थूलरेणु संयुगे)

macromolecule

(as a very large molecule) स्थूलरेणु (पु.)

macronuclear

स्थूलकेंद्रकी, स्थूलन्यूक्लीय

macronucleus

स्थूलकेंद्रक (न.), स्थूलन्यूक्लिअस (पु.)

macroscopic

(as large enough to be observed by the naked eye - as opposed to microscopic) स्थूल, दृष्टिगोचर

macroscopically

स्थूल दृष्ट्या

macrostate

स्थूल अवस्था (स्त्री.)

macrostructure

Met. स्थूलसंरचना (स्त्री.)

magic lantern

(an early form of optical projector of still pictures using a transparent slide) चित्रदीप (पु.)

magic numbers

Nucleonics (one of the series which, if possessed by an atom or its neutrons, correlates with enhanced stability; as certain numbers of neutrons or protons in the nucleus which give rise to increased nuclear stability) स्थायित्व संख्या (स्त्री.अ.व.)

magnesium

Chem. मॅग्नेशिअम (न.)

magnesium wire

मॅग्नेशिअमची तार

magnet

चुंबक (पु.)

magnetic

चुंबकीय, चुंबक-

magnetic absorption

चुंबकीय अवशोषण

magnetic amplifier

Elec.Eng. चुंबकीय प्रवर्धी

magnetic analysis

Elec. Magn. चुंबकीय विश्लेषण

magnetic axis

(as a line through the effective centres of the poles of a magnet) चुंबकीय अक्ष

magnetic bearing

(the horizontal angle between any survey line and the direction of magnetic north) चुंबकीय दिक् कोन

magnetic biasing

Elec.Eng. चुंबकीय अभिनतीकरण

magnetic circuit

Elec.Eng. चुंबकीय परिपथ

magnetic coercivity

विचुंबकता (स्त्री.)

magnetic compass

(a compass consisting of a magnetic needle which sets itself along the lines of the earth's magnetic field) दिक्सूचि (स्त्री.)

magnetic core

चुंबकीय क्रोड

magnetic declination

चुंबकीय दिक्पात

magnetic dip

(the angle formed with the horizon by a magnetic needle free to rotate in the vertical plane of the magnetic meridian etc.) चुंबकीय नति

magnetic dipole

चुंबकीय द्विधुव

magnetic displacement

चुंबकीय विस्थापन

magnetic domain

Elec.Magn. चुंबकीय अधिक्षेत्र

magnetic effect

चुंबकीय परिणाम

magnetic energy

चुंबकीय ऊर्जा

magnetic equator

चुंबकीय विषुववृत्त

magnetic field

(as the region in the neighbourhood of a permanent magnet or a current carrying conductor in which magnetic forces can be detected) चुंबकीय क्षेत्र

magnetic field strength

चुंबकीय क्षेत्र सामर्थ्य

magnetic flux

Elec.Eng. चुंबकीय अभिवाह

magnetic flux density

Elec.Eng. चुंबकीय अभिवाह घनता

magnetic focusing

Cathode Ray Tubes चुंबकीय नाभीयन

magnetic force

चुंबकन बल

magnetic hysteresis

Elec.Eng.(as the lagging of the magnetic flux in a magnetic material behind the magnetising force which is producing it) चुंबकीय पूर्वग्रहज

magnetic hysteresis loss

Elec.Eng.(as the energy expended in taking a piece of magnetic material through a complete cycle of magnetisation) चुंबकीय पूर्वग्रहज व्यय

magnetic induction

१ (as induction of magnetism in a body) चुंबकीय प्रवर्तन, चुंबकीय प्रेरण २ Elec.Eng.(as magnetic flux density) चुंबकीय अभिवाह घनता

magnetic intensity

चुंबकीय तीव्रता

magnetic iron

Min. चुंबकीय लोहधातुक

magnetic keeper

चुंबक रक्षक

magnetic lens

Electronics (as an electron lens that focuses electron beams by means of a magnetic field) चुंबक भिंग

magnetic lock

चुंबक पाश

magnetic meridian

(a line on the earth's surface approximating a great circle passing through the north and south magnetic poles) चुंबकीय याम्योत्तर, चुंबकीय रेखावृत्त

magnetic mirror

चुंबकीय दर्पण

magnetic modulation

Radio चुंबकीय आपरिवर्तन

magnetic moment

चुंबकीय आघूर्ण

magnetic needle

चुंबक सूचि

magnetic orbital quantum number

चुंबकीय कक्षीय क्वांटम अंक

magnetic permeability

चुंबकीय पार्यता (सं. )

magnetic polarisation

चुंबकीय धुवण

magnetic polarity

चुंबकीय धुवता

magnetic pole

चुंबकीय धुव

magnetic potential

चुंबकीय विभव

magnetic pumping

चुंबकीय पंपन

magnetic quantum number

चुंबकीय क्वांटम अंक

magnetic recorder

Acous. चुंबकीय अभिलेखी

magnetic recording

Acous. चुंबकीय अभिलेखन

magnetic reluctance

चुंबकीय अभिरोध

magnetic resonance

Nucl. Phys. (as the response of electrons, atoms, molecules or nuclei to certain discrete radiation frequencies as a result of space quantisation in a magnetic field) चुंबकीय संस्पंदन

magnetic resonance spectrum

चुंबकीय संस्पंदन पंक्ति

magnetic retentivity

चुंबकीय धारणक्षमता

magnetic shell

(as a thin sheetof magnetic material magnetised so that one face is a north pole and the other face is a south pole) चुंबकीय कवच

magnetic shielding

चुंबकीय परिरक्षण

magnetic spectrograph

चुंबकीय पंक्तिलेखी

magnetic spectrum

चुंबकीय पंक्ति

magnetic spin quantum number

चुंबकीय आभ्रास क्वांटम अंक

magnetic stability

चुंबकीय स्थायित्व

magnetic storm

Meteor.(as a marked temporary disturbance of the earth's magntic field held to be related to sunspots) चुंबकीय वादळ

magnetic susceptibility

चुंबकीय प्रभाव्यता

magnetic tape

चुंबक फीत

magnetic thermometer

चुंबकीय तापमापी

magnetic total angular momentum quantum number

चुंबकीय पूर्ण कोनीय संवेग क्वांटम अंक

magnetic tube of force

(as the space enclosed by all the lines of magnetic force drawn through the boundary of an area in a magnetic field) चुंबकीय बल नलिका

magnetic variation

चुंबकीय विचरण

magnetic vector

चुंबकीय सदिश

magnetically

(in a magnetic manner) चुंबकतः, चुंबकीय दृष्ट्या

magnetically coupled circuit

चुंबकतः युग्मित परिपथ

magnetics

(the science of magnetism) चुंबकशास्त्र (न.)

magnetisability

चुंबकनशीलता (स्त्री.)

magnetisable

चुंबकनशील

magnetisation

(as a degree to which a body is magnetised) चुंबकन (न.)

magnetise

(as to communicate magnetic properties to; convert into a magnet) चुंबकित करणे

magnetised

चुंबकित

magnetising

चुंबकन-

magnetising coil

Elec.Eng. चुंबकन कुंडल

magnetising current

Elec.Eng. चुंबकन धारा

magnetising force

(as a phenomenon associated with a magnetic flux density at a point) चुंबकन बल

magnetism

चुंबकत्व (न.)

magnetite

Min. (as an oxide of iron) मॅग्नेटाइट (पु., न.)

magneto-

(in comb.) चुंबकीय-

magneto-optic

(relating to the influence of a magnetic field upon light) चुंबक प्रकाशीय

magneto-optical rotation

Television etc. चुंबक प्रकाशीय घूर्णन

magneto-optics

चुंबक श्रवणक (पु.)

magnetometer

(as an instrument for measuring magnetic intensity; esp. of the earth's magnetic field) चुंबकत्वमापी (पु.)

magnetometric

चुंबकत्वमितीय

magnetometry

(a science of measuring the intensity of magnetic fields and of determining the direction of lines of force) चुंबकत्वमिति (स्त्री.)

magnetomotive force

(as the force, produced usu. by a current carrying coil, which produces a magnetic flux in a magnetic circuit) चुंबकत्वगामक बल

magneton

Nucleonics (as a unit of the quantised magnetic moment of a particle) मॅग्नेटॉन (पु.)

magnetophdrodynamics

hydromagnetics

magnetophotophoresis

चुंबकप्रकाश कणसंचलन (न.)

magnetosphere

(as a region of the upper atmosphere that surrounds the earth, extends out for thousands of kilometres, and is dominated by the earth's magnetic field so that charged particles are trapped in it) चुंबकावरण (न.)

magnetospheric

चुंबकावरणी

magnetostatic

चुंबकीय स्थितिक

magnetostatics

चुंबकीय स्थितिशास्त्र (न.)

magnetostriction

(the change in the dimensions of a ferromagnetic body caused by a change in its state of magnetisation) चुंबक विरुपण (न.)

magnetostrictive

चुंबकविरुपी

magnetron

Thermionics मॅग्नेट्रॉन (पु.)

magnetron rectifier

Thermionics मॅग्नेट्रॉन दिष्टकारी

magnifiable

विशालित करण्याजोगा, विशालित करण्यासारखा

magnification

(as act or process of magnifying) विशालन (न.)

magnified

विशालित

magnified image

विशालित प्रतिमा

magnifier

विशालक (पु.)

magnify

विशालित करणे

magnifying

विशालन-

magnifying glass

(a lens that magnifies the apparent dimensions of objects seen through it) विशालन भिंग

magnifying lens

विशालन भिंग

magnifying power

विशालन शक्ति, विशालन क्षमता

magnitude

१ (as physical magnitude, extent or bulk, the actual, characteristic, normal or relative proportion of a thing, etc. It is largely a mathematical and scientific term and refers to size or two dimensional extent or to something whose quantity, extent or degree are expressible chiefly in mathematical figures) अभिमिति (स्त्री.) (generally) परिमाण (न.) २ Astron.(as a scale by which brightness of stars is measured) प्रत (स्त्री.) ३ (as the importance, quality etc.) महत्ता (स्त्री.)

magnitude of a star

ताऱ्याची प्रत

magnitude of force

बलाची अभिमिति, बलाचे परिमाण

magnitude of vector

सदिशाची अभिमिति, सदिशाचे परिमाण

main

मुख्य

main circuit

Elec.Eng. मुख्य परिपथ

main conductor

मुख्य वाहक

main pipe

मुख्य नळ, मुख्य नलिका

mains

Elec.Eng.(as a general term used in connection with electric power distribution to denote current carrying conductors) मुख्य वाहक (पु.अ.व.)

maintain

१ (as to keep up) बाळगणे, ठेवणे २ (as to keep in repair or in good state) सुस्थितीत ठेवणे, सुस्थितीत राखणे ३ (to carry on, to conduct) चालवणे ४ (as to preserve from failure or decline) पोषित करणे (as in electrically maintained विद्युतपोषित) ५ (to assert as true, as opinion, statement etc. - with that) (ठाम) मत असणे

maintained tuning fork

Acous. पोषित स्वरित्र

maintained vibrations

पोषित कंपने (न.अ.व.)

maintaining

पोषण-

maintenance

१ परिरक्षा (स्त्री.), सुस्थितीत ठेवणे (न.) २ निर्वहण (न.) ३ पोषण (न.)

maintenance of vibrations

कंपनांचे पोषण

major

१ गुरु, मोठा २ दीर्घ ३ प्रधान, मुख्य

major chord

Music गुरु स्वरसंघात

major sixth interval

Music शुद्ध धैवत

major third interval

Music शुद्ध गांधार

major tone

Music तीव्र स्वरक

major tone interval

Music चतुःश्रुति (स्त्री.)

majority

१ बहुसंख्या (स्त्री.) २ आधिक्य (न.)

majority carrier

बहुसंख्य वाहनिक

make

१ (asa style of structure or composition) बनावट (स्त्री.), घडण (स्त्री.) २ निर्मिति (स्त्री.)

malleability

Met. (the quality or state of being malleable) वर्धनीयता (स्त्री.)

malleable

(capable of being extended or shaped by beating with a hammer or by the pressure of rollers) वर्धनीय

malleus

Anat.(outermost of the three auditory ossicles in mammals) घण (पु.),(घण अस्थि)

man power

मनुष्यबळ (न.)

manganese

Chem. Met. मँगनीज (न.)

manifest

१ (as to give signs of; come to light or to appear) आविष्कृत करणे, आविष्कृत होणे २ (commonly) दिसून येणे, दिसणे

manifestation

आविष्कार (पु.)

manifold

बहुविध

manifoldly

बहुविधतेने

manifoldness

बहुविधता (स्त्री.)

manipulate

१ (to treat, work or operate with the hands) हातान काम करणे २ (as to handle with skill or dexterity) चतुराईने चालवणे

manipulation

हस्तकौशल्य (न.)

manned

मानवयुक्त (as in a manned balloon मानवयुक्त बलून)

manner

(usu. suggests a personal or peculiar procedure) रीत (स्त्री.)

manometer

(an instrument for measuring the pressure of gases and vapours) वायुदाबमापी (पु.)

manometric

वायुदाबमितीय, वायुदाबदर्शी

manometric flame

(a small gas flame so arranged as to oscillate by the variations of pressure due to sound waves impinging on a diaphragm forming one wall of a small gas chamber) दाबमापी ज्योत

mantissa

Math. लाग अपूर्णांक (पु.)

mantle

(as of gas etc.) प्राचार (न.), टोपी (स्त्री.)

manual

१ (of, relating to or involving the hands) हस्त- २ (requiring or involving physical skill and energy) शरीर-, शारीरिक

manual labour

शारीरिक श्रम

manually

हाताने, हस्त-

manufactory

निर्माणगार (न.)

manufacture

निर्माण करणे, तयार करणे

manufacturer

१ यांत्रिक उत्पादक (पु.) २ निर्माणक (पु.)

manufacturing

वस्तुनिर्माण (न.)

many

अनेक, पुष्कळ

many body force

बहुवस्तु बल

many electron system

बहु इलेक्ट्रॉनी संहति

many many

अनेक-अनेक

many many correspondence

Math. अनेक-अनेक संगतता

many one

अनेक-एक

many one correspondence

Math. अनेक- एक संगतता

many particle shellmodel

Nucl. Phys. बहुकण कवच प्रतिकृति

many sided

१ (as multilateral) बहुभुज २ (as having many aspects) बहुविध

map

१ नकाशा (पु.) २ प्रतिचित्र (न.)

mapping

प्रतिचित्रण (न.)

marble

संगमरवर (पु.), आरसपान (पु.)

margin

१ सीमा (स्त्री.), मार्जिन (स्त्री.) २ अंतर (न.)

marginal

सीमांतिक

marine

सागरी

marine engineering

सागरी अभियांत्रिकी

mark

१ चिन्ह (न.) २ गुण (पु.)

marked

१ चिन्हित २ (as noticeable) उल्लेखनीय

marker

अंकक(पु.)

marking

चिन्हांकन (न.), अंकन (न.)

marsh gas

दलदल वायु

maser

(microwave amplification by stimulated emission of radiation) मेसर (पु.)

mask

(as a cover or partial cover for the face) मुखपट (पु.)

mass

(as the quantity of matter in a body) वस्तुमान (न.)

mass absorption coefficient

वस्तुमानी अवशोषण गुणांक

mass defect

Nucleonics वस्तुमान त्रुटि

mass energy equation

वस्तुमान ऊर्जा समीकरण

mass energy equivalence

वस्तुमान ऊर्जा समतुल्यता

mass number

Chem. Nucleonics वस्तुमानांक (पु.)

mass radiator

वस्तुमान प्रारी

mass spectrograph

वस्तु पंक्तिलेखी, वस्तु स्पेक्ट्रोग्राफ

mass spectrometer

वस्तु पंक्तिमापी, वस्तु स्पेक्ट्रोमीटर

mass spectrum

वस्तु पंक्ति, वस्तु स्पेक्ट्रम

massive

१ स्थूल २ संपुंजित

massiveness

स्थूलता (स्त्री.)

mast

काठी (स्त्री.), दंड (पु.)

master

१ (as being the chief guiding or principal one) मुख्य (as in master clock मुख्य घड्याळ), प्रधान (as in master joint प्रधान संधि, प्रधान सांधा) २ (as controlling) नियंत्रक (as in master circuit नियंत्रक परिपथ) ३ सर्वस्पर्शी (as in master sample सर्वस्पर्शी प्रतिदर्श) ४ (as being a mechanical part ora device that establishes a dimension, weight or other standard) गुरु (as in master gauge गुरु प्रमापी)

match

१ (as to fit together or make suitable for fitting together) जुळता करणे, जुळता असणे २ (to cause to be proportioned to; make correspond; to adapt) अनुरुप करणे, अनुरुप असणे ३ Elec.Eng.(to couple two electric circuits by a device, as a transformer, that by providing equality of impedance ensures maximum transfer of power from one circuit to another) संतुलित करणे

match box

आगपेटी (स्त्री.)

matched

१ अनुरुपित २ Elec.Eng. संतुलित

matched termination

संतुलित अंत

matched doublet

अनुरुपित द्विक

matched lenses

Photog. अनुरुपित भिंगे (न.अ.व.)

matched resistance

Elec. Magn. संतुलित रोध

matching

१ अनुरुपण (न.) २ Elec.Eng. संतुलन (न.)

matching impedance

Elec.Comm., Elec. eng. संतुलन संरोध

matching transformer

Elec.Comm. संतुलन परिवर्तित्र

material

१ साहित्य (न.) २ पदार्थ (पु.) (as in fissile material विखंडक्षम पदार्थ)

material particle

(as a necessary concept which is introduced when developing the fundamental principles of mechanics) भौतिक कण

mathematical

गणितीय

mathematical instrument

गणितीय उपकरण, गणित उपकरण

mathematically

गणितीय दृष्ट्या, गणित दृष्ट्या

mathematics

गणित (न.), गणितशास्त्र (न.)

matrices

१ सारण्या (स्त्री.अ.व.) २ आधारक (पु.अ.व.)

matrix

१ Math. सारणी (स्त्री.) २ Agric., Geol., etc.(as a crystal etc.) आधारक (पु.)

matrix mechanics

(as a quantum mechanics based on the application of postulates connecting frequencies and intensities of spectrum lines by the use of matrix involving algebra) सारणिक स्थितिगतिशास्त्र

matter

१ (as substances of which the physical universe is composed) वस्तु (स्त्री.) २ वस्तुता (स्त्री.)

matter field theory

वस्तु क्षेत्र सिद्धांत

matter wave

वस्तु तरंग

mature

(as of the topography of a surface) परिपक्व, प्रौढ (as in mature soil परिपक्व मृदा; mature river प्रौढ नदी)

matured

परिपक्व, प्रौढ-

maxima

Math. महत्तम (पु.अ.व.)

maximal

(highest, greatest) उच्चिष्ठ

maximise

जास्तीत जास्त करणे, जास्तीत जास्त मर्यादेपर्यंत वाढवणे, कमाल मर्यादेपर्यंत वाढवणे

maximum

महत्तम, अधिकतम, कमाल, जास्तीत जास्त

maximum minimum thermometer

Meteor. कमाल किमान तापमापी

maximum range

महत्तम पल्ला, कमाल पल्ला

maximum valence

महत्तम संयुजा

mchanised

१ यंत्रित २ यंत्रसज्ज

McLeod gauge

मॅक्लीअड प्रमापी, अल्पदाब प्रमापी

mdoern

आधुनिक

meagre

स्वल्प

mean

Math. १ माध्य (न.) २ (as arithmetic mean) सरासरी (स्त्री.)

mean age

सरासरी आयु, सरासरी आयुर्मान

mean calorie

Heat माध्य कॅलरी (स्त्री.)

mean deviation

माध्य विचलन

mean distance

माध्य अंतर

mean energy

सरासरी ऊर्जा

mean error

माध्य त्रुटि

mean free path

Acous. etc. (as the average distance traversed between collisions by particles) माध्य मुक्त पथ

mean free time

माध्य मुक्त काल

mean life

Nucleonics (symbol ) (as average period of existance of certain particles) सरासरी आयुष्य (न.) (सं. )

mean measurement

माध्यमान (न.)

mean position

माध्य स्थान

mean power

१ माध्य शक्ति २ सरासरी शक्ति

mean refraction

माध्य अपवर्तन

mean sea level

सरासरी समुद्रसपाटी (स.स.स.)

mean solar day

Astron. माध्य सौर दिन

mean square

Math. वर्गसरासरी (स्त्री.)

mean square error

Math. वर्गसरासरी त्रुटि

mean square root velocity

माध्य वर्गमूळ वेग

mean tone temperament

Music मध्यस्वरकी संस्कार

means

१ साधने (न.अ.व.) २ (when treated as sing.)साधन (न.)

measurable

परिमेय (मा to measure) मोजण्यासारखा

measure

मोजणे, मापणे

measured

मापित, मोजलेला, मापलेला

measurement

१ मापणी (स्त्री.), मोजणी (स्त्री.), मापन (न.) २ (as a system of measures) माप (न.)

measuring instrument

मापन उपकरण (न.)

measuring jar

measuring vessel

measuring rod

मापदंड (पु.) मोजदंड (पु.)

measuring strip

मोजपट्टी (स्त्री.)

measuring vessel

मोजपात्र (न.)

mechanic

यांत्रिक

mechanical

यांत्रिक, यंत्र-

mechanical advantage

Mech.(the ratio of the resistance or load to the applied force or effort in a machine) यांत्रिक लाभ

mechanical energy

यांत्रिक ऊर्जा

mechanical engineering

यंत्र अभियांत्रिकी

mechanical equivalent

यांत्रिक सममूल्य

mechanical equivalent of heat

(the ratio of mechanical energy transformed into heat to the resulting quantity of heat generated - symbol J) औष्मीय यांत्रिक सममूल्य

mechanical equivalent of light

प्रकाशाचे यांत्रिक सममूल्य

mechanical rectifier

Elec.Eng. यांत्रिक दिष्टकारी

mechanical rotational reactance

यांत्रिक घूर्णी प्ररोध

mechanically

यांत्रिकतः

mechanically propelled

यंत्रचलित, यंत्रप्रणोदित

mechanics

१ (as a branch of physical science that deals with energy and forces and their relation to the equilibrium, deformation or motion of solid, liquid and gaseous bodies) स्थितिगतिशास्त्र (न.) २ (as the practical application of mechanics to the design, construction or operation of machines or tools) यांत्रिकी (स्त्री.)

mechanisation

यांत्रिकीकरण (न.)

mechanise

१ यंत्रित करणे २ (as to equip with machinery) यंत्रसज्ज करणे

mechanism

यंत्ररचना (स्त्री.)

mechanomotive

यंत्रगामक

mechanomotive force

यंत्रगामक बल

media

माध्यमे (न.अ.व.)

medial

मध्य

median

१ Math. (as, in geometry) मध्यगा (स्त्री.) २ Stat. (as value in an ordered set of quantities) मध्यक (न.)

medium

माध्यम (न.)

medium wave

मध्यमतरंग-

meet

(as to come together) मिळणे, एकत्र येणे

meeting point

मीलन बिंदु (पु.), संपाती बिंदु (पु.)

mega-

(in comb.) १ (as great, large powerful) महा-, मेगॅ- २ (as a million of; multiplied by one million) मेगॅ- ३ (as capable of being distinguished oridentified without the aid of microscope) दृगो (दृष्टिगोचर), महा-

megaphone

ध्वनिविशालक (पु.)

megascopic

(as visible to the unaided eye) दृष्टिगोचर

megaton

Nucl.Phys. मेगॅटन (पु.)

melodic

सुस्वर-

melody

Music सुस्वर (पु.)

melt

द्रवण करणे, द्रवण होणे, वितळवणे, वितळणे

meltable

द्रवणयोग्य, वितळयोग्य

melting

द्रवण (न.), वितळणे (न.)

melting point

Chem. etc. द्रवणांक (पु.)

melting pot

द्रवणपात्र (न.)

member

१ (as a constituent part of the whole) घटक (पु.) २ Math. (as of series etc.)घटक (पु.) ३ Eng. (as part of a structure) अंग (न.), घटक (पु.)

membrane

(as a thin soft pliable sheet or layer) पटल (न.), पडदा (पु.)

membrane instrument

Music वितत वाद्य, अवबद्ध वाद्य

Mendeleeff's law

(after Dmitri I. Mendeleev, Russ. chemist) मेंडेलियेफ नियम

menisci

चंद्रकोरी पृष्ठे (न.अ.व.), सीमापृष्ठे (न.अ.व.)

meniscus

(as the curved surface of a liquidnear the walls of its container) चंद्रकोरी पृष्ठ (न.), सीमापृष्ठ (न.)

meniscus lens

चंद्रकोरी भिंग

mensaral

मापनविषयक

mensurability

मापनीयता (स्त्री.)

mensurable

मापनीय

mensuration

१ (as the act, process or an instance of measuring) मापनपद्धति (स्त्री.), मापन (न.) २ Math.(as application of geometry to the computation of lengths, areas etc.) महत्तामापन (न.)

mention

१ उल्लेख करणे २ नमूद करणे

mentionable

१ उल्लेखनीय २ नमूद करण्याजोगा

mentioned

१ उल्लेखिलेला, उल्लेखित २ नमूद केलेला

merculate

(as to combine or treat with mercury or mercury salt; to introduce mercury into) पारदायन करणे, मर्क्युरन करणे

mercurial

पारायुक्त, पारदयुक्त

mercuriate

mercurate

mercuric

(of relating to or containing mercury) पारदिक, मर्क्युरिक

mercurisation

पारदायन (न.), मर्क्युरन (न.)

mercurise

mercurate

mercury

पारा (पु.), पारद (पु.), मर्क्युरी (स्त्री.)

mercury arc

पारद प्रज्योत

mercury arc lamp

mercury vapour lamp

mercury arc rectifier

Elec.Eng. पारद प्रज्योत दिष्टकारी

mercury barometer

Meteor. etc. पाऱ्याचा हवादाबमापी

mercury oxide

मर्क्युरी ऑक्साइड

mercury vapour

पारद बाष्प

mercury vapour lamp

पारदबाष्प दीप

merge

विलीन करणे, विलीन होणे

merger

विलीनीकरण (न.), विलीन होणे (न.)

meridian

Astron. etc.(as a great circle on the surface of the earth passing through the poles and any given place, etc.) याम्योत्तर (न.), रेखावृत्त (न.)

meridian circle

Astron. (as an astronomical transit instrument) याम्योत्तर उपकरण

meridian plane

१ Optics अक्षीय प्रतल २ Astorn. याम्योत्तर प्रतल

merit

१ गुणवत्ता (स्त्री.) २ गुण (पु.)

mesh

जालाक्ष (पु.) जालीछिद्र (न.)

mesh network

Elec.Comm. जालाक्ष व्यूह (जालाक्ष जालव्यूह)

mesh structure

Geol. जालाक्ष संरचना

mesh voltage

Elec.Eng. जालाक्ष व्होल्टता

meson

Nucleonics मेसॉन (पु.)

meta-

(in comb.) (beyond; transcending; after) अधि-, मेटा-

metacentre

Hydrostatics (as a point of intersection of the vertical through the centre of buoyancy of a floating body with the vertical through the new centre of buoyancy when the body is displaced) उत्प्लवकेंद्र (न.)

metacentric

उत्प्लवकेंद्री

metacentric height

Hydrostatics उत्प्लवकेंद्री उन्मिति, उत्प्लवकेंद्री उंची

metacompact space

अधिसंहत अवकाश

metal

धातु (पु., स्त्री.)

metal rectifier

Elec.Eng. धातु दिष्टकारी

metalic

metallic

metalisation

metallisation

metalise

metallise

metallic

धातुसंबंधी, धातु-

metalliferous

(yielding or containing metal) धातुयुक्त

metallisation

धातूकरण (न.), धातूभवन (न.)

metallise

(to treat with a metal) धातुरुप देणे

metallised

धातुरुपित

metallographic

(of relating to, or produced by means of metallography) धातुआलेखी

metallography

(as a branch of metallurgy) धातु आलेखन (न.)

metalloid

(as an element having both metallic or nonmetallic properties; a nonmetal) उपधातु (पु. स्त्री.)

metallurgy

(as art and science applied to metals) धातुविद्या (स्त्री.)

metastability

मितस्थायित्व (न.)

metastable

Chem.(marked by only a slight margin of stability) मितस्थायी

metastable equilibrium

मितस्थायी समतोल

metastable ion

Elec. Magn. मितस्थायी आयन

metastable state

(as the state of precarious stability specif. such a state of an atom which thought excited cannot emit radiation without a further supply of energy) मितस्थायी अवस्था

meteor

Astron. उल्का (स्त्री.)

meteor-

(in comb.) १ (as meteor) उल्का- २ (as weather and climate) हवामान-

meteoric

१ (of relating to, or composed of meteors) उल्का-, उल्कासंबंधी २ (of relating to or dependent on earth's atmosphere) वातावरण- (as in meteoric water वातावरण जल)

meteorite

Astron. Min. (as mineral aggregates of cosmic origin) उल्काश्म (पु.), अशनि (पु.)

meteoro-

meteor-

meteorograph

हवामानलेखी (पु.)

meteorological

१ हवामानविषयक २ हवामानशास्त्रविषयक

meteorologist

हवामानशास्त्रज्ञ (सा.)

meteorology

१ (as a science that deals with atmosphere and its phenomena as variations of heat, moisture or winds) हवामानशास्त्र (न.) २ हवामान (न.) (as in meteorology of a region प्रदेशाचे हवामान)

meter

१ (as a general term for any measuring instrument) मीटर (पु.) (in comb.) - मापी (पु.) (as in hygrometer आर्द्रतामापी) २ (also metre- as a unit of length in metric system) मीटर (पु.)

meter bridge

metre bridge

meter candle

metre candle

meter kilogram second

metre kilogram-second

meter-kilogram-second system

metre-kilogram-second system

meter-kilogram-second unit

metre-kilogram-second unit

method

(usu. implies an orderly logical, effective plan or procedure) पद्धति (स्त्री.), रीति (स्त्री.)

method of coordinates

सहनिर्देशक पद्धति

method of iteration

iteration method

method of mixtures

Heat मिश्रण पद्धति

method of undetermined multipliers

अनिर्धारित गुणक पद्धति

methodic

पद्धतशीर

methodically

पद्धतशीरपणे

methodisation

व्यवस्थाबद्ध करणे (न.)

methodise

(as to arrange in orderly manner; systematise) व्यवस्थाबद्ध करणे

methodology

१ (as a science) पद्धति मीमांसा (स्त्री.) २ (a body of methods, procedures etc.) पद्धति (स्त्री.)

meticulous

काटेकोर

metre

(as a unit of length in metric system) मीटर (पु.)

metre bridge

Elec.Eng. मीटर बिज

metre candle

Light (as a unit of illumination) मीटर कॅन्डल (स्त्री.)

metre-kilogram-second

(of, relating to or being a system of units based on metre as the unit of length, the kilogram as a unit of mass, and the mean solar second as the unit of time) मीटर-किलोग्रॅम-सेकंद (एमकीस)

metre-kilogram-second system

मीटर-किलोग्रॅम-सेकंद पद्धति (एमकीस पद्धति)

metre-kilogram-second unit

मीटर-किलोग्रॅम-सेकंद एकक (एमकीस एकक)

metric

१ (of or measured in terms belonging to the metric system) मेट्रिक, दशमान- २ (also metrical- used in, involving or relating to measurement) मापीय (as in metric density मापीय घनता) ३ Math.(also metrical - relating to or capable of being defined by a metric) दूरात्मक, दूरीक-

metric geometry

दूरीक भूमिति

metric properties

१ मापीय गुणधर्म २ दूरात्मक गुणधर्म

metric space

दूरीक अवकाश

metric system

(as a decimal system of weights and measures) मेट्रिक पद्धति, दशमान पद्धति

metric unit

मेट्रिक एकक, दशमान एकक

metrical

metric

metrically

१ मितितः २ दूरीकतः

metrological

१ (of or relating to metrology) मापनशास्त्रविषयक २ मापन पद्धतीचा

metrology

१ (as a science of measurement) मापनशास्त्र (न.) २ (as a system, as of weight and measures) मापनपद्धति (स्त्री.)

metronome

Music तालमापी (पु.)

mg

मि.ग्रॅ. (मिलिग्रॅम)

mho

Elec.Eng.(as a practical unit of conductance) मो (न.)

mhometer

Elec.Eng. मोमापी (पु.)

mica

Min. मायका (न.), अभ्रक (न.)

Michelson interferometer

Light (after Albert A Michelson, Am. physicist) मायकलसन व्यतिकरणमापी

Michelson-Morley experiment

(after Albert A Michelson, Am. physicist and Edward W Morley, Am. chemist and physicist) मायकलसन मॉर्ली प्रयोग

micra

मायक्रा (न.अ.व.)

micro-

(in comb. - small, minute) सूक्ष्म-

microammeter

Elec. सूक्ष्म ऍम्पिअरमापी (पु.)

microampere

Elec. सूक्ष्म ऍम्पिअर (न.) मायक्रोऍम्पिअर (न.)

microanalysis

सूक्ष्म विश्लेषण (न.)

microbalance

(as a balance designed to measure very small weights with great precision) सूक्ष्मतुला (स्त्री.)

microbar

Acous. Meteor.(as a unit of pressure) मायक्रोबार (न.)

microchemical

सूक्ष्म रासायनिक

microchemistry

सूक्ष्म रसायनशास्त्र (न.)

microcrystal

सूक्ष्मस्फटिक (पु.)

microcrystalline

सूक्ष्मस्फटिकी

micrometer

सूक्ष्ममापी (पु.)

micrometric

सूक्ष्ममितीय

micrometry

सूक्ष्ममिति (स्त्री.)

micron

(as a unit of length equal to one thousandth of millimetre - symbol ) मायक्रॉन (न.)

microphone

Acous. मायक्रोफोन (पु.), सूक्ष्मश्रवणी (स्त्री.)

microradiograph

सूक्ष्म प्रारणचित्र (न.)

microradiographic

सूक्ष्म प्रारणचित्रीय

microradiography

सूक्ष्म प्रारणचित्रण (न.)

microscope

सूक्ष्मदर्शी (पु.)

microscopic

(to small or fine as to be invisible without the use of microscope - as opposed to macroscopic) सूक्ष्म, सूक्ष्मदर्शीय

microscopic reversibility

सूक्ष्म व्युत्क्रमणीयता

microscopical

१ (as microscopic) सूक्ष्म २ (of relating to, or conducted with microscope or microscopy) सूक्ष्मदर्शीसंबंधी, सूक्ष्मदर्शीने केलेला

microscopy

१ (the use ofthe microscope) सूक्ष्मदर्शी योजन (न.) २ (as, investigation with a miroscope) सूक्ष्मदर्शन (न.) ३ (as a system) सूक्ष्मदर्शिकी (स्त्री.)

microspectroscope

सूक्ष्म पंक्तिदर्शी (पु.)

microstructural

सूक्ष्मसंरचनात्मक

microstructure

सूक्ष्म संरचना (स्त्री.)

microwave

Radio सूक्ष्मतरंग (पु.)

microwave spectrograph

सूक्ष्मतरंग पंक्तिलेखी

microwave spectroscopy

सूक्ष्मतरंग पंक्तिदर्शन

microwave spectrum

सूक्ष्मतरंग पंक्ति

mid

मधला, मध्यस्थित

middle

मध्य, मध्यक

middle age

मध्य युग

middle note

Music मध्यक स्वर

middle octave

Music मध्य सप्तक

midpoint

मध्यबिंदु (पु.)

midway

मार्गमध्य (पु.)

migrate

(of an atom or group - to shift position within a molecule; of an ion - to move toward an electrode; of a chemical substance - to move or diffuse into an environing medium; as to cause to migrate) स्थानांतरण करणे, स्थानांतरण करवणे

migration

(as a shifting of an atom or atoms; a movement or drift of ions) स्थानांतरण (न.)

migration area

स्थानांतरण क्षेत्र

migration constant

स्थानांतरण स्थिरांक

migratory

स्थानांतरणशील

mild

सौम्य

mildew

बुरशी (स्त्री.)

mildewproof

बुरशीरोधी

mildly

सौम्यपणे

mildness

सौम्यपणा (पु.)

mile

(as a unit of length) मैल (पु.)

Milky Way

(as a broad luminous irregular band of light stretching completely around the celestial sphere) आकाशगंगा (स्त्री.)

mill

१ (as to grind) दळणे २ (as to hull seeds, sugarcane etc.) गाळणे ३ (as to shape or dress as a metal) आकार देणे ४ (as to give a raised rim to) कंगोरण करणे

mill made

गिरणीत बनवलेला, गिरणीनिर्मित

milli-

(in comb. - thousandth) मिलि-

milliammeter

Elec. मिलिऍम्पिअरमापी (पु.)

milliamp

Elec. मिलिऍम्पिअर (न.)

millibar

(as a unit of atmospheric pressure) मिलिबार (न.)

milligram

(as a metric unit of mass) मिलिग्रॅम (पु.) (मि.ग्रॅ.)

millilitre

(abbr. ml.) (as a metric unit of capacity) मिलिलिटर (पु.) (मि.लि.)

millimetre

(abbr. mm.) (as a metric unit of length) मिलिमीटर (पु.) (मि.मी.)

millimicron

(symbol m )(as a unit of length as for light waves) मिलिमायक्रॉन (न.) (सं. m )

milling

१ Eng.(as a process) दळणे (न.) २ आकार देणे (न.) ३ (as a corrugated edge on a coin) कंगोरण (न.)

milling machine

आकारयंत्र (न.)

million

दशलक्ष (पु.)

millivoltmeter

Elec.Eng. मिलिव्होल्टतामापी (पु.)

mine

१ खाण (स्त्री.), खनि (स्त्री.) २ (as an explosive charge) सुरुंग (पु.)

mineral

खनिज (न.)

mineral deposit

खनिज निक्षेप

mineral line

खनिज पट्टा

mineral oil

खनिज तेल

mineral ore

खनिज धातुक

mineral resources

खनिज साधनसंपत्ति

mineral water

खनिज जल

mineralisation

१ (action of mineralising) खनिजन (न.), खनिजीभवन (न.) २ (as a state ofbeing mineralised) खनिजरुपण (न.)

mineralise

१ (as to convert into mineral or inorganic form) खनिजित करणे, खनिजित होणे २ (as to impregnate with a mineral) खनिजरुप करणे

mineralised

१ खनिजित २ (as having or characterised by a usu. abundant supply of ore) खनिजप्रचुर

mineralised carbon

खनिजित कार्बन

mineralising

खनिजकारी

mineralising solution

खनिजकारी द्रावण

mineralogical

१ खनिजी २ खनिजशास्त्रविषयक

mineralogy

खनिजशास्त्र (न.)

mingle

मिसळणे, एकात एक मिसळणे

miniature

(as a small copy or image) लघुचित्र (न.), लघुप्रतिकृति (स्त्री.)

minima

Math. लघुतम (पु.अ.व.), न्यूनतम (पु.अ.व.)

minimal

(of being or having the character of a minimum) अल्पिष्ठ

minimise

१ कमीत कमी करणे, कमी करणे २ (to estimate in the least possible terms, number or proportion) कमी दाखवणे

minimum

लघुतम, न्यूनतम, अल्पतम, किमान, कमीत कमी

minimum deviation

न्यूनतम विचलन

minimum thermometer

किमान तापमापी

mining

१ खनिकर्म (न.), खाणकाम (न.) २ (as the art or process of making or working mines) खनिविद्या (स्त्री.)

minor

१ लघु, लहान २ गौण

minor chord

Music लघु स्वरसंघात

minor third interval

Music कोमल गांधार

minor tone

Music मंद्र स्वरक

minor tone interval

Music त्रिश्रुति (स्त्री.)

minority

अल्पसंख्या (स्त्री.)

minority carrier

अल्पसंख्य वाहनिक

minus

उणे, वजा(-)

minute

(w.r.t. time and angle) मिनिट (न.)

minutely

सूक्ष्मपणाने

minuteness

सूक्ष्मता (स्त्री.)

mirage

Meteor.(as an optical phenomenon) मृगजळ (न.), मरीचिका (स्त्री.)

mirror

दर्पण (पु.), आरसा (पु.)

mirror image

दर्पण प्रतिमा, प्रतिबिंब (न.)

mirror nuclide

Nucleonics प्रतिन्युक्लाइड (न.)

mirror reflection

दर्पणी परावर्तन

misapplication

अपयोजन (न.)

misapplied

अपयोजित

misapply

१ अपयोजन करणे २ चुकीने लागू करणे

miscalculate

१ चुकीचा अंदाज करणे २ परिगणनेत चूक करणे

miscellaneous

१ संकीर्ण २ किरकोळ

miscibility

मिश्रणीयता (स्त्री.)

miscible

मिश्रणीय, मिसळणारा

misfire

(as to fail to ignite) अपप्रज्वलित होणे

misinterpret

१ चुकीचा अर्थ लावणे २ चुकीचे निर्वचन करणे

misinterpretation

चुकीचे निर्वचन (न.)

missile

क्षेपणास्त्र (न.)

missing

(as absent) अनुपस्थित

missing electron

अनुपस्थित इलेक्ट्रॉन

mist

मिहिका (स्त्री.)

mistake

चूक (स्त्री.)

mix

मिश्रण करणे, मिसळणे

mixed

मिश्र, मिश्रित, मिसळलेला

mixer

(as an apparatus) मिश्रणयंत्र (न.) मिश्रणी (स्त्री.)

mixing machine

मिश्रणयंत्र (न.)

mixture

मिश्रण (न.)

MKS

(abbr. of metre-kilogram-second) एमकीस (मीटर, किलोग्रॅम सेकंद)

MKS system

(abbr. of metre-kilogram-second system) एमकीस पद्धति (मीटर, किलोग्रॅम सेकंद पद्धति)

MKS unit

(abbr. of metre-kilogram -second unit) एमकीस एकक (मीटर, किलोग्रॅम सेकंद एकक)

ml.

मि.लि.(मिलिलिटर)

mm

मि.मी. (मिलिमीटर)

mobile

चलिष्णु, गतिशील

mobility

(as the random motion of various particles ions, atoms etc. as the directed motion of charged particles) चलिष्णुता (स्त्री.), गतिशीलता (स्त्री.)

mode

१ प्रकार (पु.) २ मार्ग (पु.) ३ (usu. interchangeable with method) पद्धत (स्त्री.) ४ Math. Stat. बहुलक (न.)

model

(as a usu. miniature three dimensional repesentation of something; as a structural design; as a small scale copy) प्रतिकृति (स्त्री.), प्रतिमान (न.), निदर्श (पु.)

modelling

प्रतिमानकरण (न.)

moderate

(to reduce the speed or energy, as of neutrons, etc.; to lessen the intensity of; to become less intense) मंदायित करणे, मंदायित होणे

moderated

मंदायित

moderated reactor

मंदायित (न्यूक्लीय) क्रियाधानी

moderately

१ माफकपणे २ मर्यादितपणे ३ साधारणतः

moderately concentrated

साधारणतः संहत

moderating

मंदायक

moderating process

मंदायक प्रक्रिया

moderation

मंदायन (न.)

moderation of neutrons

न्यूट्रॉनांचे मंदायन

moderator

Nucleonics, Chem.(a substance used for slowing down neutrons in a nuclear reactor) मंदायक (पु.)

modernisation

आधुनिकीकरण (न.)

modernise

आधुनिकीकरण करणे

modifiable

१ रुपभेदयोग्य २ फेरबदलयोग्य

modification

१ (the term indicates the minor change made in the interest of adapting to a new use, function etc.) रुपभेद (पु.) २ फेरबदल (पु.)

modified

१ रुपभेद केलेला २ फेरबदल केलेला, सुधारित

modified index of refraction

सुधारित अपवर्तनांक

modify

१ (as to alter without transforming) रुपभेद करणे २ (to make minor change) फेरबदल करणे

modulate

Elec.Acous. etc.(to change the frequency as of electric oscillations by imposing upon them others of another frequency etc.) आपरिवर्तन करणे (आ for आरोप i.e. imposition परिवर्तन change)

modulated

आपरिवर्तित

modulated quantity

आपरिवर्तित राशि

modulated wave

आपरिवर्तित तरंग

modulating

आपरिवर्तन-

modulation

Acous., Cathode Ray Tubes, Elec.Comm., etc. आपरिवर्तन (न.)

modulator

Radio etc. आपरिवर्तक (पु.)

module

मॉड्यूल (न.)

modulus

Math. १ मापांक (पु.) २ भाजक (पु.)

modulus of elasticity

प्रत्यास्थता मापांक

modulus of rigidity

shear modulus

modulus of rupture

भंजन मापांक

moiety

१ (one of the two equal portions; a half) अर्ध (न.), अर्धभाग (पु.) २ (as a part) अंश (पु.), भाग (पु.)

moist

ओलसर, आर्द्र

moisten

ओलसर करणे, ओलसर होणे, ओलावणे

moistened

आर्द्रित

moisture

ओल (स्त्री.), ओलावा (पु.) आर्द्रता (स्त्री.)

moisture content

आर्द्रतांश (पु.)

moiton picture

चलचित्र (न.)

mol

mole

molar

ग्रॅमरेणु-

molar entropy

ग्रॅमरेणु एंट्रोपी

molar potential

ग्रॅमरेणु विभव

molar refraction

(as the product of the specific refraction by the molecular weight) ग्रॅमरेणु अपवर्तन

molarity

ग्रॅमरेणुकता (स्त्री.)

mold

१ साचा (पु.) २ (a superficial oft. woolly growth produced on various forms of organic matter esp. when damp or decaying and on living organisms) बुरशी (स्त्री.)

molding

moulding

mole

(gram molecule) ग्रॅमरेणु (पु.)

molecular

रेणु-

molecular arrangement

रेणु रचना, रेणुंची रचना

molecular dissociation

(the process of breaking up of a molecule into atoms, or into groups of atoms or ions) रेणु विचरण

molecular formula

Chem. रेणु सूत्र

molecular model

रेणु प्रतिकृति, रेणुची प्रतिकृति

molecular model concept

रेणूच्या प्रतिकृतीची संकल्पना

molecular pump

रेणु पंप

molecular rotation

रेणु घूर्णन

molecular space

रेणु अवकाश

molecular spectrum

रेणु पंक्ति, रेणु स्पेक्ट्रम

molecular spin rotation

रेणु आभ्रास घूर्णन

molecular structure

रेणु संरचना

molecular velocity

(as the velocity of a molecule due to random thermal motion) रेणु वेग

molecular weight

Chem. रेणु भार

molecularity

रेणुकता (स्त्री.)

molecule

रेणु (पु.)

molten

द्रवीभूत, वितळलेला

moment

१ (as a tendency or measure of tendency to produce motion, esp. about a point or axis; the product of quantity, as a force, and the distance to a particular axis or point; as a turning effect) आघूर्ण (न.) २ (of time) क्षण (पु.)

moment arm

आघूर्ण भुज

moment of a couple

बलयुग्म आघूर्ण, बलयुग्माचे आघूर्ण

moment of a force

(as of a point or of a line) बल आघूर्ण

moment of a magnet

magnetic moment

moment of inertia

Mch.(as of a mass or of an area) जडत्व आघूर्ण

momenta

Mech. संवेग (पु.अ.व.)

momental

आघूर्णी

momentary

क्षणिक

momentum

Mech.(as the force of motion acquired by a moving body as a result of the continuance of its motion; as the product of the mass of a body and its velocity) संवेग (पु.)

mon-

(in comb.) (having only one; alone) एक-

monatomic

एकाणुक, एकाणु

monitor

नियंत्रक (पु.)

mono-

mon-

monochord

Acous. Music (as an instrument or a laboratory apparatus) एकतारी (स्त्री.), मोनोकॉर्ड (पु.)

monochromatic

एकवर्णी, एकवर्णीय, एकवर्ण-

monochromatic radiation

एकवर्णी प्रारण

monochromatic vibration

एकवर्णी कंपन

monochrome

१ एकवर्ण (पु.) २ Photog. एकवर्ण चित्र (न.)

monoclinic

(of a crystal system - having one oblique intersection of the axes) एकनताक्ष

monoclinic symmetry

एकनताक्ष सममिति

monoclinic system

एकनताक्ष संहति

monolayer

unilayer

monomolecular

एकरेणु-

monomolecular film

(as a monomolecular layer i.e. a film of a substance produced on a surface of a liquid or solid by adsorption or by other means, that has the thickness of the order of molecular dimensions) एकरेणु पटल

monomolecular layer

एकरेणु स्तर

mononuclear

एककेंद्रकीय, एककेंद्रक-, एकन्यूक्लीय

mononuclear system

एककेंद्रक ईय संहति एकन्यूक्लीय संहति

monsoon

मॉन्सून (पु.) मोसमी वारा (पु.)

moon

चंद्र (पु.)

mordant

Chem.(a chemical that serves to fix a dye in or on a substance by combining with the dye to form an insoluble compound) रंगबंधक (पु.)

mortar

१ खल (पु.) २ (as a mixture of cement, lime, sand and water) मळलेला चुना (पु.)

mortar and pestle

खल आणि बत्ता, खलबत्ता (पु.)

mortar lime

मळलेला चुना

most

१ बहुतेक, सर्व २ अति, अत्यंत

mostly

बहुधा

mother crystal

मातृस्फटिक (पु.)

motion

(as a change in position with respect to a reference system of a material particle or aggregate of such particles) गति (स्त्री.)

motion in a straight line

सरल रेषीय गति

motion picture projector

चलचित्र दर्शित्र

motional electromotive force

गति विद्युतगामक बल

motionless

गतिशून्य, निश्चल

motivate

१ प्रेरणा देणे २ प्रवृत्त करणे

motivation

प्रेरणा (स्त्री.)

motive

(of or relating to motion or the causing of motion) गतिदायी, गामक (as in motive energy गामक ऊर्जा)

motive force

गतिदायी बल (न.), गामक बल (न.), गामक (पु.)

motive power

(an agency used to impart motion to machinery) गतिदायी शक्ति (स्त्री.), गामक शक्ति (स्त्री.)

motivity

(the power of moving or producing motion) गतिदायकता (स्त्री.), गामकता (स्त्री.)

motor

Eng. मोटर (स्त्री.), चलित्र (न.)

mottled

(marked with spotsof different colous) ठिपकेदार, कर्बुरित

mould

mold

mount

१ (as to attach to a support or assembly for use) बसवणे, चढवणे २ आरोपण करणे, जडवणे

mountable

बसवण्यासारखा, चढवण्यासारखा

mounting

१ आरोपण (न.) २ स्थापन व्यवस्था (पु.)

movability

चलता (स्त्री.)

movable

चल

movable pulley

चल कप्पी

move

१ गतिमान करणे, गतिमान होणे २ हालचाल करणे, हालचाल होणे

movement

१ गतिमानता (स्त्री.) २ हालचाल (स्त्री.)

mover

चालक (पु.) (as in prime mover मूल चालक)

moving

१ गतिमान २ चल

moving axis

गतिमान अक्ष

moving body

१ गतिमान पदार्थ २ गतिमान वस्तु

moving coil ammeter

Elec.eng. चल कुंडल ऍम्पिअरमापी, चल कुंडल ऍमीटर

moving iron ammeter

चल लोह ऍम्पिअरमापी, चल लोह ऍमीटर

moving staircase

escalator

MSL

(short for mean sea level) स.स.स.(सरासरी समुद्रसपाटी)

mu

(symbol or M) म्यू (पु.) (सं. किंवा M)

mu meson

Nucleonics म्यू मेसॉन (पु.) ( मेसॉन)

mud

चिखल (पु.)

muddy

चिखलाचा

multi channel system

बहुप्रणाल पद्धति

multi colour

बहुवर्णी

multi coloured

बहुवर्णी

multi electrode

बहुइलेक्ट्रोड-

multi filament

बहुतंतु (पु.)

multi filament lamp

बहुतंतु दीप

multi frequency

बहुवारंवारता-

multi frequency generator

बहुवारंवारताजनित्र

multi-

(many, having many) बहु-

multi-channel

१ बहुप्रणाल- २ बहुमार्गी

multi-filament

बहुतंतु-

multidimensional

बहुमितीय

multiform

बहुरुप-

multilateral

बहुपार्श्विक

multilayer

बहुस्तरी, बहुस्तर-

multilayer winding

Elec.eng. बहुस्तरी कुंडलन

multiphase

बहुप्रावस्थिक, बहुप्रावस्था-

multiphase transformer

बहुप्रावस्था परिवर्तित्र

multiple

पट (स्त्री.)

multiple echo

Acous.(as the perception of a number of distinct repetitions of a sound) गुणित प्रतिध्वनि

multiple expansion engine

गुणित प्रसरण इंजिन

multiple feeder

Elec.Eng. गुणित संभरक

multiple images

गुणित प्रतिमा (स्त्री.अ.व.)

multiple reflection

गुणित परावर्तन

multiple resonance

गुणित संस्पंदन

multiplet

बहुलक (न.)

multiplex

बहुपथी, बहुपथ-

multiplex telegraphy

बहुपथी दूरलेखन

multiplex winding

Elec.Eng. बहुपथी कुंडलन (एकसरी अनेकसरी कुंडलन)

multipliable

गुणित होण्याजोगा

multiplicand

Math. गुण्य (न.)

multiplication

१ Math. गुणाकार (पु.), गुणन (न.) २ बहुगुणित होणे (न.), गुणित होणे (न.)

multiplication factor

Nucleonics (as the ratio of the number of neutrons produced in the nuclear pile to the number disappearing etc.) गुणन गुणक, पुनरुत्पादन गुणक

multiplication region

Nucleonics गुणन प्रदेश

multiplicative

गुणनशील

multiplicity

गुणितता (स्त्री.), बाहुल्य (न.)

multiplier

१ Math. गुणक (पु.) २ Elec. Magn. बहुगुणक (पु.), गुणक (पु.)

multiplier phototube

photomultiplier

multiply

१ Math. गुणणे, चा गुणाकार करणे २ (as to produce in large numbers) बहुगुणित होणे, गुणित होणे

multipolar

बहुधुवीय, बहुधुव-

multipole

बहुधुवीय, बहुधुव-

multistage

(having successive operating stages; conducted by stages) बहुपद-

multistage amplifier

बहुपद प्रवर्धी

multivalent

(polyvalent) बहुसंयुजी

multivibrator

Elec.Comm. बहुकंपित्र (न.)

multivoltage

बहुव्होल्टता-

muon

(abbr. of mu-meson) Nucleonics म्यूऑन (पु.) म्यू मेसॉन (पु.)

music

संगीत (न.)

music interval

स्वरांतराल (न.)

musical

संगीतासंबंधी, संगीत-, सूर-, संगीतिक

musical notation

स्वरलिपि (स्त्री.)

musical note

संगीतिक स्वर

musical scale

स्वरसप्तक (न.)

musical tone

संगीत स्वरक

mute

मूक

mutual

अन्योन्य, परस्पर

mutual attraction

परस्पर आकर्षण

mutual conductance

Radio अन्योन्य प्रवहन

mutual impedance

Elec.Comm. अन्योन्य संरोध

mutual inductance

Elec.Eng. अन्योन्य प्रेरितता

mutual induction

Elec.Eng. अन्योन्य प्रवर्तन, अन्योन्य प्रेरण

mutuality

अन्योन्यता (स्त्री.). परस्परता (स्त्री.)

mutually

परस्पर, अन्योन्य-

mutually bound

परस्परबद्ध

mutually relative

परस्परसापेक्ष

myopia

Med. (short sightedness) निकटदृष्टिता (स्त्री.)

N

(abbr. for newton- as a unit of force in mks system) न्यू (न्यूटन) (सं.n किंवा N)

n th

(as numbered with some unspecified or indefinitely large ordinal number) एन्वा, n वा

n type

एन प्रकार (पु.), n प्रकार (पु.)

n type conductivity

एन प्रकार वाहकता, n प्रकार वाहकता

n- type

एन प्रकाराचा, n प्रकाराचा

n-p scattering

Nucleonics न्यू-प्रो विकिरण, n-p विकिरण (न्यूट्रॉन प्रोटॉन विकिरण)

nabla

(the name used for - also called del) नॅब्ला (पु.) (सं. )

nadir

१ Astron.(as the point of the celestial sphere that is directly opposite the zenith and vertically downward from the observer) अधःस्वस्तिक (न.) २ (as the lowest point) अधोबिंदु (पु.)

nail

खिळा (पु.), कील (पु.)

naked

१ (lacking covering; uncovered) अनावृत २ नग्न

naked eye

unaided eye

naphtha

Chem. नॅफ्था (पु.)

naphthalene

Chem. नॅफ्थॅलीन (न.)

naphthalene balls

नॅफ्थॅलीनच्या गोळ्या (स्त्री.अ.व.)

narcotic

गुंगीकारक द्रव्य (न.)

narrow

१ अरुंद २ बारीक ३ अत्यल्प

narrow pipe

अरुंद नळी

narrowed

अरुंद केलेला, अरुंद झालेला

narrowness

अरुंदपणा (पु.)

nascent

Chem. (just formed by a chemical reaction, and therefore very reactive) नवजात (as in nascent oxygen नवजात ऑक्सिजन)

nascent state

नवजात अवस्था

native

१ (as according to the nature; natural) नैसर्गिक, प्राकृतिक २ Geol. Min.(said of naturally occuring metal) मूलरुपी (as in native metal मूलरुपी धातु)

natural

प्राकृतिक, नैसर्गिक

natural admittance

Elec. प्राकृतिक संवहन

natural B ray spectra

Nucleonics प्राकृतिक B किरण पंक्ती (स्त्री.अ.व.), प्राकृतिक B किरण स्पेक्ट्रा (पु.अ.व.)

natural frequency

१ (also called intrinsic frequency) (as the frequency of free vibrations of a body) प्राकृतिक वारंवारता २ Geol. नैसर्गिक आवृत्तिसंख्या

natural gas

Geol.(i.e, gas issuing from the earth's crust through natural openings or bored wells) नैसर्गिक वायु

natural logarithm

Math. प्राकृतिक लागरिथम

natural magnt

प्राकृतिक चुंबक

natural number

Math.(as the numebrs १,२.३.४ etc.) प्राकृतिक संख्या, धन पूर्णांक

natural property

नैसर्गिक गुणधर्म

natural radioactive nuclide

प्राकृतिक किरणोत्सारी न्यूक्लाइड

natural radioactivity

Chem. १ प्राकृतिक किरणोत्सारिता २ प्राकृतिक किरणोत्सार

natural tendency

नैसर्गिक प्रवृत्ति

natural vibration

नैसर्गिक कंपन

natural width

नैसर्गिक रुंदी

naturally

प्राकृतिकतः, निसर्गतः

nature

१ निसर्ग (पु.), प्रकृति (स्त्री.) २ (of a substance- as the fundamental character or disposition) स्वभाव (पु.), स्वरुप (न.)

nautical

(of relating to, or associated with seamen, navigation or ships) नावीय, नाविक, सागरी

nautical mile

नाविक मैल, सागरी मैल

nave

Eng.(the hub of a wheel) (चाकाची) नाभि (स्त्री.)

navigability

नाव्यता (स्त्री.)

navigable

नाव्य

navigate

१ नौपरिवहन करणे २ नौकानयन करणे ३ (to conduct or manage an aircraft in flying) दिक्चालन करणे

navigation

१ नौपरिवहन (न.) २ नौकानयन (न.) ३ (as of aircraft etc.) दिक्चालन (न.)

neap tide

Astron.(a tide of minimum amplitude) भांगमोड (स्त्री.), लघुतम भरतीओहोटी (स्त्री.)

near

समीप, निकट, निकटस्थ, जवळ, जवळपास,-प्राय (as in near closed संवृतप्राय)

near field

(as of a dipole etc.) निकटस्थ क्षेत्र

near infrared

निकट अवरक्त

near point

Optics (as of an eye- the nearest position to the eye at which an object can be seen distinctly) निकट बिंदु

near ultraviolet

निकट जंबुलातीत

nearest

निकटतम

nearest neighbour

(as in a crystal lattice - any atom whose distance from a given atom is such that no other atom is closer to the given atom) निकटतम प्रतिवेशी, निकटतम समीपस्थ

nearly

जवळजवळ

nearness

१ समीपता (स्त्री.), निकटता (स्त्री.) २ Math. निकटता (स्त्री.)

neat

१ व्यवस्थित २ नीट ३ स्वच्छ

neatly

१ व्यवस्थितपणे २ नीटपणे

neatness

यवस्थितपणा (पु.), टापटीप (स्त्री.)

nebula

(pl. nebulae or nebulas) Astron. (as any faint luminous patch seen among the stars) अभ्रिका (स्त्री.), (्अ.व.अभ्रिका), तेजोमेघ (पु.)

nebulae red shift

अभ्रिका अभिरक्त विस्थापन

nebular

अभ्रिका-, तेजोमेघ-

nebular spectrum

अभ्रिका पंक्ति, अभ्रिका स्पेक्ट्रम

nebulous

१ Astron. अभ्रिकामय २ (as cloudy, foggy) धुरकट

nebulous cluster

अभ्रिकामय गुच्छ

necessary

१ आवश्यक २ (unavoidable under compulsion) अपरिहार्य

necessity

आवश्यकता (स्त्री.)

neck

(as of a nozzle or bottle etc.) गळा (पु.), ग्रीवा (स्त्री.)

needle

सूचि (स्त्री.) (as in compass needle दिक् सूचि)

needle valve

सूचि झडप, पिन व्हाल्व

negatie pole

ऋऋण धुव

negative

१ Elec. ऋऋण २ ऋऋण (-), ऋऋणात्मक ३ Photog. व्यस्त-

negative acceleration

ऋऋण त्वरण

negative charge

Elec. ऋऋण प्रभार

negative crystal

ऋऋण स्फटिक

negative dynamic resistance

ऋऋणात्मक गतिक रोध

negative electricity

Elec. ऋऋण विद्युत

negative electrode

ऋऋण इलेक्ट्रोड

negative electron

Nucleonics ऋऋण इलेक्ट्रॉन

negative energy state

ऋऋण ऊर्जा अवस्था

negative feedback

Radio (the returning of a fraction of the output of the electric oscillator to the input in such a way as to decrease oscillation amplitude - the same as degenertion) ऋऋण पश्चप्रदाय

negative glow

ऋऋणात्मक प्रभा

negative ion

Thermionics ऋऋण आयन

negative ion vaancy

(asthe site in the lattice of an ionic crystal from which a negative ion is absent) ऋऋण आयन रिक्तिका

negative lens

Optics ऋऋणात्मक भिंग, ऋऋण भिंग

negative lens system

ऋऋण भिंग संहति

negative proton

Nucleonics ऋऋण प्रोटॉन

negative resistance

Radio, Thermionics ऋऋण रोध, ऋऋणात्मक रोध

negative terminal

ऋऋण अग्र

negative valence

(an electrovalence possessed by an atom because it has become ionised by addition of an electron or electrons) ऋऋण संयुजा

negative weight

१ ऋऋण भार २ ऋऋणात्मक वजन

negatively

१ ऋऋण-, ऋऋणात्मक रीत्या २ व्यस्तपणे

negatively charged

ऋऋण प्रभारित

negatron

१ (also negaton- as a term used for electorn when it is necessary todistinguish between negative electrons and positrons) नेगॅट्रॉन (पु.) २ Thermionics (as a four element vacuum tube which displays a negative resistance characteristic) नेगॅट्रॉन (पु.)

neglect

१ दुर्लक्ष करणे २ उपेक्षा करणे

neglected

१ दुर्लक्षित २ उपेक्षित

negligence

१ निष्काळजीपणा (पु.), हयगय (पु.) २ दुर्लक्ष (न.)

negligent

१ निष्काळजी, हयगयी २ दुर्लक्ष करणारा

negligently

१ निष्काळजीपणाने, हयगयीने २ दुर्लक्ष करून

negligible

(that can or should easily be disregarded) उपेक्षणीय, नगण्य

neighbour

(as one whose position immediately adjoins or is relatively near that of another; as in a crystal, an atom or ion that is sufficiently close to another atom or ion) प्रतिवेशी (पु.) (प्रतिवेशी Skt. - neighbour), समीपस्थ (पु.)

neighbourhood

Math. etc.(asneighbourhoodof a point - the interior of some bounded geometric figure such as a square orcircle in the plane which contains the point) आसमंत (पु.), प्रतिवेश (पु.) (प्रतिवेश - Skt. neighbourhood) २ (commonly) शेजार (पु.), सामीप्य (न.)

neon detector

निऑन संसूचक

neon lamp

निऑन दीप

nest

Eng. Geol. etc. नीड (न.)

net

निव्वळ

net plane

जाल प्रतल

net result

निव्वळ परिणाम

network

१ जाळे (न.), जाल (न.) २ Elec.Comm., Elec.Eng. जालव्यूह (पु.)

network analyser

Elec.Eng. जाल विश्लेषक

network analysis

Elec.Eng. जाल विश्लेषण

network structure

Met. जाल संरचना

neutral

१ Elec. (as electrically neutral point) तटस्थ अग्र (न.), न्यूट्रल (न.) २ Elec.eng.(as neutral wire) तटस्थिका (स्त्री.) ३ (as neutral position of driving or driven parts of a machine) न्यूट्रल (न.)

neutral atom

तटस्थ अणु

neutral equilibrium

Mech. तटस्थ समतोल

neutral molecule

(as a molecule without electric charge) तटस्थ रेणु

neutral point

१ Elec.Eng. तटस्थ अग्र, न्यूट्रल २ उदासीन बिंदु

neutral wire

Elec.Eng.(also called neutral) तटस्थ तार, तटस्थिका (स्त्री.)

neutralisation

१ Chem. उदासीनीकरण (न.) २ Elec.Eng. निष्प्रभावन (न.), तटस्थीकरण (न.) ३ निष्प्रभावन (न.)

neutralise

१ Chem. (to make chemically neutral; undergo neutralisation) उदासीनीकरण करणे, उदासीनीकरण होणे २ Elec.Eng. -चे निष्प्रभावन करणे, -चे निष्प्रभावन होणे, तटस्थीकरण करणे ३ (as to render ineffective by opposite forces or effect) निष्प्रभावन करणे

neutralised

१ उदासीनीकृत २ तटस्थीकृत ३ निष्प्रभावित

neutralised amplifier

निष्प्रभावित प्रवर्धी

neutralising

१ Chem. उदासीनकारी २ निष्प्रभावनकारी, निष्प्रभावन-

neutralising power

१ निष्प्रभावन शक्ति २ निष्प्रभावन क्षमता

neutralising voltage

निष्प्रभावनकारी व्होल्टता

neutrality

१ उदासीनता (स्त्री.) २ तटस्थता (स्त्री.) ३ प्रभावशून्यता (स्त्री.)

neutrino

(as, an uncharged elementary particle) न्यूट्रिनो (पु.)

neutron

(as an uncharged elementary particle that has a mass nearly equal to that of the proton) न्यूट्रॉन (पु.)

neutron capture

न्यूट्रॉन प्रग्रहण

neutron density

Nucleonics न्यूट्रॉन घनता

neutron detection

न्यूट्रॉन संसूचन

neutron detector

न्यूट्रॉन संसूचक

neutron excess

Nucleonics न्यूट्रॉन आधिक्य (समस्थानिकीय संख्या)

neutron lethargy

न्यूट्रॉनचा मंदपणा

neutron rich

न्यूट्रॉनसमृद्ध

new

नव, नवा, नवीन, नूतन

Newland's law of octaves

न्यूलॅन्डचा अष्टक नियम

newly

नव्याने

newton

(after Sir Isaac Newton, Eng. philosopher and mathematician - as the unit of force in mks system) न्यूटन (न.)

Newton's disc

Optics न्यूटनची तबकडी

Newton's law of motion

न्यूटनचे गति नियम, न्यूटनचे गतिविषयक नियम

Newtonian

(after Sir Issac Newton, Eng. philosopher and mathematician - of, relating to or following Sir Issac Newton, his discoveries or doctrines) न्यूटनीय

Newtonian relativity

न्यूटनीय सापेक्षता

next

१ आगामी, पुढचा २ (nearest in place) निकटतम, द्वितीय, दुसरा

next immediate neighbour

द्वितीय आसन्न प्रतिवेशी

nicety

(as the delicacy or exactness of perception or discrimination) बारकावा (पु.), सूक्ष्मता (स्त्री.)

nickel

Met.(as a silver white metallic element) निकेल (न.)

nickel-silver

Met. निकेल सिल्व्हर (न.)

Nicol

निकोल (पु.)(अ.व. निकोल)

Nicol prism

Light (after William Nicol, Brit. physicist who invented it- as a device for obtaining plane-polarised light) निकोल प्रिझम

nil

१ शून्य (न.) २ (nothing) काही नाही

nitrogen

Chem. नायट्रोजन (पु.)

nitrogenous

नायट्रोजनी, नायट्रोजनयुक्त

noble metal

बहुमोल धातु

nodal

१ निस्पंद-, नोडल २ पर्वसंधि-

nodal plane

नोडल प्रतल

nodal point

Radio १ निस्पंद बिंदु, नोडल बिंदु २ पर्वसंधि बिंदु

nodal point of a lens

Light भिंगाचे नोडल बिंदू (पु.अ.व.)

node

१ Acous.(of a vibratory system, etc.) निस्पंद (पु.), नोड (पु.) २ Astron.(as either of the two points where orbit of one celestial body intersects a specific reference plane) पातबिंदु (पु.) ३ Math. गाठबिंदु (पु.) ४ (as of a point in electrical network at which several branches come together etc.) पर्वसंधि (पु.), गाठ (स्त्री.)

node and antinode

Acous., Radio निस्पंद आणि प्रतिनिस्पंद

noise

Acous.(as any undesired sound; as spontaneous fluctuations in electrical circuits caused by random motion of current carriers) कुरव (पु.)

noise filter

Elec.Comm.कुरव निस्यंदक

noise level

कुरव पातळी

noise voltage

कुरव व्होल्टता

noiseless

कुरवहीन

nomenclature

नामपद्धति (स्त्री.) (as in valve nomenclature व्हाल्व नामपद्धति)

non adiabatic

असमोष्ण

non blackbody

अकृष्णिका (स्त्री.), अकृष्णवस्तु (स्त्री.)

non-

(in comb.) १ (not) अ-, अन्-, न- २ (as lacking, absence of; reverse of) - इतर, -हीन

non-ferromagnetic

अफेरोचुंबकीय

non-potential energy

स्थितिजेतर ऊर्जा

non-self-maintaining

(not self-maintaining) अस्वयंसंधारी

non-self-maintaining electric discharge

अस्वयंसंधारी विद्युन्मोच

non-self-maintaining gas discharge

अस्वयंसंधारी वायु विमोच

nonactinic

अक्रियाशील

nonadditive

अयोज्य (as in nonadditive number अयोज्य संख्या)

nonadhesive

आसंजनशील नसणारा, अनासंजनी

noncapture

प्रग्रहणहीनता (स्त्री.)

noncapture disintegration

Nucleonics प्रग्रहणहीन विघटन

noncentral

नकेंद्रीय

nonclassical

(not classical, as modern) आधुनिक

noncoincidence

१ असंपात (पु.) २ नसंपतन (न.), संपात न होणे (न.)

noncoincident

असंपाती

noncollimated

असमांतरित

noncollimated shower

Nucleonics असमांतरित वर्षण

noncollinear

नैकरेखी, नैकरेषी

noncombining

असंयोगी (as in non combining levels) असंयोगी पातळ्या

noncombustible

दहनाक्षम

noncommensurable

Math. असंमेय

nonconductor

Elec. अवाहक (पु.)

nonconformity

अनभिसंगति (स्त्री.), अभिअसंगति (स्त्री.)

nonconservative

असंरक्षी (as in non-conservative forces असंरक्षी बले)

noncoulomb

कूलोमेतर (as in noncoulomb field कूलोमेतर क्षेत्र)

noncrystalline

अस्फटिकी, अस्फटिक-

noncyclic

१ नचक्रीय २ अनावर्तनी

nondegenerate

अनपजनित

nondegenerate gas

Electronics अनपजनित वायु

nondiagram

अनाकृतिक (as in non diagram lines अनाकृतिक रेषा)

nondiffusible

अविसरणशील

nondimensional

अमितीय

nondirectional

अदिशिक, अदिशात्मक

nondissipative

Heat अनपाकरणीय

nondissociating

अविचरणी

nonelectrolyte

विद्युत अनपघटनी (पु.)

nonelectronic

न इलेक्ट्रॉनी

nonequilibrium

असमतोल (पु.)

nonexchange

अविनिमयी (as in nonexchange force अविनिमयी बल)

nonexistence

अभाव (पु.)

nonexistent

अविद्यमान

nonferrous

अलोहीय, अलोही, अलोह-

nonferrous metal

अलोह धातु, अलोही धातु

nonfissionable

अविखंडनीय

nonflat

असपाट, असमतल

nonflat spring

असपाट स्प्रिंग

nonharmonic

असरल आवर्त-

nonhomogeneity

असमविधता (स्त्री.)

nonhomogeneous

असमविध

nonideal

अनादर्श (as in nonideal gas अनादर्श वायु)

noninductive

प्रवर्तनहीन, प्रेरणहीन

noninductive resistance

प्रेरणहीन रोध

noninductive winding

प्रवर्तनहीन कुंडलन, प्रेरणहीन कुंडलन

noninflammable

(not inflammable) अज्वलनशील

noninteracting

अन्योन्यक्रियाहीन

nonintersecting

अप्रतिछेदी

nonlinear

अरेषीय, अरेखीय

nonlinearity

अरेषीयता (स्त्री.), अरेखीयता (स्त्री.)

nonluminous

अनुदीप्तिहीन

nonluminous flame

अनुदीप्तिहीन ज्योत

nonmagnetic

अचुंबकीय

nonmetal

अधातु (पु., स्त्री.)

nonmetallic

अधातु-

nonnormal

अप्रसामान्य

nonoscillating

दोलनहीन

nonpenetrating

नांतर्वेधी

nonphysical

अभौतिक

nonpolarised

अधुवित

nonquantised

Electronics अक्वांटित

nonradiating

अप्रारी

nonradiative collision

Nucleonics प्रभारी संघात

nonradioactive

(not radioactive) नकिरणोत्सारी

nonreactive

१ नक्रियाशील २ प्रतिक्रियाहीन

nonreciprocal

१ अनन्योन्य २ Math. अव्युत्क्रमी

nonreflecting

अपरावर्तनी

nonrelativistic

असापेक्षिकीय, असापेक्षिक

nonrelativistic quantum mechanics

असापेक्षिकीय क्वांटम स्थितिगतिशास्त्र

nonresonance proton

Nucleonics असंस्पंदी प्रोटॉन

nonrigid

अदृढ

nonrigid body

अदृढ पदार्थ

nonselective

अवरणी

nonselective radiator

अवरणी प्रारी

nonspectral

(notbeing in the specturm) पंक्तीयेतर, स्पेक्ट्रमेतर

nonspectral colour

पंक्तीयेतर वर्ण, स्पेक्ट्रमेतर वर्ण

nonspecular reflection

अदर्पणी परावर्तन

nonsymmetrical

unsymmetrical

nonsynchronous

नसंकालिक

nonuniform

१ (not uniform) नैकसमान २ नैकविध

nonuniform acceleration

१ नैकसमान त्वरण २ नैकविध त्वरण

nonuniformity

१ नैकसमानता (स्त्री.) २ नैकविधता (स्त्री.)

nonviscous

(not viscous) अविष्यंदी

nonvolatile

(not volatile) अबाष्पनशील

nonzero

(not being or involving zero) शून्येतर

nonzero value

१ शून्येतर मूल्य २ शून्येतर मान

norm

(as a standard, pattern or type) प्रमाणक (न.)

normal

१ (according to constituting, or not deviating from an established norm, rule or principle) प्रसामान्य २ (as not abnormal, regular) सामान्य ३ Math.(as perpendicular) लंबरुप, अभिलंब, लंब- ४ Chem.(of solutions etc.)प्रसामान्य, सांकेतिक

normal atom

अनुत्तेजित अणु

normal pressure

प्रसामान्य दाब

normal reaction

१ लंब प्रतिक्रिया २ प्रसामान्य अभिक्रिया

normal spectrum

प्रसामान्य पंक्ति (प्रसामान्य वर्णपंक्ति), प्रसामान्य स्पेक्ट्रम

normal state

१ सामान्य अवस्था २ (of an atom) अनुत्तेजित अवस्था

normal stress

अभिलंब प्रतिबल

normal temperature

प्रसामान्य तापमान

normal temperature and pressure

(abbr. NTP also N.T.P.) Chem. प्रसामान्य तापमान व दाब (प्र.ता.दा.- NTP)

normal valence

(as the usu.accepted valence of a chemical element or of an atom or radical) सामान्य संयुजा

normalisation

प्रसामान्यन (न.)

normalise

१ प्रसामान्यन करणे २ सामान्यीकरण करणे

normalised

१ प्रसामान्यित, प्रसामान्यीकृत २ सामान्यीकृत

normalised wave function

प्रसामान्यित तरंग फल

normalising

Met. प्रसामान्यीकरण (न.)

normality

१ प्रसामान्यता (स्त्री.) २ सामान्यता (स्त्री.)

normally

१ प्रसामान्यतः २ सामान्यतः

normative

१ (of relating to or dealing with norms etc.) प्रमाणकानुसारी २ (as, creating or prescribing a norm) प्रमाणकस्थापक

north pole

उत्तर धुव

north seeking pole

उत्तरेकडे वळणारा धुव

north south effect

उत्तर दक्षिण प्रभाव

not closed

असंवृत

not favourable

प्रतिकुल, अननुकूल, अनुकूल नसलेला

notable

उल्लेखनीय

notation

१ (as, an act, process or system of marks, signs,notes, symbols etc. collectively) संकेतन (न.) २ Music स्वरलिपि (स्त्री.) ३ Math. संकेतन (न.), लेखन (न.) (as in abridged notation संक्षिप्त संकेतन; deciman notation दशांश लेखन)

notch

खाच (स्त्री.), खोबण (स्त्री.)

note

Music १ स्वर (पु.) २ स्वरचिन्ह (न.)

notice

(as to perceive, to take notice of) लक्षात घेणे, दिसून येणे

noticeable

लक्षणीय

notion

कल्पना (स्त्री.), समज (पु.)

nought

Math. शून्य (न.)

nowhere

Math. न कुत्रापि, कोठेही नसलेला

noxious

अपायकारक

nozzle

तोटी (स्त्री.)

NTP

(abbr. for normal temperature and pressure) प्र.ता.दा (प्रसामान्य तापमान व दाब)

nu

(symbol or N) न्यू (पु.) (सं. किंवा N)

nuclear

(of or relating to the nucleus; constituting or like a nucleus; of or relating to atomic nucleus or energy.... etc.) केंद्रकीय, केंद्रक-, न्यूक्लीय

nuclear chemistry

न्यूक्लीय रसायनशास्त्र

nuclear collision

न्यूक्लीय संघात, केंद्रक संघात

nuclear disintegration

केंद्रकीय विघटन, न्यूक्लीय विघटन

nuclear electron

न्यूक्लीय इलेक्ट्रॉन, केंद्रक इलेक्ट्रॉन

nuclear emulsion

(a photographic emulsion esp. designed for detecting ionising particles) न्यूक्लीय पायस

nuclear energy

न्यूक्लीय ऊर्जा, अणु ऊर्जा

nuclear engineering

न्यूक्लीय अभियांत्रिकी

nuclear fission

(as the division of a heavy nucleus into two approximately equal parts) न्यूक्लीय विखंडन, केंद्रक विखंडन

nuclear fission reactor

न्यूक्लीय विखंडन क्रियाधानी, केंद्रक विखंडन क्रियाधानी

nuclear force

न्यूक्लीय बल

nuclear fuel

(the fissionable material used in a nuclear fission reactor or the fusionable material used in thermonuclear reactor) न्यूक्लीय इंधन, न्यूक्लीय जळण

nuclear furnace

न्यूक्लीय भट्टी

nuclear fusion

Nucleonics न्यूक्लीय संमीलन, केंद्रक संमीलन

nuclear gyromagnetic ratio

न्यूक्लीय घूर्ण चुंबकीय गुणोत्तर

nuclear induction

न्यूक्लीय प्रेरण, केंद्रकीय प्रेरण

nuclear isomer

केंद्रकीय समघटक, न्यूक्लीय समघटक

nuclear isomeric decay

केंद्रकीय समघटकी ऱ्हास, न्यूक्लीय समघटकी ऱ्हास

nuclear isomerism

केंद्रकीय समघटकता, न्यूक्लीय समघटकता

nuclear magnetic moment

न्यूक्लीय चुंबकीय आघूर्ण

nuclear magnetic resonance

न्यूक्लीय चुंबकीय सस्पंदन

nuclear magneton

Nucleonics न्यूक्लीय मॅग्नेटॉन

nuclear model

केंद्रक प्रतिकृति, न्यूक्लीय प्रतिकृति

nuclear packing

(as the concentration of particles within the nucleus of an atom) न्यूक्लीय बंधन, केंद्रक बंधन

nuclear particle

न्यूक्लीय कण, केंद्रकीय कण

nuclear physics

न्यूक्लीय भौतिकी, केंद्रक भौतिकी

nuclear radiation

न्यूक्लीय प्रारण, केंद्रकीय प्रारण

nuclear reaction

न्यूक्लीय अभिक्रिया, केंद्रकीय अभिक्रिया

nuclear reaction cross section

न्यूक्लीय अभिक्रिया परिक्षेत्र

nuclear reaction energy

न्यूक्लीय अभिक्रिया ऊर्जा, केंद्रकीय अभिक्रिया ऊर्जा

nuclear reactor

न्यूक्लीय क्रियाधानी

nuclear resonance absorption

न्यूक्लीय संस्पंदी अवशोषण, केंद्रकीय संस्पंदी अवशोषण

nuclear science

केंद्रक विज्ञान

nuclear selection rule

न्यूक्लीय वरण नियम

nuclear shower

केंद्रकीय वर्षण, न्यूक्लीय वर्षण

nuclear spin

न्यूक्लीय आभ्रास

nuclear spin effect

न्यूक्लीय आभ्रास परिणाम

nuclear structure

केंद्रक संरचना, न्यूक्लीय संरचना

nuclei

केंद्रके (न.अ.व.), न्यूक्लिअस (पु.अ.व.)

nucleide

nuclide

nucleon

Nucleonics (as component of an atomic nucleus i.e. proton or neutron) न्यूक्लिऑन (पु.)

nucleonics

(science of the nucleus of an atom, its components and energies) अणुकेंद्रकशास्त्र (न.)

nucleus

केंद्रक (न.). न्यूक्लिअस (पु.)

nucleus of an atom

अणुकेंद्रक (न.)

nuclide

Nucleonics (the kind or species of atom as determined by the structure of its nucleus) केंद्रकाभ (पु.), न्यूक्लाइड (न.)

nuisance

उपद्रव (पु.)

null

(as zero; without action) शून्य (न.)

null method

शून्य रीति

null point

शून्य बिंदु

null space

शून्य अवकाश

null valence

शून्य संयुजा

nullification

शून्यन (न.), प्रभावहनन (न.)

nullify

(as to make of no consequence) शून्य करणे, प्रभावहीन करणे

nullity

शून्यता (स्त्री.)

number

Math. १ संख्या (स्त्री.) २ अंक (पु.) ३ -अंक (पु.) (as in atomic number अणु अंक) ४ (as serial number) क्रमांक (पु.)

numbered

संख्यांकित

numerable

संख्येय

numeral

Math.(a figure or character used to express a number, as Arabic numerals or Roman numerals) अंक (पु.), संख्यांक (पु.)

numeration

Math. संख्यांकन (न.)

numerator

Math. अंश (पु.)

numeric

(consisting of numbers rather than letters; of the nature of numbers) संख्यात्मक, संख्यात्म

numerical coefficient

संख्यात्मक गुणक

numerical value

संख्यात्मक मूल्य

nut

Eng. etc. नट (पु.), फिरकी (स्त्री.)

nutation

Astron.(as a small inequality in the motion of precession; an oscillation of the earth's pole about the mean position) प्रच्यवन (न.) (च्यवन - moving, motion, प्र - speical; specific)

O or o

(symbol for omicron) ओमायक्रॉन (सं. O किंवा o)

obey

(as to act or react in conformity with) -चे पालन करणे, -चे पालन होणे

object

१ (as a material thing) पदार्थ (पु.), वस्तु (स्त्री.) २ (as purpose, end) उद्दिष्ट (न.), उद्देश (पु.)

object field

वस्तु क्षेत्र

object lens

पदार्थ भिंग

object point

वस्तु बिंदु

objective

Light, Optics १ (that lens in an optical instrument which is directed towards the object to be observed) वस्तुभिंग (न.), पदार्थिक (पु.) २ (as a lens or system of lenses that forms an image of the object on a screen as in a camera or projector) पदार्थिक (पु.)

objective lens

(commonly that lens of a system which is towards the object) पदार्थिक भिंग

oblate

१ (flattened or depressed at the poles) चपटा, लघुअक्ष- २ Math. etc. (of a spheroid, ellipsoid etc. - opposed to prolate) परिऱ्हस्व,लघुअक्षीय, लघुअक्ष-

oblique

तिर्यक, तिरपा, तिरकस

oblique impact

तिर्यक आघात

oblique prism

तिर्यक प्रिझम

obliterate

१ पुसून टाकणे २ अभिलोपन करणे

obliterated

१ पुसून टाकलेला २ अभिलोपित

obliteration

१ पुसून टाकणे (न.) २ अभिलोपन (न.)

obliterative

अभिलोपकारी

oblong

लांबट, दीर्घायत

obnoxious

उपद्रवी

obscure

१ (not readily seen) अस्पष्ट २ (dark, dim) अंधुक

obscurity

१ अस्पष्टता (स्त्री.) २ अंधुकता (स्त्री.)

obsequent

Geol. प्रत्यनुवर्ती

observable

निरीक्षणक्षम

observation

१ निरीक्षण (न.) २ Astron. वेध (पु.)

observatory

वेधशाळा (स्त्री.)

observe

१ निरीक्षण करणे २ Astron. वेध घेणे ३ (as to see) पाहणे

observed

निरीक्षणागत

observed value

निरीक्षणागत मूल्य

observer

निरीक्षक (सा.)

obstacle

अडथळा (पु.) अडसर (पु.)

obstruct

अडथळा करणे, अडथळा आणणे

obstruction

अडथळा (पु.), अडवणूक (स्त्री.)

obtain

प्राप्त करणे, मिळवणे, प्राप्त होणे, मिळणे

obtainable

प्राप्य, मिळवण्याजोगा

obvious

उघड

obviously

उघडौघड

occasional

प्रासंगिक

occasionally

प्रासंगिकतः, अधूनमधून

occlude

(as to take in and retain) अधिधारण करणे

occluded

अधिधारित

occlusion

अधिधारण (न.)

occupied

व्याप्त, व्यापलेला

occupied space

व्याप्त अवकाश

occupy

(as to fill up, take up) व्यापणे

occupying

व्यापणारा

occur

१ घडणे, घडून येणे २ (to be found, to appear) आढळून येणे

occurrence

१ घटना (स्त्री.), प्रसंग (पु.) २ (of a substance,metal etc.) आढळ (पु.)

ocean

महासागर (पु.)

ocean currents

सागरी प्रवाह

oceanic

महासागरी

oceanography

(a science that deals with the ocean and its phenomena) सागरविज्ञान (न.)

octa-

(in comb.- eight; containing eight atoms, groups or equivalents etc.) अष्ट-

octagon

Math. अष्टकोन (पु.), अष्टभुज (पु.)

octagonal

अष्टकोनी, अष्टकोनीय

octahedra

(sing. octahedron) अष्टपृष्ठक (पु.अ.व.)

octahedral

अष्टपृष्ठक -

octahedron

(pl. octahedra or octahedrons) Crystal.(as a form of the cubic system which is bounded by eight similar faces) अष्टपृष्ठक (पु.)

octave

१ (as a group of eight) अष्टक (न.) २ Music सप्तक (न.)

octo-

octa-

octode

Thermionics (as a vacuum tube with eight electrodes) ऑक्टोड (पु.)

octopole

Nucleonics अष्टधुव (पु.)

octopole moment

Nucleonics अष्टधुव आघूर्ण

octupole

octopole

ocular

नेत्रीय, नेत्र-

odd

१ Math. etc. विषम २ किरकोळ, अतिरिक्त ३ (as not paired with another; not matching) विजोड

odd parity

विषम पॅरिटी

odd proton model

अतिरिक्त प्रोटॉन प्रतिकृति

odd state

Nucl.Phys. (as odd parity state) विषम पॅरिटी अवस्था

odour

गंध (पु.) वास (पु.)

odourless

गंधहीन

oecology

ecology

ohm

Elec.Eng.(after Georg Simon Ohm, Ger. physicist - as a unit of electrical resistance) ओम (न.)

Ohm's law

Elec.Eng.(after Georg Simon Ohm, Ger. physicist) ओमचा नियम

ohmic

(of or relating to ohm; measured in ohms... etc.) ओमीय, ओमी

ohmic circuit

Elec. Magn. ओमी परिपथ

ohmic conductor

Elec. Magn. ओमी वाहक

ohmic resistance

Elec.Eng. (an instrument for indicating directly resistance in ohms) ओममापी (पु.)

oil

तेल (न.), तैल (न.)

oil bath

तैल मज्जनी (स्त्री.)

oil break switch

Elec.Eng. तैल वियोजन स्विच

oil field

तैलक्षेत्र (न.), तेलक्षेत्र (न.)

oil immersion objective

तैलनिमज्जित वस्तुभिंग

oil pump

तैल पंप

oil well

तैलकूप (पु.), तेल विहीर (स्त्री.)

oil-immersed

तैलनिमज्जित

oilless

तैलहीन, विनातेल

oilproof

तैलरोधी

oily

तेलकट

old

जुना

omega

(symbol or w) ओमेगा (पु.) (सं. किंवा w)

omega hyperon

Nucleonics ओमेगा हायपरॉन (w हायपरॉन)

omicron

(symbol O or o) ओमायक्रॉन (पु.) (सं. O किंवा o)

omission

१ वगळणे (न.) २ लोपन (न.)

omit

१ वगळणे, गाळणे २ न करणे

one body model

एककाय प्रतिकृति

one dimensional

एकमितीय

one dimensional flow

एकमितीय प्रवाह

one many

एक-अनेक

one sided

एकांगी, एक बाजू असलेला

one-many correspondence

Math. एक-अनेक संगतता

one-one

एक-एक

one-one correspondence

Math. एक-एक संगतता

onto

(to place or position on-) -च्यावर, च्याकडे, च्या वर स्थितीत, -च्या बाजूने स्थित असलेला

ooze

पाझरणे, (द्रव वगैरे) स्त्रवणे

opacity

१ अपार्यता (स्त्री.) २ (in case of light) अपारदर्शकता (स्त्री.)

opaque

१ अपार्य २ (in case of light) अपारदर्शक

open

१ (not closed; not covered) अनावृत, उघडा २ खुला, मोकळा ३ Math. Chem. etc.(as distinguished from closed) विवृत (as in open set Math.विवृत सट; open chain Chem. विवृत शृंखला)

open circuit

Elec.Eng. खुला परिपथ

open end

खुला, विवृत

open end pipe

खुली नळी

open system

विवृत प्रणाली

opening

१ छिद्र (न.), द्वार (न.) २ मुख (न.)

opera glass

(as a small binocular optical instrument - oft. used in pl.) ऑपेरा ग्लास

operate

१ (as to produce an effect; to exert power or influence to; to perform an operation or series of operations) कार्य करणे, क्रिया करणे २ (as to cause to function; to function through the use of) चालवणे, चालणे

operating

१ क्रियाकारक, कार्य होणारा २ चालन- ३ Math., etc. परिकर्मी

operating limit

चालन सीमा

operation

१ (an exertion of power or influence; working) कार्य (न.), क्रिया (स्त्री.) २ चालन (न.), चालवणे (न.) ३ Math. परिकर्म (न.)

operational

१ क्रियात्मक, कार्य-, क्रिया- (as in operational area क्रिया क्षेत्र) २ परिकर्मी

operative

क्रियाकारी

operator

१ चालक (सा.), परिकर्मी (पु.) २ Math. परिकर्मी (पु.)

oppose

विरोध करणे

opposing

विरोधी

opposing couple

विरोधी बलयुग्म

opposite

१ विरुद्ध, विरोधी २ संमुख, समोरचा

opposite angle

Math. संमुख कोन

opposite phase

प्रतिप्रावस्था (स्त्री.)

opposite vector

विरुद्ध सदिश (विरुद्ध दिशेचा सदिश)

oppositely

१ (in an opposite position) विरोधी स्थितित, विरुद्ध दिशेने २ संमुखतः

opposition

विरोध (पु.)

optial dispersion

प्रकाशीय अपस्करण

optic

१ (of or relating to vision) दृष्टि- २ (of or relating to eye) नेत्र- ३ (as optical) प्रकाशिक, प्रकाशीय

optic angle

प्रकाशीय कोन

optic axis

१ Light (as optical axis) प्रकाशीय अक्ष २ दृष्टि अक्ष

optic nerve

Anat. नेत्र चेता

optical

१ प्रकाशीय २ (of or relating to the science of optics) प्रकाशिकीय ३ (as optic) दृष्टि-

optical aberration

प्रकाशीय विपथन

optical activity

प्रकाशीय क्रियाशीलता

optical axis

१ प्रकाशीय अक्ष २ दृष्टि अक्ष

optical bench

प्रकाशीय मंच

optical constant

प्रकाशीय स्थिरांक

optical double refraction

प्रकाशीय द्वि-अपवर्तन

optical doublet

प्रकाशीय द्विक

optical flat

Photog. प्रकाशीय सपाटी

optical glass

प्रकाशीय काच

optical illusion

दृष्टिभ्रम (पु.)

optical instrument

प्रकाशीय उपकरण

optical lantern

चित्रदीप (पु.)

optical maser

प्रकाशीय मेसर

optical path

Optics प्रकाशीय पथ

optical polarisation

प्रकाशीय धुवण

optical pyrometer

Heat प्रकाशीय उत्तापमापी

optical rotation

प्रकाशीय घूर्णन

optical rotatory power

प्रकाशीय घूर्णन शक्ति

optical symmetry

प्रकाशीय सममिति

optical system

(as a combination of lenses, mirrors and prisms that constitutes the optical part of an optical instrument) प्रकाशीय संहति

optically

१ प्रकाश दृष्ट्या २ प्रकाशिकीय दृष्ट्या

optically flat

प्रकाश दृष्ट्या समतल, प्रकाश दृष्ट्या सपाट

optically rare

प्रकाश विरल, प्रकाश दृष्ट्या विरल

optics

(a science that deals with light, its genesis and propagation, the effects that it undergoes and produces, and other phenomena closely associated with it) प्रकाशिकी (स्त्री.)

optimum

१ (as the most favourable or the most conducive to a given end) अनुकूलतम २ (greatest or best possible under a restriction expressed or implied) इष्टतम

optimum frequency

इष्टतम वारंवारता

optimum humidity

अनुकूलतम आर्द्रता

optimum magnification

अनुकूलतम विशालन

optimum temperature

अनुकूलतम तापमान

option

१ विकल्प (पु.) २ पर्याय (पु.)

optional

१ वैकल्पिक २ पर्यायी

optometer

(an instrument for measuring the power and range of vision) दृष्टिमापी (पु.)

optometric

दृष्टिमितीय, दृष्टिमिति-

optometry

(as measurement of visual powers as by the use of an optometer) दृष्टिमिति (स्त्री.)

orange

नारिंगी

orbit

१ (as the usu. curved path of a body in a field of force) कक्षा (स्त्री.) २ (as a path described by a celestial body or an artificial satellite or a space craft in its revolution around another body) भ्रमणकक्षा (स्त्री.)

orbital

१ कक्षीय २ भ्रमणकक्षीय

orbital electron

कक्षीय इलेक्ट्रॉन

orbital electron capture

कक्षीय इलेक्ट्रॉन प्रग्रहण

orbital quantum number

कक्षीय क्वांटम अंक

orbiting

कक्षेत भ्रमण करणारा

order

१ Math. etc. क्रम (पु.) २ सुव्यवस्था (स्त्री.) ३ सुरचना (स्त्री.)

ordered

१ क्रमबद्ध २ Math. क्रमित ३ सुरचित

ordered set

Math. क्रमित सट

ordering

१ क्रमबंधन (न.) २ Math. क्रमीकरण (न.)

orderly

१ क्रमबद्ध २ सुरचित

orderly arrangement

क्रमबद्ध रचना

ordinary

साधारण

ordinary ray

Light साधारण किरण

ordinate

Math. कोटि (स्त्री.)

ore

Min. धातुक (पु., न.), धातुपाषाण (पु.)

organ

१ अवयव (पु.) २ (as a musical instrument) ऑर्गन(न.)

organ pipe

ऑर्गनी नलिका

organic

कार्बनी

organic chemistry

(a branch of chemistry that deals chiefly with hydrocarbons and their derivatives) कार्बनी रसायनशास्त्र

orient

१ (to set or arrange in any determinate position in relation to the points of a compass, etc.) दिशाभिमुख करणे, -च्या दिशेने अभिमुख करणे २ दिशानिदेशित करणे

orientation

१ दिशाभिमुखता (स्त्री.) - अभिमुख करणे (न.) २ दिशानिदेशन (न.)

oriented

१ दिशाभिमुख केलेला, - अभिमुख केलेला, - अभिमुख २ दिशानिदेशित

orifice

छिद्र (न.)

origin

१ (as primary source or cause) उगम (पु.), मूळ (न.) २ आरंभ (पु.) ३ Math. (as a starting point) आदिबिंदु (पु.), आरंभ बिंदु (पु.)

original

मूळ, आदिम

originally

मूलतः

originate

१ उगम पावणे २ उद्भवणे ३ आरंभ करणे, आरंभ होणे

originated

उद्भूत

origination

१ उगम (पु.) २ उद्भव (पु.)

orthocentre

Math. लंबसंपात (पु.)

orthogonal

Math. जात्य, लंब

orthogonal vector

Math. जात्य सदिश

orthoscopic

(giving an image in correct and normal proportions) यथार्थचित्री

orthoscopic lens

यथार्थचित्री भिंग

oscillate

दोलन करणे, दोलन होणे

oscillating

दोलनी, दोलन-, दोलायमान

oscillation

दोलन (न.)

oscillator

दोलक (पु.)

oscillatory

दोलनकारी, दोली, दोलशील

oscillatory circuit

Radio दोली परिपथ

oscillatory discharge

Radio दोलनकारी विमोच (विद्युन्मोच)

oscillatory motion

दोलन गति

oscillatory system

दोली संहति

oscillogram

Elec.Eng.(as a record of a wave form obtained from an oscillograph) दोलन लेख (पु.)

oscillograph

Elec.Eng.(as an instrument for producing a curve representing the wave-form of an alternating quantity) दोलनलेखी (पु.)

oscilloscope

Elec.Eng. दोलनदर्शी (पु.)

osculate

Math. etc.(to touch closely; to have contact of higher order with; to coincide in three or more points) दृढस्पर्श करमे, दृढस्पर्श होणे

osculating

दृढस्पर्शी

osculating orbit

Astron. दृढस्पर्शी कक्षा

osculation

दृढस्पर्शन (न.)

osmosis

Chem. (as a diffusion of a solvent through a semipermeable membrane into a more concentrated solution in order to equalise the concentrations on both sides of the membrane) परासरण (न.)

osmotic

परासरणी, परासरण-

osmotic pressure

Chem. परासरण दाब

osmotically

परासरणतः

ounce

(as a unit of weight) औंस (पु.)

outer

बाह्य, बाहेरील

outer force

बाह्य बल, बाहेरील बल

outer space

(as a space immediately outside the earth's atmosphere; the interplanetary or interstellar space) बाहय अवकाश

outermost

बाह्यतम

outermost orbit

बाह्यतम कक्षा

outflow

उत्प्रवाह (पु.)

outgas

(to remove adsorbed or occluded gases from usu. by heating) निर्वायू करणे

outgassing

निर्वायूकरण (न.)

outlet

निर्गम मार्ग (पु.), निर्गम (पु.)

outline

१ आराखडा (पु.) २ रुपरेषा (स्त्री.)

output

(as something that is put out or produced; specif. the power and energy delivered by a machine or system; of an electrical device - the terminal for the output etc.) निष्पन्न (न.)

output circuit

निष्पन्न परिपथ

output power

निष्पन्न शक्ति

output winding

निष्पन्न कुंडलन

outside

बाहेरील, बाह्य

outside callipers

बाह्यकैवार (पु.)

outward

बाहेरील, बाह्य, बाहेरील बाजूचा

oval

अंडाकार, लंबवर्तुळाकार

oven

ओव्हन (स्त्री.), गरम पेटी (स्त्री.)

over

(if treated as pfx. or usedin comb. - surplus, excessive) अति, अत्यधिक

overall

सर्वांगी, समग्र, एकूण

overall efficiency

Elec.Eng. समग्र कार्यक्षमता, एकूण कार्यक्षमता

overblowing

अतिधमन (न.)

overbridge

वरपूल (पु.), उपरिपूल (पु.)

overbunching

अतिगुच्छन (न.)

overcharge

Elec.Eng. अतिप्रभार (पु.)

overcorrect

अतिसंशुद्धी करणे

overcorrected

अतिसंशुद्ध

overdamped

अति अवमंदित

overdamping

अति अवमंदन (न.)

overestimate

अत्याधिक अंदाज करणे

overestimation

अत्याधिक अंदाज (पु.)

overflow

उत्सारित करणे, उत्सारित होणे

overflow vessel

१ उत्सारण पात्र २ जलोत्सारण पात्र

overgrowth

अतिवृद्धि (स्त्री.)

overhang

१ प्रलंबित होणे, अधांतरी टांगलेला असणे २ पुढे येणे

overhanging

प्रलंबी-, अधांतरी

overhead

उपरि-

overhead line

उपरि तारमार्ग

overhead transmission line

Elec.Eng. उपरि पारेषण तारमार्ग

overheat

अतिउष्णता देणे, अति तापवणे

overheated

अतितप्त

overheating

अतिऊष्मन (न.), अतितापन(न.)

overlap

१ अतिव्याप्त होणे २ परस्परव्याप्त होणे

overlapping

१ अतिव्यापन (न.) २ परस्परव्यापन (न.)

overlook

१ (as to take no notice of) लक्ष न देणे २ (as to fail to notice) उपेक्षा करणे, नजरेतून सुटणे, नजरेतून निसटणे

overpotential

अतिविभवता (स्त्री.)

oversystematised

अतिव्यवस्थित, अतिपद्धतशीर

overtone

१ अधिस्वरक (पु.), गौण स्वरक (पु.) २ Music अवरनाद (पु.)

overvoltage

Chem., Elec.Eng. अतिव्होल्टता (स्त्री.)

oxidation

Chem. ऑक्सिडन (न.)

oxidation potential

ऑक्सिडन विभव

oxide

Chem. ऑक्सिइड (न.)

oxidise

ऑक्सिडन करणे, ऑक्सिडित होणे

oxidised

ऑक्सिडित

oxidising

ऑक्सिडीकारक

oxidising flame

ऑक्सिडीकारक ज्योत

oxyen mask

ऑक्सिजन मुखपट

oxygen

Chem. ऑक्सिजन (पु.)

oxygen point

(as the normal boiling point of liquid oxygen) ऑक्सिजन तापांक

P

(symbol for rho) रो (सं. P किंवा )

p electron

Nucleonics p इलेक्ट्रॉन (पु.)

p type

पी प्रकार-, p प्रकार-

p type conductivity

पी प्रकार वाहकता, p प्रकार वाहकता

p-p scattering

Nucleonics प्रो-प्रो विकिरण

P.D.

(short for potential difference) वि.अ.(विभवांतर)

pack

१ बांधणे २ आवेष्टित करणे

packed

१ बांधलेला २ आवेष्टित

packet

संपुट (न.)( as in wave packet तरंग संपुट)

packing

१ (as the gathering or compression of material or material particles into a relatively confined space) बंधन (न.) २ आवेष्टन (न.)

packing effect

बंधन परिणाम

packing energy

बंधन ऊर्जा

packing fraction

Nucleonics (as a measure of the loss or gain of total mass in a group of nucleons) बंधनांश (पु.)

pad

Elec. Comm. etc. पॅड (न.)

paddle

पायटा (पु.), पॅडल (न.)

paint

रंग (पु.)

pair

युग्म (न.), युगुल (न.)

pair creation

pair production

pair emission

युग्म उत्सर्जन

pair formation

pair production

pair of tongs

tongs

pair production

Electronics (as the production of an electron and positron when a photon is absorbed by a high electric field i.e. the field near the nucleus) युग्म निर्माण

pair spectrometer

युग्मीय पंक्तिमापी, युग्मीय स्पेक्ट्रोमीटर

paired

युग्मित

paired electron

युग्मित इलेक्ट्रॉन

pairing

Nucleonics युग्मन (न.), युगुलन (न.)

pairwise

युग्मतः

pale

निस्तेज, फिकट, फिका

pale coloured

फिका, फिक्या रंगाचा

pan

१ तवा (पु.), थाळा (पु.) २ Geol. स्तर (पु.)

panel

१ फलक (पु.), पट्ट (पु.) २ चौकट (स्त्री.)

panograph

१ Elec.Eng.(as a sliding type of current collecting device used on traction systems employing an overhead contact wire) पंजा (पु.), पॅन्टोग्राफ (पु.) २ (as an instrument for copying plan etc.) प्रत्यालेखन यंत्र (न.), प्रत्यालेखी (पु.)

panorama

(as an unobstructed or complete and comprehensive view of a region in every direction)विस्तीर्ण दृश्य (न.), परिपूर्ण दृश्य (न.)

panoramic

विस्तीर्ण दृश्य-, विस्तार दृश्य-

panoramic camera

Optics, Photog. विस्तीर्ण दृश्य कॅमेरा, विस्तीर्ण दृश्य रुपित्र

panoramic receiver

विस्तार ग्राही

paper

कागद (पु.)

par

Math. (an equal value) सममूल्य (न.)

para hydrogen

Nucleonics परा हायड्रोजन (पु.)

para nitrogen

परा नायट्रोजन (पु.)

para-

(in comb.) १ Chem. etc. परा- २ सम-

parabola

Math. अन्वस्त (पु.)

parabolic

अन्वस्तीय

parabolic mirror

Light अन्वस्तीय दर्पण, अन्वस्तीय आरसा

parabolic reflector

Light अन्वस्तीय परावर्तक

paraboloid

Math. अन्वस्तज (पु.)

paraboloid of revolution

Math. (a solid figure formed by the revolution of a parabola about its axis) परिभ्रमण अन्वस्तज

paraboloidal

अन्वस्तजीय, अन्वस्तज-

paraboloidal reflector

(as a reflector which is a portion of a paraboloid of revolution) अन्वस्तजीय परावर्तक

parachor

Chem.(as a constant relationship for a given substance, between surface tension and density) पॅराकोर (पु.) (सं.P)

parachute

पॅराशूट (न.), हवाई छत्री (स्त्री.)

paradox

विरोधाभास (पु.)

paradoxial

विरोधाभासात्मक

paraffin wax

पॅरॅफिन मेण

parallactic

पराशयी, परासरी (as in parallactic angle Astron. पराशयी कोन, परासरी कोन)

parallax

Astron., etc.(generally the apparent change in the position of an object seen against a more distant background when the viewpoint is changed) पराशय (पु.), परासर (पु.)

parallel

१ (as keeping at the same distance at all parts, lying evenly everywhere in the same direction) समांतर २ सदृश, सम (as in parallel growth सदृश वृद्धि) ३ Elec. (being or relating to an electrical circuit having number ofconductors in parallel) अनेकसरी

parallel arrangement

समांतर मांडणी, अनेकसरी मांडणी

parallel connection

Elec. अनेकसरी जोडणी

parallel ray(s)

(rays from a very distant point which reach an optical system as parallel rays) समांतर किरण

paralleled Nicols

Light समांतरित निकोल (पु.अ.व.)

parallelism

समांतरता (स्त्री.)

parallelogram

समांतरभुज चौकोन (पु.), समांतर चतुर्भुज (पु.)

parallelogram of forces

Mech. (as a rulefor the composition of two forces) बल समांतर चतुर्भुज (बलांचा समांतर चतुर्भुज)

parallelogram of vectors

सदिशांचा समांतरभुज चौकोन, सदिश समांतर चतुर्भुज

paramagnetic

समचुंबकीय

paramagnetic resonance

समचुंबकीय संस्पंदन

paramagnetic susceptibility

समचुंबकीय प्रभाव्यता

paramagnetism

समचुंबकत्व (न.)

parameter

१ Math. (generally a line or figure that serves to determine a point, line, figure or quantity in a class of such things) प्राचल (न.) २ Elec. Comm., Elec.Eng.(as a derived constant of a transmission circuit or network, which is more convenient for expressing performance or for use in calculations) प्राचल (न.), परामूल्य (न.) ३ Crystal. (as the relative intercept made by a plane on a crystallographic axis, the ratio of the intercepts determining the position of the plane) प्राचल (न.)

parametral

१ (of relating to or in terms of a parameter) प्राचलिक २ Elec.Eng. प्राचलिक, परामूल्य-

parametral plane

प्राचलिक प्रतल

parametric

parametral

parametric representation

प्राचलिक प्रतिरुपण

parametrically

प्राचलिक रीतीने, प्राचलिक रीत्या

parapositronium

Nucleonics परा पॉझिट्रोनिअम (पु.)

parasitic

१ परजीविक, परजीवी-, पराश्रयी २ Elec. Magn. (being or relating to undesirable component frequencies; consisting of or caused by eddy currents in any conductor within the reach of an alternating current or rotating magnetic field) अवांछित, अनिष्ट (as in parasitic loss Elec.Eng. अवांछित व्यय, अनिष्ट व्यय)

parasitic antena

Elec.Eng. पराश्रयी आकाशग, पराश्रयी ऍन्टेना

parasitic capture

अवांछित प्रग्रहण, अनिष्ट प्रग्रहण

parasitic current

अवांछित धारा, अनिष्ट धारा

parasitic oscillation

Radio etc. अवांछित दोलन, अनिष्ट दोलन

paraxial

(relating to or being the space in the immediate neighbourhood of the optical axis of a lens or mirror) उपाक्षीय

paraxial ray(s)

उपाक्षीय किरण

paraxially

उपाक्षीय दृष्ट्या

parchment

चर्मपत्र (न.), पार्चमेंट (न.)

parchment membrane

चर्मपत्र पटल, पार्चमेंट पटल

parent

(as the source or material from which something is derived) मूल (पदार्थ, वस्तू वगैरे), जनक (पदार्थ, वस्तू वगैरे)

parent and daughter

Radioactivity (said of members of a radioactive family) जनक आणि जन्य

parent atom

मूल अणु

parent element

जनक मूलद्रव्य

parent line

मूल रेषा

parent metal

मूल धातु

parental

मूल-, जनक-

parity

१ पॅरिटी (स्त्री.) २ समता (स्त्री.)

parking orbit

(as an orbit of an artificial satellite or a space vehicle travelling around a body as the earth in such a way as to serve as a station from which another vehicle is launched or as to be itself propelled later into a new trajectory) स्थानक भ्रमण कक्षा

parsec

Astron.(the chief unit used in measuring stellar distances in terms of parallax an second) पार्सेक (न.)

part

१ (as an essential portion or integral element of something) भाग (पु.), अंग (न.), अवयव (पु.) २ (some but not all of a thing or number of things; something less than the whole) अंश (पु.), भाग (पु.)

partial

आंशिक

partial diffusion

आंशिक विसरण

partial disintegration constant

आंशिक विघटन स्थिरांक

partial pressure

आंशिक दाब

partially

अंशतः

partially evacuated

अंशतः निर्वातित, अंशतः निर्वात केलेला

partially polarised

अंशधुवित

partibility

विभाज्यता (स्त्री.)

partible

विभाज्य

participate

भाग घेणे, वाटा उचलणे

participation

१ भाग घेणे (न.) २ सहभाग (पु.)

particle

(as one of the minute subdivisions of matter, as a molecule, atom, electron, alpha particle etc.) कण (पु.)

particle accelerator

कण त्वरणित्र

particle detector

कण संसूचक

particle theory

कण सिद्धांत

particle velocity

Acous. कण वेग

particle width

कणीय प्रसर

particular

विशिष्ट, विशेष

particular integral

Math. विशेष संकलक

particularity

१ (as something particular) विशेषता (स्त्री.) २ Nucleonics कणत्व (न.)

particulate

(as existing in the form of minute separate particles; of or relating to distinct particles) कणीय

parting

विलग होणे (न.), विसंधि (पु.)

partition

विभाजन (न.)

partition funciton

(as an expression giving the distribution of molecules in different energy states in a system) विभाजन फल

partly

अंशतः, काही अंशी

partly miscible

अंशतः मिश्रणीय

Pascal law

(after Blaise Pascal, Fr. scientist and philosopher) पास्कलचा नियम, पास्कल नियम

Pascal's law of transmission of pressure

पास्कलचा दाब पारेषण नियम

pass

१ (as to move from one place or point to another through or across a space or elemetn) अभिक्रमित होणे, -चे अभिक्रमण होणे २ (commonly) जाणे ३ पार करणे, - च्या पार होणे

passage

१ मार्ग (पु.) २ (as a movement or transference from one place or point to another, or through or across a space or element) अभिक्रमण (न.)

passing

१ अभिक्रमण (न.) २ जाणे (न.) ३ पार करणे (न.)

passivate

(to make passive or inactive) क्रियाशून्य बनवणे, क्रियाशून्य करणे

passivating

क्रियाशून्यन करणे (न.)

passivation

क्रियाशून्यन (न.)

passivator

Met. क्रियाशून्यक (पु.)

passive

(not active or operating; not moving; of relating to or characterised by a state of chemical inactivity) क्रियाशून्य

passive electrode

Elec.Eng. क्रियाशून्य इलेक्ट्रोड

passive metal

Met. क्रियाशून्य धातु

passive network

Elec.Comm. क्रियाशून्य जालव्यूह

passive satellite

(an artificial satellite without instruments; esp. one that simply reflects radio signals back to earth) क्रियाशून्य उपग्रह

passivity

Met. क्रियाशून्यता (स्त्री.)

paste

लेप (पु.), पेस्ट (स्त्री.)

pasteurisation

(after Louis Pasteur, Fr. Chemist and bacteriologist - a method devised by Pasteur to check fermentation as in milk involving partial sterilisation of a substance..... etc.) पाश्चरण (न.)

pasteurise

पाश्चरण करणे

pasteurised

पाश्चरित

pasteuriser

१ (as an apparatus) पाश्चरणी (स्त्री.) २ (as a worker who does pasteurisation) पाश्चरk २ (as a worker who does pasteurisation) पाश्चरk (सा.)(सा.)

patch

१ ठिगळ (न.) २ तुकडा (पु.), पट्टा (पु.)

path

पथ (पु.), मार्ग (पु.) (as in path of a ray किरणाचा मार्ग)

pattern

१ (as an artistic or mechanical design or form; as a specimen offered as a sample of a whole; something serving as a model) प्रतिरुप (न.) २ (something designed or used as a model for making things) आकृतिबंध (पु.)

pattern making

बंधकाम (न.)

pattern scanning

आकृतिबंध क्रमवीक्षण

pattern shop

बंधशाळा (स्त्री.)

Pauli exclusion principle

Nucleonics (after Wolgang Pauli, Swiss physicist - a principle that no two electrons in an atom or molecule can exist simultaneously in states defined by the same set of quantum numbers- also called exclusion principle) पॉली अपवर्जन तत्त्व (अपवर्जन तत्त्व)

payload

(the load that is carried by a rocket or space vehicle and consists of things as passengers or instruments that relate directly to the purpose of flight as opposed to things as fuel that are necessary for operation) लाभभार (पु.), अभिभार (पु.)

peak

१ शिखर (न.) २ चरमसीमा (स्त्री.)

peak factor

amplitude factor

peak load

Elec.Eng. शिखर भार (पु.)

peak to peak voltmeter

शिखर ते शिखर व्होल्टतामापी

peak voltage

शिरोव्होल्टता (स्त्री.)

peak voltmeter

Elec.Eng. शिखर व्होल्टतामापी

pedal

पायटा (पु.)

pedestal

पादपीठ (न.), (पुतळ्याची वगैरे) बैठक (स्त्री.)

pellet

गोळी (स्त्री.), गुलिका (स्त्री.), छर्रा (पु.)

pencil

१ (as of rays of light or other radiation) शलाका (स्त्री.) २ पेन्सिल (स्त्री.), लेखणी (स्त्री.) ३ Math.(as of lines etc.) रेखावृंद (पु.)

pencil of rays

किरण शलाका

pendant

लोलक (पु.), प्रलंब (पु.)

pendent

पुढे आलेला, लोंबता

pendulum

दोलक (पु.), लंबक (पु.)

pendulum clock

लंबकी घड्याळ

penetrability

वेधनता (स्त्री.), वेधनक्षमता (स्त्री.)

penetrable

१ वेधनक्षम २ अंतर्भेदनक्षम

penetrate

१ (as to pierce through) वेधन करणे, वेधन होणे २ (as to find access into or through; pass through) अंतर्भेद करणे, अंतर्भेद होणे

penetrated

१ वेधित २ अंतर्भेदित

penetrating

१ वेधी, वेधन- २ अंतर्भेदी

penetrating power

१ वेधन सामर्थ्य २ वेधन शक्ति

penetrating ray

वेधी किरण

penetrating shower

Nucleonics वेधी वर्षण

penetration

१ वेधन (न.) २ अंतर्भेदन (न.)

penetrative

वेधनशील, वेधी

penta-

(in comb. - five; containing five) पंच-

pentad

(as a group of five; a pentavalent element, atom or radical) पंचक (पु.)

pentagon

Math. पंचकोन (पु.), पंचभुज (पु.)

pentagonal

पंचकोनी, पंचभुजी

pentode

ंThermionics पेंटोड (पु.), पेंटोड व्हाल्व (पु.)

pentode distortion

Electornics पेंटोड विरुपण

pentode valve

pentode

penumbra

Astron.(as the outer partially darkened shadow of a large body such as the earth or moon) उपच्छाया (स्त्री.)

Pepin's digester

पेंपिनचे पाचित्र

per

१ प्रति, दर २ - गणिक (as in per man माणसागणिक)

per cent

दरशेकडा, प्रतिशत, - टक्के

per cent ripple

Elec.Eng. प्रतिशत ऊर्मिका

per-

(in comb.) Chem. पर- (as in; perchloric acid परक्लोरिक आम्ल; peralkaline पराल्कधर्मी

perceive

१ इंद्रियगोचर होणे २ - ला प्रत्यक्ष ज्ञान होणे, - ला दिसणे ३ वाटणे

percentage

शेकडेवारी (स्त्री.), टक्केवारी (स्त्री.)

perceptibility

१ इंद्रियगम्यता (स्त्री.) २ गोचरता (स्त्री.)

perceptible

१ इंद्रियगम्य २ गोचर, दिसणारा

perception

१ प्रत्यक्ष ज्ञान (न.) २ बोध (पु.)

percolate

झरणे, झिरपणे, पाझरणे

percolating

झरणारा, झिरपणारा, पाझरणारा

percolation

झरण (न.), झिरपण (न.)

percolator

झरणपात्र (न.)

percussion

(as a forcible striking of one body against another) समाघात (पु.)

percussion drilling

समाघात वेधन

percussion instrument

Music समाघात वाद्य

perfect

१ (as meeting supreme standards of excellence; satisfying all requirements) पूर्ण, परिपूर्ण २ (entirely without fault or defect) निर्दाएष ३ (as having all the proper characteristics; ideal) आदर्श

perfect fluid

Hyd.(as an ideal fluid which is incompressible and which has a uniform density and which offers no resistance at all to the distorting forces) आदर्श द्रायु

perfect gas

ideal gas

perfect raiator

आदर्श प्रारी, आदर्श रेडिएटर

perfection

परिपूर्णता (स्त्री.)

perfectly

पूर्णपणे, परिपूर्णतेने

perfectness

perfection

perforate

वेजणे, छिद्रे पाडणे

perforated

वेजलेला, वेजित, वेज पाडलेला, छिद्रे पाडलेला, छिद्रित

perforation

वेजण (न.), छिद्रण (न.)

perforator

वेजक (पु.), छिद्रक (पु.)

perform

पार पाडणे

performance

१ काम (न.), कार्य (न.) २ (as accomplishment) संपादणूक (स्त्री.)

perimeter

Math. परिमिति (स्त्री.)

period

१ (the portion of time determined by some recurring phenomenon; a division of time in which something is completed and ready to commence and go on in the same order; as a chronological division) काल (पु.), कालखंड (पु.) २ (as the interval of time equired for a cyclic motion or phenomenon to complete a cycle or begin to repeat itself) आवर्त (पु.)cf. cycle आवर्तकाल (पु.) ३ (as the life of a radioactive element) आयुकाल (पु.) ४ Chem.(a sequence of elements of increasing atomic numbers as represented usu. in horizontal rows in the periodic table) आवर्त (पु.) ५ Geol.(a division of geologic time longer than an epoch and included in an era) कल्प (पु.) ६ मुदत (स्त्री.), अवधि (पु.), कालावधि (पु.)

period of oscillation

दोलन काल

period of revolution

परिभ्रमण काल

periodic

१ (consisting of a series of stages or processes that is regularly repeated; as cyclic) आवर्ती २ (characterised by periods or occurring at regular intervals) आवर्त-, आवृत्ति-

periodic classification

आवर्ती वर्गीकरण

periodic funciton

(a function any value of which recurs at regular intervals) आवृत्ति फल

periodic law

Chem.(as a law in chemistry that the physical and chemical properties of the elements are periodic functions of their atomic numbers..... etc.) आवृत्ति नियम

periodic maxima

आवर्ती कमाल मर्यादा (स्त्री.अ.व.)

periodic minima

आवर्ती किमान मर्यादा (स्त्री.अ.व.)

periodic motion

आवर्ती गति

periodic table

Chem.(as an arrangement of chemical elements based on the periodic law) आवर्त सारणी

periodic time

आवृत्ति काल

periodic wave

आवर्ती तरंग

periodicity

आवर्तिता (स्त्री.)

peripheral

१ (of relating to, or forming a periphery) परिधि- २ (located away from a centre or central portion) परिसराचा, परिसरातील, परिसर-

peripheral electron

परिसर इलेक्ट्रॉन

peripheric

peripheral

periphery

Math. परिधि (पु.)

periscope

परिदर्शी (पु.) पेरिस्कोप (पु.)

periscopic

परिदर्शी-

perish

नष्ट होणे

perishability

नाशिवंतपणा (पु.)

perishable

१ नाशिवंत २ (of fruits etc.) नासणारा

perishing

नष्ट होणारा

peritectic

(taking place between the solid phases and the still unsolidified portions of the liquid melt) परिक्रांतिक

peritectic transformation

परिक्रांतिक रुपांतरण

permanency

१ कायमपणा (पु.) २ टिकाऊपणा (पु.)

permanent

१ कायम २ टिकाऊ

permanent gas

टिकाऊ वायु

permanent hardness

१ टिकाऊ कठीणपणा २ Chem.(of water etc.) कायम कठीणपणा

permanent magnet

Elec.Eng. १ टिकाऊ चुंबक २ कायम चुंबक

permanently

कायम, कायमपणे

permeability

पार्यता (स्त्री.)

permeable

(capable of being permeated - used esp.of a substance that allows the passage of fluids) पार्य

permeate

१ (as to diffuse through; as to spread or diffuse through; pass through the pores of)पारित होणे, पार्य होणे २ (as to penetrate or pervade) अंतर्व्याप्त होणे, भिनणे

permeating

१ पारित होणारा, पार्य होणारा २ अंतर्व्याप्त होणारा, भिनणारा

permissibility

अनुज्ञेयता (स्त्री.)

permissible

अनुज्ञेय

permit

१ (as to allow; tolerate) अनुज्ञेय असणे, अनुज्ञेय होणे २ होऊ देणे

permitted

अनुज्ञात

permitted orbit

Nucleonics अनुज्ञात कक्षा

permittivity

Diel.Elec.Eng., Magn. etc. पराविद्युतांक (पु.)

permutation

(the act or processof changing the lineal order of a set of objects arranged in a group) क्रमचयन (न.)

permute

(to change the order or arrangement of, esp. to arrange objects in series in all possible ways in which they can be arranged )क्रमचयन करणे

perpendicular

Math. लंब (पु.)

perpetual

चिर, शाश्वत

perpetual motion

(the idea of a mechanism which, once started,would operate indefinitely) चिर गति, शाश्वत गति

persist

(to continue to exist or endure; to recur constantly) टिकाव धरणे, टिकून राहणे

persistence

१ टिकाव (पु.) २ (as the continuance of an effect after its cause is removed) सातत्य (न.)

persistence of vision

Optics, Cinema etc. दृष्टिसातत्य (न.)

persistency

सातत्य (न.), सततावृत्ति (स्त्री.)

persistent

सतत, नेटाचा

persistently

टिकाव धरुन, नेटाने

personal

वैयक्तिक, व्यक्तिगत

personal error

व्यक्तिगत त्रुटी

personal euqation

(a term applied in various sciences, to a systematic error due, as shown by analysis of a long series of similar observations, to an observer's individual peculiarity) व्यक्तिविशिष्ट त्रुटी

persorption

Chem. परिशोषण (न.)

perspective

१ (as a technique of representing on a plane or curved surface the space relationships of natural objects as they appear to the eye) यथार्थदर्शन (न.), त्रिमितिदर्शन (न.) २ Optics (as an optical glass or any of various optical devices that show objects in the right position) यथार्थदर्शी (पु.)

pertain

- शी संबंधित असणे

perturb

प्रक्षुब्ध करणे, प्रक्षोभित करणे

perturbance

प्रक्षोभ (पु.)

perturbed motion

प्रक्षुब्ध गति

perturbing

प्रक्षोभकारी

pervade

व्यापणे

pervious

१ (being of such a kind as to permit access to something indicated) प्रवेश्य २ (being of a substance that can be penetrated or permeated; permeable) पार्य

pestle

बत्ता (पु.)

petrifaction

Geol. (the process of petrifying; specif. the conversion of organic matter into stone or a substance of stony hardness) अश्मन (न.)

petrified

अश्मित, अश्मीभूत

petrify

(to convert as organic matter into stone or a substance of stony hardness; to become stone or to become hard or rigid like or as if like stone) अश्मन करणे, अश्मन होणे

petrol

पेट्रोल (न.)

petroleum

Chem. पेट्रोलिअम (न.)

phase

१ (as a particular stage in recurring sequence of movements or changes) प्रावस्था (स्त्री.) २ Elec.Eng. (as one of the windings or circuits of a piece of polyphase electrical apparatus or system)प्रावस्था (स्त्री.) ३ Astron.(as of the moon) कला (स्त्री.)

phase angle

Elec.Eng. प्रावस्था कोन (पु.)

phase contrast

प्रावस्था वैधम्र्य- (as in phase contrast microscope प्रावस्था वैधम्र्य सूक्ष्मदर्शी)

phase contrast microscopy

प्रावस्था वैधम्र्य सूक्ष्मदर्शन

phase converter

Elec.Eng. प्रावस्था रुपांतरित्र

phase diagram

प्रावस्था आकृति

phase difference

Elec.Eng. etc. (the difference between the phase-angles of two harmonically varying quantities) प्रावस्थांतर (न.)

phase difference microscope

phse microscope

phase displacement

Elec.Eng. etc. प्रावस्था विस्थापन

phase inversion

प्रावस्था व्यस्तन

phase microscope

प्रावस्था सूक्ष्मदर्शी

phase modulation

Radio प्रावस्था आपरिवर्तन

phase resonance

प्रावस्था सस्पंदन

phase rule

Chem.(as a generalisation of great value in the study of equilibria between phases) प्रावस्था नियम

phase shifting rectifier

Elec.Eng. प्रावस्थासारी दिष्टकारी

phase space

Electronics (as an ideal oft. multidimensional space) प्रावस्था अवकाश

phase transformation

प्रावस्था रुपांतरण

phase transformer

प्रावस्था परिवर्तित्र

phase velocity

Radio प्रावस्था वेग

phased

प्रावस्थाबद्ध

phaseless

१ प्रावस्थाहीन २ कलारहित

phasing

प्रावस्थाकल्पन (न.)

phasing transformer

phase transformer

phenomena

घटना (स्त्री.अ.व.)

phenomenal

१ अघटित २ दृश्यघटनाविषयक

phenomenon

घटना (स्त्री.)

phi

फाय (पु.)

phon

Acous.(as the unit of loudness level of a sound) फोन (पु.)

phone

१ ध्वनि (पु.), स्वन (पु.) २ श्रवणक (पु.) ३ (a telephone) दूरध्वनि (पु.)

phonetic

ध्वनिसंबंधी

phonic

ध्वनिसंबंधी, ध्वनि-, स्वन-

phonic wheel

Elec.Comm. स्वन चक्र

phonodeik

(an instrument for making photographic records of sound waves in air) फोनोडाईक (न.)

phonograph

फोनोग्राफ (पु.), ध्वनिलेखी (पु.)

phonometer

(an instrument for measuring the intensity of sound or the frequency of its vibration) स्वनमापी(पु.)

phonon

(one of the quanta into which compression wave energy is assumed to be divided and which like photons are supposed to have individual identity and mean free path) फोनॉन (पु.)

phosphorescence

Chem.(as luminescence that is perceptible with characteristic rate of decay after the exciting cause ceases to act) स्फुरदीप्ति (स्त्री.)

phosphorescent

स्फुरदीप्त

phot-

(in comb.) १ (as light) प्रकाश- २ (as photon) फोटो-

photo

प्रकाशचित्र (न.)

photo excitation

प्रकाश उत्तेजन (न.)

photocathode

Photoelectric cells (a cathode that emits electrons when exposed to light or other radiation) प्रकाश कॅथोड (पु.)

photocell

photoelectric cell

photochemial

१ (of relating to, or produced by the chemical action of radiant energy and esp. of light) प्रकाशरासायनिक २ (relating to photochemistry) प्रकाश रसायनशास्त्रविषयक

photochemistry

(a branch of chemistry that deals with the effect of radiant energy as light in producing chemical changes) प्रकाश रसायनशास्त्र (न.)

photoconductive

प्रकाशवहनी

photoconductive cell

प्रकाशवहनी घट

photoconductivity

Photoelectronis प्रकाशवाहकता (स्त्री.)

photodistintegration

(as the disintegration of the nucleus of an atom produced by absorption of radiant energy) प्रकाश विघटन (न.)

photoelastic

प्रकाश प्रत्यास्थ

photoelasticity

Eng.(the technique of determining the stress distribution in bodies under complex system of loading by passing polarised light through a nitro-cellulose model) प्रकाश प्रत्यास्थता (स्त्री.)

photoelectric

प्रकाश विद्युत-

photoelectric action

प्रकाश विद्युत क्रिया

photoelectric cell

(generally any device in which the incidence of light causes an alteration in the electrical state- as a phototube) प्रकाश विद्युतघट, प्रकाश घट

photoelectric effect

Photoelectronics (as the effect of light falling upon metal surfaces and causing them to give out electrons, to generate an electromotive force, or to undergo a change in resistance) प्रकाश विद्युत परिणाम

photoelectric emission

photoemission

photoelectricity

(electricity produced by the action of light) प्रकाश विद्युत (स्त्री.)

photoelectron

(an electron ejected from a substance by the action of light or other radiation) प्रकाश इलेक्ट्रॉन (पु.) (प्रकाश निष्कासन इलेक्ट्रॉन)

photoelectronics

(the science dealing with the interactions of electricity and light, esp. with those which involve free electrons) प्रकाश इलेक्ट्रॉनिकी (स्त्री.)

photoemission

Photoelectronics (as the emission of electrons from the surface of a body usu. an electropositive metal by the incidence of light) प्रकाश विद्युत उत्सर्जन (न.)

photoemissive

प्रकाश विद्युत उत्सर्जी

photoengraving

प्रकाशकोरण (न.)

photofilm

फोटोफिल्म (स्त्री.)

photograph

प्रकाशचित्र (न.)

photograph fixer

प्रकाशचित्र स्थिरक

photographic

प्रकाशचित्रीय, प्रकाशचित्रण

photographic camera

कॅमेरा (पु.), रुपित्र (न.)

photographic emulsion

प्रकाशचित्रण पायस

photographic method

प्रकाशचित्रण पद्धति (as in photographic method of detecting radiation प्रारण संसूचित करण्याची प्रकाशचित्रण पद्धति)

photographic negative

व्यस्त प्रकाशचित्र

photographic positive

सम प्रकाशचित्र

photographic recording

Acous. प्रकाश अभिलेखन

photographic traces

Optics प्रकाशचित्रीय अनुरेख (पु.अ.व.)

photography

(as the art and science of making permanent images by exposing certain chemical substances to light rays) प्रकाशचित्रण (न.)

photoluminescence

(luminescence in which the excitation is produced by visible or invisible light) प्रकाशदीप्ति (स्त्री.)

photomap

फोटोनकाशा (पु.)

photomeson

(a meson, commonly a II meson, ejected from a nucleus by an impinging photon) फोटोमेसॉन (पु.)

photometer

Light (as an instrument for comparing the luminous intensities of two sources of light) अनुदीप्तिमापी

photometric

अनुदीप्तिमितीय

photometric density

अनुदीप्तिमितीय घनता

photometry

१ (as a branch of science that deals with measuring the intensity of light) अनुदीप्तिमिति (स्त्री.) २ (as the practice of using a photometer) अनुदीप्तिमापी योजन (न.)

photomicrograph

(a photograph of a magnified image of a small object) सूक्ष्मदर्शी चित्र (न.) (सूक्ष्मदर्शी प्रकाशचित्र)

photomicrography

(as the production of normal negatives and prints of objects of microscopic dimensions) सूक्ष्मदर्शी चित्रण (न.) (सूक्ष्मदर्शी प्रकाशचित्रण)

photomultiplier

(an elecron multiplier in which the first stage consists of photoelectric emission from a suitable cathode - also called multiplier phototube) प्रकाशविद्युत गुणक (पु.)

photon

(as a light quantum) फोटॉन (पु.)

photoneutron

(as a neutron released as a result of photodisintegration) फोटोन्यूट्रॉन (पु.)

photonic

(of or relating to a photon) फोटॉनी

photonuclear

प्रकाशन्यूक्लीय (as in photonuclear reaction प्रकाशन्यूक्लीय अभिक्रिया)

photonuclear effect

Nucleonics प्रकाशन्यूक्लीय प्रभाव

photophoresis

(as the movement of small particles under the influence of raidant energy; a phenomenon in which a unidirectional motion is given, by a strong beam of light, to a system composed of very fine liquid or solid particles, which are suspended in a gas or falling through a vacuum) प्रकाश कणसंचलन (न.)

photoproton

(a proton emittedform a nucleus in a photonuclear reaction) फोटोप्रोटॉन (पु.)

photosensitisation

प्रकाशसंवेदीकरण

photosensitise

(to make photosensitive by means of chemical or optical sensitisers; to induce as a chemical reaction by means of an intermediary substance that absorbs radiant energy) प्रकाशसंवेदी करणे

photosensitised

प्रकाशसंवेदित, प्रकाशसंवेदीकृत

photosensitiser

प्रकाशसंवेदक (पु.)

photosensitive

(sensitive chemically, electrically or otherwise to the action of radiant energy as light) प्रकाशसंवेदी

photosensitivity

प्रकाशसंवेदिता (स्त्री.), प्रकाश संवेदनशीलता (स्त्री.)

photosphere

Astron.(as the name given to the visible surface of the sun on which sunspots and other physical markings appear) प्रकाश आवरण (न.), तेजावरण (न.)

photospheric

प्रकाश आवरणी, तेजावरणी

photosynthesis

(synthesis of chemical compounds with the aid of light sometimes including the near infrared or near ultraviolet) प्रकाश संश्लेषण (न.)

photosynthetic

प्रकाश संश्लेषी

phototube

Electronics, Thermionics (as an electron tube having a photoemissive cathode) प्रकाशविद्युत नलिका (स्त्री.)

photovoltaic

प्रकाशव्होल्ट-, प्रकाशव्होल्टीय

photovoltaic cell

Photoelectric Cells प्रकाशव्होल्टीय घट

physical

१ (of or relating to physics; characterised or produced by forces and operations of physics; employed in the processes of physics) भौतिक (as in physical change भौतिक बदल, physical forces भौतिक बले) २ (of or belonging to all created existences in nature; relating to or in accordance with the laws of nature) प्राकृतिक (as in physical geography प्राकृतिक भूगोल)

physical astronomy

celestial mechanics

physical balance

भौतिक तुला

physical change

भौतिक परिवर्तन

physical chemistry

(a branch of science applying physical methods and theory to the study of chemical systems) भौतिक रसायनशास्त्र

physical independence

भौतिक अनवलंबित्व

physical optics

Light (as a branch of optics that deals with nature of light and its wave properties) भौतिक प्रकाशिकी

physical pendulum

(a rigid body so mounted on a horizontal axis through its centre of suspension that when the body is displaced it vibrates freely about its position of equilibrium - as distinguished from simple pendulum) भौतिक दोलक, स्थूल दोलक

physical process

भौतिक प्रक्रिया

physical property

भौतिक गुणधर्म

physical quantities

भौतिक राशी (स्त्री.अ.व.)

physical test

भौतिक चाचणी

physicochemical reaction

भौतिक रासायनिक अभिक्रिया

physics

१ (as a science that deals with matter and energy and their interactions in the fields of mechanics, acousitcs, optics, heat, electricity, magnetism, radiation, atomic structure and nuclear phenomena) भौतिकशास्त्र (न.) २ (as a particular system or branch of physics) भौतिकी (स्त्री.) (as in nuclear physics न्यूक्लीय भौतिकी, केंद्रक भौतिक, classical physics अनाधुनिक भौतिकी)

physisorption

भौतिक शोषण (न.)

pi

(symbol II denoting the ratio of the circumference of a circle to its diameter) पाय (पु.) (सं. II)

pi meson

Nucleonics पाय मेसॉन (पु.) (II मेसॉन)

pi network

(also II network) Elec.Comm. पाय जालव्यूह (पु.) (II जालव्यूह)

piano

(as a musical instrument) पिआनो (पु.)

pick

१ (as to collect) गोळा करणे, उचलणे, वेचणे २ निवडून घेणे

pick up

Acous. १ ध्वनिग्रह (पु.) २ उद् ग्रह (पु.)

pickup

उद्ग्राही

pickup voltage

उद्ग्राही व्होल्टता

picnometer

pycnometer

pictograph

चित्रलेख (पु.)

pictography

चित्रलिपि (स्त्री.)

pictorial

चित्रमय

picture

१ चित्र (न.) २ Fig. चित्रण (न.)

piece

खंड (पु.), तुकडा (पु.)

piecewise

खंडतः

pierce

१ खुपसणे २ भोक पाडणे ३ (to enter or force a way into) -मधून घुसणे

piercing

वेधन (न.)

piezo-

(in comb. - pressure) दाब-

piezoelectric

(of relating to, or marked by piezoelectricity) दाबविद्युत-, दाबविद्युतीय

piezoelectric crystal

Radio दाबविद्युतीय स्फटिक

piezoelectric effect

Elec.Comm., Radio etc. (as the interaction between electrical and mechanical stress strain variables in a medium) दाबविद्युत परिणाम

piezoelectricity

(electricity or electric polairty due to pressure esp. in a crystalline substance) दाबविद्युत (स्त्री.)

pig iron

बीड (न.), कच्चे लोखंड (न.)

pigment

वर्णक (पु.)

pigmentary

वर्णक-

pigmentation

वर्णकता (स्त्री.)

pile

१ (as a quantity of things heaped together or laid one on top ofthe other) चिति (स्त्री.) २ (a battery etc. made up similarly) चिति (स्त्री.) ३ (as a nuclear reactor) न्यूक्लीय क्रियाधानी (स्त्री.)

pileup

१ रास (स्त्री.), चिति (स्त्री.) २ Nucl.Phys. अतिव्यापन (न.)

pillar

स्तंभ (पु.) खांब (पु.)

pilot

(serving on a small scale as a guiding or tracing device, an activating or auxiliary unit of a full scale contrivance) पथदर्शी (as in pilot lamp पथदर्शी दीप)

pilot plant

पथदर्शी संयंत्र

pilot reading

पथदर्शी वाचनांक

pilot wave

Elec.Comm., Nucl.Phys. पथदर्शी तरंग

pin

सूचि (स्त्री.), सुई (स्त्री.)

pin valve

needle valve

pinch

१ (as squeeze, compression) आकुंचन (न.) (as in dynamic pinch गतिक आकुंचन) २ चिमटा (पु.)

pinch effect

Elec.Eng.(as a tendency of a linear solid or fluid electrical conductor to be compressed due to the action of its own magnetic field)आकुंचन परिणाम

pinchcock

चिमटातोटी (स्त्री.)

pincushion distortion

Light, Optics (a type of distortion produced by a lens by which the image of a square appears with sides curved inwards giving a shape similar to a pincushion) मध्य आकुंचित विरुपण

pinhole

सूचिछिद्र (न.)

pinhole camera

सूचिछिद्र कॅमेरा, सूचिछिद्र रुपित्र

pion

पाईऑन (पु.) (II मेसॉन)

pioneer

आद्यप्रवर्तक (पु.)

pioneering work

आद्यकार्य (न.)

pipe

नळ (पु.), नळी (स्त्री.), नलिका (स्त्री.)

pipeline

नळमार्ग (पु.)

pipette

शोषनळी (स्त्री.), पिपेट (स्त्री.)

piston

दट्या (पु.), पिस्टन (पु.)

piston rod

Eng. पिस्टन दंड

pitch

Music स्वरमान (न.)

pitch and intensity

स्वरमान आणि तीव्रता

pitch ball

भेंडगोळी (स्त्री.)

pitch ball electroscope

Elec. भेंडगोळीचा विद्युतदर्शी

pitch of the sound

ध्वनि स्वरमान

pivot

१ टेकू (पु.), धर (पु.) २ (that upon which something turns about, oscillates or balances) केंद्रकील (पु.)

pivoted

१ धारित २ केंद्रकीलित

place

१ स्थल (न.), स्थान (न.) (as in decimal place दशांश स्थान) २ ठिकाण (न.)

placed

स्थित

plain

सरळ, सपाट

plan

१ योजना (स्त्री.) २ नकाशा (पु.), आराखडा (पु.)

Planck constant

Planck's constant

Planck's constant

(after Max K.E.L.Planck, Ger. physicist) प्लँक चा स्थिरांक, प्लँक स्थिरांक

Planck's radiation formula

प्लँकचे प्रारण सूत्र

Planckian radiation

(after Max K.E.L. Plank, Ger. physicist) प्लँकी प्रारण

Planckian radiator

प्लँकी प्रारी

plane

१ (as a surface such that the straight line that joins any two of its points lies wholly in that surface; as a two dimensional extent of zero curvature)प्रतल (न.) २ (as a level surface) समतल (न.)

plane of collimation

समांतरण प्रतल

plane of polarisation

धुवण प्रतल

plane of symmetry

Crystal. सममिति प्रतल

plane polarisation

प्रतल धुवण

plane polarised

प्रतल धुवित

plane polarised light

प्रतल धुवित प्रकाश

plane polarised wave

प्रतल धुवित तरंग

plane surface

समतल पृष्ठ

plane wave

समतल तरंग

plane wave front

समतल तरंगमुख

planet

Astron. ग्रह (पु.)

planetarium

(a building with a device for representing the movements of stars and planets by projecting spots of light on the inner surface of a large dome that representsthe sky)तारांगण (न.)

planetary

१ ग्रहीय (as in planetary orbit ग्रहीय कक्षा) २ ग्रहसम

planetary aberration

ग्रहीय विपथन

planetary configuration

ग्रहीय संरुपण

planetary electron

(an electron that moves about the atomic nucleus as part of an atom) ग्रहसम इलेक्टॉन

planimeter

Eng. etc. (an instrument for measuring the area of any plane figure) क्षेत्रमापी (पु.)

planimetric

क्षेत्रमापीय, क्षेत्रमापी-

planimetry

(the measurement of plane surfaces - as distinguished from stereometry) क्षेत्रमापन (न.)

Plank radiation formula

Planck's radiation formula

plannar

(of or relating to a plane; lying in one plane) प्रतलीय

planned

योजनाबद्ध

planning

नियोजन (न.)

plano concave

(flat on one side and concave on the other) समतल अंतर्वक्र

plano convex

(flat on one side and convex on the other) समतल बहिर्वक्र

plant

(apparatus, fixtures, machinery etc. used as in a industrial process) संयंत्र (न.)

plasma

Thermionics (as an assembly of ions, electrons, neutral atoms and molecules in which the motion of the particles is dominated by electromagnetic interactions; as a region in a gaseous discharge where there is no resultant charge, the number of positive ions and negative ions being equal, in addition to unionised molecules) प्लाझ्मा (पु.), आयनायु (पु.)

plasma jet

प्लाझ्मा जेट, आयनायु फवारा

plasma oscillation

प्लाझ्मा दोलन, आयनायु दोलन

plaster

पटलेप लावणे, प्लास्टर लावणे

plaster of Paris

Chem. etc. पॅरिस प्लास्टर, प्लास्टर ऑफ पॅरिस

plastered

पटलेपित

plastering

पटलेपन (न.)

plastic

१ आकार्य २ (as made of plastic substance) प्लास्टिकचा, प्लास्टिक-

plastic body

आकार्य पदार्थ

plastic deformation

आकार्य विरुपण

plastic flow

आकार्य प्रवाह

plastic impact

अप्रत्यास्थ आघात

plastic strain

आकार्यता विकार

plasticiser

Chem. आकार्यता सहायक (पु.)

plasticity

आकार्यता (स्त्री.)

plate

१ पट्टिका (स्त्री.) २ Thermionics (as U.S. name for anode in valve) ऍनोट (पु.)

plate current

anode current

plate input power

anode input power

plate modulation

anode modulation

plated

विलेपित, मुलामा दिलेला

plater

विलेपक (सा.), मुलामा देणारा (पु.)

platform

मंच (पु.)

platform balance

मंच तुला

plating

विलेपन (न.), मुलामा देणे (न.)

pliability

(the quantity or state of being pliable) आनम्यता (स्त्री.)

pliable

(bending or creasing easily) आनम्य

plimsoll line

(after Samuel Plimsoll, Eng. leader of shipping reform - a set of load line markings) प्लिमसॉल रेषा

plot

१ (as to locate and mark a point by means of coordinates) बिंदु वगैरे) स्थापन करणे २ (as to make by marking out a number of plotted points....etc.) आलेखन करणे

plotted

१ बिंदुस्थापित २ आलेखित

plotting

आलेखन करणे (न.)

plucked string

छेडलेला तंतु, छेडलेली तार

plug

निग (पु.) (नि inside; downwards; ग गच्छति to go), प्लग (पु.), गुडदी (स्त्री.)

plug key

प्लग की

plug resistance box

निग रोध पेटी, प्लग रोध पेटी

plugging

निगन (न.), गुडदीयन (न.)

plumb

Civ.Eng. etc. शिसगोळा (पु.)

plumb line

१ ओळंबा (पु.) २ ओळंब रेषा (स्त्री.)

plural

(relating to or consisting of or containing more than one) बहुल

plural scattering

बहुल विकिरण

plus

अधिक (+)

pneumatic

(related to or pertaining to air or derivatively to other gases) वायवीय

pneumatic appliance

वायवीय उपयंत्र

pneumatically operated

वायुचालित

pocket torch

खिसामापी दिवा, हातवाही दिवा, पॉकेट टॉर्च

point

(to show the position or direction of - usu. with to or at) दर्शवणे

point group

बिंदु गट

point image

बिंदुरुप प्रतिमा

point object

बिंदुरुप पदार्थ

point of application

प्रयुक्ति बिंदु

point of contact

स्पर्शबिंदु (पु.)

point of incidence

आपतन बिंदु

point of intersection

छेदन बिंदु

point of osculation

दृढस्पर्शन बिंदु

point of projection

प्रक्षेप बिंदु

point source

(as a source of light or other radiation that is concentrated at a point) बिंदुरुप उद्गमस्थान, बिंदुरुप उत्पत्तिस्थान

pointed

टोकदार, तीक्ष्ण, अणकुचीदार

pointer

(as an indicator on a dial or balance etc.) दर्शक (पु.) दर्शक काटा (पु.), काटा (पु.), सुई (स्त्री.)

poise

१ तोलणे २ समतोल ठेवणे, समतोल राहणे ३ लोंबकळत राहणे

Poiseuille flow

(after Jean L.M.Poiseuille, Fr. physician and anatomist - as, a steady flow of a fluid along the axis of an infinitely long circular pipe) प्वॉझर्ट प्रवाह

Poiseuille law

(a statement in physics regarding the relation between the volume flow along a cylindrical tube and the pressure difference between the ends) प्लॉझईचा नियम

poison

१ विष (न.) २ (as, any substance that inhibits the activity of another substance or other course of reaction or process, as catalytic action, fluorescence, thermionic emission, nuclear fission) विषाक्तक (पु.)

poisoned

१ विषाक्त २ विषप्रयोग झालेला

poisoning

१ (as of a reactor etc.) विषाक्तन (न.) २ विषप्रयोग (पु.)

poisonous

विषारी, विषाक्त

Poisson distribution

(after Simeon D Poisson, Fr. mathematician and statistician) प्लॉसोन वितरण

Poisson equation

प्लॉसोन समीकरण

poker

टोचा (पु.)

polar

(of or relating to one or more physical poles; having poles etc.)धुवीय, धुवी

polar caps

Astron. धुवीय आच्छदे (न.अ.व.)

polar coordinates

१ धुवीय सहनिर्देशक (पु.अ.व.) २ धुवीय सहनिर्देशांक (पु.अ.व.)

polar frame of reference

धुवीय संदर्भ चौकट

polar hodograph

धुवीय वेगालेख

polar vector

धुवीय सदिश

polarimeter

(an instrument for determining the amount of polarisation of light or the proportion of polarised light in a partially polarised ray; also a polariscope for measuring the amount of rotation of the plane of polarisation) धुवणमापी (पु.)

polarimetric

धुवणमितीय

polarimetry

धुवणमिति (स्त्री.)

polarisability

धुवणीयता (स्त्री.)

polarisable

धुवणीय

polarisation

(the action or process of polarising or the state of being polarised) धुवण (न.)

polarisation error

धुवण त्रुटि

polarisation of a cell

घट धुवण

polarisation of radiant energy

प्रारित ऊर्जेचे धुवण

polariscope

१ (an instrument for studying the properties of or examining substances in polarised light) धुवणदर्शी (पु.) २ (as polarimeter) धुवणमापी (पु.)

polarise

(to give polarity to; to bring into a state of physical polarisation; to cause as light waves to vibrate in a definite pattern; to gather or become concentrated about opposing extremes)धुवित करणे, धुवित होणे

polarised

धुवित

polarised light

धुवित प्रकाश

polariser

धुवक (पु.)

polarising

धुवण-

polarising angle

Light धुवण कोन (बूस्टर कोन)

polarity

(the quality or state of being polar; the having of poles) धुवता (स्त्री.)

pole

(as either extremity of an axis of a sphere, as one of the two terminals of an electric cell, battery or dynamo; one of the two or more regions in the magnetised body at which the magnetic flux density is more or less concentrated) धुव (पु.), अग्र (न.)

pole of a magnet

चुंबकाचा धुव

pole of the celestial sphere

खगोल धुव

pole star

धुवतारा (पु.)

pole strength

धुव सामर्थ्य

polish

उजाळा देणे, चकाकी देणे, पॉलिश करणे

pollute

प्रदूषित करणे

polluted

प्रदूषित

pollution

प्रदूषण (न.)

poly-

(in comb. - many, several, multi-) बहु-

polyatomic

बहुअणुक, बहुअणु-

polyatomic molecule

बहुअणु रेणु

polycrystal

बहुस्फटिक (पु.) बहुस्फटिकी पदार्थ (पु.)

polycrystalline

बहुस्फटिकी

polygon

Math. बहुकोन (पु.), बहुभुज (पु.)

polyhedra

बहुपृष्ठक (पु.अ.व.)

polyhedral

बहुपृष्ठकी, बहुपृष्ठक-

polyhedron

(pl. polyhedra or polyhedrons) बहुपृष्ठक (पु.)

polymorph

(any of the crystalline forms of a polymorphous substance) बहुरुपिक (पु.)

polymorphic

बहुरुपिक

polymorphism

(as the property of crystallising in two or more forms with distint structures) बहुरुपता (स्त्री.)

polymorphous

(as crystallising with two or more different structures) बहुरुप-

polynomial

Math. बहुपद (न.)

polyphase

Elec.Eng. (having or producing two or more phases) बहुप्रावस्थिक

polyphase wattmeter

बहुप्रावस्थिक वॉटमापी

polytropic

बहुदैशिक, बहुदिक्-

polyvalence

(the state of being polyvalent) बहुसंयुजा (स्त्री.)

polyvalent

Chem. बहुसंयुजी

porcelain

पोरसिलिन (न.), (commonly) चिनी माती (स्त्री.)

pore

छिद्र (न.), रंध (न.)

porosity

सच्छिद्रता (स्त्री.), सरंधता (स्त्री.)

porous

सच्छिद्र, सरंध

porous plug

सच्छिद्र प्लग, सच्छिद्र निग

portability

हस्तवाह्यता (स्त्री.)

portable

(that can be carried about; not fixed) हातवाही

portion

१ भाग (पु.) २ खंड (पु.)

position

१ (as the location of a particle, etc.) स्थान (न.) २ (as condition, situation, circumstance)स्थिति (स्त्री.)

position vector

स्थान सदिश

positive

१ Elec. धन २ धन (+), धनात्मक ३ Photog. सम-

positive charge

Elec. धन प्रभार

positive column

Electronics (plasma luminous region in a gas discharge adjacent to positive electrode) धन आयनायु स्तंभ

positive crystal

धन स्फटिक

positive electricity

Elec. धन विद्युत

positive electrode

धन इलेक्ट्रोड

positive electron

धन इलेक्ट्रॉन

positive feedback

Radio (a feedback of such polarity and phase as to increase the net gain of amplifier) धन पश्चप्रदाय

positive integer

natural number

positive ion

Thermionics धन आयन

positive ion vacancy

(as the site in the lattice of an ionic crystal from which a positive ion is absent) धन आयन रिक्तिका

positive lens

Optics धनात्मक भिंग, धन भिंग

positive lens system

धन भिंग संहति

positive pole

धन धुव

positive rays

(a stream of positively chared ions moving towards the cathode in a discharge tube) धन किरण (पु.अ.व.), नलिका किरण (पु.अ.व.), कॅनॉल किरण (पु.अ.व.)

positive terminal

धन अग्र

positive valence

(a valence state of an atom in which the valence number is positive) धन संयुजा

positive weight

१ धन भार २ धनात्मक वजन

positively

धन-, धनात्मक रीत्या

positively charged

धन प्रभारित

positron

(a positively charged particle having the same mass and magnitude of charge as the electron) पॉझिट्रॉन (पु.)

positron emitter

पॉझिट्रॉन उत्सर्जी

positron theory

पॉझिट्रॉन सिद्धांत

positronium

(as a system of one electron and one positron in a bound state) पॉझिट्रॉनिअम (पु.)

possess

धारण करणे

possibility

शक्यता (स्त्री.)

possible

शक्य

post office resistance box

पोस्ट ऑफिस रोध पेटी

postulate

आधारतत्त्व (न.)

pot

पात्र (न.), भांडे (न.)

potable

पिण्यास योग्य, पेय

potential

१ (any of various functions from which the intensity or the velocity at any point in a field may be calculated) विभव (पु.) २ (specif. as, electric potential) विभव (पु.)

potential barrier

(a region in which particles, as alpha particles; thermions or photoelectrons are decelerated or stopped by a repulsive force) विभव प्राचीर

potential difference

(short P.D. or PD) Elec. (the difference in electric potential between two points that represents the work involved or the energy released in the transfer of a unit quantity of electricity from one point to the other) विभवांतर (न.) (वि.अ.)

potential drop

Elec. Magn. विभव पात

potential electrode

विभव इलेक्ट्रोड

potential energy

(as the energy possessed by a body in virtue of its position) स्थितिज ऊर्जा

potential gradient

Elec., Elec.Eng. विभव प्रवणता

potential hollow

विभव खळगा

potential scattering

विभव विकिरण

potential temperature

Heat विभव तापमान

potential terminal

विभव अग्र

potential transformer

Elec.Eng. विभव परिवर्तित्र

potential vector

विभव सदिश

potential well

Nucleonics विभव कूप

potentiometer

Elec.Eng.(as an instrument used for measurement or comparison of small potential differences or electromotive forces) विभवमापी (पु.)

potentiometric

विभवमितीय

potentiometry

(the measurement of electromotive forces by means of a potentiometer) विभवमिति (स्त्री.)

pound

(pl. pound or pounds) (as any of various units of mass and weight) पौंड (पु.)

poundal

Mech.(as the unit of force in the fps system) पौंडल (न.)

pour

ओतणे

powder

चूर्ण (न.), पूड (स्त्री.), पावडर (स्त्री.)

powder camera

चूर्ण कॅमेरा, चूर्ण रुपित्र

power

१ Elec.Mech.etc.(as a source or means of supplying energy; as the time rate at which the work is done or energy emitted or transferred) शक्ति (स्त्री.) (as in atomic power अणु शक्ति) २ (as capability of acting or of producing an effect) सामर्थ्य (न.) ३ (as inherent property or effect) क्षमता (स्त्री.) (as in neutralising power निष्प्रभावन क्षमता) ४ Math. घात (पु.) ५ विद्युत (स्त्री.), वीज (स्त्री.)

power amplification

Elec.Eng. शक्ति प्रवर्धन

power amplifier

Elec.Eng. शक्ति प्रवर्धी

power attenuation

शक्ति क्षीणन

power factor

Accous.Elec.Eng. शक्ति गुणक

power gain

शक्ति लाभ

power leakage

शक्ति गलन

power level

Elec.Comm. शक्ति पातळी

power line

विद्युत पारेषण मार्ग

power loss

शक्ति हानि

power of accommodation

(as of an eye) समायोजन शक्ति

power of lens

भिंग शक्ति

power of penetration

penetrating power

power plant

१ विद्युत संयंत्र (न.), वीज संयंत्र (न.) २ शक्ति संयंत्र (न.) ३ (as a powerhouse) विद्युत वाजघर

power supply

१ शक्ति पुरवठा २ वीज पुरवठा,

power transmission

१ शक्ति पारेषण २ विद्युत पारेषण

power transmission line

power line

power transmitter

१ शक्ति पातेषक २ विद्युत पारेषक

power unit

१ Elec.Comm. शक्ति घटक, शक्ति युनिट २ शक्ति एकक

power winding

शक्ति कुंडलन

powerful

प्रबल

powerhouse

विदयुतगृह (न.) वीजघर (न.)

powerless

१ शक्तिहीन २ निष्प्रभ

practical

१ प्रायोगिक, प्रयोगजन्य २ व्यावहारिक ३ प्रात्यक्षिक

practical application

व्यावहारिक उपयोजन

practical examination

१ प्रात्यक्षिक परीक्षा २ प्रायोगिक परीक्षा

practical unit

व्यावहारिक एकक

practically

१ व्यवहार्यतः, व्यवहारात २ (as good as) जवळजवळ

practice

१ व्यवहार (पु.) २ प्रायोगिक अभ्यास (पु.) ३ Math. व्यवहारगणित (न.)

pre-

(earlier than, prior to, before, in advance) -पूर्व, पूर्व-

prearrange

पूर्वयोजना करणे

prearranged

पूर्वयोजित

precaution

सावधगिरी (स्त्री.)

precautionary

सावधगिरीचा

precess

पुरस्सरण होणे

precessing

पुरस्सरणी

precession

(as a moving forward, as a comparatively slow gyration of the rotation axis of a spinning body about another line intersecting it) पुरस्सरण (न.)

precession axis

पुरस्सरण अक्ष

precession effect

पुरस्सरण परिणाम

precession of the equinoxes

Astron. विषुव पुरस्सरण

precessional

(of or relating to precession) पुरस्सरण-, पुरस्सरणात्मक (as in precessional movement १ पुरस्सरणात्मक गतिमानता २ पुरस्सरणात्मक हालचाल )

precessional angle

पुरस्सरण कोन

precessional velocity

पुरस्सरण वेग

precious

बहुमोल

precious stone

रत्न (न.)

precipitant

(something causing precipitation; specif. an agent that causes the formation of a precipitate) अवक्षेपक (पु.)

precipitate

(to cause to separate as a precipitate; to separate from a solution as a precipitate) अवक्षेपित करणे, अवक्षेपित होणे

precipitated

अवक्षेपित

precipitating

अवक्षेपी

precipitating electrolyte

अवक्षेपी विद्युत अपघटनी

precipitation

Chem. अवक्षेपण (न.)

precise

१ (characterised by a definite oft. terse statement or specific meaning; devoid of anything vague or uncertain) नेमका, तंतोतंत २ परिशुद्ध

precisely

नेमकेपणाने, तंतोतंतपणे

precision

१ नेमकेपणा (पु.), तंतोतंतपणा (पु.) २ परिशुद्धता (स्त्री.)

precision instrument

यथार्थमापी उपकरण

precombustion chamber

Eng. पूर्वदहन कक्ष

precooled

पूर्वशीतित

precrystalline

स्फटनपूर्व

precrystalline deformation

स्फटनपूर्व विरुपण

predetermine

पूर्वनिश्चित करणे, पूर्वनिर्धारित करणे

predetermined

पूर्वनिश्चित, पूर्वनिर्धारित

predict

पूर्वानुमान करणे, भाकीत करणे, भविष्य वर्तवणे

prediction

पूर्वानुमान (न.), भाकीत (न.)

predictive

पूर्वानुमानी

predissociation

पूर्वविचरण (न.)

preexist

- च्या पूर्वी असणे, - च्या पूर्वी अस्तित्वात असणे

preexistence

पूर्वास्तित्व (न.)

preexisting

पूर्वी अस्तित्वात असणारा, पूर्ववर्ती

prefabricate

पूर्वरचना करणे

prefabricated

पूर्वरचित

prefer

(as to value more highly; to show preference for) अधिमानणे, अधिक पसंत करणे

preference

अधिमान (न.)

preferenital recombination

अधिमान्य पुनःसंयोजन

preferential

अधिमान्य

preferred

अधिमत

preferred number

अधिमत अंक

preferred orbit

अधिमत कक्षा

preferred orientation

१ अधिमत दिशाभिमुखन २ अधिमत दिशानिदेशन

preformability

१ पूर्वरुपण क्षमता (स्त्री.) २ पूर्वनिर्माण क्षमता (स्त्री.)

preformable

१ पूर्वरुपणक्षम २ पूर्वनिर्माणक्षम

preformation

१ पूर्वरुपण २ पूर्वनिर्माण

preheat

पूर्वतापन करणे

preheated

पूर्वतापित

preheating

पूर्वतापन (न.)

preliminary

प्रारंभिक

preparation

१ तयारी (स्त्री.) २ (usu.pl.) सिद्धता (स्त्री.) ३ (a substance esp. prepared as medicine, food etc.) पदार्थ (पु.)

prepare

१ तयार करणे, बनवणे २ तयारी करणे, सिद्धता करणे

prepared

१ तयार केलेला, बनवलेला २ सिद्धता केलेला

preplan

पूर्वनियोजित करणे, अगोदर आखणी करणे

preplanned

पूर्वनियोजित

preponderance

१ प्राबल्य (न.) २ बाहुल्य (न.)

prequantum

क्वांटमपूर्व

prequantum process

क्वांटमपूर्व प्रक्रिया

prerequisite

पूर्वावश्यकता (स्त्री.)

presbyopia

Med. (long sightedness and impairment of vision due to loss of accommodation of the eye in advancing years) जरादृष्टि (स्त्री.)

prescribe

विहित करणे

prescribed

विहित, विहित केलेला

presence

१ (an existence) अस्तित्व (न.) २ उपस्थिति (स्त्री.)

present

विद्यमान, वर्तमान

presentation

१ मांडणी (स्त्री.) (as in diagrammatic presentation १ आकृतीय मांडणी २ आरेखी मांडणी) २ पुढे मांडणे (न.) ३ सादर करणे (न.)

preservation

१ परिरक्षण (न.) २ जतन (न.) ३ (of fruits etc.) संस्करण (न.)

preservative

परिरक्षक, परिरक्षणात्मक

preserve

परिरक्षित वस्तु (स्त्री.)

preserved

१ परिरक्षित २ जतन करून ठेवलेला ३ संस्कारित

press

Eng. दाबयंत्र (न.) (as in hydraulic press द्रविक दाबयंत्र)

pressure

(as a type of stress chracterised by its uniformity in all directions) दाब (पु.)

pressure diffusion

दाब विसरण

pressure gauge

दाब प्रमापी (पु.)

pressure gradient

दाब प्रवणता

pressure head

Hyd. etc. दाब शीर्ष

pressure in bubbles

bubble pressure

pressure of atmosphere

atmospheric pressure

pressure operated

दाबचलित

pressure pump

दाब पंप

pressure wave

दाब तरंग

pressurisation

१ दाबानुकूलन (न.) २ दाब देणे (न.), पीडन (न.)

pressurise

१ (to maintain near normal atmospheric pressure in; to design to withstand pressure) दाबानुकूलित करणे २ (as to apply pressure to) दाब देणे, -चे पीडन करणे

pressurised

१ दाबानुकूलित २ दाब दिलेला,पीडित

presume

१ गृहित धरुन चालणे २ धारणा असणे

presumption

धारणा (स्त्री.)

presuppose

पूर्वकल्पना करणे

presupposition

१ पूर्वकल्पना (स्त्री.)

prevail

१ अभिभावी होणे २ चालू असणे, प्रबळ होणे, प्राधान्य पावणे

prevailing

१ अभिभावी २ चालू

prevalence

१ अभिभाव (पु.) २ चालू असणे (न.)

prevalent

१ अभिभावी २ चालू, प्रचारातला

prevent

प्रतिबंध करणे

prevention

प्रतिबंध (पु.)

preventive

प्रतिबंधक

pricking sensation

वेधी संवेदना