शिक्षणशास्त्र

Home » शिक्षणशास्त्र
विशिष्ट अद्याक्षरापासून सुरु होणारे शब्द बघायचे असल्यास त्या अद्याक्षरावर टिचकी मारावी
All | A(469) | B(131) | C(398) | D(236) | E(204) | F(123) | G(96) | H(69) | I(192) | J(21) | K(11) | L(116) | M(207) | N(107) | O(88) | P(384) | Q(21) | R(207) | S(355) | T(142) | U(30) | V(54) | W(36) | X(1) | Y(3) | Z(7) |

शिक्षणशास्त्र


There are currently 3708 names in this directory
a posteriori
अनुभवोत्तर

a posteriori probability
अनुभवोत्तर संभवनीयता, अनुभवोत्तर संभाव्यता

a priori
अनुभवपूर्व

a priori knowledge
अनुभवपूर्व ज्ञान

abacus
गोट्यांची चौकट (स्त्री.) मणिफळा (पु.)

ABC method
मूळाक्षर पद्धति, वर्णमाला पद्धति (also alphabet method) (a method of teaching reading by acquainting the learner first with letters, then with words)

aberration
१ (any deviation from the usual course) विपथगमन (न.) २ (as mental aberration) मतिभ्रम (पु.)

ability
क्षमता (स्त्री.) academic ability विद्याविषयक क्षमता artistic ability कलाविषयक क्षमता athletic ability क्रीडाविषयक क्षमता educative ability शिक्षण क्षमता eductive ability अवबोध क्षमता financial ability वित्तीय क्षमता language ability भाषिक क्षमता learning

ability grouping
क्षमतानिहाय वर्गीकरण

ability index
क्षमता निर्देशांक

ability profile
क्षमता रुपरेखा

ability test
क्षमता कसोटी, क्षमता चाचणी

ability to pay
प्रदानक्षमता (स्त्री.)

abnormal
१ अपसामान्य २ विकृत

abnormal behaviour
१ अपसामान्य वर्तन २ विकृत वर्तन

abnormal child
१ अपसामान्य बालक २ विकृत बालक

abnormal psychology
अपसामान्य मनोविज्ञान, अपसामान्य मानसशास्त्र

abnormality
१ अपसामान्यत्व (न.), २ विकृति (स्त्री.)

abortive guidance
विफल मार्गदर्शन

abreaction
दुसह स्मृतिशोधन (न.)

absence
अनुपस्थिति (स्त्री.), गैरहजेरी (स्त्री.)

absence of teacher
अध्यापक अनुपस्थिति

absolute
१ परम २ केवल ३ निरपेक्ष

absolute accuracy
१ परम अचूकता, परम अचूकपणा २ परम परिशुद्धता

absolute deviation
निरपेक्ष विचलन

absolute error
१ निरपेक्ष त्रुटि, निरपेक्ष चूक २ केवल अपलक्ष्यांक

absolute value
परम मूल्य

absolute variability
१ केवल चलता २ केवल अपस्कारिता

abstract
१ संक्षेप (पु.) २ गोषवारा (पु.), सार (न.), सारांश (पु.)

abstract
१ संक्षेप करणे २ गोषवारा काढणे, सार काढणे

abstract
१ अमूर्त २ उदगामी ३ शुद्ध (as in abstract reasoning शुद्ध तर्क)

abstract algebra
अमूर्त बीजगणित

abstract average
अमूर्त सरासरी

abstract intelligence
अमूर्त बुद्धिमत्ता

abstract learning
अमूर्त अध्ययन

abstract problem
अमूर्त समस्या

abstract reasoning
१ अमूर्त तर्क २ शुद्ध तर्क

abstract-reasoning test
अमूर्त तर्क कसोटी, अमूर्त तर्क चाचणी

abstraction
संनिष्कर्ष (पु.)

absurdities test
असंगति कसोटी, असंगति चाचणी

absurdity
असंगति (स्त्री.)

academic
१ विद्या-, विद्याविषयक २ विद्योचित

academic ability
विद्याविषयक क्षमता

academic achievement
विद्याविषयक संपादन, विद्याविषयक उपलब्धि

academic aptitude
१ विद्याविषयक अभियोग्यता २ विद्याविषयक अभिवृत्ति

academic aptitude test
विद्या अभियोग्यता कसोटी, विद्या अभियोग्यता चाचणी

academic building
विद्याभवन (न.)

academic course
विद्याविषयक पाठ्यक्रम, विद्योचित पाठ्यक्रम

academic freedom
विद्याविषयक स्वातंत्र्य

academic goal
विद्याविषयक साध्य, विद्योचित साध्य

academic high school
विद्याविषयक प्रशाला, विद्योचित प्रशाला

academic progress
विद्याविषयक प्रगति

academic promotion
विद्याविषयक बढती, विद्याविषयक पदोन्नति

academic record
विद्याविषयक अभिलेख, विद्या अभिलेख

academic test
scholastic test

academy
प्रबोधिनी (स्त्री.), अकादमी (स्त्री.)

accelerated
त्वरित, त्वरणित

accelerated child
त्वरित विकसित बालक

accelerated programme
त्वरणित कार्यक्रम

accelerated progress
त्वरणित प्रगति

accelerated promotion
त्वरणित बढती, त्वरणित पदोन्नति

acceleration
त्वरण (न.), वेगवर्धन (न.) negative acceleration ऋण त्वरण, ऋण वेगवर्धन positive acceleration धन त्वरण, धन वेगवर्धन

acceptability
स्वीकार्यता (स्त्री.)

acceptable
स्वीकार्य

acceptance
स्वीकार (पु.), स्वीकृति (स्त्री.)

accessory
सहायक, अतिरिक्त

accessory
उपसाधन (न.) apparatus

accessory material
सहायक सामग्री, सहायक साहित्य

accessory space
अतिरिक्त पैस

accidental
आकस्मित, यदृच्छाप्राप्त

accidental error
आकस्मित त्रुटि, आकस्मित चूक

accidental sample
१ आकस्मित नमुना २ आकस्मित प्रतिदर्श

accommodation
१ जागा (स्त्री.) २ जागेची सोय (स्त्री.)

accomplishment
संपादन (न.)

accomplishment quotient
१ संपादन अंक, संपादन गुणांक २ संपादन लुब्धि (also achievement quotient)

account
लेखा (पु.)

accountancy
लेखाशास्त्र (न.)

accrediation
१ स्वीकार (पु.), स्वीकारण (न.), स्वीकृति (स्त्री.) २ श्रेय (न.)

accredit
१ स्वीकारणे २ श्रेय देणे

accrediting agency
१ स्वीकरण संस्था २ स्वीकरण घटक ३ स्वीकरण एजन्सी

accrediting association
स्वीकरण संघ, स्वीकरण मंडल

accrediting procedure
स्वीकरण कार्यपद्धति

accuracy
१ अचूकता (स्त्री.), अचूकपणा (पु.) २ परिशुद्धता (स्त्री.)

accuracy score
अचूकता प्राप्तांक

accuracy test
अचूकता कसोटी, अचूकता चाचणी

achievement
संपादन (न.), उपलब्धि (स्त्री.)

achievement age
संपादन वय

achievement battery
संपादन कसोटी समूह, संपादन चाचणी समूह

achievement mark
संपादन चिन्ह

achievement quotient
accomplishment quotient

achievement ratio
संपादन गुणोत्तर

achievement record
संपादन अभिलेख

achievement scale
१ संपादन मान २ संपादन श्रेणी

achievement score
संपादन प्राप्तांक

achievement standard
संपादन प्रमाणक

achievement test
संपादन कसोटी, संपादन चाचणी

acoustic
ध्वनिक

acoustics
वैज्ञानिक ध्वनिविचार (पु.), ध्वनि विज्ञान (न.), ध्वनिकी (स्त्री.)

acquired
संपादित, अर्जित, उपार्जित

acquired character
१ संपादित गुण,उपार्जित गुण २ संपादित चारित्र्य, अर्जित चारित्र्य ३ संपादित शील, अर्जित शील

acquired characteristic
१ संपादित लक्षण २ संपादित गुणविशेष

acquired reaction
संपादित प्रतिक्रिया, अर्जित प्रतिक्रिया

acquired reflex
संपादित प्रतिक्षेप, अर्जित प्रतिक्षेप

acquired response
संपादित प्रतिसाद, अर्जित प्रतिसाद

acrophobia
उत्तुंगता भीति (स्त्री.)

act
१ कृत्य (न.), कृति (स्त्री.) २ क्रिया (स्त्री.), कार्य (न.) ३ (in drama) अंक (पु.) ४ Law अधिनियम (पु.)

act of thought
चिंतन क्रिया

action
१ कृति (स्त्री.) २ क्रिया (स्त्री.) ३ कार्यवाही (स्त्री.) ४ कारवाई (स्त्री.)

action play
अभिनय पाठ

action project
कृति प्रकल्प

action research
१ कृति संशोधन २ क्रिया संशोधन

action word
कृतिसूचक शब्द

active
१ जागृत २ क्रियाशील, उपयोजित, कार्यान्वित

active image
जागृत प्रतिमा

active vocabulary
क्रियाशील शब्दसंग्रह, उपयोजित शब्दसंग्रह, कार्यान्वित शब्दसंग्रह (also recall vocabulary or reproduction vocabulary)

activities
कार्यक्रम (पु.), उपक्रम (पु.) cocurricular activities अभ्यासानुवर्ती कार्यक्रम,अभ्यासानुवर्ती उपक्रम, अभ्यासानुसारी कार्यक्रम, अभ्यासानुसारी उपक्रम developmental activities विकासात्मक कार्यक्रम,विकासात्मक उपक्रम extraclass activities कक्षातिरिक्त

activity
१ क्रिया (स्त्री.), कृति (स्त्री.) २ कार्यक्रम (पु.), उपक्रम (पु.) campus activity प्रांगण उपक्रम, परिसर उपक्रम community activity सामूहिक क्रिया co-operative activity सहकारी क्रिया culminating activity चरम क्रिया curricular activity अभ्यासविषयक

activity analysis
क्रिया विश्लेषण

activity centred
कृतिकेंद्रित

activity concept
१ क्रिया सामान्य बोध २ क्रिया संकल्पना

activity curriculum
क्रियात्मक अभ्यासक्रम, कृतियुक्त अभ्यासक्रम

activity method
कृतिपद्धति (स्त्री.)

activity movement
कृतिशील विचारप्रणाली कृतिनिष्ठ विचारप्रणाली

activity school
१ क्रियाप्रधान विद्यालय २ कृतिनिष्ठ विचारप्रवाह, कृतिशील विचारप्रवाह

adaptability
अनुकूलनशीलता (स्त्री.)

adaptation
अनुकूलन (न.), अभ्यनुकूलन (न.) biological adaptation जैविक अनुकूलन, जीवशास्त्रीय अनुकूलन social adaptation सामाजिक अनुकूलन

adaptation of instruction
अध्यापन अनुकूलन

adapted physical education
अभ्यनुकूलित शारीरिक शिक्षण

adaptive behavious
अभ्यनुकूल्य वर्तन

adaptive procedure
अभ्यनुकूल्य कार्यपद्धति

addition facts
बेरजेचे आडाखे (पु.अ.व.)

addition method
संकलन पद्धती

additional aid
अतिरिक्त साहाय्य

adduction
अभिवर्तन (न.)

adequacy
१ परिपूर्णता (स्त्री.) २ पर्याप्तता (स्त्री.)

adequate sample
१ पर्याप्त प्रतिचय २ पर्याप्त प्रतिदर्श

adjusted individual
समायोजित व्यक्ति

adjustive behaviour
समायोजी वर्तन

adjustment
समायोजन (न.)

adjustment inventory
समायोजन शोधिका

adjustment to individual differences
व्यक्तिभेद समायोजन

administrability
निर्वाह्यता (स्त्री.), निर्वहणक्षमता (स्त्री.)

administration
प्रशासन (न.)

administration of supplies
पुरवठा प्रशासन

administration of teaching
अध्यापन प्रशासन

administrational
प्रशासकीय

administrative
प्रशासकीय, प्रशासनिक

administrative adjustment
१ प्रशासनिक सुविधा २ प्रशासनिक समायोजन

administrative block
प्रशासकीय विभाग

administrative certificate
प्रशासकीय प्रमाणपत्र

administrative committee
प्रशासकीय समिति

administrative control
प्रशासकीय नियंत्रण

administrative council
प्रशासकीय परिषद

administrative effectiveness
प्रशासकीय परिणामकारकता

administrative form
प्रशासकीय तक्ता

administrative internship
प्रशासकीय उमेदवारी

administrative machinery
प्रशासकीय यंत्रणा

administrative office
प्रशासकीय कार्यालय

administrative policy
प्रशासकीय धोरण

administrative technique
प्रशासकीय तंत्र

administrative unit
प्रशासकीय घटक

admission
प्रवेश (पु.)

admission policy
प्रवेश धोरण

admission requirements
प्रवेशपूर्व अपेक्षा (स्त्री.अ.व.)

adolescence
कुमारावस्था (स्त्री.), पौगंडावस्था (स्त्री.), किशोरावस्था (स्त्री.)

adolescent needs approach
कुमाराकांक्षा उपागम

adolescent psychology
कुमार मानसशास्त्र, पौगंड मानसशास्त्र, किशोर मानसशास्त्र

adolescent spurt
कुमारसुलभ उद्रेक

adult education
प्रौढ शिक्षण

adult education by public library
सार्वजनिक ग्रंथालयाद्वारा प्रौढ शिक्षण

adult education department
प्रौढ शिक्षण विभाग

adult eduction broadcasting
प्रौढ शिक्षण ध्वनिक्षेपण

adult guidance
प्रौढ मार्गदर्शन

adult interest activities
प्रौढ अभिरुचि उपक्रम

adult reading
प्रौढ वाचन

adult reading vocabulary
प्रौढ वाचन शब्दसंग्रह

adult school
प्रौढ शाला

adult vocational education
प्रौढ व्यावसायिक शिक्षण

adult writing vocabulary
प्रौढ लेखन शब्दसंग्रह

adulthood
प्रौढावस्था (स्त्री.)

advance study centre
प्रगत अभ्यास केंद्र

advanced
प्रगत

advanced course
प्रगत पाठ्यक्रम

advanced military course
प्रगत सैनिकी पाठ्यक्रम

advanced standing
सुप्रतिष्ठा (स्त्री.)

advancement
प्रगति (स्त्री.), उन्नति (स्त्री.) horizontal advancement समस्तर प्रगति vertical advancement ऊर्ध्वाएन्नति

advertise
१ जाहिरात करणे २ जाहिरात देणे

advertising art
जाहिरात कला

advisement
मंत्रणा (स्त्री.)

adviser
सल्लागार (सा.) personal adviser स्वीय सल्लागार remedial adviser उपचार सल्लागार vocational adviser व्यावसायिक सल्लागार (also advisor)

advisory programme
मार्गदर्शनपर कार्यक्रम

aeronautics
विमानविद्या (स्त्री.)

aesthetic
सौंदर्यबोध-, सौंदर्यबोधी, सौंदर्यसमीक्षक-

aesthetic appreciation
सौंदर्यसमीक्षक रसग्रहण

aesthetic education
सौंदर्यबोध शिक्षण

aesthetic expression
सौंदर्यबोध आविष्कार

aesthetic growth
सौंदर्यबोध वृद्धि

aesthetic judgement
सौंदर्यबोध निर्णय

aesthetic perception
सौंदर्यबोधी प्रत्यक्ष ज्ञान

aesthetics
सौंदर्यशास्त्र (न.)

affect
भाववृत्ति (स्त्री.), भावुकता (स्त्री.)

affection
१ स्नेह (पु.), प्रेम (न.), ममता (स्त्री.) २ भावात्मकता (स्त्री.)

affective domain
भावात्मक क्षेत्र

affective psychosis
भावात्मक मनोविकृति

affective score
भावावृत्ति प्राप्तांक

affective tone
प्रारंभिक भावसमायोजन

afferent nerve
अभिवाही चेता

afterquestion
अनुप्रश्न (पु.)

age
१ वय (न.) २ युग (न.)(as in machine age यंत्रयुग) achievement age संपादन वय anatomical age शारीर वय attainment age अधिगमात्मक वय chronological age कालक्रमिक वय, कालिक वय, जन्म वय educational age शैक्षणिक वय height age तुंगता वय mental age मानसिक वय

age at grade norm
इयत्ता वय प्रमाणक

age difference
वयोभेद (पु.)

age norm
वय प्रमाणक, वयाचे प्रमाणक, वयोगट प्रमाणक

age of arrest
स्थगन वय

age scale
वय मापनी

age-at-grade score
इयत्ता वय प्राप्तांक

age-behaviour norm
वयोगट वर्तन प्रमाणक

age-grade table
वय इयत्ता कोष्टक

age-limit
वयोमर्यादा (स्त्री.)

age-mate
समवयस्क (सा.)

agency
१ संस्था (स्त्री.) २ एजन्सी (स्त्री.), अभिकरण (न.) ३ माध्यम (न.) (as in informal agencies of education शिक्षणाची अनौपचारिक माध्यमे)

agent
१ अभिकर्ता (पु.), एजंट (सा.) २ माध्यम (न.) ३ कारक (न.)

aggregate
एकूण

aggressive
आक्रमक, आक्रमी

agitation
आंदोलन (न.)

agnosia
प्रत्यक्षज्ञान अक्षमता (स्त्री.)

agreement
करार (पु.), सहमति (स्त्री.)

agricultural education
कृषि शिक्षण, शेती शिक्षण

agriculture
कृषि (स्त्री.)

aid
१ साहित्य (न.), साधन (न.) २ अनुदान (न.) ३ साहाय्य (न.) educational aid शैक्षणिक साहित्य, शैक्षणिक साधन instructional aid अध्यापन साहित्य, अध्यापन साधन एsensory aid एंद्रिय साहित्य, एंद्रिय साधन   apparatus

aim
ध्येय (न.) cultural aim सांस्कृतिक ध्येय individual aim वैयक्तिक ध्येय, व्यक्तिनिष्ठ ध्येय reading aim reading objective वाचन उद्देश, वाचनाचे उद्दिष्ट social aim सामाजिक ध्येय socioloical aim समाजशास्त्रीय ध्येय utilitarian aim उपयुक्ततावादी ध्येय   ends

alertness
दक्षता (स्त्री.)

alertness test
दक्षता कसोटी, दक्षता चाचणी

algebra
बीजगणित (न.)

algebric
बैजिक

algebric method
बैजिक पद्धति

algebric value
बैजिक मूल्य

allegiance
निष्ठा (स्त्री.)

allergic child
ऍलर्जी बालक

alley
वीथि (स्त्री.), आळी (स्त्री.)

allied trades
संबद्ध व्यवसाय (पु.अ.व.)

allotment
नियत वाटप (न.), नियत विभाजन (न.)

alphabet
मूळाक्षरे (न.अ.व.), वर्णमाला (स्त्री.)

alphabet method
मूळाक्षर पद्धति, वर्णामाला पद्धति (also ABC method)

alphabet wheel
वर्णचक्र (न.)

alter ego
बहिश्चर आत्मा (पु.), अपर-स्व (पु.) (pl. alter egos)

alteration
फेरफार (पु.)

alternate forms
पर्यायी नमुने (पु.अ.व.)

alternate-form reliability
पर्यायी-नमुना विश्वासार्हता

alternate-response item
द्विपर्यायी प्रश्न, वैकल्पिक-उत्तर प्रश्न

alternate-response test
वैकल्पिक-उत्तर कसोटी, वैकल्पिक-उत्तर चाचणी

alternation of grades
कक्षा प्रत्यावर्तन

alternation of studies
अभ्यास प्रत्यावर्तन

alternation of subjects
पाठ्यविषय प्रत्यावर्तन

alternative
१ विकल्प (पु.) २ पर्याय (पु.)

alternative
१ वैकल्पिक २ पर्यायी

alternative test
१ वैकल्पिक कसोटी, वैकल्पिक चाचणी २ पर्यायी कसोटी, पर्यायी चाचणी

aluminium screen
अल्युमिनिअम पट

alumna
स्नातिका (स्त्री.) (pl. alumnae)

alumnus
स्नातक (पु.) (pl. alumni)

ambidexterity
सव्यसाचित्व (न.) (ambidextrality)

ambiguity
संदिग्धता (स्त्री.)

ambiguous
संदिग्ध

ambiguous figure
संदिग्ध आकृति

amoral
अ-नीतिक

anagram
वर्णविपर्यास (पु.)

analogy
साम्य (न.), साधम्र्य (न.), सादृश्य (न.)

analogy test
सादृश्य कसोटी, सादृश्य चाचणी

analysis
विश्लेषण (न.), पृथक्करण (न.) अभ्यसन (न.) (as in profile analysis प्राप्तांकमाला अभ्यसन ) activity analysis क्रिया विश्लेषण content analysis पाठ्यवस्तु विश्लेषण factor analysis घटक विश्लेषण item analysis १ प्रश्न विश्लेषण, प्रश्नवार घटक पृथक्करण २ एकांश

analytic
विश्लेषणात्मक, विश्लेषक (analytical)

analytical method
विश्लेषणात्मक पद्धति

analytical study
विश्लेषणात्मक अध्ययन

analytical test
विश्लेषणात्मक कसोटी, विश्लेषणात्मक चाचणी

anatomical age
शारिर वय

anatomy
शरीरशास्त्र (न.), शरीररचनाशास्त्र (न.)

ancillary grant
साहाय्यभूत अनुदान

ancillary statistics
सहायक आकडेवारी

anecdoal record
घटना अभिलेख, प्रासंगिक नोंद, घटनावृत्त (न.)

anecdotal behaviour journal
प्रासंगिक वर्तन नोंदवही

anecdotal method
घटनाभिलेख पद्धति

animation
चेतनीकरण (न.)

annual
वार्षिक

annual
वार्षिक (न.)

annual contract
वार्षिक करार

annuity
वार्षिकी (स्त्री.), वर्षासन (न.)

answer
उत्तर (न.)

answer book
उत्तर पत्रिका (स्त्री.)

answer sheet
उत्तर पत्र (न.)

anthropogeography
मानवजातिभूगोल (पु.)

anthropology
मानवशास्त्र (न.)

anthropometry
मानवमिति (स्त्री.)

antisocial
समाजविघातक, समाजविरोधी

antonym
विरुद्धार्थी शब्द (पु.)

antonym
विरुद्धार्थी

antonym test
विरुद्धार्थी कसोटी, विरुद्धार्थी चाचणी

apathy
उदासीनता (स्त्री.)

aphasia
वाचाघात (पु.)

aphemia
कंठाघात (पु.), वाक्प्रेरणाघात (पु.)

apopathetic behaviour
दिखाऊ वर्तन, नाटकी वर्तन

apparatus
उपकरण संच (पु.), उपकरणे (न.अ.व.) (as in gymnastic apparatus कसरतीची उपकरणे) accessory उपसाधन aid साहित्य, साधन appliance उपयंत्र contrivance यंत्रक device साधन gadget कळयंत्र implement अवजार instrument उपकरण material सामग्री, साहित्य tool हत्यार

apparent error
आभासी त्रुटि

appeal
प्रार्थना (स्त्री.), अपील (न.)

appellant
अपीलकर्ता (पु.)

appercepive mass
अभिबोध पुंज

apperception
अभिबोध (पु.)

appetitive power
तृष्णा (स्त्री.)

appliance
उपयंत्र (न.) apparatus

application
१ अर्ज (पु.) २ उपयोजन (न.)

application blank for admission
प्रवेश नमुना पत्र, प्रवेश नमुना अर्ज

application level
उपयोजन स्तर, उपयोजन पातळी

application of mind
मनोपयोजन (न.), मन लावणे (न.)

applied
उपयोजित

applied art
उपयोजित कला (स्त्री.अ.व.)

applied geometry
उपयोजित भूमिति

applied mathematics
उपयोजित गणितशास्त्र

applied music
उपयोजित संगीत

appointive board
नियुक्त मंडळ

appointment
नियुक्ति (स्त्री.)

appraisal
मूल्यन (न.), मूल्यनिर्धारण (न.)

appreciation
रसग्रहण (न.), रसास्वाद (पु.), गुणग्रहण (न.) aesthetic appreciation सौंदर्यसमीक्षा रसग्रहण art appreciation कलासमीक्षक रसग्रहण, कला गुणग्रहण literacy appreciation वाड्मयीन रसग्रहण

appreciative art
रसग्रहण कला

apprehension
बोध (पु.), आकलन (न.)

apprehension-span test
बोधावधि कसोटी, बोधावधि चाचणी

apprentice
शिक्षु (पु.), उमेदवार (सा.)

apprentice
शिक्षु-

apprentice school
शिक्षु शाळा

apprentice teacher
शिक्षु शिक्षक

apprentice training
उमेदवार प्रशिक्षण

apprenticeship
शिक्षुता (स्त्री.), उमेदवारी (स्त्री.)

apprenticeship education
शिक्षुता शिक्षण

apprise
मूल्यन करणे, मूल्यनिर्धारण करणे

approach
१ उपागम (पु.) २ अध्यापन पद्धति (स्त्री.) ३ भाषाध्ययन पद्धति (स्त्री.) (as in formal approach औपचारिक भाषाध्ययन पद्धति) ४ दृष्टिकोन (पु.) drill approach संथा उपागम experience approach अनुभूति उपागम

appropriation
विनियोग (पु.), विनियोजन (न.)

appropriation account
विनियोग लेखा

appropriational budget
विनियोग अर्थसंकल्प

approximate data
स्थूल दत्तसामग्री, स्थूल आधारसामग्री,

approximation
संनिकटन (न.), अदमास (पु.)

aptitude
१ अभियोग्यता (स्त्री.) २ अभिवृत्ति (स्त्री.) academic aptitude १ विद्याविषयक अभियोग्यता २ विद्याविषयक अभिवृत्ति educational aptitude शैक्षणिक अभियोग्यता learning aptitudeअध्ययन अभियोग्यता mechanical aptitude यांत्रिकी अभियोग्यता reading aptitude वाचन

aptitude test
अभियोग्यता कसोटी, अभियोग्यता चाचणी

arbitrary origin
स्वेच्छित मूलबिंदु

archaeology
पुरातत्त्वशास्त्र (न.)

architect
वास्तुशिल्पी (सा.)

architecture
वास्तुशास्त्र (न.)

area
१ क्षेत्र (न.) २ क्षेत्रफळ (न.)

area of living curriculum
जीवनक्षेत्रानुसारी अभ्यासक्रम

arithmetic
अंकगणित (न.) functional arithmetic १ फलीय अंकगणित २ कार्यात्मक अंकगणित mechanical arithmetic यांत्रिकी अंकगणित traditional arithmetic परंपरागत अंकगणित vocational arithmetic व्यावसायिक अंकगणित

arithmetic mean
गणित माध्य, गणित सरासरी

arithmetic progression
समांतर श्रेढी, गणित श्रेढी

arithmetic scale
अंकगणितीय मापनी

Army Alpha test
आर्मी-आल्फा कसोटी, आर्मी-आल्फा चाचणी

Army Beta test
आर्मी-बीटा कसोटी, आर्मी-बीटा चाचणी

arrest
स्थगन (न.) (as in age of arrest स्थगन वय)

arrested development
अवरुद्ध विकास

art
कौशल्य (न.), कला (स्त्री.) plastic art सुघटन कला, प्रतिमानाश्रयी कला

art appreciation
कलासमीक्षक रसग्रहण, कला गुणग्रहण

art appreciation test
कला गुणग्रहण कसोटी, कला गुणग्रहण चाचणी

art college
कला महाविद्यालय, वाड्.मय महाविद्यालय,

art education
कला शिक्षण

art expresssion
कला अभिव्यक्ति, कला आविष्कार

art material
कला सामग्री, कला साहित्य

art medium
कला माध्यम

art-aptitude test
कला अभियोग्यता कसोटी, कला अभियोग्यता चाचणी

articulated curriculum
सुसंघटित अभ्यासक्रम

articulation
१ परिसंबंध (पु.) २ उच्चारण (न.)

articulation test
उच्चारण कसोटी, उच्चारण चाचणी

articulatory defect
उच्चारण दोष

artificial lighting
कृत्रिम प्रकाशव्यवस्था

artistic
कलाविषयक

artistic ability
कलाविषयक क्षमता

asocial
अ-सामाजिक, समाजविन्मुख

asocial child
समाजविन्मुख बालक

aspirate
महाप्राण (पु.)

assertive
आग्रही

assets
मत्ता (स्त्री.), मालमत्ता (स्त्री.), संपत्ति (स्त्री.)

assignment
स्वाध्याय (पु.) teacher assignment शिक्षकदत्त स्वाध्याय unit assignment घटक स्वाध्याय written assignment लेखी स्वाध्याय

assignment cards
स्वाध्याय पत्रिका (स्त्री.अ.व.)

assimilation
आत्मीकरण (न.), स्वांगीकरण (न.)

assimilative reading
स्वांगीकारक वाचन

associate
सहयोगी (सा.)

associate degree
सहयोगी उपाधी

association
१ संघ (पु.), मंडल (न.), संस्था (स्त्री.) २ साहचर्य (न.)

association by contiguity
सानिध्यजन्य साहचर्य

association generalisation
साहचर्यात्मक सामान्यीकरण

association method
साहचर्य पद्धति

association of ideas
कल्पना साहचर्य

association psychology
साहचर्याधिष्ठित मानसशास्त्र

association test
साहचर्य कसोटी, साहचर्य चाचणी

association theory of learning
साहचर्यवादी अध्ययन सिद्धांत

associationism
साहचर्यवाद (पु.)

associative
सहचारी, सहयोगी

associative inhibition
सहचारी अवरोध, सहचारी प्रतिरोध

associative learning
सहयोगी अध्ययन

associative play
सहचारी क्रीडन

associative transfer
साहचर्यात्मक बदल

assumed mean
गृहीत मध्यमान

assumption
गृहीतक (न.) गृहीतकल्पना (स्त्री.)

astronomy
खगोलशास्त्र (न.)

athletic
क्रीडाविषयक, मैदानी

athletic ability
क्रीडाविषयक क्षमता

athletic coach
मैदानी व्यायाम शिक्षक

athletic committee
मैदानी व्यायाम समिति

athletic council
मैदानी व्यायाम परिषद

athletic index
मैदानी स्पर्धा सूचकांक

athletic programme
मैदानी खेळांचा कार्यक्रम

athletic training
मल्लविद्या प्रशिक्षण

athletics
१ मैदानी व्यायाम (पु.अ.व.), मैदानी खेळांच्या स्पर्धा (स्त्री.अ.व.), मैदानी खेळ (पु.अ.व.) २ मल्लविद्या (स्त्री.)

atmosphere
वातावरण (न.)

attainment
अधिगम (पु.)

attainment age
अधिगमात्मक वय

attainment quotient
अधिगम गुणांक

attainment ratio
१ अधिगम गुणोत्तर २ अधिगम अनुपात

attendance
उपस्थिति (स्त्री.), हजेरी (स्त्री.)

attendance record
उपस्थिति नोंदपत्रक

attention
अवधान (न.)

attention chart
अवधान तक्ता

attention-span test
अवधान कक्षा कसोटी, अवधान कक्षा चाचणी, अवधान परिसीमा कसोटी, अवधान परिसीमा चाचणी

attitude
१ अभिवृत्ति (स्त्री.) २ वृत्तिनिर्धारण (न.) complex attitude संमिश्र अभिवृत्ति, संकुल अभिवृत्ति emotionalised attitude भावानुकूलित अभिवृत्ति scientific attitude शास्त्रीय अभिवृत्ति sentiment

attitude object
अभिवृत्ति विषय

attitude questionnaire
वृत्तनिर्धारण प्रश्नमालिका, वृत्तनिर्धारण प्रश्नावली

attitude scale
१ अभिवृत्ति श्रेणी २ अभिवृत्ति मापनी ३ अभिवृत्ति गुणश्रेणी

attitude score
अभिवृत्ति प्राप्तांक

attitude test
अभिवृत्ति कसोटी, अभिवृत्ति चाचणी

attribute
अंगभूत गुण (पु.)

atypical behaviour
अवर्ग्य वर्तन

audible frequency range
श्रव्य वारंवारता परिक्षेत्र

audience
श्रोतृवर्ग (पु.), श्रोतृवृंद (पु.), श्रोतृगण (पु.)

audience situation
श्रवण प्रसंग

audiometer
श्रव्यतामापी (पु.)

audiovisual
दृकश्रवण-

audiovisual aids
दृकश्रवण साधने (न.अ.व.)

audiovisual instruction
दृकश्रवण शिक्षण

audiovisual library
दृकश्रवण ग्रंथालय

audiovisual services
दृकश्रवण सेवा (स्त्री.अ.व.)

audit
लेखापरीक्षा (स्त्री.)

audition
आवाजपरीक्षा (स्त्री.)

auditor
लेखापरीक्षक (सा.)

auditory aid
श्राव्य साधन

auditory comprehension
श्रुत आकलन

auditory image
श्राव्य प्रतिमा, श्रवण प्रतिमा, श्रुति प्रतिमा

auditory imagery
श्राव्य प्रतिमावली

auditory memory
श्राव्य स्मृति

auditory memory span
श्राव्य स्मृति परिसीमा

auditory perception
श्राव्य अवबोध, श्रवण अवबोध

auditory readiness
श्राव्य सज्जता

auditory sensation area
श्रवण संवेदना क्षेत्र

auditory span
श्राव्य कक्षा

auditory teaching aid
श्रवणाध्यापन साहित्य

auditory test
श्रुति कसोटी, श्रुति चाचणी

auditory training
श्रुति प्रशिक्षण

authority
१ प्राधिकार (पु.) २ प्राधिकारी (सा.)

autistic personality
स्वलीन व्यक्तिमत्व

automatic promotion
सहज पदोन्नति

automation
स्वयंचलन (न.)

automatism
स्वयंचलत्व (न.)

autonomy
स्वायत्तता (स्त्री.)

average
सरासरी (स्त्री.)

average
१ सर्वसाधारण २ सामान्य (as in average ability group सामान्य योग्यतेचा गट) guessed average कल्पित सरासरी modal average बाहुलकीय सरासरी

average ability
सर्वसाधारण क्षमता

average child
सर्वसाधारण बालक

average error
सरासरी त्रुटि

average mark
average score

average membership
सरासरी सदस्यसंख्या

average range
सरासरी परिक्षेत्र

average rank
सरासरी गुणानुक्रम

average score
सरासरी प्राप्तांक (also average mark)

average-ability group
सामान्य योग्यतेचा गट

aversion
विरुचि (स्त्री.), घृणा (स्त्री.)

avocational
व्यवसायबाह्य

avocational interest
व्यवसायबाह्य रुचि

award
पारितोषिक (न.)

baby biography
बालविकास दर्शिका

background
पार्श्वभूमि (स्त्री.)

background music
पार्श्वसंगीत (न.)

backlog
अनुशेष (पु.)

backward
मंदबुद्धि, मागास

backward child
मंदबुद्धि बालक, मागास बालक

backward pupil
मागास छात्र

bar graph
स्तंभालेख (पु.)

bargram
स्तंभ (पु.)

barring of teacher
शिक्षकाचे सेवावरण

basal reader
वाचनपुस्तक (न.)

basic
मूलभूत, मूलगामी, मूळ-

basic education
मूलोद्योगी शिक्षण, जीवन शिक्षण

basic needs
मूलभूत गरजा (स्त्री.अ.व.)

basic salary
मूळ वेतन, मूळ पगार

basic skills
मूलभूत कौशल्ये (न.अ.व.), मूलभूत नैपुण्ये (न.अ.व.)

basic subject
मूलभूत विषय

basic vocabulary
मूलभूत शब्दसंग्रह

basic word list
मूल शब्दसूची

battery
समूह (पु.), संच (पु.)

battery of tests
कसोटी समूह, कसोटी संच, चाचणी समूह, चाचणी संच

behaviour
वर्तन (न.) adaptive behaviour अभ्यनुकूल्य वर्तन adjustive behaviour समायोजी वर्तन apopathetic behaviour दिखाऊ वर्तन, नाटकी वर्तन atypical behaviour अवर्ग्य वर्तन collective behaviour सामूहिक वर्तन compulsory behaviour सक्तीचे वर्तन dominative behaviour

behaviour change
वर्तन परिवर्तन, वर्तन बदल

behaviour development
वर्तन विकास

behaviour devition
वर्तन विचलन

behaviour journal
वर्तन दैनंदिनी

behaviour norm
वर्तन प्रमाणक

behaviour norm
वर्तन प्रमाणक

behaviour problem
वर्तनसमस्या (स्त्री.)

behaviour problem child
वर्तनसमस्या बालक

behaviour rating
वर्तन निर्धारण

behaviour reocrd
वर्तन नोंद

behaviour trait
१ वर्तन विशेष लक्षण २ वर्तन विशेषक

behaviourism
वर्तनवाद (पु.)

bell
घंटा (स्त्री.), घंटी (स्त्री.)

bell-shaped curve
घंटाकृति वक्र

belt graph
पट्टिका आलेख

beneficiary student
हिताधिकारी छात्र

best-answer item
उत्कृष्ट-पर्यायी प्रश्न, उत्तम-उत्तर प्रश्न

best-answer test
उत्तम-उत्तर कसोटी, उत्तम-उत्तर चाचणी

best-reason item
उत्तम-कारण प्रश्न

best-reason test
उत्तम-कारण कसोटी, उत्तम-कारण चाचणी

bias
१ पूर्वग्रह (पु.) २ अभिनति (स्त्री.)

biased sample
१ अभिनत प्रतिचय २ अभिनत प्रतिदर्श

biased sampling
अभिनत प्रतिचयन

bibliography
१ ग्रंथसूची (स्त्री.) २ संदर्भ ग्रंथसूची (स्त्री.) ३ ग्रंथवर्णनशास्त्र (न.)

bilingual school
द्विभाषिक शाळा

bilingualism
द्विभाषिकता (स्त्री.)

bimodal
द्विबहुलक

bimodal curve
द्विशिखरी वक्र

bimodal distribution
द्विबहुलक विस्तरण, द्विबहुलक वितरण

Binet-Simon scale
बिने-सायमन मापनी

binocular vision
द्विनेत्री दृष्टी

biochemistry
जीवरसायनशास्त्र (न.)

biographical method
चरित्रात्मक पद्धति

biokinetics
जीवगतिकी (स्त्री.)

biological adaptation
जैविक अनुकूलन, जीवशास्त्रीय अनुकूलन

biological data
जैविक आधारसामग्री, जैविक दत्तसामग्री

biological necessities
जैविक आवश्यकता (स्त्री.अ.व.)

biological needs
जैविक गरजा (स्त्री.अ.व.)

biological utility
जैविक उपयोगिता, जैविक उपयुक्तता

biometrics
जीवमिति (स्त्री.)

bipolar
द्विधुवीय

blank
रिकामा, कोरा

blank
१ रिकामी जागा (स्त्री.) २ प्रपत्र (न.)

blend
संमिश्रण (न.)

blend
संमिश्रण करणे, संमिश्रण होणे, मिसळणे

blind alley
रुद्ध वीथि, बंद आळी

block
१ कार्यसमूह (पु.) २ गट (पु.) ३ ठोकळा (पु.) ४ पेटी (स्त्री.) (as in hollow building blocks रचना पेट्या) ५ अवरोध (पु.) (as in psychological block मानसशास्त्रीय अवरोध)

block
१ ठोक (as in block grant ठोक अनुदान) २ स्थूल (as in block marking स्थूल गुणदान) ३ स्तंभ- (as in block diagram स्तंभ आलेख) ४ जोड-, दीर्घ (as in block time जोडतास, दीर्घतास) ५ सलग (as in block teaching सलग अध्यापन)

block aea
ठेआकळ्यांची रचना

block building test
ठेआकळ्यांची रचना कसोटी, ठेआकळ्यांची रचना चाचणी (block design test)

block grant
ठोक अनुदान

block marking
स्थूल गुणदान

block plan of student teaching
छात्राध्यपकांसाठी खंडश अध्यापन योजना, प्रशिक्षणार्थी शिक्षकांसाठी खंडश अध्यापन योजना,

block progression method
खंडश प्रगमशील अध्ययन क्रम,

block teaching
सलग अध्यापन

block time
जोडतास (पु.), दीर्घतास (पु.)

blocked time
अवरुद्ध समय

blocking
अवरोध (पु.) emotional blocking भावना अवरोध mental blocking मानसिक अवरोध

blue laws
१ शासनप्रणीत निर्बंध (पु.अ.व.) २ चालकनिहित निर्बंध (पु.अ.व.)

blue print
संविधान तक्ता

board
१ मंडळ (न.) २ फलक (पु.) ३ फळा (पु.), फलक (पु.) bulletin board वार्ताफलक flannel board फ्लॅनेल फलक glass board काच फलक magnetic board चुंबक फलक notice board सूचना फलक pegboard खुंटीफलक roller board गुंडाळी फलक, गुंडाळी फळा एsliding board सरकफलक, सरकफळा

board liability
मंडळ दायित्व, मंडळ जिम्मेदारी

board of directors
संचालक मंडळ

board of education
शिक्षण मंडळ

board of examiners
परीक्षक मंडळ

board of studies
अभ्यास मंडळ

board of trustees
विश्वस्त मंडळ

boarding
वसतिगृह (न.)

boarding mother
वसतिगृह माता

boarding school
residential school

body
१ अंग (न.) २ उपांग (न.)

bond
१ बंधपत्र (न.), खत (न.) २ दुवा (पु.)

bonus
अधिलाभांश (पु.), बोनस (पु.)

book
१ पुस्तक (न.) २ पुस्तिका (स्त्री.) (as in work-book व्यवसाय पुस्तिका) ३ वही (स्त्री.) (as in exercise book अभ्यासवही) ४ नोंदवही (स्त्री.) (as in career book व्यवसाय नोंदवही) ५ पत्रक (न.) (as in progress book प्रगतिपत्रक)

book learning
पुस्तकी ज्ञान

book mobile
mobile library

book-bank
पुस्तक-पेढी (स्त्री.)

book-keeping
लेखापालन (न.), पुस्तपालन (न.)

bookbinding
पुस्तबांधणी (स्त्री.)

booster club
प्रोत्साहक मंडळ

booth
(भाषा प्रयोगशाळेतील विद्यार्थ्यांचा) आसनकक्ष (पु.)

borderline case
सीमारेषेवरील व्यक्ति

borderline defective
सीमास्पर्शी सव्यंग, अनिश्चित सव्यंग, सीमारेषेवरील सव्यंग

bore
कंटाळा आणणे

bore
ब्याद (स्त्री.)

boredom
कंटाळा (पु.)

borrowing
कर्ज उभारणी (स्त्री.)

braille
बेल लिपि (स्त्री.), अंधांची लिपि (स्त्री.)

breadth of curriculum
अभ्यासक्रम व्याप्ति

breve
चिन्ह (न.), बीव्ह चिन्ह (न.)

brightness
तीव्रबुद्धि (स्त्री.), (as in index of brightness तीव्रबुद्धि सूचकांक)

broad-fields curriculum
विस्तीर्ण क्षेत्र अभ्यासक्रम

broadcast
ध्वनिक्षेपण (न.), प्रसारण (न.) (as in mock broadcast अभिरूप प्रसारण)

broadcast-lesson guide
ध्वनिक्षेपण पाठ मार्गदर्शिका

broken home
भग्न कुटूंब

browsing room
स्फुट वाचनकक्ष

budget
अर्थसंकल्प (पु.)

building
१ इमारत (स्त्री.) २ भवन (न.) (as in academic building विद्याभवन) ३ वास्तु (स्त्री.) ४ रचना (स्त्री.) (as in block building ठोकळ्यांची रचना) ५ बांधकाम (न.)

building code
वास्तुसंहिता (स्त्री.)

building specifications
वास्तुविषयक मोजमापे व शर्ती (स्त्री.अ.व.)

bulletin board
वार्ताफलक (पु.)

bureau
१ केंद्र (न.) २ मंडळ (न.) (as in appointment bureau नियुक्ति मंडळ)

business
व्यवसाय (पु.), धंदा (पु.)

business administration
व्यवसाय प्रशासन

business education
धंदेशिक्षण (न.), व्यवसाय शिक्षण

business management
व्यवसाय व्यवस्थापन

business mathematics
व्यावसायिक गणित

buzz group
गुंजन गट, गुंजन समूह

bylaws
उपविधि (पु.अ.व.)

calculating machine
गणना यंत्र, गणन यंत्र

calculation
परिगणन (न.)

calligraphy
अक्षरलेखनकला (स्त्री.)

camp
शिबिर (न.)

camp craft
शिबिर संयोजन प्रशिक्षण

camping education
शिबिर शिक्षण

campus
प्रांगण (न.), परिसर (पु.)

campus activity
प्रांगण उपक्रम, परिसर उपक्रम

canalisation
प्रणालीकरण (न.)

candidate
उमेदवार (सा.)

canon
निरपेक्ष, नियम (पु.)

capability
कर्तृत्व परमसीमा (स्त्री.)

capacity
१ शक्यता (स्त्री.), कुवत (स्त्री.) २ धारकता (स्त्री.) ३ परिसीमा (स्त्री.) ४ क्षमता (स्त्री.) (as in intake capacity प्रवेशक्षमता) intelligence capacity बौद्धिक कुवत, बौद्धिक शक्यता learning capacity १ अध्ययन कुवत, अध्ययन शक्यता २ अध्ययन धारकता mental

card
१ कार्ड (न.) २ पत्रक (न.), पत्रिका (स्त्री.) ३ पट्टिका (स्त्री.)

cardinal scale
१ संख्यावाचक श्रेणी २ संख्यावाचक मापनी

care
संगोपन (न.) (as in child care बाल संगोपन)

career
१ व्यवसाय (पु.) २ जीविका (स्त्री.)

career book
व्यवसाय नोंदवही

career chart
व्यवसायदर्शक तक्ता

career conference
व्यवसाय परिषद

career exhibition
व्यवसाय प्रदर्शन

career literature
व्यवसाय साहित्य

career master
१ व्यवसाय मार्गदर्शक २ जीविका मार्गदर्शक

career talk
व्यवसायविषयक भाषण

case
१ प्रस्तुत व्यक्ति (स्त्री.) २ प्रस्तुत कुटुंब (न.) ३ प्रस्तुत विषय (पु.)

case conference
व्यक्तिविषयक मंत्रणा

case history
व्यक्तिवृत्त (न.)

case method
व्यक्तिवृत्त पद्धति

case problem
व्यक्ति समस्या

case study
व्यक्तिवृत्त अभ्यास

casual student
प्रासंगिक विद्यार्थी, नैमित्तिक विद्यार्थी

catharsis
भावविरेचन (न.), कॅथार्सिस (न.)

ceiling
परिसीमा (स्त्री.)

cell
१ कक्ष (पु.) २ पेशी (स्त्री.)

census
जनगणना (स्त्री.)

central examination unit
केंद्रीय परीक्षा शाखा

central library
मध्यवर्ती ग्रंथालय

central tendency
केंद्रीय प्रवृत्ति

centralisation
केंद्रीकरण (न.)

centre
केंद्र (न.)

centre for continuation study
उत्तर पाठ्यक्रम अध्ययन केंद्र

centre of population
लोकसंख्या केंद्र

ceramic
सेरॅमिक (न.), मृत्तिकाशिल्प (न.)

certificate
प्रमाणपत्र (न.)

certified school
बालगुन्हेगारांची शाळा

chair
१ पीठ (न.) २ अध्यासन (न.) ३ आचार्यपद (न.)

chance
यदृच्छा (स्त्री.)

chance element
यदृच्छासंभव (पु.)

change
बदलणे, बदल होणे

change
बदल (पु.), परिवर्तन (न.)

character
१ चारित्र्य (न.) २ शील (न.) ३ गुण (पु.)

character analysis
चारित्र्य विश्लेषण

character formation
शीलसंवर्धन (न.)

character test
चारित्र्य कसोटी, चारित्र्य चाचणी

characteristic
१ लक्षण (न.), वैशिष्ट्य (न.) २ गुणविशेष (पु.), गुणधर्म (पु.)

charge
१ प्रभार (पु.) २ दोषारोप (पु.) ३ (usu. in pl.) खर्च (पु.)

charitable trust
धर्मादाय न्यास

chart
१ तक्ता (पु.) २ आलेख (पु.) (as in vertical bar chart स्तंभ आलेख) career chart व्यवसायदर्शक तक्ता flow chart प्रक्रियादर्शक तक्ता, ओघ तक्ता participation chart सहभागिता तक्ता profile chart १ रुपरेखा तक्ता २ पार्शवचित्र तक्ता progress chart प्रगति तक्ता

charter
शासनपत्र (न.), सनद (स्त्री.)

check
१ पडताळा (पु.) २ नियंत्रण (न.), नियमन (न.) (as in internal check अंतर्गत नियंत्रण, अंतर्गत नियमन ) ३ तपासणी (स्त्री.)

check list
पडताळा सूची

checking level
पडताळा स्तर, पडताळा पातळी

chemistry
रसायनशास्त्र (न.)

child
बाल (पु.), बालक (न.), शिशु (पु.) accelerated child त्वरित विकसित बालक allergic child ऍलर्जी बालक asocial child समाजविन्मुख बालक average child सर्वसाधारण बालक backward child मंदबुद्धि बालक, मागास बालक exceptional child असामान्य बालक, असाधारण बालक

child adjustment
बाल समायोजन

child care
बाल संगोपन

child guidance
बाल मार्गदर्शन

child guidance clinic
बाल मार्गदर्शन केंद्र

child labour
१ बालश्रमिक (सा.) २ बालश्रम (पु.)

child psychology
बालमनोविज्ञान (न.), बालमानसशास्त्र (न.)

child rearing practices
बाल संगोपन पद्धति (स्त्री.अ.व.)

child study
बाल निरीक्षण, बालकाभ्यास (पु.)

child study group
बालकाभ्यास गट, बालक निरीक्षण गट

child study movement
बाल निरीक्षण प्रणाली

child welfare
बालकल्याण (न.), शिशुकल्याण (न.)

child-centred education
बालककेंद्रित शिक्षण

child-centric
paedocentric

child-experience approach
बालानुभव उपागम

childhood
बाल्यावस्था (स्त्री.)

children's literature
बालसाहित्य (न.) बालवाङ्मय (न.)

children's newspaper
बालवार्तापत्र (न.), बालवृत्तपत्र (न.)

children's play
बालनाट्य (न.)

choice
पर्याय निवड (स्त्री.), मर्जी (स्त्री.), पसंती (स्त्री.)

choleric
रागीट, तापट

choral music
वृंदसंगीत (न.)

choreology
नृत्यलेखनकला (स्त्री.)

chorus reading
समूह वाचन, सामूहिक वाचन, समवेत पठण

chronological age
कालक्रमिक वय, कालिक वय, जन्म वय

chronology
कालगणना (स्त्री.)

circuit teacher
फिरता शिक्षक

circulating library
चक्री ग्रंथालय

citizenship
नागरिकत्व (न.)

citizenship education
नागरिकत्व शिक्षण

citizenship training
नागरिकत्व प्रशिक्षण

civic education
नागरी शिक्षण

civics
नागरिकशास्त्र (न.)

civil liberty
नागरी स्वातंत्र्य

civil responsibility
नागरी जबाबदारी

civilisation
१ संस्कृति (स्त्री.) २ भौतिक सुधारणा (स्त्री.)

class
१ वर्ग (पु.), कक्ष (पु.) २ वर्ग (पु.), जाति (स्त्री.) demonstration class निर्देशन वर्ग, निर्देशन कक्ष evening class सायंवर्ग extension class विस्तार वर्ग, विस्तार कक्ष extramural class बहिशाल वर्ग, बहिशाल कक्ष major work class विशेष कार्य कक्ष make-up

class diary
वर्ग दैनंदिनी

class formation
वर्ग रचना

class interval
वर्गांतर (न.)

class load
वर्गभार (पु.)

class log
कक्ष दैनंदिनी

class management
वर्ग व्यवस्था, वर्ग प्रबंध

class mark
वर्गांतर मध्य

class period
वर्ग तासिका, वर्ग तास

class size
वर्गसंख्या (स्त्री.) (class strength)

classial language
अभिजात भाषा

classical
१ अभिजात २ शास्त्रीय

classical conditioning
शास्त्रीय अभिसंधान

classical literature
अभिजात वाङ्मय

classical music
१ अभिजात संगीत २ शास्त्रीय संगीत

classification
वर्गीकरण (न.)

classroom
कक्षा (स्त्री.), वर्ग (पु.)

classroom administration
कक्षाप्रशासन (न.)

classroom disorder
कक्षांतर्गत अव्यवस्था

classroom environment
कक्षांतर्गत परिसर

classroom library
वर्ग ग्रंथालय

classroom objectives
कक्षीय उद्दिष्टे (न.अ.व.)

classroom test
कक्षीय कसोटी, कक्षीय चाचणी

clause
१ उपवाक्य (न.) २ खंड (पु.) ३ नियम (पु.) (as in distance clause दूरतेचा नियम)

clerical aptitude test
लिपिक अभियोग्यता कसोटी, लिपिक अभियोग्यता चाचणी

climate
वातावरण (न.)

climatology
हवामानशास्त्र (न.)

clinical interview
चिकित्सा मुलाखत

clinical psychology
उपचारात्मक मानसशास्त्र

club
मंडळ (न.), मेलक (पु.) (as in supervised club activity पर्यवेक्षित मेलक उपक्रम)

clue
संकेत (पु.), सूचनिका (स्त्री.) context clue संदर्भ संकेत grammatical clue व्याकरणानुसारी संकेत

cluster sample
१ पुंज प्रतिचय २ पुंज प्रतिदर्श

cluster sampling
पुंजीय प्रतिचयन

clutch
पकड (स्त्री.)

co-operative activity
सहकारी क्रिया

co-operative learning
सहकारी अध्ययन

co-ordinate activities
समन्वित कार्यक्रम, समन्वित उपक्रम

co-ordination
समन्वयन (न.)

co-ordinator
समन्वयक (सा.)

coach
व्यायाम शिक्षक (पु.) (as in athletic coach मैदानी व्यायाम शिक्षक)

coach
१ खास शिक्षण देणे २ खास शिक्षण घेणे

coaching
कोचिंग (न.)

cocurricular
अभ्यासानुवर्ती, अभ्यासानुसारी

cocurricular activities
अभ्यासानुवर्ती कार्यक्रम अभ्यासानुवर्ती उपक्रम अभ्यासानुसारी कार्यक्रम, अभ्यासानुसारी उपक्रम

code
संहिता (स्त्री.)

code number
संकेतांक (पु.)

code of ethics
नीतिसंहिता (स्त्री.)

code of ethics
नीतिसंहिता (स्त्री.)

coding
संकेतन (न.)

coding
संकेतन (न.)

coding key
कूट सूची

coefficient
गुणांक (पु.)

coefficient of correlation
सहसंबंध गुणांक

coefficient of equivalence
समतुल्यता गुणांक

coefficient of internal consistency
आंतरिक सुसंगति गुणांक

coefficient of reliability
विश्वसनीयता गुणांक

coefficient of validity
सप्रमाणता गुणांक

coefficient of variability
चलता गुणांक

coercion
बलप्रयोग (पु.), जबरदस्ती (स्त्री.)

cognition
संज्ञान (न.)

cognitive ability
संज्ञानक्षमता (स्त्री.)

cognitive domain
संज्ञानात्मक क्षेत्र, संज्ञानी क्षेत्र

cognitive structure
संज्ञानात्मक संरचना, संज्ञानी संरचना

coherence
संगति (स्त्री.)

collateral reading
आनुषंगिक वाचन

collective behaviour
सामूहिक वर्तन

collective thinking
सांघिक विचार

college
महाविद्यालय (न.)

college of education
शिक्षणशास्त्र महाविद्यालय

colour harmony
रंगसंगति (स्त्री.)

colour wheel
वर्णचक्र (न.)

column
स्तंभ (पु.)

column diagram
स्तंभचित्र (न.)

combination of grades
जोडवर्ग (पु.), संयुक्त वर्ग

commercial geography
वाणिज्य भूगोल

committee
समिति (स्त्री.)

communicable disease
संचारी रोग

communication
१ संचार (पु.), दळणवळण (न.) २ संज्ञापन (न.)

community
समाज (पु.)

community activity
सामूहिक क्रिया

community centre
समाज केंद्र

community hygiene
community well-being

community programme
सामुदायिक कार्यक्रम, सामूहिक कार्यक्रम

community study
समाज अध्ययन

community well-being
सामाजिक आरोग्य, समाजस्वास्थ्य (न.) (also community hygeine)

community-centred curriculum
समाजकेंद्रित अभ्यासक्रम

comparability
तुलनीयता (स्त्री.)

comparative education
तुलनात्मक शिक्षण, तौलनिक शिक्षण

comparative study
तुलनात्मक अभ्यास, तौलनिक अभ्यास

compensation
भरपाई (स्त्री.)

competence
क्षमता (स्त्री.)

competition
स्पर्धा (स्त्री.), चढाओढ (स्त्री.)

completion
१ पूर्ति (स्त्री.), परिपूर्ति (स्त्री.) २ समाप्ति (स्त्री.)

completion exercise
रिक्त स्थलपूर्ति व्यवसाय, रिक्त स्थलपूर्ति अभ्यास

completion item
पूर्तिप्रश्न (पु.)

completion test
पूर्ति कसोटी, पूर्ति चाचणी

complex
संमिश्र, संकुल

complex
१ गंड (पु.) २ संकुल (न.) electra complex इलेक्ट्रा गंड, पितृभाव गंड guilt complex अपराध गंड inferiority complex न्यूनगंड Oedipus complex एडिपस गंड, मातृभाव गंड

complex attitude
संमिश्र अभिवृत्ति, संकुल अभिवृत्ति

composite score
संयुक्त प्राप्तांक

composition
निबंधन (न.)

composition scale
निबंधन श्रेणी

compound answer
संयुक्त उत्तर

comprehension
आकलन (न.), अर्थग्रहण (न.) auditory comprehension श्रुत आकलन visual compensation दृष्ट आकलन

comprehension score
आकलन प्राप्तांक

comprehension test
आकलन कसोटी, आकलन चाचणी

comprehension vocabulary
आकलन शब्दसंग्रह, आकलन शब्दसंपत्ति

comprehensive
सर्वसमावेशक, व्यापक

comprehensive process
समावेशक प्रक्रिया

compulsion
१ सक्ती (स्त्री.) २ क्रियाग्रस्तता (स्त्री.)

compulsive personality
अत्याग्रही व्यक्तिमत्व

compulsory
१ सक्तीचा २ अनिवार्य

compulsory behavious
सक्तीचे वर्तन

compulsory military training
सक्तीचे सैनिकी प्रशिक्षण

compulsory subject
अनिवार्य विषय

compulsory-attendance age limit
अनिवार्य उपस्थिति वयोमर्यादा

conation
क्रियात्मकता (स्त्री.)

conative
क्रियात्मक

conative domain
क्रियात्मक क्षेत्र (also psychomotor domain)

concentration
एकाग्रता (स्त्री.)

concentration of attention
अवधानाची एकाग्रता

concentric syllabus organisation
organisation by cycles

concept
१ सामान्य बोध (पु.) २ संकल्पना (स्त्री.)

conceptual thinking
१ संकल्पनात्मक विचार २ संकल्पनात्मक विचारप्रक्रिया

conclusion
१ निष्कर्ष (पु.) २ समाप्ति (स्त्री.)

concrete
मूर्त, प्रत्यक्ष

concurrent deviation
सहवर्ती विचलन

condition
१ शर्त (स्त्री.) २ स्थिति (स्त्री.)

conditional emotional reaction
अनुकूलित भावात्मक प्रतिक्रिया

conditioned emotion
अभिसंधित भावना

conditioned reflex
१ अभिसंधित प्रतिक्षेप, अभिसंधित प्रतिक्षिप्त क्रिया २ अभिसंधित सहजक्रिया

conditioned response
अभिसंधित प्रतिक्रिया

conditioned stimulus
अभिसंधित उद्दीपक

conditioning
अभिसंधान (न.) instrumental conditioning कारक अभिसंधान negative conditioning ऋणात्मक अभिसंधान positive conditioning धनात्मक अभिसंधान

conduct
आचरण (न.), वर्तन (न.)

conduct
संचालन करणे

conduct curriculum
आचारकेंद्रित अभ्यासक्रम

conduct disorder
गैरवर्तन (न.)

cone of experience
अनुभव शंकु

conference
संमेलन (न.), परिषद (न.), मंत्रणा (स्त्री.) departmental conference विभागीय संमेलन free conference मुक्त संमेलन group conference समूह संमेलन supervisory conference पर्यवेक्षी संमेलन

conference book
संमेलन नोंदवही

conference procedure
संमेलन कार्यपद्धति

confidence
आत्मविश्वास (पु.)

configuration
संस्थिति (स्त्री.)

conflict
१ संघर्ष (पु.) २ विरोध (पु.)

conformity
अनुरूपता (स्त्री.)

congenital
सहजात, जन्मजात, उपजत

conscience
सदसद्विवेकबुद्धि (स्त्री.)

conscious mind
चेतन मन

conscious state
बोधावस्था (स्त्री.)

consciousness
जाणीव (स्त्री.)

consensus
१ अंदाजी मतैक्य (न.) २ सर्वसामान्य मत (न.)

consent
संमति (स्त्री.) रूकार (पु.)

conservation
संरक्षण (न.)

consistency
अंतर्गत सुसंगति (स्त्री.)

consolidated school
एकत्रीकृत शाळा

consolidation
१ एकत्रीकरण (न.) २ दृढीकरण (न.)

consonant
Gram. व्यंजन (न.)

consonant blend
व्यंजन संमिश्रण

constancy
१ समस्थिति (स्त्री.), समरुपता (स्त्री.), स्थिरता (स्त्री.) २ सातत्य (न.)

constant
१ समरुप, अचर, स्थिर २ सतत, नित्य, अनिवार्य

constant curriculum
आवश्यक अभ्यासक्रम, अनिवार्य अभ्यासक्रम

constant error
स्थायी त्रुटि, स्थिर त्रुटि

constitution
१ प्रकृति (स्त्री.), स्वभावधर्म (पु.), घडण (स्त्री.) २ संविधान (न.)

constitutional inferiority
प्राकृतिक न्यूनता

constrained association
नियंत्रित साहचर्य

construct validity
रचना अनुस्यूत सप्रमाणता

constructive ability
विधायकता (स्त्री.), विधायक क्षमता

consultant
सल्लागार (सा.), संमंत्रक (सा.) educational consultant शैक्षणिक सल्लागार, शैक्षणिक संमंत्रक guidance consultant मार्गदर्शन सल्लागार, मार्गदर्शन संमंत्रक

consulting psychologist
संमंत्रक मानसशास्त्रज्ञ

contagious disease
संसर्गजन्य रोग, सांसर्गिक रोग

contemplation
विमर्श (पु.), चिंतन (न.)

contemplative
चिंतनशील

contemporary problem approach
समकालीन समस्याभिमुख उपागम

content
१ पाठ्यवस्तु (स्त्री.), विषयवस्तु (स्त्री.) २ ज्ञान (न.)

content analysis
पाठ्यवस्तु विश्लेषण

content reading
विषयवस्तु पठन

content subject
ज्ञान विषय

content validity
पाठ्यवस्तु सप्रमाणता, पाठ्यवस्तु यथार्थता

context
संदर्भ (पु.)

context clue
संदर्भ संकेत

contextual method
संदर्भ पद्धति, प्रसंग पद्धति

contiguity
सानिध्य (न.)

contingency
१ आकस्मिकता (स्त्री.) २ आकस्मिक खर्च (पु.) ३ प्रसंग (पु.)

contingency appropriation
आकस्मिकता निधि विनियोग

continuation school
उत्तर पाठ्यक्रम प्रशाळा

continuing education
निरंतर शिक्षण, शिक्षण सातत्य (न.)

continuity
सातत्य (न.)

continuity of attention
अवधान सातत्य

continuity of experience
अनुभव सातत्य

continuity of interest
अभिरुचि सातत्य

continuous process
अखंड प्रक्रिया

continuous scale
अखंड मापनी

continuous series
अखंडित मालिका

continuous variable
१ संतत चल २ संतत अपस्कारी

contour map
समोच्च नकाशा

contract
१ करार (पु.), संविदा (स्त्री.) २ कार्य-अनुबंध (पु.)

contract plan
१ संविदा पद्धति २ कार्य-अनुबंध योजन

contrast
विरोध (पु.)

contrivance
यंत्रक (न.) apparatus

control
नियमन (न.), नियंत्रण (न.), ताबा (पु.)

control group
नियंत्रक गट

controlled observation
नियंत्रित निरिक्षण

controlled vocabulary
नियंत्रित शब्दसंग्रह

controller
नियंत्रक(सा.)

controller of examinations
परीक्षा नियंत्रक

conversation
संभाषण (न.)

conversation period
संभाषण तासिका

conversion
परिवर्तन (न.)

conversion of scores
प्राप्तांक परिवर्तन

copy
प्रतिलिपी करणे, कॉपी करणे

core programme
मूलभूत कार्यक्रम

core subject
केंद्र विषय

core-curriculum
अंतकेंद्रित अभ्यासक्रम, बीजनिष्ठ अभ्यासक्रम

corporal punishment
शारीरिक शिक्षा

correction
शोधन (न.), दुरूस्ती (स्त्री.), सुधार (पु.), निरास (पु.), दोष निवारण (न.) (as in speech correction वाक्दोष निवारण)

correction of attenuation
तनूकरण शुद्धि, क्षीणन शोधन

correction of chance formula
यदृच्छाशोधन सूत्र, काकतालीयता शोधन सूत्र

correctional education
उउपचारी शिक्षण, सुधार शिक्षण

corrective displine
शोधक शिस्त योजना

corrective physical education
उपचारात्मक शारीरिक शिक्षण

corrective programme
सुधार कार्यक्रम

corrective reading
सुधार पठन

corrective teaching
दोषनिवारक अध्यापन

correlated
सहसंबंधित

correlated curriculum
सहसंबंधित अभ्यासक्रम

correlation
सहसंबंध (पु.) interclass correlation अंतर्वर्गीय सहसंबंध linear correlation रेखीय सहसंबंध negative correlation ऋण सहसंबंध perfect correlation पूर्ण सहसंबंध positive correlation धन सहसंबंध zero correlation शून्य सहसंबंध

correlation ratio
सहसंबंध गुणोत्तर

correspondence
पत्रव्यवहार (पु.)

correspondence instruction
पत्रव्यवहाराने शिक्षण, टपालाद्वारे शिक्षण

cosmology
विश्वरचनाशास्त्र (न.)

cost
खर्च (पु.) education cost शिक्षण खर्च pupil cost प्रतिछात्र शालेय खर्च student cost विद्यार्थीनिहाय खर्च

cost of living
राहणी खर्च

cost of living index
राहणी खर्च निर्देशांक

council
परिषद (स्त्री.), मंडळ (न.)

counselling
मार्गदर्शन (न.), सल्ला (पु.), समुपदेशन (न.)

counselling programme
मार्गदर्शनपर कार्यक्रम

counsellor
विमर्शक (पु.), सल्लागार (पु.), परामर्शक (पु.), समुपदेशक (पु.)

course
पाठ्यक्रम (पु.)

covert response
१ प्रच्छन्न प्रतिसाद २ प्रच्छन्न अनुक्रिया

craft
१ व्यवसाय (पु.) २ संयोजन प्रशिक्षण (न.) (as in camp craft शिबिर संयोजन प्रशिक्षण)

creative dramatics
उस्फूर्त नाट्यकला

creative expression
१ सृजनात्मक आविष्कार २ सृजनात्मक अभिव्यक्ति ३ सर्जनशील आविष्कार ४ सर्जनशील अभिव्यक्ति

creative thinking
१ सृजनात्मक विचार २ सृजनात्मक विचारप्रक्रिया ३ सर्जनशील विचार ४ सर्जनशील विचारप्रक्रिया

creative values approach
सृजनात्मक मूल्याधिष्ठित उपागम

creative writing
सृजनात्मक लेखन

creche
शिशुगृह (न.), पाळणाघर (न.)

credentials
अधिकारपत्रे (न.अ.व.)

credit
१ गुण (पु.), विशेष योग्यता (स्त्री.) २ पत (स्त्री.) ३ श्रेय (न.)

criminology
गुन्हाशास्त्र (न.)

criterion
निकष (पु.)

criterion group
निकष गट

criterion variable
१ निकष चल २ निकष अपस्मारी

critical ratio
क्रांतिक गुणोत्तर

critical reading
समीक्षणात्मक वाचन

critical thinking
१ विवेचनात्मक विचार २ विवेचनात्मक विचारप्रक्रिया

criticism
समीक्षण (न.), समीक्षा (स्त्री.), आलोचन (न.), आलोचना (स्त्री.), टीका (स्त्री.)

criticism lesson
समीक्षणात्मक पाठ, आलोचनात्मक पाठ, टीकापाठ (पु.)

critique
परीक्षण (न.)

cross validation
तिर्यक् प्रामाण्यीकरण, तिर्यक् यथार्थीकरण

crutch
आधारदंड (पु.), कुबडी (स्त्री.)

culminating activity
चरम क्रिया

cultural aim
सांस्कृतिक ध्येय

cultural background
सांस्कृतिक पार्श्वभूमि

cultural education
सांस्कृतिक शिक्षण

cultural myth
सांस्कृतिक पुराणकथा

cultural reading
सांस्कृतिक वाचन, सांस्कृतिक पठन

culture
१ संस्कृति (स्त्री.) २ संवर्धन (न.) (as in physical culture बलसंवर्धन)

culture epoch theory
संस्कृतिकाल पुनरावृत्ति सिद्धांत

culture group
संस्कृति गट

culture trait
संस्कृति विशेषक

culture values
सांस्कृतिक मूल्ये (न.अ.व.)

cumulative
संचयी, संचयित

cumulative frequency
संचयी वारंवारता

cumulative frequency distribution
संचयी वारंवारता वितरण, संचयी वारंवारता विभाजन

cumulative frequency distribution
संचयी वारंवारता वितरण, संचयी वारंवारता विभाजन

cumulative frequency table
संचयी वारंवारता कोष्टक

cumulative method
संचयी अध्यापनपद्धति

cumulative percentage
संचयी प्रतिशतता

cumulative record
१ संचयी अभिलेख २ संचयी नोंद

cumulative record card
संचयी नोंदपत्रक

cumulative record folder
संचयी गुणनोंद पत्रिका

cumulative record form
संचयी गुणनोंद पत्र

cumulative tale
संचयी कथा

curiosity
जिज्ञासा (स्त्री.), कुतूहल (न.)

current events
चालू घडामोडी (स्त्री.अ.व.), चालू घटना (स्त्री.अ.व.)

curricular
अभ्यासक्रमिक, अभ्यासविषयक

curricular activity
अभ्यासविषयक कार्यक्रम, अभ्यासविषयक उपक्रम

curricular board
अभ्यासक्रम मंडळ

curricular reading
अभ्यासविषयक वाचन

curricular validity
अभ्यासक्रमिक सप्रमाणता, अभ्यासविषयक सप्रमाणता

curriculum
अभ्यासक्रम (पु.) activity curriculum क्रियात्मक अभ्यासक्रम, कृतियुक्त अभ्यासक्रम articulated curriculum सुसंघटित अभ्यासक्रम broad-fields curriculum विस्तीर्ण क्षेत्र अभ्यासक्रम community-centred curriculum समाजकेंद्रित अभ्यासक्रम conduct curriculum

curriculum programme
अभ्यासक्रमाधिष्ठित कार्यक्रम

cursive writing
मोडी लेखन, लपेटी लेखन

curve
वक्र (पु.) bimodal curve द्विशिखरी वक्र leptokurtic curve उच्चशिखरी वक्र modal curve शिखरी वक्र ogive curve उर्ध्वगामी वक्र platykurtic curve चिपिटशिखरी वक्र, चपट्या शिखराचा वक्र skewed curve विषम वक्र

curve of forgetting
विस्मरण वक्र, विस्मृति वक्र

cut
१ कपात (स्त्री.) २ दांडी (स्त्री.), बुट्टी (स्त्री.)

cutout
कर्तित फलकचित्रे (न.अ.व.) (usu. used in pl.)

cybernetics
संक्रांतिविज्ञान (न.), सायबरनेटिक्स (न.)

d-factor
d-घटक (पु.)

dactylology
करपल्लवीविद्या (स्त्री.)

daily
दैनिक (न.)

daily
दैनिक, दैनंदिन

daily lesson plan book
दैनंदिन पाठ योजना पुस्तक, दैनिक पाठ योजना पुस्तक

daily load
दैनंदिन भार, दैनिक भार

daily plan
दैनंदिन वेळापत्रक दैनिक समयसारणी,

daily routine
दिनचर्या (स्त्री.)

daily schedule
दिनचर्या (स्त्री.), दिनक्रम (पु.)

Dalton plan
डाल्टन योजना, डाल्टन प्रणाली, डाल्टन स्वाध्याय पद्धति

damages for dismissal
अन्याय्य पदच्युति नुकसानभरपाई

dance
नृत्य (न.)

danger
धोका (पु.)

data
दत्तसामग्री (स्त्री.), आधारसामग्री (स्त्री.) approximate data स्थूल दत्तसामग्री, स्थूल आधारसामग्री representative data प्रातिनिधिक दत्तसामग्री, प्रातिनिधिक आधारसामग्री (sing. datum)

data gathering schedule
आधारसामग्री संचयन अनुसूची, आधारसामग्री संग्रहण अनुसूची

data sheet
दत्तसामग्री पत्र

day camp
वासंतिक शिबिर

day scholar
अनिवासी विद्यार्थी

day school
अनिवासी शाळा

day-camping
दिवा-शिबिर (न.)

day-dream
दिवास्वप्न (न.)

dean
अधिष्ठाता (पु.)

debar
मनाई करणे

debate
वादविवाद (पु.)

debate
वादविवाद करणे

decentralised administration
विकेंद्रित प्रशासन

deduction
अवगमन (न.), निगमन (न.)

deductive lesson
निगमन पाठ

deductive method
अवगामी पद्धति, निगमन पद्धति

defect
दोष (पु.), व्यंग (न.)

defect of audition
श्रुतिदोष (पु.)

defect of rhythm
लयदोष (पु.)

defect of vision
दृष्टिदोष (पु.)

defence mechanism
संरक्षण संत्रणा, आत्मरक्षक प्रतिक्रिया

defence reflex
संरक्षण प्रतिक्षेप

deferred aim
स्थगित ध्येय

deferred charges
आस्थगित खर्च

definition
व्याख्या (स्त्री.)

deformity
शारीरिक विरुपता (स्त्री.), व्यंग (न.), विद्रूपता (स्त्री.), विकृति (स्त्री.)

degree
१ पदवी (स्त्री.), उपाधि (स्त्री.), डिग्री (स्त्री.) २ अंश (पु.)

delayed reacion
विलंबित प्रतिक्रिया

delayed recall
विलंबित प्रत्यावहन, विलंबित प्रत्यास्मरण

delayed reflex
विलंबित प्रतिक्षेप

delayed speech
विलंबित वाचारंभ

delinquency
१ अपचार (पु.),कदाचार (पु.) २ मानसिक विकृति (स्त्री.) ३ गुन्हेगारी (स्त्री.) (as in juvenile deliquency १ बाल अपचार २ बाल गुन्हेगारी)

delinquent child
अपचारी बालक

delusion
भ्रम (पु.), भ्रांति (स्त्री.)

democracy
लोकशाही (स्त्री.)

democracy education
लोकशाहीसाठी शिक्षण

democratic group atmosphere
गणतंत्रीसांघिक वातावरण, लोकशाही सांघिक वातावरण

democratisation
लोकशाहीकरण (न.)

democratisation of education
शिक्षणाचे लोकशाहीकरण

demography
लोकशाहीशास्त्र (न.)

demonstration
१ निर्देशन (न.) २ प्रात्यक्षिक (न.) ३ निदर्शन (न.)

demonstration class
निर्देशन वर्ग, निर्देशन कक्ष

demonstration school
१ निर्देशन शाळा २ प्रात्यक्षिक शाळा

demotion
कक्षावनति (स्त्री.)

department
विभाग (पु.)

department of curriculum and evaluation
अभ्यासक्रम व मूल्यमापन विभाग

departmental conference
विभागीय संमेलन

departmentalisation
विभागीकरण (न.)

dependence
परावलंबित्व (न.), पराधीनता (स्त्री.)

dependent variable
पर चल

depreciation
मूल्यऱ्हास (पु.), घसारा (पु.)

depression
विमनस्कता (स्त्री.), विषण्णता (स्त्री.), खिन्नता (स्त्री.)

depth psychology
मनोगाहन मानसशास्त्र

derived score
साधित प्राप्तांक, परिणत प्राप्तांक

design
स्थूल आराखडा (पु.), संकल्पचित्र (न.)

detain
रोखणे

detention
रोखणूक (स्त्री.), रोधन (न.)

detention period
१ रोधन तासिका २ रोधन काल, रोखणूक समय

developed nation
विकसित राष्ट्र

developemntal
१ विकासात्मक, विकसनात्मक, विकासलक्षी-, विकास- २ विचारप्रेरक (as in developmental quetion १ विकासलक्षी प्रश्न २ विचारप्रेरक प्रश्न )

developing nation
विकसनशील राष्ट्र

development
विकास (पु.) (as in development centre विकास केंद्र ) arrested development अवरुद्ध विकास emotional development भावनात्मक विकास mental development मानसिक विकास, मनोविकास moral development नैतिक विकास motor development १ गतिकारक विकास २ क्रियात्मक विकास

development centre
विकास केंद्र

development norm
विकास प्रमाणक

developmental activities
विकासात्मक कार्यक्रम, विकासात्मक उपक्रम

developmental approach
१ विकासात्मक अध्यापनपद्धति २ विकासात्मक उपागम

developmental project
विकास प्रकल्प

developmental psychology
विकासात्मक मनोविज्ञान, विकासात्मक मानसशास्त्र

developmental question
१ विकासलक्षी प्रश्न २ विचारप्रेरक प्रश्न

developmental quotient
१ विकास अंक २ विकास लब्धि

developmental reading
विकासात्मक वाचन, विकासात्मक पठन

developmental scale
१ विकासात्मक श्रेणी २ विकासात्मक मापनी

developmental sequence
विकसनानुसारी अध्यापनक्रम

deviate
विचलित करणे, विचलित होणे

deviation
विचलन (न.) concurrent deviation सहवर्ती विचलन mean devition मध्यमान विचलन quartile deviation चतुर्थक विचलन standard deviation प्रमाण विचलन, प्रमाणभूत विचलन

device
१ साधन (न.) २ क्ळ्^इप्ति (स्त्री.) apparatus

dexterity
कौशल्य (न.) (as in finger dexterity अंगुलि कौशल्य)

diagnosis
निदान (न.)

diagnostic
नैदानिक

diagnostic reading test
नैदानिक वाचन कसोटी, नैदानिक वाचन चाचणी

diagnostic scale
नैदानिक मापनी

diagnostic technique
निदान तंत्र, नैदानिक तंत्र

diagnostic test
निदान कसोटी, निदान चाचणी, नैदानिक कसोटी, नैदानिक चाचणी

diagram
आलेख (पु.) column diagram स्तंभचित्र scatter diagram प्रसार आलेख

dialect
बोली (स्त्री.), पोटभाषा (स्त्री.)

dialectic
द्वंद्वात्मक वादविवाद (पु.) (also dialectics)

dialectic
द्वंद्वात्मक

dialectic method
द्वंद्वात्मक पद्धति

dialectics
dialectic

dialectology
बोलीविज्ञान (न.)

diary method
दैनंदिनी पद्धति

dictionary
शब्दकोश (पु.)

didactic curriculum
उपदेशात्मक अभ्यासक्रम, बोधपर अभ्यासक्रम

didactics
नीतिशिक्षण (न.)

didactive apparatus
बोधात्मक उपकरण

difference
भेद (पु.), अंतर (न.), फरक (पु.), भिन्नत्व (न.)

differential psychology
भेददर्शी मानसशास्त्र

differentiated course plan
व्यक्तिविशिष्ट पाठ्यक्रम योजना

differentiated curriculum
अवकलित बहुविध अभ्यासक्रम

differentiation of content
व्यक्तिविशिष्ट पाठ्यवस्तु नियोजन

difficulty
काठिण्य (न.) (as in index of difficulty काठिण्य सूचकांक), अडचण (न.)

difficulty index
काठिण्य सूची

difficulty level
काठिण्य पातळी

difficulty of a test item
प्रश्न काठिण्य

difficulty scale
१ काठिण्य श्रेणी २ काठिण्य मापनी

difficulty value
काठिण्य मूल्य

digest
१ सार (न.) २ सारसंग्रह (पु.)

digit
अंक (पु.)

digit letter substitution
अंक वर्ण प्रतिस्थापन

digit repetition
१ अंक पुनरुच्चारण २ अंक पुनरावृत्ति ३ अंक पुनरुक्ति

digit span test
अंक कक्षा चाचणी

dilemma
शंऋगापत्ति (स्त्री.)

diligence
परिश्रमशीलता (स्त्री.)

diligent
परिश्रमशील, साक्षेपी

dimension
१ (व्यक्तिमत्वाचे) पैलू (पु.अ.व.) २ विस्तार (पु.) ३ कक्षा (स्त्री.)

dimissal of pupil
छात्र पदच्युति

diploma
१ पदविका (स्त्री.), डिप्लोमा (पु.) २ पदवीपत्र (न.)

direct method
प्रत्यक्ष पद्धति

direct variation
सरळ विचरण

directed
निदेशित, दिग्दर्शित

directed activity
निदेशित क्रिया, दिग्दर्शित क्रिया

directed discussion
१ निदेशित चर्चा २ निदेशित विवेचन

directed discussion
१ निदेशित चर्चा २ निदेशित विवेचन

directed interview
निदेशित मुलाखत

directed learning
निदेशित अध्ययन

directed number
१ चिन्हांकित अंक २ दिशांकित अंक

directed observation
निदेशित अवलोकन, निदेशित निरीक्षण

directed study
निदेशित अभ्यास, निदेशित अध्ययन

directed study period
निदेशित अध्ययन तासिका

directed thinking
१ निदेशित विचार २ निदेशित विचारप्रक्रिया

director
१ संचालक (सा.) २ संयोजक (सा.) (as in production director शालेय नाट्य कार्यक्रम संयोजक)

disability
अक्षमता (स्त्री.), असमर्थता (स्त्री.)

disciple
शिष्य (सा.)

discipline
शिस्त लावणे formal discipline १ औपचारिक शिस्त २ आकारित नियमन (मानसशास्त्रीय) free discipline १ मुक्त शिस्त २ संयमित शिस्त military discipline लष्करी शिस्त preventive discipline निवारक शिस्त scholastic discipline school discipline शालेय शिस्त self

discipline
१ शिस्त (स्त्री.), अनुशासन (न.) २ दर्शन (न.) ३ नियमन (मानसशास्त्रीय) (न.), (as in formal discipline आकारित नियमन (मानसशास्त्रीय) ४ ज्ञानशाखा (स्त्री.)

discontinuous scale
(discrete scale)

discrete
विविक्त, पृथक, खंडित

discrete scale
खंडित मापनी (also discontinuous scale)

discretionary board functions
मंडळाचे सेच्छानिर्णयी कार्य

discrimination
१ भेदभाव (पु.) २ तारतम्य (न.) ३ भेदन (न.), विभेदन (न.) ४ भेदमूल्य (न.) (as in index of discrimination भेदमूल्य सूचकांक) negative discrimination १ नकारार्थी भेदभाव २ नकारार्थी तारतम्य zero discrimination शून्य भेदभाव

discriminative power
भेदनशक्ति (स्त्री.)

discussion
१ चर्चा (स्त्री.) २ विवेचन (न.) directed discussion १ निदेशित चर्चा २ निदेशित विवेचन group discussion गट चर्चा

discussion activity
चर्चात्मक क्रिया

discussion lesson
१ चर्चा पाठ २ विवेचन पाठ

discussion period
चर्चा तास, चर्चा तासिका

disease
रोग (पु.) communicable disease संचारी रोग contagious disease संसर्गजन्य रोग, सांसर्गिक रोग infectious disease संक्रामक रोग, स्पर्शजन्य रोग

dislocation
स्थानभ्रंश (पु.)

dismissal
पदच्युति (स्त्री.)

dismissal charge
पदच्युति दोषारोप

dismissal hearing
पदच्युतिपूर्व सुनावणी

dismissal of teacher
अध्यापक पदच्युति, शिक्षक पदच्युति

disorder
१ अव्यवस्था (स्त्री.) २ विकृति (स्त्री.) (as in functional disorder क्रियागत विकृति)

dispersion
१ विकीरण (न.) २ विक्षेपण (न.)

disposition
मनोवृत्ति (स्त्री.)

dissent
भिन्नमत (न.)

dissertation
संशोध निबंध (पु.)

distance
१ अंतर (न.) २ दूरता (स्त्री.)

distance clause
दूरतेचा नियम

distinction
विशेष प्रावीण्य (न.)

distracter
plausible wrong answer

distractibility
विकर्षणक्षमता (स्त्री.) विकर्षणशीलता (स्त्री.)

distraction
विकर्षण (न.)

distraction of attention
अवधान विकर्षण

distractor
plausible wrong answer

distribution
वितरण (न.), वाटणी (स्त्री.), वाटप (न.), विभाजन (न.), विस्तरण (न.) (as in bimodal distribution द्विबहुलक विस्तरण, द्विबहुलक वितरण) cumulative frequency distribution संचयी वारंवारता वितरण, संचयी वारंवारता विभाजन frequency distribution वारंवारता वितरण

distribution sampling
विभाजन प्रतिचयन

distributive variable
१ वितरणशील चल २ वितरणशील अपस्कारी

disturbed child
विक्षोभित बालक

diversified programme
नानाविध कार्यक्रम

diversion
अपवाहन (न.)

division
१ विभाग (पु.) २ विभाजन (न.)

division of administration
१ प्रशासन विभाग २ प्रशासन विभाजन

division of attention
अवधान विभाजन

doctrine
वाद (पु.), सिद्धांत (पु.)

doctrine of interest
अभिरुचि सिद्धांत

doctrine of mental discipline
मनशक्ति सिद्धांत

doctrine of native goodness
जन्मजात सौजन्यवाद

document
१ लेख (पु.) २ दस्ताइवज (पु.)

documentary evidence
दस्ताइवजी पुरावा, लेखी पुरावा

documentary film
१ वार्तापट (पु.) २ अनुबोधपट (पु.) ३ माहितीपट (न.)

documentation
प्रलेख पुस्ती (स्त्री.), संदर्भ पुस्ती (स्त्री.), लेख पुरावा (पु.)

dogma
मताभिनिवेश (पु.), आग्रही मत (न.), मताग्रह (पु.)

dogmatic
मताग्रही, मताभिनिवेशी

domain
क्षेत्र (न.)

domestic economy
१ घरगुती काटकसर २ घरगुती अर्थव्यवस्था

domicile
अधिवास (पु.)

dominant
प्रभावी

dominant characteristic
प्रभावी गुणधर्म

dominant factor
प्रभावी घटक

dominative behaviour
अधिसत्तात्मक वर्तन

dormitory
शयनशाला (स्त्री.)

dot
बिंदु (पु.)

dot map
बिंदु नकाशा

double period
जोड तासिका

double promotion
१ दुहेरी वर्गाएन्नति २ दुहेरी बढती

double sampling
दुहेरी प्रतिचयन

double session
दुबार सत्र, दुवक्त सत्र

double shift
shift system

doyen
आद्यपुरस्कर्ता (पु.)

drama
नाट्य (न.) school drama शालेय नाट्य student drama छात्रनिर्मित नाट्य

dramatics
नाट्यशास्त्र (न.)

dramatisation
नाट्यीकरण (न.), नाटकीकरण (न.)

drawing
१ चित्रण (न.) २ चित्रकला (स्त्री.) freehand drawing १ मुक्तहस्त चित्रण २ मुक्तहस्त चित्रकला instrumental drawing १ साधनांकित चित्रण २ साधनभूत चित्रकला memory drawing १ स्मरण चित्रण २ स्मृति चित्रकला mirror drawing दर्पण चित्रण object drawing वस्तुचित्रण,

dream
स्वप्न (न.)

dream interpretatioin
स्वप्नार्थबोधन (न.)

dressing room
प्रसाधन कक्ष, नेपथ्य कक्ष

drill
१ पाठांतर (न.), घोकंपट्टी (स्त्री.), संथा (स्त्री.) २ कवायत (स्त्री.)

drill approach
संथा उपागम

drill lesson
आवृत्तिका (स्त्री.), आवृत्तिपाठ (पु.), दृढिकरणात्मक पाठ, संथा पाठ

drill question
आवृत्ति प्रश्न

drive
प्रेरणा (स्त्री.) impulse ऊर्मि instinct सहजप्रवृत्ति motive हेतु need गरज

drop-out
गळती (स्त्री.)

dual personality
दुहेरी व्यक्तिमत्व

dual type of administration
द्विद्वल प्रशासन

duct
वाहिनी (स्त्री.)

duct gland
वाहिनी ग्रंथि

ductless
वाहिनीरहित

duplicator
(machine) प्रतिलिपी यंत्र (न.)

duty
१ कार्य (न.) (as in home duty गृहकार्य ) २ कर्तव्य (न.)

dynamic
गतिमान, गतिशील

dynamic group
गतिशील समूह

dynamic process
गतिशील प्रक्रिया

dynamics
गतिकी (स्त्री.)

early admission
अकाल प्रवेश

easy
सोपे, सुलभ

easy book
अंकलिपी (स्त्री.), बाळपोथी (स्त्री.)

echo technique
passive technique

eclectic
सर्वसमावेशक

ecletic programme
सर्वसमावेशक कार्यक्रम

ecology
पारिस्थितिकी (स्त्री.) परिस्थितिशास्त्र (न.)

economic geography
आर्थिक भूगोल

economics
अर्थशास्त्र (न.)

economy
१ काटकसर (स्त्री.) २ अर्थव्यवस्था (स्त्री.)

ectomorphic personality
सडसडीत व्यक्तिमत्व, सडपातळ व्यक्तिमत्व, किडकिडीत व्यक्तिमत्व

educability
शिक्षणक्षमता (स्त्री.)

educand
शिक्ष्य (सा.)

education
१ शिक्षण (न.) २ प्रशिक्षण (न.) (as in teacher education १ शिक्षक शिक्षण, अध्यापक शिक्षण २ शिक्षक प्रशिक्षण, अध्यापक प्रशिक्षण) ३ शिक्षणशास्त्र (न.)

education art
शिक्षण कला

education as adjustment
समायोजनार्थ शिक्षण

education as the continuous reconstruction of experience
शिक्षण अनुभवाची अविरत पुनर्रचना

education cost
शिक्षण खर्च

education department
शिक्षण विभाग

education for democracy
लोकशाहीसाठी शिक्षण

education personnel
शैक्षणिक सेवकवर्ग, शैक्षणिक कर्मचारीवर्ग

education prediction
शैक्षणिक पूर्वकथन, शैक्षणिक प्राक्कथन

educational adjustment
शैक्षणिक समायोजन

educational administration
शैक्षणिक प्रशासन

educational aid
शैक्षणिक साहित्य, शैक्षणिक साधन

educational aim
शैक्षणिक ध्येय

educational aptitude
शैक्षणिक अभियोग्यता

educational broadcast
शैक्षणिक ध्वनिक्षेपण

educational consultant
शैक्षणिक सल्लागार, शैक्षणिक संमंत्रक

educational diagnosis
शैक्षणिक निदान

educational ethics
शैक्षणिक आचारनीति

educational extension
शिक्षण विस्तार

educational foundation
शैक्षणिक प्रतिष्ठान

educational ladder
शैक्षणिक सोपानपद्धती

educational maladjustment
शैक्षणिक कुसमायोजन

educational objectives
शैक्षणिक उद्दिष्टे (न.अ.व.)

educational policy
शैक्षणिक धोरण, शिक्षण विषयक धोरण

educational quotient
१ शैक्षणिक अंक, शैक्षणिक गुणांक २ शैक्षणिक लब्धि

educational shortages approach
न्यूनपूरक अभ्यासक्रम सुधारपद्धति

educational society
शिक्षण संस्था

educational test
शैक्षणिक कसोटी, शैक्षणिक चाचणी

educational therapy
शिक्षणोपचार (पु.)

educationist
शिक्षणतज्ञ (सा.)

educative
शिक्षण-

educative ability
शिक्षण क्षमता

educator
प्रशिक्षक (पु.), अधिशिक्षक (पु.)

eductional growth
शैक्षणिक वृद्धि, शैक्षणिक वाढ

eductional psychology
शैक्षणिक मनोविज्ञान, शैक्षणिक मानसशास्त्र

eductive
अवबोध-

eductive ability
अवबोध क्षमता

effect
१ प्रभाव (पु.)(as in retrospective effect पूर्वलक्षी प्रभाव, भूतलक्षी प्रभाव) २ परिणाम (पु.) (as in law of effect परिणाम नियम

effectiveness
परिणामकारकता (स्त्री.)

efficiency
कार्यनिपुणता (स्त्री.), कार्यकुशलता (स्त्री.)

ego
अहं (पु.), आत्मा (पु.) (as in alter ego बहिश्चर आत्मा )

ego psychology
अहं मानसशास्त्र

egocentrism
अहंकेंद्रिकता (स्त्री.)

egoism
अहंभाव (पु.)

elan vital
जीवनशक्ति (स्त्री.), चैतन्य (न.)

elective
पाठ्यविषय विकल्प (पु.)

elective programme
निर्वाचित कार्यक्रम

elective subject
optional subject

electra complex
इलेक्ठ्रा गंड, पितृभाव गंड

electronics
इलेक्ट्रॉनिकी (स्त्री.)

electrotherapy
विद्युत उपचार पद्धति

elementary instruction
प्राथमिक शिक्षण

elementary school board
प्राथमिक शाळा मंडळ

eligibility
पात्रता (स्त्री.)

elimination
निरास (पु.)

elocution
वक्तृत्व (न.)

emancipation
मुक्ति (स्त्री.), उउद्धार (पु.) विमोचन (न.)

emblem
ध्येयचिन्ह (न.)

embroidery
भरतकाम (न.)

embryology
भ्रूणशास्त्र (न.)

emergency
१ आपत्ति (स्त्री.) २ आणीबाणी (स्त्री.)

emergency aid
आपत्ति अनुदान

emerging curriculum
उद्गामी अभ्यासक्रम

emotion
भावना (स्त्री.) sentiment

emotional adjustment
भावनिक समायोजन

emotional adjustment inventory
भावनिक समायोजन परीक्षण सूची

emotional blocking
भावना अवरोध

emotional climate
भावनिक वातावरण

emotional control
भावना नियंत्रण

emotional development
भावनात्मक विकास, भावनिक विकास

emotional instability
भावनिक अस्थिरता

emotional stability
भावनात्मक स्थैर्य, भावनात्मक स्थिरता, भावनिक स्थैर्य, भावनिक स्थिरता

emotional suppression
भावात्मक निरोधन, भावात्मक दमन

emotionalised attitude
भावानुकूलित अभिवृत्ति

empathy
परभावबोधन (न.)

empirical
आनुभविक, अनुभवाधिष्ठित, अनुभवाश्रित

empirical validity
अनुभवाधिष्ठित सप्रमाणता, अनुभवाश्रित सप्रमाणता

employee personnel
कर्मचारी वर्ग (पु.)

employment of minors
अज्ञानांचे सेवायोजन

encephalitis
मस्तिष्कशोध (पु.)

encyclopedia
विश्वकोश (पु.), ज्ञानकोश (पु.)

endocrinology
अंतस्त्रावशास्त्र (न.)

endomorphic personality
बोजड व्यक्तिमत्व, लठ्ठ व्यक्तिमत्व, स्थूल व्यक्तिमत्व

endowment
१ दाननिधि (पु.) २ नैसर्गिक देणगी (स्त्री.)

ends
साध्ये (न.) aim

energy
शक्ति (स्त्री.)

engineering
अभियांत्रिकी (स्त्री.)

engineering polytechnic
अभियांत्रिकी तंत्रनिकेतन

engram
संस्कार (पु.)

enriched curriculum
समृद्धीकृत अभ्यासक्रम

enrichment programme
समृद्धि कार्यक्रम

enrolment
नावनोंदणी (स्त्री.), नामांकन (न.)

enumerate
क्रमवार मांडणी करणे

enumeration
१ परिगणन (न.) २ प्रगणन (न.)

enumeration district
१ परिगणन क्षेत्र, २ प्रगणन क्षेत्र

enumeration sheet
१ परिगणन प्रपत्र २ प्रगणन प्रपत्र

environment
१ पर्यावरण (न.) २ परिसर (पु.), सभोवतालची परिस्थिति (स्त्री.)

environmental differences
पर्यावरण भेद (पु.अ.व.)

environmental study
परिसर अभ्यास

epidiascope
एपिडायास्कोप (पु.), पारचित्रदर्शक (पु.), चित्रप्रक्षेपक (पु.)

epigraphy
पुरालेखविद्या (स्त्री.)

epistemology
ज्ञानमीमांसा (स्त्री.)

epoch
काल (पु.), कालखंड (पु.)

epoch curriculum
कालखंडानुसारी अभ्यासक्रम

equate
समीकरण करणे

equation
समीकरण (न.)

equipment
उपकरण (न.), साहित्य (न.)

equivalence
समतुल्यता (स्त्री.)

equivalent sample
१ समतुलित प्रतिचय २ समतुलित प्रतिदर्श

error
१ त्रुटि (स्त्री.), चूक (स्त्री.), २ दोष (पु.), प्रमाद (पु.) (as in trial and error learning प्रयत्न प्रमाद अध्ययन पद्धति) absolute error निरपेक्ष त्रुटि, निरपेक्ष चूक accidental error आकस्मित त्रुटि, आकस्मित चूक

error of sampling
१ प्रतिचयन त्रुटि २ नमुना निवड दोष

espit de corps
संघभाव (पु.)

essay
निबंध (पु.)

essay examination
निबंध परीक्षा

essay type
निबंधात्मक, निबंधस्वरुपी

essay type examination
निबंधात्मक परीक्षा, निबंधस्वरुपी परीक्षा

ethics
१ आचारनीति (स्त्री.), नीति (स्त्री.) २ नीतिशास्त्र (न.)

ethlogy
आचारशास्त्र (न.)

ethnology
मानववंशशास्त्र (न.)

ethos
सामाजिक भावनिष्ठा (स्त्री.)

etymology
१ व्युत्पत्ति (स्त्री.) २ व्युत्पत्तिशास्त्र (न.)

eugenics
सुप्रजननशास्त्र (न.)

evaluate
मूल्यमापन करणे, मूल्यांकन करणे

evaluating criterion
मूल्यमापन निकष

evaluation
मूल्यमापन (न.), मूल्यांकन (न.), संमूल्यन (न.)

evaluation period
१ मूल्यमापन काल २ मूल्यमापन तास

evaluation scale
मूल्यमापन श्रेणी

evaluation unit
मूल्यमापन विभाग

evening class
सायंवर्ग (पु.)

evening school
सायंशाळा (स्त्री.)

evidence
पुरावा (पु.)

evolution
उत्क्रांति (स्त्री.)

ex-student
१ पुनपरीक्षार्थी (सा.) २ माजी विद्यार्थी (सा.)

examination
१ परीक्षा (स्त्री.) २ तपासणी (स्त्री.)

examiner
परीक्षक (सा.)

exceptancy
अपेक्षण (न.), अपेक्षा

exceptional child
असामान्य बालक, असाधारण बालक

exceptional child psychlogy
असामान्य बालक मानसशास्त्र

excursion
सहल (स्त्री.)

exercise
१ प्रश्नगट (पु.), २ व्यायाम (पु.) ३ अभ्यास (पु.), व्यवसायक अभ्यास (पु.)

exercise book
अभ्यासवही (स्त्री.)

exhibition
प्रदर्शन (न.)

expansion
प्रसार (पु.)

expansive reading
विस्तारी वाचन, विस्तारी पठन

expectancy ability
अपेक्षा क्षमता

expectation
अपेक्षा (स्त्री.)

expected value
अपेक्षित मूल्य

expedient
अभ्युपाय (पु.)

experience
अनुभव (पु.), अनुभूति (स्त्री.)

experience approach
अनुभूति उपागम

experience curriculum
अनुभवकेंद्रित अभ्यासक्रम

experience record
१ अनुभव नोंद २ अनुभव नोंदपत्र

experiment
प्रयोग (पु.)

experimental
प्रायोगिक

experimental geometry
प्रायोगिक भूमिति

experimental group
प्रायोगिक गट

experimental lesson
प्रायोगिक पाठ

experimental method
प्रायोगिक पद्धति

experimental project
प्रायोगिक प्रकल्प

experimental psychlogy
प्रायोगिक मनोविज्ञान, प्रायोगिक मानसशास्त्र (also psychnomics)

experimental school
प्रायोगिक शाळा

expert
तज्ञ (सा.)

exploratory question
अन्वेषक प्रश्न

expressed interest
अभिव्यक्त रुचि, अभिव्यक्त अभिरुचि, प्रकट रुचि, प्रकट अभिरुचि,

expression
१ प्रकटीकरण (न.), अभिव्यक्ति (स्त्री.) २ आविष्कार (पु.)

expressional skill
अभिव्यक्ति कौशल्य

expressive
१ आविष्कारात्मक, आविष्कारी २ अभिव्यंजक

expressive activity
आविष्कारात्मक क्रिया

expressive art
१ अभिव्यंजक कौशल्य, अभिव्यंजक कला २ आविष्कारी कौशल्य, आविष्कारी कला

expulsion
विद्यार्थ्याची तात्पुरती हकालपट्टी (स्त्री.)

extension
विस्तार (पु.)

extension centre
विस्तार केंद्र

extension class
विस्तार वर्ग, विस्तार कक्ष

extension high school
विस्तार प्रशाला

extension library service
विस्तार ग्रंथालय सेवा

extensive reading
विस्तृत वाचन, विस्तृत पठन

extensive sampling
विस्तृत प्रतिचयन, व्यापक प्रतिचयन

external audit
बाह्य लेखापरीक्षा

external motivtion
बाह्य अभिप्रेरण, बाह्य प्रेरणा

external student
बहिशाल परीक्षार्थी

extra reading
अवांतर वाचन

extraclass activities
कक्षातिरिक्त कार्यक्रम, कक्षातिरिक्त उपक्रम

extracurricular activities
अभ्यासेतर कार्यक्रम, अभ्यासेतर उपक्रम, अभ्यासपूरक कार्यक्रम, अभ्यासपूरक उपक्रम

extracurricular programme
अभ्यासेतर कार्यक्रम

extramural class
बहिशाल वर्ग, बहिशाल कक्षा

extramural programme
बहिशाल कार्यक्रम

extraneous variable
बाह्य चल

extrapolation
बहिर्वेशन (न.)

extravert
(extrovert)

extrinsic factor
बाह्यागत घटक

extrovert
बहिर्मुख व्यक्ति (स्त्री.) (also extravert)

face sheet
मुखपृष्ठ (न.)

face validity
दर्शनी सप्रमाणता

facet
अंग (न.), पैलू (पु.)

facial reaction
दर्शनी प्रतिक्रिया

facility value
सौकर्य मूल्य

fact
१ वास्तव घटना (स्त्री.), वस्तुस्थिती (स्त्री.), तथ्य (न.) २ सत्य (न.) ३ आडाखा (पु.) (as in addition facts बेरजेचे आडाखे)

fact finding
तथ्य शोधन

fact-finding study
तथ्यशोधक अभ्यास, तथ्यशोधक अध्ययन

factor
घटक (पु.) extrinsic factor बाह्यागत घटक group factor समूह घटक intrinsic factor आंतरिक घटक randomised factor यादृच्छिकी घटक selective factor चयनात्मक घटक specific factor विशिष्ट घटक

factor analysis
घटक विश्लेषण

factor loading
घटक भार

factor matrix
घटक आव्यूह

factor saturation
घटक संपृक्तता

factorial validity
घटक सप्रमाणता

faculty
१ विद्याशाखा (स्त्री.) २ Psych. मनशक्ति (स्त्री.), शक्ति (स्त्री.)

failure
१ विफलता (स्त्री.), अपयश (न.) २ अनुत्तीर्णता (स्त्री.)

fallacy
तर्कदोष (पु.), हेत्वाभास (पु.)

famillial
कौटुंबिक

family
१ कुटंउब (न.), परिवार (पु.) २ कुळ (न.) (as in word family शब्दकुळ)

family education
कौटुंबिक शिक्षण, पारिवारिक शिक्षण

family history
कौटुंबिक इतिहास

fanaticism
मतांधता (स्त्री.), कट्टरता (स्त्री.), दुराग्रह (पु.), अत्याग्रह (पु.)

fantasy
स्वैर कल्पना (स्त्री.) (also phantasy)

fatigue
श्रांति (स्त्री.), थकवा (पु.)

feeble-minded
दुर्बलमनस्क

feeble-minded child
दुर्बलमनस्क बालक

feeble-mindedness
दुर्बलमनस्कता (स्त्री.)

feedback
प्रतिसंभरण (न.), प्रतिपुष्टी (स्त्री.)

feeling
भाव (पु.) sentiment

fellowship
१ सन्मान्य सदस्यत्व (न.) २ अधिछात्रवृत्ति (स्त्री.) ३ सहभावत्व (न.)

feltboard
ऊर्णाफलक (पु.)

field events
मैदानी खेळ (पु.अ.व.), क्रीडाप्रकार (पु.अ.व.)

field investigation
क्षेत्र अन्वेषण

field observation
क्षेत्रीय अवलोकन, क्षेत्र निरिक्षण

field survey
क्षेत्र सर्वेक्षण

field theory
क्षेत्र सिद्धांत

field-work
क्षेत्रकार्य (न.)

figure
१ आकृति (स्त्री.), चित्र (न.) २ अंक (पु.),संख्या (स्त्री.)

film slide
फिल्म स्लाइड

films library
चित्रपट संग्रह

filmstrip
चित्रपट्टी (स्त्री.)

financial
वित्तीय

financial ability
वित्तीय क्षमता

financial administration
वित्तीय प्रशासन

finding
१ निष्कर्ष (पु.) २ शोधन (न.)

finger dexterity
अंगुलि कौशल्य

first-aid kit
प्रथमोपचार साहित्य

fiscal control
राजकोषीय नियंत्रण

fiscal year
राजकोषीय वर्ष, आर्थिक वर्ष

fitness
पात्रता (स्त्री.), क्षमता (स्त्री.)

fixation
स्थिरीकरण (न.)

fixture
स्थिरीकृत वस्तु (स्त्री.), पक्की बसवलेली वस्तु (स्त्री.), खिळण (स्त्री.)

flannel board
फ्लॅनेल फलक (पु.)

flash card
निमिष-दर्शन पट्टिका

flow chart
प्रक्रियादर्शक तक्ता, ओघ तक्ता

fluctuation
१ विचलन (न.) २ चांचल्य (न.)

fluctuation of attention
१ अवधान विचलन २ अवधान चांचल्य

focal
केंद्रस्थ, नाभीय

folder
पत्रिका (स्त्री.) (as in cumulative record folder संचयी गुणनोंद पत्रिका)

folding card
मालिका कार्ड (न.)

folk music
लोकसंगीत (न.)

folklore
लोकसाहित्य (न.), लोककथा (स्त्री.)

follow up
अनुवर्तन (न.), अनुधावन (न.), पाठपुरावा (पु.)

follow up
अनुवर्ती

follow up activities
अनुवर्ती कार्यक्रम, अनुवर्ती उपक्रम

follow up study
अनुवर्ती अध्ययन

food habits
अन्नविषयक सवयी (स्त्री.अ.व.)

forced choice item
सक्तीच्या निवडीचा प्रश्न

forced-choice technique
सक्तीचे निवडतंत्र

form
१ स्वरुप (न.), रुप (न.), २ प्रकार (पु.) ३ आकार (पु.) ४ नमुना (पु.) ५ तक्ता (पु.) ६ प्रपत्र (न.)

form-board test
फॉर्म-बोर्ड चाचणी

formal agencies of education
शिक्षणाची औपचारिक माध्यमे (न.अ.व.)

formal approach
औपचारिक भाषाध्ययन पद्धति

formal discipline
१ औपचारिक शिस्त २ आकारित नियमन (मानसशास्त्रीय)

formal education
औपचारिक शिक्षण, सविधिक शिक्षण

formal examination
औपचारिक परीक्षा

formal mathematics
औपचारिक गणित

formalism
१ नियमनिष्ठता (स्त्री.) २ उपचारवाद (पु.)

format
रुपरेखा (स्त्री.), आराखडा (पु.)

formation
१ संवर्धन (न.) (as in character formation शीलसंवर्धन ) २ रचना (स्त्री.) (as in class formation वर्ग रचना)

formative period
संस्कारक्षम काल

formula
सूत्र (न.)

foundation
१ पाया (पु.) २ मूलतत्त्व (न.) ३ अधिष्ठान (न.) (as in sociological foundation of education शिक्षणाचे समाजशास्त्रीय अधिष्ठान) ४ प्रतिष्ठापन (न.) ५ प्रतिष्ठान (न.) ६ धर्मादाय निधि (पु.) (as in educational foundation शैक्षणिक धर्मादाय निधि

foundation grant
प्रतिष्ठापन अनुदान

foundation of eduction
१ शैक्षणिक पाया २ शिक्षणशास्त्राची मूलतत्त्वे (न.अ.व.)

free
१ मुक्त, स्वतंत्र २ संयमित (as in free discipline १ मुक्त शिस्त २ संयमित शिस्त) ३ निशुल्क, मोफत (as in free school निशुल्क विद्यालय, मोफत शाळा )

free academy
मुक्त प्रबोधिनी, मुक्त अकादमी

free association
मुक्त साहचर्य

free composition
मुक्त निबंधन, स्वतंत्र निबंधन

free conference
मुक्त संमेलन

free discipline
१ मुक्त शिस्त २ संयमित शिस्त

free period
मुक्त तासिका

free reading
मुक्त वाचन

free reading period
मुक्त वाचन तासिका

free response test
मुक्त प्रतिसाद कसोटी, मुक्त प्रतिसाद चाचणी

free school
निशुल्क विद्यालय, मोफत शाळा

free-association test
मुक्त साहचर्य कसोटी, मुक्त साहचर्य चाचणी

freedom
स्वातंत्र्य (न.)

freehand drawing
१ मुक्तहस्त चित्रण २ मुक्तहस्त चित्रकला

frequency
वारंवारता (स्त्री.)

frequency count
वारंवारता गणन

frequency curve
वारंवारता वक्र

frequency distribution
वारंवारता वितरण

frequency list
वारंवारता सूची, वारंवारता यादी

frequency polygon
वारंवारता बहुभुज

frequency rating
घटक वारंवारता सारणी, वारंवारता कोष्टक

frustration
वैफल्य (न.), निराशा (स्त्री.) हताश (स्त्री.)

func
निधि (पु.)

function
१ कार्य (न.) २ समारंभ (पु.) ३ Math. फल (न.)

functional
१ क्रियात्मक, क्रियागत, कार्यात्मक २ फलीय

functional approach
कार्यात्मक पद्धति, कार्यात्मक विवेचन पद्धति

functional arithmetic
१ फलीय अंकगणित २ कार्यात्मक अंकगणित

functional competence
कार्यक्षमता (स्त्री.)

functional curriculum
कार्यात्मक अभ्यासक्रम

functional disorder
क्रियागत विकृति

functional education
क्रियात्मक शिक्षण, कार्यात्मक शिक्षण

functional grammar
कार्यात्मक व्याकरण

functional knowledge
कार्यात्मक ज्ञान

functional mathematics
कार्यात्मक गणित

functional psychology
क्रियात्मक मनोविज्ञान, कार्यात्मक मानसशास्त्र

functional reading
क्रियात्मक वाचन, कार्यात्मक वाचन

functional relationship
कार्यात्मक संबंध

fundamental skill
मूलभूत कौशल्य

g-factor
g घटक (पु.)

g+s factor
उg+s घटक (पु.)

gadget
कळयंत्र (न.) apparatus

game
खेळ (पु.)

games of low organisation
सोपे खेळ (पु.अ.व.), साधे खेळ (पु.अ.व.)

gathering
१ संचयन (न.), समुदाय (पु.) २ संमेलन (न.)

gene
जीन (न.), जन्यु (न.), गुणमणि (पु.)

general
सामान्य

general ability
सामान्य क्षमता

general achievement test
सामान्य संपादन कसोटी, सामान्य संपादन चाचणी

general administration
सामान्य प्रशासन

general attitude
सामान्य अभिवृत्ति

general grant
सामान्य अनुदान

general intelligence
सामान्य बुद्धि, सामान्य बुद्धिमत्ता

general intelligence test
बुद्धिमापन कसोटी, बुद्धिमापन चाचणी (also intelligence test)

general library
सामान्य ग्रंथालय

general psychology
सामान्य मनोविज्ञान, सामान्य मानसशास्त्र

general science
सामान्य विज्ञान

generalisation
सामान्यीकरण (न.)

generalise
सामान्यीकरण करणे

generic
जातिगत

genius
१ प्रतिभा (स्त्री.) २ प्रतिभावंत (सा.)

geography
भूगोल (पु.) commercial geography वाणिज्य भूगोल economic geography आर्थिक भूगोल human geography मानवी भूगोल

geology
भूशास्त्र (न.)

geometry
भूमिति (स्त्री.) applied geometry उपयोजित भूमिति experimental geometry प्रायोगिक भूमिति practical geometry प्रात्यक्षिक भूमिति solid geometry घन भूमिति

geomorphology
भूरुपवर्णनशास्त्र (न.)

gestalt psychology
समष्टि मनोविज्ञान, साकल्य मानसशास्त्र

gifted child
बुद्धिशाली बालक, कुशाग्रबुद्धि बालक

glass board
काच फलक

goal
साध्य (न.) academic goal विद्याविषयक साध्य, विद्योचित साध्य vocational goal व्यावसायिक साध्य aim

goal-directed activity
साध्यनिदेशित क्रिया

goal-seeking method
साध्यानुवर्ती पद्धति

good citizenship
सुनागरिकत्व (न.)

goodness
सौजन्य (न.)

grade
१ दर्जा (पु.) २ इयत्ता (स्त्री.) ३ श्रेणी (स्त्री.) ४ कक्षा (स्त्री.) (as in alternation of grades कक्षा प्रत्यावर्तन)

grade norm
१ श्रेणी सामान्यक २ श्रेणी समानक

grade organisation
शालेय अभ्यासक्रमाचे वर्गवार पृथ्थकरण, शालेय अभ्यासक्रमाचे वर्गवार संयोजन

grade score
वर्ग प्राप्तांक

graded approach
श्रेणीबद्ध अध्यापनपद्धति

graded reader
क्रमिक वाचन पुस्तक

graded test
१ श्रेणीबद्ध कसोटी, श्रेणीबद्ध चाचणी २ क्रमान्वित कसोटी, क्रमान्वित चाचणी

graded text book
श्रेणीबद्ध पाठ्यपुस्तक

graded vocabulary
क्रमबद्ध शब्दसंग्रह

grading
श्रेणी निर्धारण (न.), दर्जांकन (न.), श्रेणीकरण (न.), प्रतवारी (स्त्री.)

graduate
पदवीधर (सा.), स्नातक (सा.)

grammar
व्याकरण (न.)

grammar method
व्याकरण पद्धति

grammar-translation method
व्याकरण-भाषांतर पद्धति

grammatical clue
व्याकरणानुसारी संकेत

grant
अनुदान (न.)

grant-in-aid
सहायक अनुदान (न.)

graph
आलेख (पु.), लेखाचित्र (न.)

graphic material
सुचित्रित साहित्य

graphic scale
आलेखी मापनी

graphic vocabulary
चित्रयुक्त शब्दसंग्रह

graphics
ग्राफिक्स (न.)

grasp
१ पकड (स्त्री.) २ जाण (स्त्री.)

gregariousness
संघप्रवृत्ति (स्त्री.)

gross
एकूण

gross receipts
एकूण जमा

gross score
एकूण प्राप्तांक

ground
१ क्रीडांगण (न.) २ कारण (न.) ३ आधार (पु.)

group
संघ (पु.), समूह (पु.), गट (पु.)

group
वर्गीकरण करणे, गट करणे, गट पाडणे average ability group सामान्य योग्यतेचा गट buzz group गुंजन गट, गुंजन समूह child study group बालकाभ्यास गट, बालक निरीक्षण गट control group नियंत्रक गट criterion group निकष गट culture group संस्कृति गट experimental group

group action
सामूहिक क्रिया, सामूहिक कृति, समूह क्रिया, समूह कृति

group activity
समूह क्रिया

group atmosphere
सांघिक वातावरण

group behaviour
संघ वर्तन

group conference
समूह संमेलन

group disapproval
सामूहिक अस्वीकृति

group discussion
गट चर्चा

group dynamics
१ समूह गतिकी २ संघभावना (स्त्री.)

group factor
समूह घटक

group mind
समूह मन

group motivtion
सामूहिक अभिप्रेरण, समूह प्रेरणा

group orientation
१ सामूहिक उद्बोधन २ समूह दिशानिदेशन

group process
समूह प्रक्रिया

group productivity
सामूहिक उत्पादकता, सामूहिक उत्पादनक्षमता

group project
समूह प्रकल्प

group psychology
समूह मनोविज्ञान, समूह मानसशास्त्र

group study
सामूहिक अभ्यास

group test
सामूहिक कसोटी, समूह कसोटी, सामूहिक चाचणी, समूह चाचणी, गट कसोटी, गट चाचणी

grouping
समूहन (न.), समूहीकरण (न.), गट करणे (न.), वर्गीकरण (न.) (as in ability grouping क्षमतानिहाय वर्गीकरण)

growth
वृद्धि (स्त्री.), अभिवृद्धि (स्त्री.) वाढ (स्त्री.)

guess who technique
तो कोण तंत्र, ओळखा पाहू तंत्र

guessed average
कल्पित सरासरी

guidance
मार्गदर्शन (न.)

guidance consultant
मार्गदर्शन सल्लागार, मार्गदर्शन संमंत्रक

guidance function
मार्गदर्शन कार्य

guidance questionnaire
मार्गदर्शी प्रश्नमालिका

guide
१ मार्गदर्शक (पु.) २ मार्गदर्शिका (स्त्री.)

guided reading
निदेशित वाचन

guiding question
मार्गदर्शक प्रश्न

guilt complex
अपराध गंड

gymnastic apparatus
कसरतीची उपकरणे (न.अ.व.)

gymnastics
व्यायामविद्या (स्त्री.)

habit
सवय (स्त्री.), सराव (पु.)

half day session
अर्धदिन सत्र, अर्धदिन अधिवेशन

hallucination
निर्वस्तुभाव (पु.) निर्वस्तुभ्रम (पु.)

halo effect
पूर्वग्रहभाव (पु.)

handbook
हस्तपुस्तिका (स्त्री.), निदेशपुस्तक (न.)

handicap
१ लोढणे (न.), अडथळा (पु.) २ न्यून (न.)

handicap race
उणावा भरपाई शर्यत

handicapped
अधू, अपंग, विकल

handicapped child
अपंग बालक

handwriting scale
१ हस्ताक्षर श्रेणी २ हस्ताक्षर मापनी

harmony
१ सुसंवाद (पु.) २ स्वरमेळ (पु.) ३ एकोपा (पु.) ४ संगति (स्त्री.) (as in colour harmony रंगसंगती )

health
आरोग्य (न.), स्वास्थ्य (न.)

health education
आरोग्य शिक्षण

health examination
आरोग्य परीक्षा, आरोग्य तपासणी

health history
आरोग्य पूर्ववृत्त

health instruction
आरोग्य शिक्षण

health service
स्वास्थ्य सेवा, आरोग्य सेवा

hearing
१ श्रवणशक्ति (स्त्री.) २ सुनावणी (स्त्री.)

hedonism
सुखवाद (पु.)

height age
तुंगता वय

height-weight index
उंची-वजन सूचकांक

herd instinct
संघप्रवृत्ति (स्त्री.)

hereditary
आनुवंशिक

heredity
आनुवंशिकता (स्त्री.)

heritage
१ वारसा (पु.) २ वंशार्जित संपत्ति (स्त्री.), दाय (पु.)

heterogeneous
संमिश्रजातीय, बहुजिनसी

heuristic method
स्वयंशोध पद्धति

hierachy
अधिकारश्रेणी (स्त्री.), पदसोपान (पु.)

hierachy of values
मूल्यसोपान

high school
प्रशाला (स्त्री.)

higher education
उच्च शिक्षण

histogram
आयतचित्र (न.)

histograph
आयत आलेख (पु.)

histoiography
इतिहासलेखन मीमांसाशास्त्र (न.)

history
१ इतिहास (पु.) २ इतिवृत्त (न.), पूर्ववृत्त (न.) (as in health history आरोग्य पूर्ववृत्त

history of education
शैक्षणिक इतिहास, शिक्षणाचा इतिहास

hobby
छंद (पु.)

Hollerith card
होलेरिथ कार्ड

Hollerith machine
होलेरिथ यंत्र

hollow building blocks
रचना पेट्या (स्त्री.अ.व.)

home
१ गृह (न.) २ कुटुंब (न.)

home duty
गृहकार्य (न.)

home education
गृहशिक्षण (न.)

home science
गृहविज्ञान (न.)

homework
गृहपाठ (पु.), स्वाध्याय (पु.)

homogeneous
सजातीय, एकजातीय, एकजिनसी

homogeneous group
सजातीय गट, एकजातीय गट, एकजिनसी गट

homosexual
समलिंगकामी

honesty
प्रामाणिकपणा (पु.), सचोटी (स्त्री.)

honours system
सन्मान पद्धति

horizontal advancement
समस्तर प्रगति

horizontal bar
हॉरिझाँंटल बार, सिंगल बार

horme
आदिप्रेरणा (स्त्री.), मूलप्रेरणा (स्त्री.)

hormone
हॉर्माएन (पु.), संप्रेरक (पु.)

hostility
वैर (न.), वैरभाव (पु.). शत्रुत्व (न.)

human geography
मानवी भूगोल

human resources
मानवी साधनसंपत्ति

humanised geometry
जीवनाधिष्ठित भूमिति

humanism
मानवतावाद (पु.), मानव्य (न.)

humanities
मानव्यविद्या (स्त्री.) मानविकी (स्त्री.), मानवविज्ञान (न.)

humour
द्रव (न.,पु.)

hydrography
जलआलेखन शास्त्र (न.)

hydrology
जलविद्या (स्त्री.)

hygiene
१ आरोग्य (न.), स्वास्थ्य (न.) २ आरोग्यशास्त्र (न.)

hypnosis
संमोहन (न.)

hypnosis
संमोहन (न.)

hypothesis
प्राक्कल्पना (स्त्री.), सिद्धांत कल्पना (स्त्री.), गृहीतकृत्य (न.)

hypothetical proposition
कल्पित साध्य, गृहीतकृत्यात्मक साध्य

hysteria
उन्माद (पु.)

i-factor
i-घटक (पु.)

I.Q.
१ बुद्धिअंक (पु.), बुद्धिगुणांक (पु.) २ बुद्धिलब्धि (स्त्री.) (abbr. of intelligence quotient)

ibid
तत्रैव

id
मूलप्रवृत्ति (स्त्री.)

idea
कल्पना (स्त्री.)

ideal
आदर्श (पु.)

ideal
आदर्श

idealism
आदर्शवाद (पु.)

ideation
कल्पनाशक्ति (स्त्री.)

identification test
ओळख कसोटी, ओळख चाचणी

identify
१ निश्चित करणे २ ओळखणे

identity
१ ओळख (स्त्री.) २ एकरुपता (स्त्री.), अभिन्नता (स्त्री.) अनन्यता (स्त्री.)

ideology
विचारधारा (स्त्री.) विचारप्रणाली (स्त्री.)

idiom
वाक्संप्रदाय (पु.), वाक्प्रचार (पु.)

idiosyncrasy
विक्षिप्तपणा (पु.)

idiot
जड (सा.), जडमति (सा.), जडबुद्धि (सा.), जन्मजड (सा.)

idiot savant
जडविद्वान (पु.)

illiteracy
निरक्षरता (स्त्री.)

illiterate
निरक्षर (सा.)

illumination
१ पृष्ठप्रदीप्ति (स्त्री.) २ रोषणाई (स्त्री.), दीपोत्सव (पु.)

illusion
१ भ्रम (पु.) २ माया (स्त्री.) ३ आभास (पु.)

illustrative material
दृष्टांत सामग्री, दृष्टांत साहित्य

image
प्रतिमा (स्त्री.) auditory image श्राव्य प्रतिमा, श्रवण प्रतिमा, श्रुति प्रतिमा visual image दृक् प्रतिमा

imagery
प्रतिमासृष्टि (स्त्री.), प्रतिमानकार्य (न.), प्रतिमावली (स्त्री.)

imaginary journey
काल्पनिक प्रवास

imagination
प्रतिमाशक्ति (स्त्री.), कल्पन (न.), कल्पना (स्त्री.)

imbecile
मूढ

imitation
नक्कल (स्त्री.), अनुकरण (न.), अनुकृति (स्त्री.)

immaturity
अपरिपक्वता (स्त्री.)

immediate aim
तात्कालिक ध्येय

immediate objective
तात्कालिक उद्दिष्ट

imperative
१ आज्ञात्मक २ अत्यावश्यक, अनिवार्य ३ आज्ञार्थ

imperative idea
अनिवार्य कल्पना

implement
अवजार (न.) apparatus

implementation
कार्यवाही (स्त्री.). परिपालन (न.), कार्यान्वयन (न.)

implication
अभिप्रेत अर्थ (पु.), सूचितार्थ (पु.)

import
आशय (पु.)

improvement
सुधार (पु.)

improvised apparatus
कामचलाऊ उपकरण

impulse
उर्मि (स्त्री.) drive

in-absentia
अनुपस्थितीत

inaccessibility
१ दुर्गमता (स्त्री.) २ अनभिगम्यता (स्त्री.)

inarticulate
अस्पष्ट उच्चारित

inarticulateness
अस्पष्ट उच्चारण (न.)

inborn
उपजत

incentive
प्रोत्साहन (न.), प्रलोभन (न.)

incidental approach
प्रसंगोपात्त उपागम

incidental learning
प्रासंगिक अध्ययन

incidental sample
१ प्रसंगोपात्त प्रतिचय २ प्रसंगोपात्त प्रतिदर्श

incompetent
अक्षम

increment
पगारवाढ (स्त्री.), वेतनवाढ (स्त्री.)

inculcate
१ बिंबवणे, २ ठसवणे (न.),

inculcation
१ अनुशासन (न.) २ बिंबवणे (न.), ठसवणे (न.)

independence
स्वावलंबन (न.), स्वाधीनता (स्त्री.), स्वातंत्र्य (न.)

independent observation
स्वतंत्र अवलोकन, स्वतंत्र निरीक्षण

independent variable
१ अनधीन चल २ अनधीन अपस्कारी

indeterminate appropriation
अनिर्धारित विनियोग

index
१ निर्देश सूची (स्त्री.) २ घातांक (पु.) ३ सूचकांक (पु.), निर्देशांक (पु.) ४ दर्शक (पु.)

index of brightness
तीव्रबुद्धि सूचकांक

index of difficulty
काठिण्य सूचकांक

index of discrimination
भेदमूल्य सूचकांक

indigenous
एतद्देशीय

indigenous eduction
एतद्देशीय शिक्षण

indigent child
अकिंचन बालक, दरिद्री बालक

indigent family
अकिंचन कुटुंब, दरिद्री कुटुंब

indirect objective
अप्रत्यक्ष उद्दिष्ट

individual
व्यक्ति (स्त्री.)

individual
वैयक्तिक, व्यक्तिनिष्ठ, व्यक्तिगत

individual aim
वैयक्तिक ध्येय, व्यक्तिनिष्ठ ध्येय

individual curriculum
व्यक्तिनिष्ठ अभ्यासक्रम

individual development
व्यक्तित्व विकास

individual differences
वैयक्तिक भेद (पु.अ.व.) व्यक्तिभेद (पु.अ.व.), व्यक्तिभिन्नता (स्त्री.)

individual instruction
वैयक्तिक शिक्षण, व्यक्तिगत शिक्षण

individual psychology
वैयक्तिक मनोविज्ञान, वैयक्तिक मानसशास्त्र

individual test
वैयक्तिक कसोटी, वैयक्तिक चाचणी

individualism
व्यक्तिवाद (पु.), व्यष्टिवाद (पु.)

individuality
व्यक्तित्व (न.)

indoctrination
मतांतप्रवेशन (न.)

induction
विगमन (न.), उद्गमन (न.)

inductive lesson
विगमक पाठ

inductive method
विगमक पद्धति, उद्गामी पद्धति

inductive reasoning
विगमक तर्क, उद्गामी तर्क

infancy
शैशव (न.), अर्भकावस्था (स्त्री.)

infant
शिशु (पु.), अर्भक (न.)

infectious disease
संक्रामक रोग, स्पर्शजन्य रोग

inferiority
न्यूनता (स्त्री.)

inferiority complex
न्यूनगंड (पु.)

inferred interest
अनुमानित अभिरूचि

infinity
अनंत (न.)

informal agencis of education
शिक्षणाची अनौपचारिक माध्यमे (न.अ.व.)

informal objective test
शिक्षककृत वस्तुनिष्ठ कसोटी, शिक्षककृत वस्तुनिष्ठ चाचणी

informal organisation
१ अनौपचारिक संयोजन २ अनौपचारिक संघटना

information
माहिती (स्त्री.)

information blank
माहिती प्रपत्र (form)

inherit
परंपरेने येणे, वारसाने मिळणे

inheritance
वारसा (पु.)

inhibition
अवरोध (पु.), प्रतिरोध (पु.)

initial ability
प्रारंभिक क्षमता

initiatory activities
अभिक्रमिक कार्यक्रम, अभिक्रमिक उपक्रम

ink-blot test
शाई ठिपका कसोटी, शाई ठिपका चाचणी, मसी अंक कसोटी, मसी अंक चाचणी

innate intelligence
उपजत बुद्धि, उपजत बुद्धिमत्ता

inner conflicts
अंतर्द्वद्व (न.)

insertion
अंतर्वेशन (न.)

inservice education
सेवांतर्गत शिक्षण

inservice training
सेवांतर्गत प्रशिक्षण

insight
१ अंतदृरष्टि (स्त्री.) २ मर्मदृरष्टि (स्त्री.), मर्मदर्शन (न.)

insomnia
निद्रानाश (पु.)

inspection
निरीक्षण (न.)

inspector
निरीक्षक (सा.)

instinct
सहजप्रवृत्ति (स्त्री.) drive

institute
संस्था (स्त्री.)

institute
१ चालू करणे २ संस्थापन करणे

institute of technology
तंत्रविज्ञान संस्था

institution
संस्था (स्त्री.)

instruction
१ शिक्षण (न.) २ अध्यापन (न.)

instructional aid
अध्यापन साहित्य, अध्यापन साधन

instructional material
अध्यापन साहित्य

instructional objectives
अध्यापनाची उद्दिष्टे (न.अ.व.)

instructional outcome
अध्यापक परिपाक, अध्यापन फल

instructional personnel
शिक्षकवर्ग (पु.)

instructional programme
अध्यापन कार्यक्रम

instructional test
अध्यापन फल कसोची, अध्यापन फल चाचणी

instructional trip
शैक्षणिक सहल

instructor
निदेशक (सा.)

instrument
उपकरण (न.) apparatus

instrumental conditioning
कारक अभिसंधान

instrumental drawing
१ साधनांकित चित्रण २ साधनभूत चित्रकला

instrumental music
वाद्यसंगीत (न.)

insurance
विमा (पु.)

intake capacity
प्रवेशक्षमता (स्त्री.)

integrated curriculum
संकलित अभ्यासक्रम

integrated personality
समाकलित व्यक्तिमत्व

integrated programme
एकात्मीकृत कार्यक्रम

integration
एकात्मता (स्त्री.), समाकलन (न.)

integration course
समाकलित पाठ्यक्रम

integration of personality
व्यक्तिमत्व समाकलन

intellect
मति (स्त्री.), बुद्धि (स्त्री.)

intellectual honesty
बौद्धिक प्रामाणिकपणा

intellectual performance
बौद्धिक कार्य

intelligence
बुद्धि (स्त्री.), बुद्धिचातुर्य (न.), बुद्धिमत्ता (स्त्री.)

intelligence capacity
बौद्धिक कुवत, बौद्धिक शक्यता

intelligence quotient
१ बुद्धिअंक (पु.), बुद्धिगुणांक (पु.) २ बुद्धिलब्धि (स्त्री.) (short I.Q.)

intelligence test
general intelligence test

intensive reading
सघन वाचन

interaction
आंतरक्रिया (स्त्री.), परस्परक्रिया (स्त्री.), अन्योन्यक्रिया (स्त्री.)

interclass correlation
अंतर्वर्गीय सहसंबंध

intercorrelation table
अंतर्गत सहसंबंध कोष्टक

intercultural eduation
आंतरसांस्कृतिक शिक्षण

interest
रुचि (स्त्री.). अभिरुचि (स्त्री.), रस (पु.), गोडी (स्त्री.), आस्था (स्त्री.)

interest group
समरुचि समूह

interest inventory
अभिरुचि शोधिका

interest test
अभिरुचि कसोटी, अभिरुचि चाचणी

interfamily environmental differences
आंतरकौटुंबिक पर्यावरण भेद (पु.अ.व.)

interiorization
आंतरीकरण (न.)

internal audit
अंतर्गत लेखापरीक्षा

internal check
अंतर्गत नियंत्रण, अंतर्गत नियमन

internal evaluation
अंतर्गत मूल्यमापन

international education
आंतरराष्ट्रीय शिक्षण

internship
शिक्षणांतर्गत सेवा (स्त्री.) पदवीपूर्व सेवा (स्त्री.)

interpersonal differences
आंतरवैयक्तिक भेद (पु.अ.व.)

interpersonal relationship
आंतरवैयक्तिक संबंध

interpolation
अंतर्वेशन (न.)

interpretation
अर्थबोधन (न.), निर्वचन (न.), भाष्य (न.), स्पष्टीकरण (न.)

interscholastic competition
आंतरशालेय स्पर्धा

interval
अंतर (न.)

interval scale
समांतराल श्रेणी

interview
मुलाखत (स्त्री.)

interview technique
मुलाखतीचे तंत्र

interviewee
मुलाखत देणारा (पु.)

interviewer
मुलाखत घेणारा (पु.)

intonation
स्वरशैली (स्त्री.), ध्वनिउच्चावचन (न.)

intrafamily environmental differences
कुटुंबांतर्गत पर्यावरण भेद (पु.अ.व.)

intrapersonal differences
व्यक्तिअंंतर्गत भेद (पु.अ.व.)

intrinsic factor
आंतरिक घटक

intrinsic validity
आंतरिक सप्रमाणता

introduction
१ प्रस्तावना (स्त्री.) २ परिचय (पु.)

introspection
आत्मपरिक्षण (न.)

introspective psychology
आत्मपरिक्षणात्मक मानसशास्त्र

introversion
अंतर्मुखता (स्त्री.)

introvert
अंतर्मुख व्यक्ति (स्त्री.)

intuition
१ अंतप्रेरणा (स्त्री.) २ अंतर्ज्ञानवाद (पु.)

inventoried interest
शोधित अभिरुचि

inventory
१ शोधिका (स्त्री.), शोधन प्रश्नावली (स्त्री.), परीक्षण सूची (स्त्री.) (as in emotional adjustment inventory भावनिक समायोजन परीक्षण सूची) २ वस्तुसूची (स्त्री.)

inventory test
शोधन कसोटी, शोधन चाचणी, शोधिका कसोटी, शोधिका चाचणी

involuntary
अनैच्छिक

isolate
एकाकी, विविक्त

isolate
वेगळा काढणे, विविक्त करणे

item
१ बाब (स्त्री.) २ एकांश (पु.) ३ प्रश्न (पु.) alternate-response item द्विपर्यायी प्रश्न, वैकल्पिक-उत्तर प्रश्न best answer item उत्कृष्ट-पर्यायी प्रश्न, उत्तम-उत्तर प्रश्न best-reason item उत्तम कारण प्रश्न completion item पूर्तिप्रश्न forced-choice item

item analysis
१ प्रश्न विश्लेषण, प्रश्नवार घटक पृथक्करण २ एकांग विश्लेषण

item count
विशिष्ट वस्तुनिष्ठ संख्यागणन

item validity
प्रश्न सप्रमाणता

itinerant teacher
फिरता शिक्षक

jealousy
मत्सर (पु.), असूया (स्त्री.)

job
१ काम (न.), कार्य (न.) २ सोपीव काम (न.)

job actualisation
कार्य संसिद्धि

job analysis
कार्य विश्लेषण

job expectations
job requirements

job orientation
कार्य अभिमुखीकरण

job oriented education
व्यवसायाभिमुख शिक्षण

job requirements
कार्यविषयक अपेक्षा (स्त्री.अ.व.) (also job expectations)

job satisfaction
कार्य समाधान

job training
सोपीव कामाचे प्रशिक्षण

joint apprenticeship council
संयुक्ता शिक्षुता परिषद

journal
१ कालिक (न.) २ जर्नल (न.) ३ दैनंदिनी (स्त्री.)

journalism
पत्रपांडित्य (न.), वृत्तपत्र व्यवसाय (पु.)

journalist
पत्रकार (पु.), पत्रपंडित (पु.)

journey
प्रवास (पु.)

judgement
१ निकाल (पु.), निवाडा (पु.), निर्णय (पु.), न्यायनिर्णय (पु.) २ अभिप्राय (पु.) ३ निर्णयशक्ति (स्त्री.) (also judgment)

junior college
कनिष्ठ महाविद्यालय

junior college of education
शिक्षणशास्त्र विद्यालय

juvenile court
बाल न्यायालय

juvenile deliquency
१ बाल अपचार २ बाल गुन्हेगारी

juvenile offender
बाल गुन्हेगार

key
१ किल्ली (स्त्री.) २ कूळ (स्त्री.) ३ विवरणी (स्त्री.) ४ सूची (स्त्री.) ५ उत्तर सूची (स्त्री.) ६ निदेशिका (स्त्री.)

key word
मुख्य शब्द

kindergarden
बालकमंदिर (न.), बालविहार (पु.) बालोद्यान (न.)

kinematics
गतिकी (स्त्री.)

kinesthetic method
गतिबोधन पद्धति

kinetics
शुद्धगतिकी (स्त्री.)

kit
१ साधन पेटिका (स्त्री.) (as in study kit अध्ययन साधन पेटिका) २ साहित्य (न.) (as in first-aid kit प्रथमोपचार साहित्य

kleptomania
चौर्याएन्माद (पु.)

knowledge
१ ज्ञान (न.) २ माहिती (स्त्री.) ३ जाणीव (स्त्री.)

knowledge recall
ज्ञान प्रत्यावहन

kyphosis
कुबड (न.)

labial
ओष्ठ्य

laboratory lesson
प्रयोग पाठ

laboratory method
प्रयोगशाळा पद्धति

labour
१ श्रमिक (पु.) २ श्रम (पु.अ.व.)

lack of stamina
दमन्यूनता (स्त्री.), बलन्यूनता (स्त्री.)

ladder
सोपानपद्धति (स्त्री.) (as in educational ladder शैक्षणिक सोपानपद्धति )

laggard
मंदकर्मा (पु.)

laissez-faire
निरंकुशता (स्त्री.)

language
भाषा (स्त्री.)

language ability
भाषिक क्षमता

language activities
भाषिक कार्यक्रम, भाषिक उपक्रम

language arts
भाषिक कौशल्ये (न.अ.व.)

language laboratory
भाषा प्रयोगशाळा

language skill
भाषिक कौशल्य, भाषा कौशल्य

large teaching unit
व्यापक अध्यापनीय घटक

law
नियम (पु.)

law of closure
सांधेजोड नियम

law of disuse
अनुपयोगाचा नियम

law of effect
परिणाम नियम

law of fixation
स्थिरीकरण नियम

law of gapl
अंतरपूर्ति नियम

law of maturation
पक्वता नियम

law of proximity
निकटत्व नियम

law of readiness
तत्परता नियम, सज्जता नियम

law of recency
तात्कालिता नियम

leadership
नेतृत्व (न.)

leadership training
नेतृत्व प्रशिक्षण

leading question
होयबा प्रश्न, नंदी प्रश्न

learning
१ विद्यार्जन (न.), ज्ञानागम (पु.), अध्ययन (न.) २ विद्या (स्त्री.) ३ विद्वत्ता (स्त्री.) ४ अधिगम (पु.) abstract learning अमूर्त अध्ययन associative learning सहयोगी अध्ययन co-operative learning सहकारी अध्ययन directed learning निदेशित अध्ययन incidental

learning ability
अध्ययन क्षमता

learning aptitude
अध्ययन अभियोग्यता

learning by doing
क्रियात्मक अध्ययन

learning by heart
पाठांतर (न.)

learning by part
भागश अध्ययन

learning by rote
घोकंपट्टी (स्त्री.)

learning capacity
१ अध्ययन कुवत, अध्ययन शक्यता २ अध्ययन धारकता

learning curve
अध्ययन वक्र

learning difficulty
अध्ययन काठिण्य

learning experience
अध्ययनानुभव (पु.)

learning outcome
अध्ययन परिपाक, अध्ययन परिणाम

learning plateau
अध्ययन पठार, अध्ययन स्थिरावस्था

learning process
अध्ययन प्रक्रिया

learning readiness
अध्ययन तत्परता, अध्ययन सज्जता

learning situation
अध्ययन प्रसंग

lecture
व्याख्यान (न.)

lecture method
व्याख्यान पद्धति

lecture-demonstration method
सप्रयोग व्याख्यान पद्धति

lecturer
व्याख्याता (सा.), अधिव्याख्याता (सा.)

legal
वैध, कायदेशीर

legal absence
वैध अनुपस्थिति

legal notice
वैध नोटीस, कायदेशीर नोटीस

legal remedy
१ कायदेशीर इलाज, वैध इलाज २ कायदेशीर उपाययोजना

legal residence
वैध वसतिस्थान कायदेशीर वसतिस्थान

legibility
सुवाच्यता (स्त्री.)

leisure reading
आराम वाचन

leptokurtic curve
उच्चशिखरी वक्र

lesson
पाठ (पु.) criticism lesson समीक्षणात्मक पाठ, आलोचनात्मक पाठ, टीकापाठ deductive lesson निगमन पाठ demonstration lesson निर्देशन पाठ drill lesson १ चर्चा पाठ २ विवेचन पाठ experimental lesson आवृत्तिका, आवृत्ति पाठ, दृढिकरणात्मक पाठ, संथा पाठ inductive lesson

lesson note
पाठ टिपण्णी

lesson plan
पाठाचे टाचण

lesson planning
पाठ नियोजन, पाठ योजना

letter
१ वर्ण (पु.), अक्षर (न.) २ पत्र (न.)

letterman
शालाश्री (सा.), शालाभूषण (सा.)

level
पातळी (स्त्री.), स्तर (पु.)

level of attainment
अधिगम स्तर, अधिगम पातळी

level of comprehension test
आकलनस्तर कसोटी, आकलनस्तर चाचणी

level of significance
सार्थकता स्तर

liability
दायित्व (न.), जिम्मेदारी (स्त्री.)

liberal education
संस्कारी शिक्षण

liberalism
उदारतावाद (पु.), उदारमतवाद (पु.)

liberty
स्वातंत्र्य (न.)

libido
कामवृत्ति (स्त्री.)

librarian
ग्रंथपाल (सा.)

librarian teacher
ग्रंथपाल शिक्षक

library
ग्रंथालय (न.) audiovisual library दृकश्रवण ग्रंथालय central library मध्यवर्ती ग्रंथालय circulating library फिरते ग्रंथालय classroom library वर्ग ग्रंथालय general library सामान्य ग्रंथालय public library सार्वजनिक ग्रंथालय reference library संदर्भ ग्रंथालय

library for the blind
अंध ग्रंथालय (न.)

library language
ज्ञानोपार्जक भाषा

library science
ग्रंथालयशास्त्र (न.)

life
१ जीवन (न.) २ आयु (न.)

life long education
आजीवन शिक्षण

light
दीप (पु.)

lighting
प्रकाशव्यवस्था (स्त्री.) artificial lighting कृत्रिम प्रकाशव्यवस्था natural lighting नैसर्गिक प्रकाशव्यवस्था

limit
मर्यादा (स्त्री.)

line administration
अधिकारी तंत्र प्रशासन

line and staff administration
नियंत्रित अधिकार प्रशासन

linear correlation
रेखीय सहसंबंध

linguaphone
लिंग्वाफोन (पु.)

linguistic retardation
भाषिक मंदता

linguistics
भाषाविज्ञान (न.)

list
सूची (स्त्री.), यादी (स्त्री.)

literacy
साक्षरता (स्त्री.)

literary appreciation
वाङमयीन रसग्रहण

literary material
वाङमयीन साहित्य

literature
वाङमय (न.), साहित्य (न.) children's literature बाल वाङमय, बाल साहित्य classical literature अभिजात वाङमय

lithographer
शिलामुद्रक (पु.)

lithographer
शिलामुद्रक (पु.)

lithography
शिलामुद्रण (न.)

load
भार (पु.)

loading
भार (पु.)

local autonomy
स्थानिक स्वायत्तता

local school administration
स्थानिक शालेय प्रशासन

local teacher
स्थानिक शिक्षक स्थानिक अध्यापक

local teacher's association
स्थानिक शिक्षक संघ

location
१ स्थाननिर्धारण (न.) २ ठावठिकाणा (पु.)

lock step in education
शिक्षण क्षेत्रातील परुष

locker
लॉकर (पु.)

locker room
लॉकर कक्ष

log
दैनंदिनी (स्त्री.) (as in class log कक्ष दैनंदिनी)

logic
तर्कशास्त्र (न.)

logical method
तर्कशुद्ध पद्धति

logical organisation
तर्कशुद्ध मांडणी

long term borrowing
दीर्घकालीन कर्जौभारणी

long-term objective
दीर्घकालीक उद्दिष्ट

lowered vitality case
अवनीत जीवनशक्ति व्यक्ति

loyalty
निष्ठा (स्त्री.)

lumpsum appropriation
एक-रकमी विनियोग

lunacy
उन्माद (पु.), वेड (न.)

m-factor
m-घटक (पु.)

machine
यंत्र (न.)

machine age
यंत्रयुग (न.)

machinery
यंत्रणा (स्त्री.)

macro teaching
स्थूल अध्ययन

macron
दीर्घाऐच्चारणसूचक चिन्ह (न.)

magazine
मासिक (न.), नियतकालिक (न.)

magnetic board
चुंबक फलक

maintenance
संधारण (न.), परिरक्षण (न.)

major work class
विशेष कार्य कक्ष

make-up class
पूरक वर्ग, पूरक कक्ष

maladjusted child
असमायोजित बालक

maladjustment
कुसमायोजन (न.)

management
१ व्यवस्थापन (न.) २ व्यवस्था (स्त्री.), प्रबंध (पु.)

mandatory board functions
मंडळाची अनिवार्य कार्ये (न.अ.व.)

mania
उन्माद (पु.)

manifested interest
प्रकटीकृत अभिरुची

manikin test
मॅनिकिन चाचणी

manipulation
हस्तलाघव (न.)

manipulative skill
हाताळण कौशल्य

manipulative stage
हस्तप्रयोगी अवस्था

manual
नियमपुस्तिका (स्त्री.)

manual
कायिक, हस्तसाध्य, हस्त-

manual activity
हस्तसाध्य क्रिया

manual skill
हस्तकौशल्य (न.) कायिक कौशल्य

manual training
हस्तकला प्रशिक्षण

map
नकाशा (पु.) contour map समोच्च नकाशा dot map बिंदु नकाशा

map reading
नकाशा वाचन

marginal
सीमांत

mark
१ गुण (पु.), गुणांक (पु.), प्राप्तांक (पु.) २ चिन्ह (न.) ३ लक्षण (न.)

marking
गुणांकन (न.), गुणदान (न.)

mass
पुंज (पु.)

mass
सांघिक, सामुदायिक, सामूहिक, जनसामान्य

mass activity
जनसामान्य क्रिया

mass drill
सांघिक कवायत, सामूहिक कवायत

mass education
सामूदायिक शिक्षण

mass psychology
जनमनोविज्ञान (न.)

master
मार्गदर्शक (पु.) (as in career master १ व्यवसाय मार्गदर्शक २ जीविका मार्गदर्शक)

master list
मुख्य सूची

mastery
प्रभूत्व (न.)

mastery test
प्रभूत्व कसोटी, प्रभूत्व चाचणी

masturbation
हस्तमैथुन (न.)

matched sample
१ संतुलित प्रतिचय २ संतुलित प्रतिदर्श

matching exercise
जोड्या जुळवण्याचे प्रश्न (पु.अ.व.), युग्मीकरण प्रश्न (पु.अ.व.)

matching item
जोड्या जुळवण्याचा प्रश्न, युग्मीकरण प्रश्न)

matching test
युग्मीकरण कसोटी, युग्मीकरण चाचणी

material
सामग्री (स्त्री.), साहित्य (न.) (as in graphic material सुचित्रित साहित्य) apparatus

mathematical background
गणितीय पार्श्वभूमि

mathematical crutches
गणितीय आधारदंड (पु.अ.व.)

mathematical literacy
गणितीय साक्षरता

mathematics
गणित (न.), गणितशास्त्र (न.) applied mathematics उपयोजित गणितशास्त्र business mathematics व्यावसायिक गणित formal mathematics औपचारिक गणित functional mathematics कार्यात्मक गणितशास्त्र new mathematics नवगणित practical mathematics व्यावहारिक गणित pure

matrix
आव्यूह (पु.)

matron
१ (of a hostel) अधिक्षिका (स्त्री.) २ (of a hospital) अधिसेविका (स्त्री.)

maturation
पक्वता (स्त्री.)

maturity
परिपक्वता (स्त्री.), प्रौढत्व (न.)

maze
व्यूह (पु.)

maze test
व्यूह कसोटी, व्यूह चाचणी

mean
मध्यमान (न.), माध्य (पु.)

mean centre of population
जनसंख्या माध्य

mean deviation
मध्यमान विचलन

meaning of assocition
साहचर्य संबंध

meaningful approach
अर्थपूर्ण उपागम

measure
१ उपाय (पु.) २ माप (न.), प्रमाण (न.), परिमाण (न.)

measurement
मापन (न.), मापणी (स्त्री.), मोजणी (स्त्री.)

measurement of attention
अवधान मापन

mechanical ability
यांत्रिक क्षमता

mechanical aptitude
यांत्रिकी अभियोग्यता

mechanical arithmetic
यांत्रिकी अंकगणित

mechanical reading
यंत्रवत वाचन

mechanics
यांत्रिकी (स्त्री.)

mechanism
यंत्रणा (स्त्री.)

median
१ माध्यिका (स्त्री.) २ Math. मध्यगा (स्त्री.), मध्यक (पु.)

medical examination
वैद्यकीय तपासणी

medium
माध्यम (न.)

megalomania
महामन्यता उन्माद (पु.)

megaphonia
अति मोठ्या आवाजात बोलण्याची सवय (स्त्री.), उच्चवादिता (स्त्री.)

melancholia
चिंताकुलता (स्त्री.), विषाद विकार (पु.), विषण्णता (स्त्री.)

melancholy
खिन्नता (स्त्री.)

melting pot theory
द्रवण पात्र सिद्धांत

membership
१ पटसंख्या (स्त्री.), सदस्यसंख्या (स्त्री.) २ सदस्यत्व (न.)

membership elimination
सदस्यत्व निरास

memorisation
स्मरणात ठेवणे (न.)

memoriter method
घोकंपट्टी पद्धति

memory
स्मृति (स्त्री.), आठवण (स्त्री.), स्मरण (न.) rote memory घोकंपट्टी visual memory दृक् स्मृति, दर्शन स्मृति

memory drawing
१ स्मरणचित्रण (न.) २ स्मृति चित्रकला

memory method
स्मरण पद्धति, स्मृति पद्धति

mental
मानसिक

mental ability
मानसिक क्षमता

mental activity
मानसिक क्रिया

mental age
मानसिक वय

mental blocking
मानसिक अवरोध

mental capacity
१ मानसिक कुवत, मानसिक शक्तता २ मानसिक धारकता

mental development
मानसिक विकास, मनोविकास (पु.)

mental deviate
मनोविचलित (सा.), विचलितमनस्क (सा.)

mental faculty
मनशक्ति (स्त्री.)

mental grade
मानसिक दर्जा, मानसिक श्रेणी

mental health
मनस्वास्थ्य (न.), मानसिक आरोग्य

mental illness
मानसिक आजार, मनोविकृति (स्त्री.), मनोरुग्णता (स्त्री.)

mental test
मानसिक कसोटी, मानसिक चाचणी

mentally handicapped
न्यूनमनस्क, न्यूनमन, मानसिकदृष्ट्या अपंग

mentally retarded child
मंदबुद्धि बालक, जडबुद्धि बालक

mentally superior
श्रेष्ठमानस

mentally-advanced
प्रगतमानस

mentally-deficient
विकलमानस

mentally-gifted
कुशाग्रबुद्धि

merit
योग्यता (स्त्री.), गुणवत्ता (स्त्री.) अर्हता (स्त्री.)

merit rating
गुणवत्ता परिमाण निर्धारण

merit type salary schedule
गुणवत्तानुसारी वेतन अनुसूची

mesomorphic personality
पीळदार व्यक्तिमत्व, बांधेसूद व्यक्तिमत्व

metallurgy
धातुशास्त्र (न.)

metamathematics
अधिगणितशास्त्र (न.)

metaphysics
अध्यात्मशास्त्र (न.)

meteorology
हवामानशास्त्र (न.)

method
पद्धति (स्त्री.), प्रणाली (स्त्री.) pupil-centric method छात्रकेंद्री पद्धति teacher-centric method अध्यापककेंद्री पद्धति

method master
पद्धतितज्ञ (पु.)

method of agreement and difference
अन्वय व्यतिरेक पद्धति

method of concomitant variation
सहवर्ती विचरण प्रणाली

methodology
पद्धतिमीमांसा (स्त्री.)

methods of teaching experiment
अध्यापन पद्धति प्रयोग

metric system
मेट्रिक पद्धति, दशमान पद्धति

metronome
तालमापी (पु.), मेट्रोनोम (न.)

microcopy
सूक्ष्मप्रत (स्त्री.)

microfilm
मायक्रोफिल्म (स्त्री.)

microphone
ध्वनिग्राहक (पु.)

microprojector
सूक्ष्मप्रक्षेपी (पु.)

microteaching
सूक्ष्म अध्यापन (न.)

migrant children
स्थलांतर करणारी मुले (न.अ.व.)

migration certificate
स्थलांतर प्रमाणपत्र

military course
सैनिकी पाठ्यक्रम

military discipline
लष्करी शिस्त

military education
सैनिकी शिक्षण

military school
सैनिकी शाळा

mimetic activities
अनुकरणात्मक कार्यक्रम, अनुकरणात्मक उपक्रम

mind
मन (न.)

minimum
किमान

ministerial board functions
मंडळाची प्रशासन कार्ये (न.अ.व.)

minor
अज्ञान (सा.)

minority
१ अल्पसंख्या (स्त्री.) २ अल्पसंख्याक लोक (पु.अ.व.)

minority
अल्पसंख्य

minority group
अल्पसंख्य गट

mirror drawing
दर्पण चित्रण

mirror reading
दर्पण वाचन

mnemonic system
स्मरणान्वित पद्धति

mob
झंउड (स्त्री.), जमाव (पु.)

mob psychology
झुंडीचे मानसशास्त्र

mobile library
फिरते ग्रंथालय (also book mobile)

mobilitive ratio
गतिशीलतेचे गुणोत्तर

mobility
चलनशीलता (स्त्री.), चलता (स्त्री.)

mock broadcast
अभिरुप प्रसारण

modal average
बाहुलकीय सरासरी

modal curve
शिखरी वक्र

modal interval
बाहुलकीय वर्गांतर

model
१ आदर्श (पु.) २ प्रतिकृति (स्त्री.)

model
१ आदर्श २ नमुन्याचा, नमुनेदार

model reading
आदर्श वाचन

model school
आदर्श शाळा

modelling
प्रतिकृति निर्मिती (स्त्री.), प्रतिमानकरण (न.)

modern languages
आधुनिक भाषा (स्त्री.अ.व.)

module
रचनापरिमाण (न.)

molar behaviour
रेणुसंस्थित वर्तन, रेणुसंरुप वर्तन

molecular behaviour
रेणुरुप वर्तन

monotonous phonation
एकसुरी उच्चारण

monotrack
एकमार्गी

Montessori method
माँटेसरी पद्धति

montessori school
माँटेसरी शाळा

mopral
नैतिक

moral
तात्पर्य (न.)

moral and spiritual values
नैतिक आणि आध्यात्मिक मूल्ये (न.अ.व.)

moral code
आचारसंहिता (स्त्री.)

moral development
नैतिक विकास

moral education
नीतिशिक्षण (न.), नैतिक शिक्षण

moral guidance
नैतिक मार्गदर्शन

morale
१ ऐक्यभाव (पु.), एकात्मता (स्त्री.) (as in school morale शालेय ऐक्यभाव, शालेय एकात्मता ) २ नीतिधैर्य (न.) (as in teacher morale शिक्षकाचे नीतिधैर्य) ३ मनोधैर्य (न.)

morality
१ नीतिमत्ता (स्त्री.), २ सदाचार (पु.)

morals
नैतिक मूल्ये (न.अ.व.)

moron
क्षीणबुद्धि (सा.)

mother
माता (स्त्री.)

motion picture
चलचित्र (न.)

motivating device
प्रेरक साधन

motivation
अभिप्रेरण (न.), प्रेरणा (स्त्री.) external motivation बाह्य अभिप्रेरण, बाह्य प्रेरणा group motivation सामूहिक अभिप्रेरण, सामूहिक प्रेरणा scholastic motivation विद्याविषयक अभिप्रेरण, विद्याविषयक प्रेरणा unconscious motivation अबोध अभिप्रेरण, अबोध प्रेरणा

motivation technique
अभिप्रेरण तंत्र, प्रेरणा तंत्र

motive
हेतु (पु.), उद्देश (पु.), प्रयोजन (न.) drive

motor
१ प्रेरक, गतिकारक २ क्रियात्मक

motor ability
१ कारकक्षमता (स्त्री.) २ गतिक्षमता (स्त्री.)

motor ability age
१ कारकक्षमता वय २ गतिक्षमता वय

motor activity
कारक क्रिया

motor capacity
१ गतिकारक शक्यता, गतिकारक कुवत २ गतिकारक धारकता

motor control
ऐच्छिक स्नायूवरील ताबा

motor development
१ गतिकारक विकास २ क्रियात्मक विकास

motor learning
कारक अध्ययन

mounting
१ आरोपण (न.) २ आरोहण (न.)

movement
१ हालचाल (स्त्री.) २ चळवळ (स्त्री.) ३ विचलन (न.) ४ विचारप्रणाली (स्त्री.) (as in activity movement कृतिशील विचारप्रणाली, कृतिनिष्ठ विचारप्रणाली)

multidimensional development
विविधांगी विकास

multiple choice item
बहुपर्यायी प्रश्न

multiple choice test
बहुपर्याय कसोटी, बहुपर्याय चाचणी

multiple response item
अनेकोत्तरी प्रश्न

multiplication facts
गुणन तथ्ये (न.अ.व.)

multipurpose high school
बहुउद्देशीय (विविधोद्देशीय) प्रशाला

multitrack
बहुमार्गी

municipal park
नगर उद्यान

mural
भित्तिचित्र (न.)

mural
भिंतिवरील, भित्ति-

museum
संग्रहालय (न.)

music
संगीत (न.) applied music उपयोजित संगीत background music पार्शवसंगीत choral music वृंदसंगीत classical music १ अभिजात संगीत २ शास्त्रीय संगीत folk music लोकसंगीत instrumental music वाद्यसंगीत vocal music गायन

mutism
मूकता (स्त्री.)

mysticism
गूढवाद (पु.)

mythology
१ पुराण (न.) २ पुराणविद्या (स्त्री.)

n-factor
n-घटक (पु.)

narcissiam
आत्मप्रीति (स्त्री.)

narration
कथन (न.)

nasal
Gram. अनुनासिक (न.)

nasality
गेंगाणेपण (न.)

nation
राष्ट्र (न.)

national anthem
राष्ट्रगीत (न.)

national character
राष्ट्रीय चारित्र्य

national council of education research and training
राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण मंडळ

national integration
राष्ट्रीय एकात्मता

national norm
राष्ट्रीय प्रमाणक

national philosophy
राष्ट्रीय तत्त्वज्ञान

nationalism
राष्ट्रवाद (पु.), राष्ट्रीयता (स्त्री.)

nationality
राष्ट्रीयत्व (न.)

native trait
जन्मजात विशेषक

natural lighting
नैसर्गिक प्रकाशव्यवस्था

natural punishment
स्वाभाविक शिक्षा, नैसर्गिक शिक्षा

natural rights
प्राकृतिक अधिकार (पु.अ.व.) नैसर्गिक अधिकार (पु.अ.व.)

naturalism
१ प्रकृतिवाद (पु.) २ निसर्गवाद (पु.)

nature
१ निसर्ग (पु.) २ स्वभाव (पु.) ३ प्रकृति (स्त्री.) ४ स्वरुप (न.)

nature-nurture problem
प्रकृति-पोषण-समस्या(स्त्री.)

nature-study
निसर्ग अभ्यास (पु.)

naturism
निसर्गपूजा (स्त्री.)

nautical school
नाविक शाळा

naval science and tactics
नौकानयनशास्त्र व व्यूहतंत्र

naval training school
नौकानयन प्रशिक्षण शाळा

navigation
नौकानयनशास्त्र (न.)

near point of accommodtion
दृष्टीचा निकट बिंदु

nearest hundredth
दोन दशांशस्थळापर्यंत

nearest integer
जवळच्या पूर्णांकात

nearest tenth
एक दशांशस्थळापर्यंत

nearest thousandth
तीन दशांशस्थळापर्यंत

necessity
आवश्यकता (स्त्री.)

need
गरज (स्त्री.) basic needs मूलभूत गरजा social needs सामाजिक गरजा drive

needs theory
अतृप्त आकांक्षावाद

negation
१ नकार (पु.) २ निषेध (पु.) ३ अभाव (पु.)

negative
१ ऋण २ नकारार्थी

negative acceleration
ऋण त्वरण, ऋण वेगवर्धन

negative conditioning
ऋणात्मक अभिसंधान

negative correlation
ऋण सहसंबंध

negative transfer
१ ऋण संक्रामण २ नकारात्मक संक्रामण

neglected child
उपेक्षित बालक

negtive discrimination
१ नकारार्थी भेदभाव २ नकारार्थी तारतम्य

negtive number
ऋण संख्या, ऋणांक (पु.)

neighbourhood
शेजार (पु.), शेजारचा प्रदेश (पु.). आसमंत (पु.)

neoliterate
नवसाक्षर (पु.)

nepotism
कुलपक्षपात (पु.), बंधुपक्षपात (पु.), रिश्तेबाजी (स्त्री.)

nervous child
कातर बालक

net effect
निव्वळ परिणाम

neurasthenia
१ चेतनीक्षीणता (स्त्री.) २ मज्जातंतुक्षीणता (स्त्री.)

neurologist
१ चेतनीशास्त्रज्ञ (सा.) २ मज्जातंतुशास्त्रज्ञ (सा.)

neurosis
१ चेतनी विकृति (स्त्री.) २ मज्जातंतु विकृति (स्त्री.)

neurotic
चिडचिडा

neurotic
चेतनी रुग्ण (पु.)

new mathematics
नवगणित (न.)

new type examination
नवी परीक्षा पद्धति

newsletter
वार्तापत्र (न.)

newspaper
वर्तमानपत्र (न.), वृत्तपत्र (न.)

newsprint
वृत्तपत्रीय कागद (पु.)

nightmare
दुस्वप्न (न.)

nominal scale
अंकनिदिष्ट मापनी

nominating technique
नामनिर्देशन तंत्र

non-verbal test
अशाब्दिक कसोटी, अभाषिक कसोटी

nonconformist
अननुपंथी (पु.)

nondirective interview
निदेशमुक्त मुलाखत

nondirective teaching
अनिदेशित अध्यापन

nonlanguage test
भाषारहित चाचणी

nonparticipant observation
असहभागी अवलोकन, असहभागी निरीक्षण

nonpromotion
अनुत्तीर्णता (स्त्री.)

nonrandom sample
१ नियंत्रित प्रतिदर्श २ नियंत्रित नमुना

nonreader
मंदवाचक (सा.)

nonrecognition
अमान्यता (स्त्री.)

nonsense rhyme
निरर्थक पद्य

nonsense syllable
निरर्थक अक्षरसंच

nonteaching personnel
अध्यापकेतर कर्मचारीवर्ग

nonteaching staff organisation
शिक्षकेतर कर्मचारी संघटना

nontest tool
चाचणीव्यतिरिक्त साधन

nonvariable attribute
अविचल अंगभूत गुण

nonvocational
अव्यावसायिक

norm
१ प्रमाणक (न.) २ सामान्यक (न.) ३ समानक (न.) (as in grade norm १ श्रेणी सामान्यक २ श्रेणी समानक) ४ निकष (पु.) behaviour norm वर्तन प्रमाणक development norm विकास प्रमाणक

normal
१ सामान्य २ प्रसामान्य ३ (regular, usual) नेहमीचा ४ प्रमाणशीर ५ (functioning regularly) नियमित चालणारा

normal age
सामान्य वय

normal child
सामान्य बालक

normal probability curve
सामान्य संभाव्यता वक्र

normal school
शिक्षक प्रशिक्षण संस्था

normality
१ प्रसामान्यता (स्त्री.) २ समज्जनीयता (स्त्री.)

normative
आदर्शानुसारी, प्रमाणकानुसारी

nostalgia
घरची ओढ (स्त्री.), गृहाकर्षण (न.) स्मृत्याकुलता (स्त्री.)

notice
१ सूचना (स्त्री.) २ Law नोटीस (स्त्री.)

notice board
सूचना फलक

nourishment
पोषण (न.)

nucleonics
न्यूक्लिऑनिकी (स्त्री.)

null hypothesis
निराकरणीय प्राक्कल्पना

number
अंक (पु.), संख्या (स्त्री.) negative number ऋण संख्या, ऋणांक ordinal number क्रमसूचक संख्या positive number धन संख्या,धनांक prime number दृढ संख्या, अभाज्य संख्या

number completion test
अंकपूर्ति कसोटी

number fact
अंक तथ्य

number game
अंकांचा खेळ

number system
अंक पद्धति

numerical scale
अंकीय मापनी

numismatics
नाणकशास्त्र (न.)

nursery
शिशुविहार (पु.)

nursery school
बालकमंदिर (न.)

nursing
परिचर्या (स्त्री.)

nutrition
पोषण (न.)

nutrition class
पोषण शिक्षणवर्ग

nutrition programme
पोषण कार्यक्रम

nyctophobia
निशा भीति (स्त्री.)

oath
शपथ (स्त्री.)

oath of allegiance
निष्ठा शपथ

obedience
आज्ञाधारकता (स्त्री.), आज्ञापालन (न.)

object
१ वस्तु (स्त्री.) २ पदार्थ (पु.) ३ विषय (पु.) ४ उद्दिष्ट (न.)

object drawing
वस्तुचित्रण (न.), वस्तुरेखाटन (न.)

objection
आक्षेप (पु.), हरकत (स्त्री.)

objectionable
आक्षेपार्ह

objective
वस्तुनिष्ठ

objective
उद्देश (पु.), उद्देश (न.) aim

objective approach
वस्तुनिष्ठ उपागम

objective method
वस्तुनिष्ठ पद्धति

objective test
वस्तुनिष्ठ कसोटी, वस्तुनिष्ठ चाचणी

objectives of education
शैक्षणिक उद्दिष्टे (न.अ.व.)

objectivity
वस्तुनिष्ठता (स्त्री.)

objectivity coefficient
वस्तुनिष्ठता गुणांक

observation
निरीक्षण (न.), अवलोकन (न.) direct observation निदेशित अवलोकन, निदेशित निरीक्षण field observation क्षेत्रीय अवलोकन, क्षेत्रीय निरीक्षण independent observtion स्वतंत्र अवलोकन, स्वतंत्र निरीक्षण nonparticipant observation असहभागी अवलोकन, असहभागी निरीक्षण

observation class
निरीक्षण कक्ष

observational method
निरीक्षणात्मक पद्धति, अवलोकनात्मक पद्धति, निरीक्षण पद्धति, अवलोकन पद्धति

observer
निरीक्षक (सा.)

obsession
कल्पनाग्रस्तता (स्त्री.)

obsessional behaviour
कल्पनाग्रस्त वर्तन, कल्पनाव्यथित वर्तन

occupation
व्यवसाय (पु.), ताबा (पु.)

occupational approach
व्यावसायिक उपागम

occupational danger
व्यावसायिक धोका

occupational education
व्यावसायिक शिक्षण

occupational information
व्यावसायिक माहिती

occupational therapist
व्यवसायोपचारतज्ञ (सा.)

oceanography
सागरविज्ञान (न.)

Oedipus complex
एडिपस गंड, मातृभाव गंड

offender
गुन्हेगार (सा.)

office
१ कार्यालय (न.) २ पद (न.)

officer
अधिकारी (सा.)

ogive curve
ऊर्ध्वगामी वक्र

omnibus test
सर्वग्राही कसोटी, सर्वग्राही चाचणी

on-the-job training
व्यवसायांतर्गत प्रशिक्षण

one-teacher school
एकशिक्षकी शाळा

one-way vision observtion
एकमार्गदृक निरीक्षण एकमार्गदृक अवलोकन

open-air class
खुला वर्ग, खुला कक्ष

operant conditioning
व्यापारात्मक अभिसंधान

operational validity
कार्यात्मक सप्रमाणता

ophthalmology
नेत्रशास्त्र (न.)

opinion
१ अभिप्राय (पु.) २ मत (न.)

opinion poll
मतनिर्धारण (न.), मतकौल (पु.)

opinionnaire
मतप्रश्नावली (स्त्री.) (also opinionaire)

opportunism
संधिसाधूपणा (पु.)

opportunity
संधि (स्त्री.), अवसर (पु.)

opportunity school
अवसर शाला

option
विकल्प (पु.)

optional
ऐच्छिक, वैकल्पिक

optional subject
ऐच्छिक विषय, वैकल्पिक विषय (also elective subject)

oral
तोंडी, मौखिक

oral composition
मौखिक निबंधन

oral method
तोंडी पद्धति, मौखिक पद्धति

oral reading
मौखिक वाचन, मौखिक पठण, प्रकट वाचन

oral reading scale
१ मौखिक वाचन श्रेणी २ मौखिक वाचन मापनी

oral recall
मौखिक प्रत्यावहन, मौखिक प्रत्यास्मरण

oral statement
तोंडी कथन, मौखिक कथन

oral test
मौखिक कसोटी, मौखिक चाचणी, तोंडी कसोटी, तोंडी चाचणी

oral-language activity
मौखिक-भाषिक क्रिया

orchestra
वाद्यवृंद (पु.)

order
१ आदेश (पु.) २ क्रम (पु.)

order of merit
योग्यताक्रम (पु.), गुणवत्ताक्रम (पु.), गुणानुक्रम (पु.), अर्हताक्रम (पु.)

order of preference
पसंतीक्रम (पु.)

ordinal number
क्रमसूचक संख्या

ordinal scale
१ क्रमवाचक श्रेणी २ क्रमवाचक मापनी

organic chemistry
कार्बनी रसायनशास्त्र

organisation
१ संघटन (न.) २ मांडणी (स्त्री.) (as in organisation of subject matter विषयमांडणी), संयोजन (न.) ३ संघटना (स्त्री.)

organisation and administration
संयोजन व प्रशासन

organisation by cycles
समकेंद्री-पाठ्यक्रम रचना पद्धति (also concentric syllabus organisation)

organisation of curricular units
अभ्यासक्रमाच्या घटकांचे संयोजन

organisation of subject matter
विषयमांडणी (स्त्री.)

organised
संघटित

organism
जीव (पु.)

orientation
१ उदबोधन (न.) २ दिशानिदेशन (न.) ३ अभिमुखीकरण (न.) group orientation १ सामूहिक उदबोधन २ समूह दिशानिदेशन social orientation १ सामाजिक उदबोधन २ सामाजिक दिशानिदेशन

origin
मूलबिंदु (पु.)

original nature
मूळ स्वभाव

orthopaedics
अस्थिव्यंगोपचारशास्त्र (न.)

outcome
परिपाक (पु.), फल (न.), परिणाम (पु.)

over
अति, अधिक

overage
अधिकवय, वयाधिक

overlapping
अतिव्यापन (न.)

overlapping
अतिव्यापी

overlearning
अतिअध्ययन (न.)

overprotection
अतिसंरक्षण (न.)

overprotective
अतिसंरक्षणशील

overstudy
अतिअभ्यास (पु.)

overt
प्रकट

overt response
१ प्रकट प्रतिसाद २ प्रकट अनुक्रिया

paediatrician
बालरोग चिकित्सक (सा.) (also paediatrist)

paedocentric
बालकेंद्रित (also child centric)

palatal
तालव्य

palate
तालु (पु.)

palsy
अंगघात (पु.), घात (पु.)

panel
१ नामिका (स्त्री.) २ पथक (न.) ३ तज्ञमंडळ (न.) ४ संदर्भ चौकट (स्त्री.)

panel discussion
तज्ञमंडळ चर्चा

pantomime
मूकनाट्य (न.)

paper-pencil test
लेखी कसोटी, लेखी चाचणी

papersetter
प्राश्निक (सा.)

parallel forms (of a test)
तुल्यप्रश्न प्रपत्रे (न.अ.व.)

parasitology
परजीविशास्त्र (न.)

parent
पालक (सा.)

parent
मूळ

parent body
मूळ संस्था

parent population
मूळ लोकसंख्या

parent teacher association
पालक शिक्षक संघ

park
उद्यान (न.)

part method
भाग पद्धति, अंश पद्धति, खंड पद्धति

part time continuation class
अंशकालिक उत्तर पाठ्यक्रम वर्ग

part time teacher
अंशकालिक शिक्षक

part-time class
अंशकालिक वर्ग

part-time student
अंशकालिक विद्यार्थी

participant
सहभागी (सा.)

participant observation
सहभागी अवलोकन, सहभागी निरीक्षण

participation
सहभाग (पु.), सहयोग (पु.) सहभागिता (स्त्री.)

participation
भाग घेणे, सामील होणे

participation chart
सहभागिता तक्ता

passive
१ अक्रिय, सुप्त २ अप्रवर्तक

passive recreation
अक्रिय मनोरंजन

passive technique
अप्रवर्तक मुलाखत तंत्र, प्रतिध्वनि मुलाखत तंत्र (also echo technique) (of counselling interview)

passive vocabulary
सुप्त शब्दसंग्रह

past student
माजी विद्यार्थी

pathology
१ विकृतिशास्त्र (न.) २ विकृतिचिकित्सा (स्त्री.)

patrol
पथक (न.)

patron
आश्रयदाता (पु.)

pattern
१ आकृतिबंध (पु.) २ पद्धति (स्त्री.)

pause
१ यति (पु.) २ विराम (पु.) ३ स्वल्पविराम (पु.)

pay
वेतन (न.), पगार (पु.)

pay scale
वेतनश्रेणी (स्त्री.)

pedagogy
(एscience of teaching) शिक्षणशास्त्र (न.), अध्यापनशास्त्र (न.)

pedology
बालविज्ञान (न.)

peer group
समवयस्क गट

pegboard
खुंटीफलक (पु.)

pentathlon
मैदानी क्रीडापंचक (पु.)

percentage
शेकडा प्रमाण (न.), टक्केवारी (स्त्री.), प्रतिशतता (स्त्री.)

percentage of absence
प्रतिशत अनुपस्थिति, शेकडा अनुपस्थिति

percentage of illiteracy
निरक्षरतेचे शेकडा प्रमाण, निरक्षरतेची टक्केवारी

percentile
शततमक (न.)

perception
१ अवबोध (पु.) २ प्रत्यक्षज्ञान (न.) audiotry perception श्राव्य अवबोध, श्रवण अवबोध selective perception चयनात्मक अवबोध space perception अवकाश अवबोध, visual auditory perception दृक श्रवण अवबोध,

perceptual learning
प्रत्यक्ष अध्ययन

perceptual span
अवबोध कक्षा

perfect correlation
पूर्ण सहसंबंध

perfectionism
परिपूर्णता वाद (पु.)

performance
१ क्रिया (स्त्री.), कृति (स्त्री.), कार्य (न.) २ संपादणूक (स्त्री.) ३ कार्यपालन (न.)

performance test
कृति कसोटी, कृति चाचणी

period
१ काल (पु.), कालावधि (पु.), कालखंड (पु.), मुदत (स्त्री.), अवधि (पु.), समय (पु.) २ तास (पु.), तासिका (स्त्री.) ३ युग (न.) ४ आवर्त (न.) conversation period संभाषण तासिका detention period १ रोधन तासिका २ रोधन काल, राएखणूक समय directed study period निदेशित

period of admission
प्रवेशकाल (पु.)

periodical
नियतकालिक (न.)

periodical check
नियतकालिक तपासणी

peripheral curriculum
परिधि अभ्यासक्रम

permanent salary schedule
कायम वेतन अनुसूची, स्थायी वेतन अनुसूची

permissive
१ अनुज्ञात्मक २ मुक्ताचार

perseverance
१ प्रसक्ति (स्त्री.) २ चिकाटी (स्त्री.)

perseveration
संवेदन सातत्य (न.)

persistence of vision
दृष्टिसातत्य (न.)

persisting life situations
निरंतर जीवन प्रसंग (पु.अ.व.)

personal adviser
स्वीय सल्लागार

personal appraisal
आत्मनिवेदन (न.)

personal data blank
व्यक्तिगत परिचय प्रपत्र

personal data sheet
व्यक्तिगत परिचय पत्रक

personal history blank
व्यक्तिवृत्त प्रपत्र

personality
व्यक्तिमत्व (न.) autistic personality स्वलीन व्यक्तिमत्व compulsive personality अत्याग्रही व्यक्तिमत्व dual personality दुहेरी व्यक्तिमत्व ectomorphic personality सडसडीत व्यक्तिमत्व, सडपातळ व्यक्तिमत्व, किडकिडीत व्यक्तिमत्व endomorphic personality बोजड

personality development
व्यक्तिमत्व विकास

personality inventory
व्यक्तिमत्व शोधिका

personality questionnaire
व्यक्तिमत्वदर्शी प्रश्नमालिका, व्यक्तिमत्वदर्शी प्रश्नावली

personality test
व्यक्तिमत्व कसोटी, व्यक्तिमत्व चाचणी

personnel
कर्मचारी वर्ग (पु.), सेवकवर्ग (पु.)

perspective
यथार्थदर्शन (न.), सम्यकदर्शन (न.)

perspective drawing
यथार्थदर्शन चित्रकला, सम्यकदर्शन चित्रकला

perversion
१ विकृति (स्त्री.) २ विपर्यास (पु.)

phantasy
fantasy

pharynx
ग्रसनी (स्त्री.)

phase
१ टप्पा (पु.) २ अवस्था (स्त्री.)

phenomenon
१ निसर्ग घटना (स्त्री.) २ दृश्य घटना (स्त्री.) ३ चमत्कार (पु.)

philanthropy
लोकहितबुद्धि (स्त्री.)

philology
१ भाषाशास्त्र (न.) २ ग्रंथचिकित्साशास्त्र (न.) ३ भाषाभ्यास (पु.)

philosophical method
तत्त्वज्ञानात्मक पद्धति

philosophy
तत्त्वज्ञान (न.)

philosophy of eduction
शैक्षणिक तत्त्वज्ञान, शिक्षणाचे तत्त्वज्ञान

philosophy of language
भाषिक तत्त्वज्ञान, भाषेचे तत्त्वज्ञान

phlegmatic
जड, मंद

phonation
उच्चारण (न.)

phonetic method
ध्वनिपद्धति (स्त्री.)

phonetics
ध्वनिविचार (पु.), स्वनविज्ञान (न.)

phonics
ध्वनिविद्या (स्त्री.)

phonograph
फोनोग्राफ (पु.)

phonology
१ स्वनविचार (पु.) २ स्वनव्यवस्था (स्त्री.)

photogrammetry
फोटोभूमापिकी (स्त्री.)

photographic memory
यथाचित्रस्मृति (स्त्री.)

photography
छायाचित्रण (न.), प्रकाशचित्रण (न.) slow-motion photography मंदगति छायाचित्रण time-lapse photography कालांतरित छायाचित्रण

photolithography
छायाशिलामुद्रण (न.)

physical culture
बलसंवर्धन (न.)

physical defect
शारीरिक व्यंग

physical development
शरीर विकास, शारीरिक विकास

physical difference
शारीरिक भेद

physical education
शारीरिक शिक्षण

physical fitness
शारीरिक पात्रता, शारीरिक क्षमता

physical therapist
भौतिकोपचारतज्ञ (सा.), शरीरचिकित्सक (सा.)

physical training
शारीरिक प्रशिक्षण

physically below par child
शारीरिकदृष्ट्या अपसामान्य बालक

physically handicapped
शारीरिकदृष्ट्या अपंग

physics
भौतिकशास्त्र (न.)

physiognomy
शरीरसामुद्रिकशास्त्र (न.)

physiological psychology
शरीरक्रियात्मक मनोविज्ञान, शरीरक्रियात्मक मानसशास्त्र

physiological reaction
शरीरक्रियात्मक प्रतिक्रिया

physiology
शरीरक्रियाशास्त्र

physiotherapy
१ भौतिकोपचार (पु.) २ भौतिकचिकित्सा (स्त्री.)

picture
चित्र (न.)

picture dictionary
चित्र शब्दकोश

pilot
१ विमानचालक (पु.), वैमानिक (सा.), पायलट (सा.), २ पथदर्शक (सा.)

pilot light
पथदर्शक दीप (चित्रपट प्रक्षेपकावरील)

pilot project
पथदर्शी प्रकल्प

pilot study
पथदर्शी अभ्यास, पथदर्शक अभ्यास

pilot survey
पथदर्शक सर्वेक्षण

pioneer
आद्यप्रवर्तक (पु.)

place concept
स्थान संकल्पना

placement
यथोचित नियुक्ति (स्त्री.) यथोचित प्रवेश (पु.) पदयोजन (न.)

placement bureau
यथोचित नियुक्ति केंद्र

plan
१ योजना (स्त्री.) २ समयसारणी (स्त्री.) वेळापत्रक (न.) ३ टाचण (न.) (as in lesson plan पाठाचे टाचण)

plane
समतल पृष्ठ (न.)

plane geometry
समतल भूमिति

plane trigonometry
प्रतल त्रिकोणमिति

planning
नियोजन (न.), योजना (स्त्री.) (as in lesson planning पाठ नियोजन, पाठ योजना)

planning period
नियोजन तासिका

plastic
आकार्य, घडणक्षम

plastic art
सुघटन कला, प्रतिमानाश्रयी कला

plateau
१ पठार (न.) २ स्थिरावस्था (स्त्री.)

platykurtic curve
चिपिटशिखरी वक्र, चपट्या शिखराचा वक्र

plausible wrong answer
विकर्षण (न.) (also distracter or distractor)

play
१ क्रीडा (स्त्री.), क्रीडन (न.),खेळ (पु.) २ नाटक (न.), नाट्य (न.)

play group
क्रीडा गट

play way in education
शैक्षणिक क्रीडन मार्ग, शैक्षणिक क्रीडा पद्धती

play-room
क्रीडाकक्ष (पु.)

playground
क्रीडांगण (न.)

playground apparatus
अचर क्रीडासाहित्य, अचल क्रीडासाहित्य

point scale
बिंदु श्रेणी

point system
अंकदान पद्धति

pointer
दर्शक (पु.), संकेतक (पु.)

policy
धोरण (न.)

polio
पोलिओ (पु.) (abbr. of poliomyelitis)

poliomyelitis
पोलिओ (पु.) (short polio)

politics
राज्यशास्त्र (न.)

polygoh
१ बहुभुजा (स्त्री.) २ बहुभुज (पु.) (as in frequency polygon वारंवारता बहुभुज)

polytechnic
तंत्रनिकेतन (न.)

population
लोकसंख्या (स्त्री.), जनसंख्या (स्त्री.)

portion
भाग (पु.), वाटा (पु.), तुकडा (पु.), खंड (पु.)

position in sibship
भावंडांमधील क्रम

positive
१ प्रत्यक्ष २ विधायक ३ ठाम, निश्चित ४ भावरुप ५ धन ६ होकारात्मक

positive accelertion
धन त्वरण, धन वेगवर्धन

positive behaviour
विधायक वर्तन

positive conditioning
धनात्मक अभिसंधान

positive correlation
धन सहसंबंध

positive number
धन संख्या, धनांक (पु.)

positive response
१ विधायक अनुक्रिया २ होकारात्मक प्रतिसाद

positive transfer
१ धन संक्रामण २ होकारात्मक संक्रामण

post
१ पद (न.) २ जागा (स्त्री.) ३ स्तंभ (पु.) ४ चौकी (स्त्री.), ठाणे (न.)

post-
- उत्तर

posting
१ पदस्थापना करणे २ (आकडे, माहिती इत्यादी) भरणे

posting
पदस्थापन (न.)

posture
१ आसन (न.) २ स्थिति (स्त्री.)

poultry training
कुक्कुटपालन प्रशिक्षण

power
शक्ति (स्त्री.), सामर्थ्य (न.)

power test
शक्ति चाचणी, शक्ति कसोटी सामर्थ्य चाचणी, सामर्थ्य कसोटी

practical
१ प्रात्यक्षिक २ व्यावहारिक

practical geometry
प्रात्यक्षिक भूमिति

practical mathematics
व्यावहारिक गणित

practical philosophy
व्यावहारिक तत्त्वज्ञान

practical problem
व्यावहारिक समस्या

practical validity
१ प्रात्यक्षिक सप्रमाणता २ व्यावहारिक सप्रमाणता

practically
१ व्यवहार्यता (स्त्री.), व्यावहारिकता (स्त्री.) २ एखाद्या कसोटीच्या अंगी उपयुक्ततेची लक्षणे कितपत आहेत हे जाणण्याचा एक परीक्षा निकष

practice
सराव (पु.)

practice effect
सरावाचा परिणाम, पूर्वानुभूति परिणाम

practice group
प्रायोगिक अभ्यास गट

practice lesson
सराव पाठ

practice material
सराव साहित्य

practice period
सरावाची तासिका

practice teaching
सराव अध्यापन, सराव प्रशिक्षण (also student teaching)

practising school
अध्यापन शाळा

pragmatic approach
व्यावहारिक उपागम, व्यावहारिक दृष्टिकोन

pragmatism
१ सूक्ष्मता (स्त्री.) २ परिशुद्धि (स्त्री.) ३ सुनिश्चितता (पु.)

pre-primary
पूर्वप्राथमिक

pre-primary school
पूर्वप्राथमिक शाळा

pre-professional
व्यवसायपूर्व

pre-professional training
व्यवसायपूर्व प्रशिक्षण

pre-school education
शालापूर्व शिक्षण

pre-service education
सेवापूर्व शिक्षण

pre-vocational
व्यवसायपूर्व

pre-vocational agriculture
व्यवसायपूर्व कृषिशिक्षण, व्यवसायपूर्व शेतीशिक्षण

pre-vocational education
व्यवसायपूर्व शिक्षण

precocious
अकालप्रौढ

precocious child
अकालप्रौढ बालक

precocity
अकालप्रौढत्व (न.)

precoding
पूर्वसंकेतन (न.)

predelinquent
अपचाराभिमुख, दुर्वर्तनाभिमुख

predict
पूर्वकथन करणे

predict
पूर्वकथन (न.) प्राक्कथन (न.)

prediction
पूर्वकथन (न.) प्राक्कथन (न.)

predictive measure
भावी तौलनिक प्राप्तांक

predictive validity
भविष्यसूचक सप्रमाणता

predictive variable
१ अग्रसूचक चल २ अग्रसूचक अपस्कारी

predisposition
पूर्वप्रवृत्ति (स्त्री.), पूर्वानुकूलन (न.)

preference
पसंती (स्त्री.), अधिपसंती (स्त्री.)

pregenital
यौवनपूर्व

prejudice
पूर्वग्रह (पु.)

preliminary
पूर्वप्राथमिक

preliminary examination
पूर्वपरीक्षा (स्त्री.)

premise
आधारविधान (न.)

preparation
१ तयारी (स्त्री.), सिद्धता (स्त्री.) २ सिद्धि (स्त्री.)

preparatory school
पूर्वाध्ययन शाळा

preparental education
१ पितृत्वपूर्व शिक्षण २ मातृत्वपूर्व शिक्षण

prerequisite
पूर्वावश्यकता (स्त्री.)

prerequisite
पूर्वावश्यक

prescribed
विहित, नियुक्त

present
१ उपस्थित, हजर २ विद्यमान

presentation
१ प्रतिपादन (न.) २ सादर करणे (न.)

preservation
जतन (न.), परिरक्षण (न.)

pretest
पूर्व कसोटी (स्त्री.), पूर्व चाचणी (स्त्री.)

preventive discipline
निवारक शिस्त

primary
१ प्राथमिक, प्रथम, आद्य २ मूलभूत, मौलिक, मूल

primary ability
मूलभूत क्षमता

primary eduction
प्राथमिक शिक्षण

primary facts
१ प्राथमिक तथ्थे (न.अ.व.) २ मूल तथ्थे (न.अ.व.), मूलकृत्य तथ्थे (न.अ.व.)

primary fucntion
मुख्य कार्य

primary mental abilities
मूलभूत मानसिक क्षमता (स्त्री.अ.व.)

primary school
प्राथमिक शाळा

primary school certificate examination
प्राथमिक शाला प्रमाणपत्र परीक्षा

primary source
मुख्य आधार, मूळ आधार

prime mover
मूल चालक

prime number
दृढ संख्या, अभाज्य संख्या

primer
प्रारंभ पुस्तिका (स्त्री.)

primitive education
आदिकालीन शिक्षण, आदिम शिक्षण

primitive man
आदिमानव (पु.), आदिममानव

principal
१ प्राचार्य (सा.) २ प्रमुख (सा.)

principal
१ मुख्य २ प्रधान ३ प्रमुख ४ मूल

principle
१ तत्त्व (न.) २ नियम (पु.) ३ सिद्धांत (पु.)

principles of discipline
अनुशासन तत्त्वे (न.अ.व.), शिस्तीची मूलतत्त्वे (न.अ.व.)

principles of teaching
अध्यापन तत्त्वे (न.अ.व.)

print script
मुद्रणलिपि (स्त्री.), प्रिंट स्क्रिप्ट

printing
मुद्रण (न.), छपाई (स्त्री.)

priority
१ प्राथम्य (न.) २ अग्रक्रम (पु.)

private candidate
खाजगी उमेदवार

private normal school
खाजगी शिक्षक प्रशिक्षण संस्था

private student
खाजगी विद्यार्थी

privileged child
अनुकूल परिस्थितीतील बालक

probability
संभाव्यता (स्त्री.), संभवनीयता (स्त्री.)

probation
परिवीक्षा (स्त्री.)

probation card
परिवीक्षा पत्रक

probation officer
परिवीक्षा अधिकारी

probationary
परिवीक्षाधीन

problem
१ समस्या (स्त्री.) २ प्रश्न (पु.)

problem check list
समस्या पडताळा सूची

problem child
समस्या बालक

problem method
समस्या पद्धति (स्त्री.)

problem solving
समस्या निरसन

problem solving ability
समस्या उकलन क्षमता

problem-centered curriculum
समस्याकेंद्रित अभ्यासक्रम

procedure
क्रियापद्धति (स्त्री.), कार्यपद्धति (स्त्री.)

proceedings
१ कार्यवाही (स्त्री.) २ वृत्तांत (पु.अ.व.)

process
१ प्रक्रिया (स्त्री.) २ संस्करण (न.) comprehensive process समावेशक प्रक्रिया continuous process अखंड प्रक्रिया dynamic process गतिशील प्रक्रिया

process observer
१ प्रक्रिया निरीक्षक २ कार्यपद्धति निरीक्षक

proctor
प्रॉक्टर (पु.)

prodigy
१ अलौकिक प्रतिभाशाली (सा.) २ बालबृहस्पति (पु.)

product moment method
१ गुणन प्रभाव पद्धति २ कर्ण गुणाकार पद्धति

production director
कार्यक्रम संयोजक

productivity
उत्पादकता (स्त्री.), उत्पादनक्षमता (स्त्री.)

profession
१ पेशा (पु.), व्यवसाय (पु.) २ व्यवसाय (पु.)

professional attitude
व्यावसायिक अभिरुचि

professional certificate
पेशा प्रमाणपत्र

professional curriculum
व्यवसायकेंद्रित अभ्यासक्रम, व्यावसायिक अभ्यासक्रम

professional training
व्यावसायिक प्रशिक्षण

professionaŸÖ
व्यावसायिक

professor
प्राध्यापक (सा.)

profile
१ रूपरेखा (स्त्री.) २ पार्श्वचित्र (न.)

profile analysis
प्राप्तांकमाला अभ्यसन

profile chart
१ रुपरेखा तक्ता २ पार्शवचित्र तक्ता

proforma
प्रपत्र (न.)

prognostic test
भविष्यसूचक कसोटी, भविष्यसूचक चाचणी

programme
१ कार्यक्रम (पु.), २ अध्ययनक्रम (पु.) advisory programme मार्गदर्शनपर कार्यक्रम athletic programme मैदानी खेळांचा कार्यक्रम community rpogramme सामुदायिक कार्यक्रम, सामूहिक कार्यक्रम core programme मूलभूत कार्यक्रम corrective programme सुधार कार्यक्रम

programmed instruction
क्रमान्वित अध्ययन (also progressive learning)

progress
१ प्रगति (स्त्री.) २ पुरस्सरण (न.) ३ वाढ (स्त्री.)

progress book
प्रगति पत्रक (न.)

progress chart
प्रगति तक्ता

progression
श्रेढी (स्त्री.) arithmetic progression गणित श्रेढी, समांतर श्रेढी geometric progression भूमिति श्रेढी

progressive
१ उदगामी २ पुरोगामी, प्रगतिशील

progressive education
पुरोगामी शिक्षण

progressive learning
programmed instruction

progressive school
प्रगतिशील शाळा

project
१ प्रकल्प (पु.) २ विरचना (स्त्री.)

project
प्रक्षेपित करणे, प्रक्षेपित होणे

project method
१ प्रकल्प पद्धति २ विरचना पद्धति

projection test
प्रक्षेपण कसोटी, प्रक्षेपण चाचणी

projectionist licence
प्रक्षेपक अनुज्ञप्ति

projective technique
प्रक्षेपी तंत्र

projector
प्रक्षेपक (पु.), प्रक्षेपण यंत्र (न.)

projetion
१ प्रक्षेपण (न.) २ प्रक्षेप (पु.)

prolongation
दीर्घाऐच्चारण (न.)

promoted
वर्गाएन्नत

promotion
१ पदोन्नति (स्त्री.), बढती (स्त्री.) २ वर्गाएन्नति (स्त्री.)

pronunciation key
उच्चार सूची

pronuniation
१ उच्चार (पु.) २ उच्चारण (न.)

proof
१ प्रमाण (न.), पुरावा (पु.) २ सिद्धता (स्त्री.) ३ Print. मुद्रित (न.)

proof-reading
मुद्रितवाचन (न.)

propaganda
प्रचार (पु.)

propensity
नैसर्गिक कल (पु.)

proportion
१ प्रमाण (न.) २ समानुपात (पु.)

proposal
१ प्रस्ताव (पु.) २ सूचना (स्त्री.)

proposition
१ प्रस्ताव (पु.) २ साध्य (न.)

prospectus
१ बोधिका (स्त्री.) २ उद्देशपत्रक (न.)

prosthesis
१ आद्याक्षर आगम (पु.) २ कृतकावयरोपण (न.)

protagonist
कैवारी (सा.)

protection
संरक्षण (न.)

protoplasm
जीवद्रव्य (न.)

provisional
तात्पुरता

proximate aim
निकटवर्ती ध्येय

prudence
दूरदर्शित्व (न.)

pseudoparalysis
आभासी घात (पु.) आभासी प्रत्याघात (पु.)

psychiatrist
मनोविकृतिचिकित्सक (सा.)

psychiatry
मनोविकृतिचिकित्सा (स्त्री.)

psychoacoustics
मनश्रवणगुणविज्ञान (न.)

psychoanalysis
मनोविश्लेषण (न.)

psychological approach
मानसशास्त्रीय उपागम

psychological block
मानसशास्त्रीय अवरोध

psychological method
मानसशास्त्रीय पद्धति

psychologist
मानसशास्त्रज्ञ (सा.)

psychology
मनोविज्ञान (न.), मानसशास्त्र (न.) abnormal psychology अपसामान्य मनोविज्ञान, अपसामान्य मानसशास्त्र adolescent psychology कुमार मानसशास्त्र, पौगंड मानसशास्त्र, किशोर मानसशास्त्र child psychology बालमनोविज्ञान, बालमानसशास्त्र clinical psychology उपचारात्मक

psychometrics
मनोमिति (स्त्री.)

psychometrist
मनोमितिज्ञ (सा.)

psychomotor domain
conative domain

psychonomis
मनोरोगी (सा.)

psychopathy
मनोरोग (पु.)

psychosis
गंभीर मनोविकृति (स्त्री.)

psychotherapy
मानसोपचार (पु.)

puberty
यौवनारंभ (पु.), तारुण्यागम (पु.)

public
जनता (स्त्री.), लोक (पु.अ.व.)

public
१ सार्वजनिक, लोकोपयोगी, लोक- २ सरकारी ३ अशासकीय ४ जाहीर

public library
सार्वजनिक ग्रंथालय

public opinion
लोकमत (न.)

public relations
जनसंपर्क (पु.)

public school
विद्यानिकेतन (न.)

publicity device
प्रचार साधन (न.)

pugnacity
युयुत्सा (स्त्री.)

punch card
छिद्रित पत्र

punch card machine
पत्र छिद्रण यंत्र

punch card method
छिद्रित पत्र पद्धति

punching machine
छिद्रण यंत्र

punishment
शिक्षा (स्त्री.)

punitive
दंडानुसारी

punitive discipline
दंडानुसारी शिस्त

pupil
छात्र (सा.), विद्यार्थी (सा.)

pupil -clock-hour
छात्रतास (पु.)

pupil (safety) patrol
छात्र (सुरक्षा) पथक

pupil achievement
छात्राचे संपादन, छात्राची उपलब्धि

pupil adjustment
छात्र समायोजन

pupil centric
छात्रकेंद्री

pupil centric method
छात्रकेंद्री पद्धति

pupil cost
प्रतिछात्र शालेय खर्च

pupil failure
छात्र विफलता

pupil management
छात्र व्यवस्थापन

pupil mobility
छात्र चलनशीलता, छात्रांची चलता

pupil movement
छात्र चळवळ, छात्र विचलन

pupil needs
छात्रांच्या गरजा (स्त्री.अ.व.)

pupil participation
छात्र सहयोग, छात्र सहभाग

pupil teacher
विद्यार्थी शिक्षक, छात्राध्यापक (पु.)

pupil-centric teaching
छात्रकेंद्री अध्यापन

pupil's cumulative record
१ छात्राचे संचयी नोंदपत्रक २ छात्राचे संकलित नोंदपत्रक

pupil's library
छात्र ग्रंथालय, विद्यार्थी ग्रंथालय

pure mathematics
शुद्ध गणित

purpose
उद्दिष्ट (न.), उद्देश (पु.), प्रयोजन (न.), हेतु (पु.)

purposeful activity
सहेतुक क्रिया

purposive action
सप्रयोजन कृति

purposive sample
१ सहेतुक प्रतिचय २ सहेतुक प्रतिदर्श

purposive sampling
सप्रयोजन प्रतिचयन

purposivism
हेतुवाद (पु.), प्रयोजनवाद (पु.)

quadrant
१ पाद (पु.) २ चतुर्थ भाग (पु.)

qualification
अर्हता (पु.), पात्रता (स्त्री.)

qualitative
गुणात्मक

qualitative change
गुणात्मक बदल

quality scale
गुणवत्ता श्रेणी

quandruplex
चतुर्ज, चतुष्कज

quantitative
परिमाणात्मक, संख्यात्मक

quantity
१ मात्रा (स्त्री.) २ परिमाण (न.) ३ राशि (स्त्री.)

quarter
चतुर्थांश (पु.)

quartile
चतुर्थक (न.)

quartile deviation
चतुर्थक विचलन

quartile interval
चतुर्थकीय अंतर

query
विचारणा (स्त्री.)

question
प्रश्न (पु.) drill question आवृत्ति प्रश्न guiding question मार्गदर्शक प्रश्न leading question होयबा प्रश्न, नंदी प्रश्न motive question प्रेरक प्रश्न stimulating question चेतक प्रश्न, उद्दीपक प्रश्न suggestive question सूचक प्रश्न thought provoking

question and answer method
प्रश्नोत्तर पद्धति

question paper
प्रश्नपत्रिका (स्त्री.)

questionnaire
प्रश्नमाला (स्त्री.), प्रश्नमालिका (स्त्री.) प्रश्नावली (स्त्री.) attitude questionnaire वृत्तिनिर्धारण प्रश्नमालिका, वृत्तिनिर्धारण प्रश्नावली guidance questionnaire मार्गदर्शी प्रश्नमालिका personality questionnaire व्यक्तिमत्वदर्शी प्रश्नमालिका,

quiz
कूट (न.)

quota sampling
निर्दिष्टांश प्रतिचयन

quotation
१ अवतरण (न.) २ दरपत्रक (न.)

quotient
१ अंक (पु.), गुणांक (पु.) २ लब्धि (स्त्री.) accomplishment quotient achievement quotient १ संपादन अंक, संपादन गुणांक २ संपादन लब्धि developmental quotient १ विकास अंक २ विकास लब्धि education quotient १ शैक्षणिक अंक, शैक्षणिक गुणांक २ शैक्षणिक लब्धि

R-score
R-प्राप्तांक (पु.), R-स्कोअर (पु.)

racial discrimination
वांशिक भेदभाव

racial toleration
वांशिक सहिष्णुता

racism
वंशवाद (पु.)

radiation
प्रारण (न.)

radical group
जहाल गट

radio
आकाशवाणी (स्त्री.), नभोवाणी (स्त्री.), रेडिओ (पु.)

radiology
क्ष-किरणशास्त्र (न.)

random
यादृच्छिक, स्वैर

random mailing list
यादृच्छिक प्रेषण यादी

random numbers
यादृच्छिक अंक (पु.अ.व.)

random sample
१ यादृच्छिक प्रतिचय २ यादृच्छिक प्रतिदर्श

random sampling
यादृच्छिक प्रतिचयन

randomisation
यादृच्छिकीकरण (न.)

randomised factor
यादृच्छिकी घटक

range
१ परिक्षेत्र (न.) २ कक्षा (स्त्री.) ३ पल्ला (पु.)

rank
१ पद (न.) २ दर्जा (पु.) ३ गुणानुक्रम (पु.) ४ श्रेणी (स्त्री.) ५ कोटी (स्त्री.)

rank average
श्रेणी सरासरी

rank correlation
कोटी सहसंबंध

rank difference
कोटी अंतर

rank order
१ श्रेणीक्रम (पु.) २ पदक्रम (पु.)

rank rule method
क्रमांक फरक पद्धति

rapid reading
शीघ वाचन

rapport
१ संवादित्व (न.) २ अंतसंबंध (पु.) ३ भावबंध (पु.)

rating
१ पदनिश्चयन (न.) २ निर्धारण (न.) ३ प्रमाण (न.) (as in frequency rating घटक वारंवारता प्रमाण) behaviour rating वर्तन निर्धारण merit rating गुणवत्ता परिमाण निर्धारण

rating chart
पदनिश्चयन तक्ता

rating scale
१ पदनिश्चयन श्रेणी २ निर्धारण अनुमाप

ratio
१ गुणोत्तर (न.) २ अनुपात (पु.) (as in attainment ratio १ अधिगम गुणोत्तर २ अधिगम अनुपात)

ratio scale
१ गुणोत्तर श्रेणी २ गुणोत्तर मापनी

rational
१ विवेकी २ तर्कसंगत ३ सयुक्तिक

rationale
१ तर्कसंगति (स्त्री.) २ कारणमीमांसा (स्त्री.) ३ सयुक्तिकता (स्त्री.)

rationalisation
१ वृथा समर्थन (न.) २ औचित्यीकरण (न.) ३ तर्कसंगत बनवणे (न.)

raw score
१ अपरिणत गुण (पु.अ.व.), कच्चे गुण (पु.अ.व.) २ अपरिणत प्राप्तांक, कच्चा प्राप्तांक

reaction
प्रतिक्रिया (स्त्री.) acquired reaction संपादित प्रतिक्रिया, अर्जित प्रतिक्रिया conditional emotional reaction अनुकूलित भावात्मक प्रतिक्रिया delayed reaction विलंबित प्रतिक्रिया facial reaction दर्शनी प्रतिक्रिया physiological reaction शरीरक्रियात्मक

reactionary
प्रतिगामी

readability
सुवाच्यता (स्त्री.), वाचनीयता (स्त्री.)

readability index
सुवाच्यता सूचकांक

readable
सुवाच्य, वाचनीय

reader
१ वाचक (सा.) २ प्रपाठक (सा.) ३ वाचन पुस्तक (न.)

readiness
तत्परता (स्त्री.), सज्जता (स्त्री.)

readiness curriculum
उन्मुखताकेंद्रित अभ्यासक्रम

readiness test
तत्परता कसोटी, तत्परता चाचणी

reading
वाचन (न.), पठण (न.) chorus reading समूह वाचन, सामूहिक वाचन collateral reading आनुषंगिक वाचन content reading विषयवस्तु पठन corrective reading सुधार पठन critical reading समीक्षमात्मक वाचन cultural reading सांस्कृतिक वाचन, सांस्कृतिक पठन curricular reading

reading ability
वाचन क्षमता (स्त्री.)

reading age
वाचन वय

reading aim
reading objective

reading analysis
वाचनक्षमता विश्लेषण

reading aptitude
वाचन अभियोग्यता

reading aptitude test
वाचन अभियोग्यता कसोटी, वाचन अभियोग्यता चाचणी

reading chart
वाचन तक्ता

reading difficulty
वाचन काठिण्य

reading disability
वाचन अक्षमता

reading expert
वाचनतज्ञ (सा.)

reading level
वाचन पातळी, वाचन स्तर

reading level capacity
वाचन स्तर सीमा

reading maturation
वाचन परिपक्वता (full growth in reading)

reading objective
वाचन उद्देश, वाचनाचे उद्दिष्ट (also reading aim)

reading rate
वाचन वेग

reading room
१ वाचन कक्ष २ वाचनालय (न.)

reading scale
वाचन मापनी, उपठन मापनी

reading sequence
वाचन अनुक्रम

reading skill
वाचन कौशल्य, पठन कौशल्य

reading speed
वाचन गति

reading test
वाचन कसोटी, वाचन चाचणी

reading-readiness activities
वाचन सज्जतावर्धक कार्यक्रम, वाचन सज्जतावर्धक उपक्रम

readmission
पुनप्रवेश (पु.)

ready reckoner
शीघ गणक

real
१ सत्य २ वास्तव

realisation
सिद्धि (स्त्री.)

realism
वास्तववाद (पु.)

realistic story
वास्तव कथा, वास्तववादी कथा

reality
१ सत् तत्त्व (न.) २ सत्यता (स्त्री.) ३ वास्तवता (स्त्री.)

reason
१ विवेक (पु.) २ तर्कशक्ति (स्त्री.) ३ कारण (न.)

reasoning
तर्क (पु.) abstract reasoning १ अमूर्त तर्क २ शुद्ध तर्क inductive reasoning विगमक तर्क, उद्गामी तर्क scientific reasoning शास्त्रनिष्ठ तर्क

reasoning test
तर्क कसोटी, तर्क चाचणी

recall
आठव (पु.), प्रत्यावहन (न.) प्रत्यास्मरण (न.) delayed recall विलंबित प्रत्यावहन, विलंबित प्रत्यास्मरण knowledge recall ज्ञान प्रत्यावहन oral recall मौखिक प्रत्यावहन, मौखिक प्रत्यास्मरण written recall लिखित प्रत्यावहन, लिखित प्रत्यास्मरण

recall test
प्रत्यावहन कसोटी, प्रत्यावहन चाचणी

recall vocabulary
active vocabulary

recapitulation
१ पुनरवलोकन (न.) २ संकलन (न.) ३ पुनरावर्तन (न.)

recapitulation theory
पुनरावर्तनाचा सिद्धांत

reception room
स्वागत कक्ष

receptive
ग्रहणशील

receptive art
ग्रहण कौशल्य, ग्रहण कला

recess
१ मधली सुट्टी (स्त्री.) २ कप्पा (पु.)

recipient
ग्रहीता (पु.)

reciprocal
१ अन्योन्य २ परस्पर ३ व्यस्त

recitation
१ पाठांतर (न.) २ पठन (न.)

recitation period
१ पाठांतर तासिका २ पठन तासिका

recognised
१ अभिज्ञात २ मान्य, मान्यताप्राप्त

recognition
१ मान्यता (स्त्री.) २ प्रत्यभिज्ञा (स्त्री.), प्रत्यभिज्ञान (न.)

recognition item
१ ओळखा पाहू प्रश्न २ प्रत्यभिज्ञा प्रश्न, प्रत्यभिज्ञान प्रश्न

recognition knowledge
प्रत्यभिज्ञान (न.)

recognition test
प्रत्यभिज्ञा कसोटी, प्रत्यभिज्ञा चाचणी

recognition vocabulary
प्रत्यभिज्ञा शब्दसंग्रह

reconcile
मेळ घालणे

reconditioning
१ पुनरभिसंधान (न.) २ पुनर्नवीयन (न.) ३ पूर्वप्रायकरण (न.)

record
१ अभिलेख (पु.) २ नोंद (स्त्री.) ३ ध्वनिमुद्रिका (स्त्री.) ४ नोंदपत्रक (न.), नोंदपत्र (न.) ५ नोंदणी (स्त्री.) ६ वृत्त (न.)

record branch
अभिलेख शाखा

record card
१ अभिलेख पत्र २ नोंदपत्रक (न.) ३ नोंदणीपत्रक (न.)

record keeper
अभिलेखपाल (पु.)

recreation
१ मनोरंजन (न.) २ पुन सर्जन (न.)

recreation centre
मनोरंजन केंद्र

recreational
मनोरंजनपर, मनोरंजनात्मक

recreational reading
मनोरंजनपर वाचन, मनोरंजनात्मक वाचन

recruitment
१ भरती (स्त्री.) २ नियुक्ति (स्त्री.)

rectilinear
सरळरेखी

rector
वसतिगृह प्रमुख (सा.)

recurring
आवर्ती

reductio ad absurdum
अपार्थ परिणति

reduction in grant
अनुदानात कपात

reeducation
पुन शिक्षण (न.)

reference library
संदर्भ ग्रंथालय

reference reading
संदर्भ वाचन

reflective
१ विमर्शी २ चिंतनशील

reflective reading
चिंतनशील वाचन

reflective thinking
१ विमर्शी चिंतन २ विमर्शी विचार ३ विमर्शी विचारप्रक्रिया

reflex
१ प्रतिक्षेप (पु.) २ सहजक्रिया (स्त्री.)

reflex
प्रतिक्षिप्त acquired reflex संपादित प्रतिक्षेप, अर्जित प्रतिक्षेप conditioned reflex १ अभिसंधित प्रतिक्षेप, अभिसंधित प्रतिक्षिप्त क्रिया २ अभिसंधित सहजक्रिया defence reflex संरक्षण प्रतिक्षेप delayed reflex विलंबित प्रतिक्षेप

reflex action
प्रतिक्षिप्त क्रिया

reform school
reformatory

reformatory
सुधारालय (न.) (also reform school)

reformatory education
सुधार शिक्षण

refresher course
१ उजळणी पाठ्यक्रम २ प्रबोधन पाठ्यक्रम

refreshment
१ श्रमपरिहार (पु.) २ (in pl.) अल्पोपहार (पु.)

regional library
१ विभागीय ग्रंथालय २ प्रादेशिक ग्रंथालय

register
नोंदवही (स्त्री.), नोंदपट (पु.)

regression
व्युत्क्रम वर्तन (न.), प्रतीपगमन (न.)

regressive
प्रतीपगामी

rehabilitation
पुनर्वसन (न.)

reinforcement
प्रबलीकरण (न.), पुष्टीकरण (न.)

relationship
संबंध (पु.)

relative variability
१ सापेक्ष चलता २ सापेक्ष अपस्कारिता

relaxation
शिथिलता (स्त्री.)

relevance
१ सुसंगतता (स्त्री.) २ प्रस्तुतता (स्त्री.), संबद्धता (स्त्री.)

reliability
विश्वसनीयता (स्त्री.) विश्वासार्हता (स्त्री.)

reliable sample
१ विश्वसनीय प्रतिचय, विश्वासार्ह प्रतिचय २ विश्वसनीय प्रतिदर्श, विश्वासार्ह प्रतिदर्श

relieving order
कार्यमोचक आदेश

religious
धार्मिक

religious education
धार्मिक शिक्षण

religious instruction
धार्मिक अध्यापन, धार्मिक शिक्षण

remedial adviser
उपचार सल्लागार

remedial class
सुधार वर्ग

remedial reading
सुधार वाचन

remedy
१ इलाज (पु.) २ उपाययोजना (स्त्री.)

repeater
आवर्तक (सा.), पुनपरीक्षार्थी (सा.)

repetition
१ पुनरावृत्ति (स्त्री.) २ पुनरुच्चारण (न.) ३ पुनरुक्ति (स्त्री.)

replacement
प्रतिस्थापन (न.)

report
१ प्रतिवेदन (न.) २ अहवाल (पु.)

report to parents
पालकांसाठी अहवाल

reporting system
निवेदन पद्धति

representation
अभिवेदन (न.)

representative data
प्रातिनिधिक दत्तसामग्री, प्रातिनिधिक आधारसामग्री

representative sample
१ प्रातिनिधिक प्रतिचय, २ प्रातिनिधिक प्रतिदर्श

repression
निरोधन (न.)

reproduction vocabulary
active vocabulary

requirement
१ आवश्यकता (स्त्री.) २ अपेक्षा (स्त्री.) (as in job requirements कार्यविषयक अपेक्षा)

requisition
मागणी (स्त्री.)

research
संशोधन (न.)

research library
संशोधन ग्रंथालय

reserve fund
गंगाजळी (स्त्री.), राखीव निधि

residence
वसतिस्थान (न.), निवासस्थान (न.)

resident pupil
निवासी छात्र

residential school
निवासी शाळा, वसतिगृहयुक्त शाळा (also boarding school)

resignation
राजीनामा (पु.), त्यागपत्र (न.)

resistance
प्रतिकार (पु.), प्रतिरोध (पु.)

resistant behaviour
प्रतिरोधी वर्तन

resolution
१ निर्णय (पु.) २ ठराव (पु.) ३ निश्चय (पु.)

resource person
विशेषज्ञ (सा.)

resource unit
साधन प्रबोधिका

resources
साधन संपत्ति (स्त्री.)

respondent
प्रतिसादक (पु.)

respondent behaviour
१ प्रतिसादी वर्तन २ अनुक्रियात्मक वर्तन

response
१ अनुक्रिया (स्त्री.) २ प्रतिसाद (पु.) ३ प्रतिचार (पु.) ४ प्रतिक्रिया (स्त्री.) covert response १ प्रच्छन्न प्रतिसाद २ प्रच्छन्न अनुक्रिया overt response १ प्रकट प्रतिसाद २ प्रकट अनुक्रिया positive response १ विधायक अनुक्रिया २ होकारात्मक प्रतिसाद

responsibility
जबाबदारी (स्त्री.)

retardation
१ मंदन (न.) २ मंदता (स्त्री.), मांद्य (न.)

retarded child
विलंबित प्रगति बालक

retarded pupil
१ विलंबित प्रगति छात्र २ मंदित छात्र

retest
पुनपरीक्षण (न.)

retest reliability
पुनपरीक्षण विश्वसनीयता

retired
सेवानिवृत्त

retirement benefits
सेवानिवृत्ती लाभ (पु.अ.व.) (retiring benefits)

retroactive inhibition
प्रतिपगामी अवरोध

retrospective effect
पूर्वलक्षी प्रभाव, भूतलक्षी प्रभाव

reverted
प्रत्यावर्तित

review
१ समीक्षा (स्त्री.) २ सिंहावलोकन (न.) ३ समालोचन (न.)

review lesson
१ समीक्षा पाठ २ सिंहावलोकनात्मक पाठ ३ समालोचन पाठ

revision
१ उजळणी (स्त्री.) २ आवृत्ति (स्त्री.)

revision lesson
१ उजळणी पाठ २ आवृत्ति पाठ

reward
पारितोषिक (न.), बक्षीस (न.)

rhyme
यमक (न.), प्रास (पु.)

rhythm
लय (स्त्री.), ताल (पु.)

rhythmical movement
तालबद्ध हालचाल, लयबद्ध हालचाल

right
अधिकार (पु.)

rights minus wrongs formula
तथ्य उणे अतथ्य सूत्र

roll playing
भूमिका वठवणे

roller
गुंडाळी (स्त्री.)

roller board
गुंडाळी फलक, गुंडाळी फळा

root
धातु (पु.)

rote memory
घोकंपट्टी (स्त्री.)

rough check
पडताळा (पु.)

rough median
स्थूल मध्यांक

rounding
पूर्णांकन (न.)

rounding off
पूर्णांकन (न.)

row
पंक्ति (स्त्री.), आवली (स्त्री.)

rural adult education
ग्रामीण प्रौढ शिक्षण

rusticate
काढून टाकणे

rustication of pupil
विद्यार्थ्याची हकालपट्टी

s-factor
s-घटक (पु.)

safety council
सुरक्षितता परिषद

safety patrol
सुरक्षितता पथक

salary
वेतन (न.), पगार (पु.) basic salary मूळ वेतन, मूळ पगार starting salary प्रारंभिक वेतन, प्रारंभिक पगार

salary increment
वेतनवाढ (स्त्री.) पगारवाढ (स्त्री.)

salary ratio formula
वेतन गुणोत्तर सूत्र, पगार गुणोत्तर सूत्र

salary schedule
वेतन अनुसूची

sample
१ नमुना (पु.) २ प्रतिचय (पु.) ३ प्रतिदर्श (पु.) adequate sample १ पर्याप्त प्रतिचय २ पर्याप्त प्रतिदर्श biased sample १ अभिमत प्रतिचय २ अभिमत प्रतिदर्श cluster sample १ पुंज प्रतिचय २ पुंज प्रतिदर्श equivalent sample १ समतुलित प्रतिचय २ समतुलित प्रतिदर्श

sampling
प्रतिचयन (न.), प्रतिचय (पु.) cluster sampling पुंजीय प्रतिचयन distribution sampling विभाजन प्रतिचयन double sampling दुहेरी प्रतिचयन extensive sampling विस्तृत प्रतिचयन, व्यापक प्रतिचयन purposive sampling सप्रयोजन प्रतिचयन quota sampling निर्दिष्टांश

sampling area
प्रतिचय क्षेत्र

sampling theory
प्रतिचयन उपपत्ती

sanction
१ मंजुरी (स्त्री.), मान्यता (स्त्री.) २ पाठबळ (न.)

sand
वाळू (स्त्री.), वालुका (स्त्री.)

sand play
वाळू खेळ, वालुका क्रीडा

sand table
वालुका टेबल

sanguine
आशावादी (पु.)

saturation
संपुक्ति (स्त्री.) संपुक्तता (स्त्री.)

scale
१ श्रेणी (स्त्री.) २ मापन प्रमाण (न.) ३ प्रमाण (न.) ४ मापनी (स्त्री.) ५ मान (न.) age scale वय मापनी arithmetic scale अंकगणितीय मापनी attitude scale १ अभिवृत्ति श्रेणी २ अभिवृत्ति मापनी ३ अभिवृत्ति गुणश्रेणी Binet-Simon scale बिने-सायमन मापनी cardinal

scale drawing
१ प्रमाण चित्रण २ प्रमाण चित्रकला

scale point
श्रेणीगत बिंदु

scale value
श्रेणी मूल्य

scaling
पदमापन (न.)

scatter diagram
प्रसार आलेख

schedule
१ अनुसूची (स्त्री.) २ यादी (स्त्री.) data gathering schedule आधारसामग्री संचयन अनुसूची , आधारसामग्री संग्रहण अनुसूची merit type salary schedule गुणवत्तानुसारी वेतन अनुसूची permanent salary schedule कायम वेतन अनुसूची , स्थायी वेतन अनुसूची

schema
१ मनोबंध (पु.) २ स्थूलचित्रण (न.)

schematic drawing
१ आयोजन चित्रण २ आयोजन चित्रकला

scheme
योजना (स्त्री.)

schizoid personality
१ समाजभीरु व्यक्तिमत्व २ आत्मकेंद्री व्यक्तिमत्व

schizophrenia
द्विमनस्कता (स्त्री.)

scholar
१ शिष्यवृत्तिधारी (सा.) २ विद्याव्यासंगी (सा.) ३ अध्येता (पु.), विद्यार्थी (पु.)

scholarship
१ छात्रवृत्ति (स्त्री.), शिष्यवृत्ति (स्त्री.) २ विद्याव्यासंग (पु.) ३ ज्ञानवत्ता (स्त्री.)

scholastic
१ शालेय २ विद्याविषयक, विद्योचित

scholastic discipline
(school discipline)

scholastic motivation
विद्याविषयक अभिप्रेरण, विद्याविषयक प्रेरणा

scholastic test
विद्योचित कसोटी, विद्योचित चाचणी (also academic test)

school
१ शाला (स्त्री.), शाळा (स्त्री.), विद्यालय (न.) २ प्रशाळा (स्त्री.) (as in continuation school उत्तर पाठ्यक्रम प्रशाळा ) ३ संप्रदाय (पु.), प्रणाली (स्त्री.), विचारप्रवाह (पु.) ४ निकेतन (न.) (as in public school विद्यानिकेतन)

school adjustment
विद्यालय समायोजन

school age
शालेय वय

school architect
शालेय वास्तुशिल्पी

school audit
शालेय लेखापरीक्षा

school board
शाळा मंडळ

school broadcast
शालेय ध्वनिक्षेपण

school camp
शालेय शिबिर

school code
शाळा संहिता

school complex
शाळा संकुल

school credits
शालेय गुणदान

school discipline
शालेय शिस्त (also scholastic discipline)

school drama
शालेय नाट्य

school excursion
शालेय सहल

school fund
शालेय निधि

school history blank
शालेय इतिवृत्त प्रपत्र

school leaving age
शालान्त वय

school liabilities
शालेय ऋणे (न.अ.व.), शालेय दायित्वे (पु.अ.व.)

school morale
शालेय ऐक्यभाव, शालेय एकात्मता

school organisation
शालेय संयोजन

school plant
शालेय संयंत्र

school rules
शाळा नियमावली

science
१ शास्त्र (न.) २ विज्ञान (न.)

scientific
१ शास्त्रीय, शास्त्रोक्त, शास्त्रनिष्ठ २ वैज्ञानिक

scientific attitude
शास्त्रीय अभिवृत्ति

scientific investigation
शास्त्रीय अन्वेषण

scientific method
शास्त्रीय पद्धति

scientific principle
१ शास्त्रीय तत्त्व, शास्त्रोक्त तत्त्व २ वैज्ञानिक तत्त्व

scientific reasoning
शास्त्रनिष्ठ तर्क

scientific thinking
१ शास्त्रशुद्ध विचार २ शास्त्रशुद्ध विचारप्रक्रिया

scorability
अंकनक्षमता (स्त्री.)

score
१ गुण (पु.), गुणसंख्या (स्त्री.) २ अंक (पु.) ३ प्राप्तांक (पु.), स्कोअर (पु.) (as in T score T प्राप्तांक, T स्कोअर) derived score साधित प्राप्तांक, परिणत प्राप्तांक gross score एकूण प्राप्तांक raw score १ अपरिणत गुण, कच्चे गुण २ अपरिणत प्राप्तांक, कच्चा

score card
प्राप्तांक पत्र (न.)

scoring
गुणांकन (न.)

scoring formula
अंकन सूत्र

scoring key
१ गुणांकन निदेशिका २ गुणांकन सूची

scoring machine
गुणांकन यंत्र

scout
बालवीर (पु.), स्काउट (पु.)

scouting
स्काउटिंग (न.)

screen
पट (पु.)

screening
छाननी (स्त्री.)

script
१ लिपि (स्त्री.) २ स्क्रिप्ट (न.)

scrutiny
परिनिरीक्षण (न.)

seat
१ आसन (न.) २ जागा (स्त्री.)

seating capacity
आसन क्षमता (स्त्री.)

secondary
१ माध्यमिक २ दुय्यम, गौण

secondary function
गौण कार्य

secondary school
माध्यमिक शाळा

secondary source
दुय्यम आधार

secular
धर्मनिरपेक्ष

selection
१ निवड (स्त्री.), वरण (न.)

selective
चयनात्मक, वरणात्मक

selective factor
चयनात्मक घटक

selective perception
चयनात्मक अवबोध

selective retention
वरणात्मक धारणा

selective thinking
१ वरणात्मक विचार २ वरणात्मक विचारप्रक्रिया

self education
स्वयंशिक्षण (न.)

self-abasement
स्वलाघव (न.)

self-activity
स्वकार्य (न.)

self-actualisation
self realisation

self-administering test
स्वयंप्रवर्तित कसोटी, स्वयंप्रवर्तित चाचणी

self-analysis
आत्मविश्लेषण (न.)

self-assertion
स्वाग्रह (पु.)

self-centered
आत्मकेंद्रित, स्वकेंद्रित, स्वकेंद्री

self-conscious
स्वजाणीवयुक्त

self-control
आत्मसंयम (पु.)

self-correlation
स्वसहसंबंध (पु.)

self-defence activities
स्वसंरक्षणात्मक कार्यक्रम, स्वसंरक्षणात्मक उपक्रम

self-denial
आत्मनिषेध (पु.)

self-discipline
स्वयंशिस्त (स्त्री.)

self-evaluation
स्वयंमूल्यमापन (न.) स्वयंमूल्यांकन (न.)

self-expression
आत्माविष्कार (पु.), आत्माभिव्यक्ति (स्त्री.), स्वाभिव्यक्ति (स्त्री.), स्वप्रकटीकरण (न.)

self-feeling
आत्मभाव (पु.)

self-rating scale
स्वयंपदनिश्चयन श्रेणी

self-realisation
स्वसिद्धि (स्त्री.), आत्मसिद्धि (स्त्री.) (also self actualisation)

self-sentiment
स्वस्थायीभाव (पु.), स्वस्थिरवृत्ति (स्त्री.)

self-testing activities
स्वपरीक्षण कार्यक्रम, स्वपरीक्षण उपक्रम

semantic
शब्दार्थमीमांसा (स्त्री.) (semantics)

semester
षाण्मासिक सत्र (न.)

semester credit hour
सत्रश्रेय तासिका

semester hour
प्रतिसप्ताह तासिका

seminar
चर्चासत्र (न.)

sensation
१ संवेदन (न.) २ संवेदना (स्त्री.)

senses
ज्ञानेंद्रिये (न.अ.व.)

sensibility
१ संवेदनशीलता (स्त्री.) २ संवेद्यता (स्त्री.)

sensitivity
संवेदनक्षमता (स्त्री.)

sensory aid
एंद्रिय साहित्य, एंद्रिय साधन

sensory capacity
१ एंद्रिय शक्तता, एंद्रिय कुवत २ एंद्रिय धारकता

sensory contacts
एंद्रिय संपर्क (पु.अ.व.), इंद्रिय संपर्क (पु.अ.व.)

sensory training
एंद्रिय प्रशिक्षण

sentense
वाक्य (न.)

sentense reading
वाक्य वाचन, वाक्य पठन

sentiment
स्थिरवृत्ति (स्त्री.), स्थायी भाव (पु.) attitude अभिवृत्ति emotion भावना feeling भाव

sequence
अनुक्रम (पु.)

sequential sampling
अनुक्रमित प्रतिचयन

series
(sing. and pl.) मालिका (स्त्री.)

service
सेवा (स्त्री.)

session
१ अधिवेशन (न.) २ शैक्षणिक वर्ष (न.) ३ सत्र (न.)

sex
लिंग (न.)

sex behaviour
लैंगिक वर्तन

sex difference
लिंग भेद

sexism
लिंगवाद (पु.)

sheet
१ पत्रक (न.) २ प्रपत्र (न.) ३ पत्र (न.)

shift system
दुवक्त पद्धति, दुबार पद्धति (also double shift)

short term objective
अल्पकालिक उद्दिष्ट

sight saving
दृष्टिसंरक्षक (sight-conserving)

significance
अर्थपूर्णता (स्त्री.)

significant
अर्थपूर्ण

silent
१ मूक २ अबोल ३ स्तब्ध, शांत, निशब्द

silent reading
१ मूक वाचन २ मनोगत वाचन

silent-reading ability
मूक वाचनक्षमता

simple
१ सामान्य, साधारण २ साधा, सरळ, सरल, गुंतागुंत नसलेला ३ भोळसट, बावळट ४ केवल

simple probability
सामान्य संभाव्यता, साधारण संभवनीयता

simple recall item
सरल प्रत्यावहन प्रश्न

simulation
सदृशीकरण (न.), अभिरुपता (स्त्री.)

situation
प्रसंग (पु.)

situational test
प्रसंगनिष्ठ कसोटी, प्रसंगनिष्ठ चाचणीं

skew
१ तिरपा २ विषमतल

skewed curve
विषम क्रम

skill
कौशल्य (न.), नैपुण्य (न.) expressional skill अभिव्यक्ति कौशल्य language skill भाषिक कौशल्य, भाषा कौशल्य manipulative skill हाताळण कौशल्य manual skill हस्तकौशल्य, कायिक कौशल्य

skill training
कौशल्य प्रशिक्षण

skimming
(पुस्तक) चाळून पाहणे (न.)

slide
सरकचित्र (न.) स्लाईड (स्त्री.)

sliding board
१ सरक फलक (पु.) २ सरकफळा (पु.)

slow
मंद, हळूहळू

slow learner
मंदशिक्या (पु.)

slow learner
मंदशिक्या

slow pupil
मंद छात्र

slow reading class
मंदवाचक वर्ग, मंदवाचक कक्ष

slow-motion photography
मंदगति छायाचित्रण

sociability
समाजशीलता (स्त्री.)

social
समाजशील (पु.)

social
सामाजिक

social ability
सामाजिक क्षमता

social acceptability
सामाजिक स्वीकार्यता

social activity
सामाजिक कार्यक्रम, सामाजिक उपक्रम

social adaptation
सामाजिक अनुकूलन

social age
सामाजिक वय

social aim
सामाजिक ध्येय

social approval
समाज मान्यता, सामाजिक मान्यता

social aptitude
सामाजिक अभियोग्यता

social behaviour
सामाजिक वर्तन

social capacity
सामाजिक क्षमता

social consciousness
सामाजिक जाणीव

social curriculum
समाजाभिमुख अभ्यासक्रम

social development scale
सामाजिक विकास मापनी

social distance
सामाजिक अंतर

social education
समाज शिक्षण

social environment
सामाजिक परिसर

social heritage
१ सामाजिक दाय २ सामाजिक वारसा

social history
सामाजिक इतिहास

social intelligence
१ सामाजिक बुद्धि २ सामाजिक बुद्धिमत्ता

social needs
सामाजिक गरजा (स्त्री.अ.व.)

social objective
सामाजिक उद्दिष्ट

social orientation
१ सामाजिक उद्बोधन २ सामाजिक दिशानिदेशन

social philosophy
सामाजिक तत्त्वज्ञान

social psychology
सामाजिक मनोविज्ञान, सामाजिक मानसशास्त्र

social reconstruction
सामाजिक पुनर्रचना

social sciences
सामाजिक शास्त्रे (न.अ.व.)

social studies
सामाजिक अभ्यास

social trait
सामाजिक विशेषक

socialisation
१ समाजीकरण (न.) २ सामाजिकीकरण (न.)

socially handicapped
समाज उपेक्षित, सामाजिकदृष्ट्या उपेक्षित

society
१ समाज (पु.) २ संस्था (स्त्री.) ३ सहवास (पु.) ४ मंडळ (न.)

sociogram
समाज आलेख (पु.)

sociological aim
समाजशास्त्रीय ध्येय

sociological foundation of education
शिक्षणाचे समाजशास्त्रीय अधिष्ठान

sociology
समाजशास्त्र (न.)

sociometric test
समाजमिति कसोटी, समाजमिति चाचणी

sociometrics
समाजमिति (स्त्री.)

Socratic method
सॉक्रेटिस पद्धति

soft pedagogy
दंडरहित अध्यापनशास्त्र, शिक्षारहित अध्यापनशास्त्र

solid geometry
घन भूमिति

solving
१ निरसन (न.) २ उकलन (न.) (as in problem solving ability समस्या उकलन क्षमता)

source
आद्य primary source मुख्य आधार, मूळ आधार secondary source दुय्यम आधार

source
१ आधार (पु.) २ उगम (पु.), मूळ (न.)

source material
साधनसामग्री (स्त्री.)

space
१ अवकाश (पु.) २ पैस (पु.)

space perception
अवकाश अवबोध

space physics
अवकाश भौतिकशास्त्र

span
१ कक्षा (स्त्री.) २ विस्तार (पु.) ३ परिसीमा (स्त्री.)

span of attention
अवधान विस्तार

span of perception
१ अवबोध कक्षा २ अवबोध विस्तार

spatial imagination
१ अवकाश कल्पन २ अवकाश कल्पना

spatial perception test
दिक् अवबोधन चाचणी

special ability
विशेष क्षमता

special class-room
विशेष कक्ष

special education
विशेष शिक्षण

special eduction aid
विशेष शिक्षण साहाय्य, विशेष शिक्षण साहित्य

special grant
विशेष अनुदान

specialisation
१ विशेषीकरण (न.) २ विशेषज्ञता (स्त्री.)

specific aim
विशिष्ट ध्येय

specific factor
विशिष्ट घटक

specific objective
विशिष्ट उद्दिष्ट

specific transfer
विशिष्ट संक्रामण

specification
विनिर्देश (पु.)

speech
१ भाषण (न.) २ वाक् (स्त्री.) ३ वाचारंभ (पु.) (as in delayed speech विलंबित वाचारंभ)

speech centre
वाक् केंद्र

speech correction
वाक्दोष निवारण

speech improvement
वाक् सुधार

speech pathology
वाक् विकृतिशास्त्र

speical class
विशेष वर्ग

spelling
१ वर्णक्रम (पु.), स्पेलिंग (न.) २ वर्णलेखन (न.) स्पेलिंग (न.)

spiritualism
अध्यात्मवाद (पु.)

split half
खंडितार्ध (पु.)

spontaneous
स्वयंस्फूर्त

spontaneous activity
स्वयंस्फूर्त कृति

sports
खेळ (पु.अ.व.)

sports-meet
खेळांच्या स्पर्धा (स्त्री.अ.व.), क्रीडास्पर्धा (स्त्री.अ.व.)

stability
स्थैर्य (न.), स्थिरता (स्त्री.)

stage
अवस्था (स्त्री.)

stagnation
कुंठितता (स्त्री.)

stamina
दम (पु.) (treated as sing.)

stanard
प्रमाणभूत

standard
१ मानक (न.) २ प्रमाण (न.) ३ ध्वज (पु.) ४ इयत्ता (स्त्री.) ५ प्रमाणक (न.) ६ दर्जा (पु.)

standard deviation
प्रमाण विचलन, प्रमाणभूत विचलन

standard score
प्रमाण प्राप्तांक

standardisation
१ प्रमाणीकरण (न.) २ मानकीकरण (न.)

standardised test
प्रमाणित कसोटी, प्रमाणित चाचणी

standing
प्रतिष्ठा (स्त्री.)

starred
तारांकित

starting salary
प्रारंभिक वेतन, प्रारंभिक पगार

state agency
शासकीय संस्था

state institution
राज्य संस्था

state minimum salary
राज्यनिर्दिष्ट किमान वेतन, राज्यनिर्दिष्ट किमान पगार

state normal school
सरकारी शिक्षक प्रशिक्षण संस्था

state school administration
शासकीय शाळा प्रशासन

statement
१ विवरणपत्र (न.) २ कथन (न.) ३ विधान (न.)

statistical analysis
सांख्यिकीय विश्लेषण, सांख्यिकी विश्लेषण

statistical study
सांख्यिकी अभ्यास, सांख्यिकी अध्ययन

statistics
१ संख्याशास्त्र (न.), सांख्यिकी (स्त्री.) २ आकडेवारी (स्त्री.)

status
१ स्थान (न.), स्तर (पु.) २ प्रतिष्ठा (स्त्री.) (as in teacher professional status शिक्षक पेशा प्रतिष्ठा, शिक्षक व्यवसाय प्रतिष्ठा) ३ दर्जा (पु.)

statutory university
सांविधिक विद्यापीठ

stem
मुख्य विधान (न.), मूळ विधान (न.)

stencil duplicator
निकृंत प्रतिलिपि यंत्र

stimulating quesion
चेतक प्रश्न, उद्दीपक प्रश्न

stimulation
चेतन (न.), उद्दीपन (न.)

stimulus
चेतक (पु.), उद्दीपक (पु.)

stimulus method
चेतन पद्धति, उद्दीपन पद्धति

stipend
विद्यावेतन (न.)

stipendiary
विद्यावेतनधारी

story
कथा (स्त्री.)

stratified sample
१ स्तरित नमुना २ स्तरित प्रतिचय

stress
१ ताण (पु.) २ स्वराघात (पु.) ३ दडपण (न.)

stress and strain
ताण व तणाव

structural analysis
रचना विश्लेषण, घटना विश्लेषण

structure
संरचना (स्त्री.)

structured questionnaire
संरचित प्रश्नावली

student
विद्यार्थी (पु.), छात्र (पु.), परीक्षार्थी (सा.) (as in external student बहिशाल परीक्षार्थी)

student accounting
विद्यार्थी लेखा, विद्यार्थी लेखांकन

student cost
विद्यार्थीनिहाय खर्च

student drama
छात्रनिर्मित नाट्य

student organisation
विद्यार्थी संघटना

student teacher
प्रशिक्षणार्थी शिक्षक, छात्र अध्यापक

student teaching
practice teaching

student union
विद्यार्थी संघ

study
१ अभ्यास (पु.), अध्ययन (न.) २ स्वाध्याय (पु.) (as in study club स्वाध्याय मंडळ) ३ व्यासंग (पु.) analytical study विश्लेषणात्मक अध्ययन comparative study तौलनिक अभ्यास, तुलनात्मक अभ्यास directed study निदेशित अभ्यास, निदेशित अध्ययन fact-finding study

study area
अध्ययन क्षेत्र

study club
स्वाध्याय मंडळ

study group
अभ्यास गट, अध्ययन गट

study habit
अभ्यास सवय, अध्ययन सवय

study kit
अध्ययन साधन पेटिका

study load
अध्ययन भार

study of the group
गटाचा अभ्यास

study period
अध्ययन तासिका

study project
अध्ययन प्रकल्प

subinterval
उपांतराल (न.)

subject
१ विषय (पु.) २ पाठ्यविषय (पु.) (as in alternation of subjects पाठ्यविषय प्रत्यावर्तन) ३ (in experimental psychology) प्रयोज्य (न.) basic subject मूलभूत विषय compulsory subject अनिवार्य विषय core subject केंद्र विषय elective subject optional subject

subject age
विषय उपलब्धि वय

subject matter
विषयवस्तु (स्त्री.) विषय (पु.)

subjective
आत्मनिष्ठ, व्यक्तिनिष्ठ

subjectivity
आत्मनिष्ठता (स्त्री.), व्यक्तिनिष्ठता (स्त्री.)

sublimation
उन्नयन (न.), उदात्तीकरण (न.)

submission
१ अधीनता (स्त्री.), शरणागति (स्त्री.) २ सादर निवेदन (न.) ३ सादर करणे (न.)

submit
१ सादर करणे २ शरण जाणे, नमणे, अधीन होणे

subnormal
अवसामान्य

substantive
१ मूळ २ कायम ३ मुख्य

substantive appointment
कायम नियुक्ति

substitute
प्रतिस्थापन करणे

substitute behaviour
प्रतिस्थापित वर्तन

substitution
प्रतिस्थापन (न.)

substitution test
प्रतिस्थापन कसोटी, प्रतिस्थापन चाचणी

suggestible
सूचनक्षम

suggestion
सूचन (न.) सूचना (स्त्री.)

suggestive question
सूचक प्रश्न

summer makeup class
वासंतिक पूरक वर्ग

summer school
वासंतिक वर्ग

summum bonum
परम श्रेयस

super-ego
परमाहं (पु.)

superimposition
अध्यारोपण (न.)

superintendent
अधीक्षक (सा.)

superior
१ वरिष्ठ २ श्रेष्ठ

superior
वरिष्ठ (सा.)

superior child
श्रेष्ठ बालक

supervised club activity
पर्यवेक्षित मेलक कार्यक्रम, पर्यवेक्षित मेलक उपक्रम

supervised study
पर्यवेक्षित अध्ययन

supervision
एपर्यवेक्षण (न.), देखरेख (स्त्री.)

supervisor
पर्यवेक्षक (सा.)

supervisory conference
पर्यवेक्षी संमेलन

supervisory observation
पर्यवेक्षी अवलोकन, पर्यवेक्षी निरीक्षण

supplementary reading
पुरवणी वाचन

supply
पुरवठा (पु.)

suppression
दमन (न.)

surety bond
जामीन खत, जामीन बंधपत्र

surprise inspection
आकस्मित निरीक्षण

survey
१ सर्वेक्षण (न.), पाहणी (स्त्री.) २ भूमापन (न.)

survey
१ सर्वेक्षण करणे, पाहणी करणे २ भूमापन करणे

survey report
१ सर्वेक्षण अहवाल, सर्वेक्षण प्रतिवेदन २ भूमापन प्रतिवेदन

suspense account
निलंबन लेखा

suspension
निलंबन (न.)

syllable
शब्दांश (पु.), शब्दघटक (पु.), शब्दावयव (पु.)

syllabus
पाठ्यक्रम (पु.)

symbol
प्रतीक (न.)

symbolism
प्रतीकत्व (न.), प्रतीकता (स्त्री.)

symposium
परिसंवाद (पु.)

syntax
१ वाक्यविचार (पु.) २ वाक्यव्यवस्था (स्त्री.)

synthesis
संश्लेषण (न.)

sysematic sampling
नियमबद्ध प्रतिचयन

system
पद्धति (स्त्री.)

systems analysis
सिस्टिम्स विश्लेषण

T score
T प्राप्तांक, T स्कोअर

table
१ तक्ता (पु.), कोष्टक (न.), सारणी (स्त्री.) २ पत्रक (न.) (as in time-table वेळापत्रक) ३ टेबल (न.) age grade table वय इयत्ता कोष्टक cumulative frequency table संचयी वारंवारता कोष्टक frequency table वारंवारता कोष्टक, वारंवारता सारणी intercorrelation table

table of randum numbers
यादृच्छिक अंक सारणी

taboo
निषेध (पु.), वर्ज्य (न.)

taboo
निषिद्ध मानणे, वर्ज्य करणे

taboo
निषिद्ध, वर्ज्य

tabulating machine
सारणीकरण यंत्र

tabulation
सारणीकरण (न.), कोष्टकीकरण (न.)

tabulation test
सारणीकरण कसोटी, सारणीकरण चाचणी

tactics
व्यूहतंत्र (न.)

tale
कथा (स्त्री.)

talent
१ बुद्धिवैभव (न.) २ प्रज्ञा (स्त्री.) ३ अभिजात गुण (पु.)

talk
भाषण (न.)

tally-mark
ताळा-चिन्ह (न.), ताळा-खूण (स्त्री.)

tape library
ध्वनिपट्टिका संग्रहालय

tape-recorder
टेपरेकॉर्डर (पु.)

target
लक्ष्य (न.) aim

task
नियुक्त कार्य (न.)

teacher
अध्यापक (पु.), शिक्षक (पु.)

teacher accounting
अध्यापक लेखा

teacher assignment
शिक्षकदत्त स्वाध्याय

teacher blue laws
१ शिक्षकावरील शासनप्रणीत निर्बंध (पु.अ.व.) २ शिक्षकावरील चालकनिहित निर्बंध (पु.अ.व.)

teacher bonus
शिक्षकांचा अधिलाभांश, शिक्षकांचा बोनस

teacher eduation
१ शिक्षक शिक्षण, अध्यापक शिक्षण २ शिक्षक प्रशिक्षण, अध्यापक प्रशिक्षण

teacher educator
शिक्षक प्रशिक्षक

teacher insurance
शिक्षक विमा

teacher liability
शिक्षक दायित्वे (न.अ.व.)

teacher load
शिक्षक भार

teacher migration
शिक्षकाचे शालांतर

teacher morale
शिक्षकाचे नीतिधैर्य

teacher organisation
शिक्षक संघटना

teacher probation
शिक्षक परिवीक्षा

teacher professional status
१ शिक्षक पेशा प्रतिष्ठा, शिक्षक व्यवसाय प्रतिष्ठा २ शिक्षक आचे व्यावसायिक स्थान, शिक्षक आचा व्यावसायिक स्तर

teacher recruitment
१ शिक्षक भरती २ शिक्षक नियुक्ति

teacher register
शिक्षक नोंदवही, शिक्षक नोंदपट

teacher-centric method
अध्यापककेंद्री पद्धति

teacher-parent conference
पालक-शिक्षक मंत्रणा

teacher-pupil conference
विद्यार्थी-शिक्षक मंत्रणा

teacher's marks
शिक्षक दत्त गुण (पु.अ.व.)

teachers' manual
शिक्षक नियमपुस्तिका

teaching
१ अध्यापन (न.) २ शिकवण (स्त्री.) ३ शिक्षण (न.) non-directive teaching अनिदेशित अध्यापन practice teaching student teaching सराव अध्यापन, सराव प्रशिक्षण pupil-centric teaching छात्रकेंद्री अध्यापन

teaching load
अध्यापन भार

teaching process
अध्यापन प्रक्रिया

technical
तांत्रिक, तंत्र-

technical high school
तंत्र प्रशाला

technical school
तंत्र शाला

technique
तंत्र (न.)

technology
तंत्रविज्ञान (न.)

television
दूरचित्रवाणी (स्त्री.)

temper
चित्तवृत्ति (स्त्री.)

temperament
१ प्रकृतिधर्म (पु.) २ स्वभावधर्म (पु.)

tendency
प्रवृत्ति (स्त्री.)

tension
ताण (पु.)

tenure
नियतावधि (पु.)

term
१ सत्र (न.) २ (as, of contracts, etc. -usu. in pl.) अट (स्त्री.)

terminal behaviour
अंतिम वर्तन

terminal test
१ सत्रांत परीक्षा २ अध्ययनोत्तर कसोटी, अध्ययनोत्तर चाचणी

terms
अटी (स्त्री.अ.व.)

terms and conditions
अटी आणि शर्ती (स्त्री.अ.व.)

test
१ परीक्षा (स्त्री.) २ कसोटी (स्त्री.), चाचणी (स्त्री.) ability test क्षमता कसोटी ,क्षमता चाचणी academic-aptitude test १ विद्या अभियोग्यता कसोटी, विद्या अभियोग्यता चाचणी २ विद्योचित अभियोग्यता कसोटी, विद्योचित अभियोग्यता चाचणी accuracy test अचूकता कसोटी,

test age
कसोटी वय, चाचणी वय

test blank
कसोटी पत्रिका

test ceiling
कसोटी परिसीमा, चाचणी परिसीमा

test of motor ability
१ कारकक्षमता कसोटी, कारकक्षमता चाचणी २ गतिक्षमता कसोटी, गतिक्षमता चाचणी

test stanardisation
कसोटी मानकीकरण, चाचणी मानकीकरण

test-before-study method
अध्ययनपूर्व कसोटी पद्धति

text
१ मूलपाठ (पु.) २ पाठ (पु.)

text-book
पाठ्यपुस्तक (न.)

textile school
वस्त्रोद्योग शाळा

the Absolute
चरम (न.)

theological school
ईश्वरज्ञान विद्यालय

theory
१ वाद (पु.) २ सिद्धांत (पु.) ३ उपपत्ति (स्त्री.)

theory of evolution
उत्क्रांतिवाद (पु.)

theory of natural consequences
स्वाभाविक परिणाम सिद्धांत

therapeutic
१ रोगनिवारक २ उपचारार्थ (healing, curing, correcting)

therapeutics
रोगनिवारणशास्त्र (न.)

therapist
उपचारतज्ञ (सा.) occupational therapist व्यवसायोपचारतज्ञ physical therapist भौतिकोपचारतज्ञ, शरीरचिकित्सक

therapy
उपचार (पु.)

thesis
प्रबंध (पु.)

thinking
१ चिंतन (न.) २ विचार (पु.) ३ विचारप्रक्रिया (स्त्री.) collective thinking सांघिक विचार conceptual thinking १ संकल्पनात्मक विचार २ संकल्पनात्मक विचारप्रक्रिया creative thinking १ सृजनात्मक विचार २ सृजनात्मक विचारप्रक्रिया ३ सर्जनशील विचार ४ सर्जनशील

thought
१ चिंतन (न.) २ विचार (पु.)

thought provoking question
विचार प्रवर्तक प्रश्न

three R's
लेखन, वाचन, गणन

thwarting
अवरोधन (न.)

time
समय (पु.), काल (पु.), वेला (स्त्री.), तास (पु.) (as in block time जोडतास, दीर्घतास

time schedule
वेला अनुसूचि

time-lapse photography
कालांतरित छायाचित्रण

time-table
वेळापत्रक (न.)

timed test
कालमर्यादित कसोटी, कालमर्यादित चाचणी

toleration
सहिष्णुता (स्त्री.)

tone
१ स्वर (पु.) २ सूर (पु.) ३ रंगरुप (न.) ५ प्रवृत्ति (स्त्री.)

tone
१ सुधारणे २ उंचावणे

tongue-tied
मुखस्तंभ

tool
१ हत्यार (न.) २ साधन (न.) apparatus

total
एकूण (स्त्री.)

total frequency
एकूण वारंवारता

total thinking
सर्वकष विचार

total time-load
एकूण कामाचे तास

totalitarian
एकदलीय

totalitarianism
एकदलवाद (पु.)

totemism
देवकवाद (पु.)

track athletics
रेखांकित पथ मैदानी व्यायाम (पु.अ.व.)

trade
व्यवसाय (पु.)

trade analysis
व्यवसाय विश्लेषण

tradition
परंपरा (स्त्री.)

traditional arithmetic
परंपरागत अंकगणित

traditional high school
१ पारंपारिक प्रशाला २ सांप्रदायिक प्रशाला

training
प्रशिक्षण apprentice training उमेदवार प्रशिक्षण athletic training मल्लविद्या प्रशिक्षण citizenship trianing नागरिकत्व प्रशिक्षण inservice training सेवांतर्गत प्रशिक्षण job training सोपीव कामाचे प्रशिक्षण leadership training नेतृत्व प्रशिक्षण manual

trait
१ विशेष लक्षण (न.) २ विशेषक (पु.) behaviour trait १ वर्तन विशेष लक्षण २ वर्तन विशेषक culture trait संस्कृति विशेषक native trait जन्मजात विशेषक social trait सामाजिक विशेषक

trance
१ मूर्च्छा (स्त्री.) २ समाधि (स्त्री.) ३ तन्मयता (स्त्री.) ४ भावहीनता (स्त्री.) ५ लय (स्त्री.)

transcendent
इंद्रियातीत

transcript
१ प्रतिलेख (पु.) २ प्रतिलेखन (न.)

transcription
१ प्रतिलेखन (न.) २ अनुलेखन (न.)

transfer
१ बदली (स्त्री.) २ स्थानांतरण (न.) ३ संक्रामण (न.) ४ बदल (पु.) associative transfer साहचर्यात्मक बदल negative transfer १ ऋण संक्रामण २ नकारात्मक संक्रामण positive transfer १ धन संक्रामण २ होकारात्मक संक्रामण speific transfer विशिष्ट संक्रामण zero transfer

transfer of learning
प्रशिक्षण संक्रामण (transfer of training)

transference
१ संक्रमण (न.) २ हस्तांतरण (न.) ३ संक्रामण (न.)

transformation
रुपांतर (न.), रुपांतरण (न.)

transient child
स्थानांतरी पालकांचे बालक

translation
भाषांतर

transmute
१ जात्यंतर करणे २ रुपांतर करणे ३ परिवर्तन करणे ४ तत्त्वांतरण करणे

transposition
१ पक्षांतरण (न.) २ स्थानांतरण (न.)

trial and error learning
प्रयत्न प्रमाद अध्ययन पद्धति

trigonometry
त्रिकोणमिति (स्त्री.)

trip
सहल (स्त्री.)

truancy
१ शाळाबुडवेपणा (पु.) २ उनाडपणा (पु.)

truancy report
उनाडपणाचा अहवाल

truant
१ शाळाबुडव्या २ उनाड

TRUE
१ सत्य, खरा २ यथार्थ

true story
सत्यकथा (स्त्री.)

true value
१ खरे मूल्य २ यथार्थ मूल्य

true-false item
द्विपर्यायी प्रश्न, खरे-खोटे प्रश्न

true-false test
खरे-खोटे कसोटी, खरे-खोटे चाचणी, सत्यासत्य कसोटी, सत्यासत्य चाचणी

trust
१ न्यास (पु.) २ विश्वस्त निधि (पु.) ३ विश्वास (पु.), भरवसा (पु.)

trustee
विश्वस्त (सा.)

tryout
पूर्वचाचणी (स्त्री.)

tution
शिकवणी (स्त्री.)

tutor
१ उपशिक्षक (पु.) २ पाठनिर्देशक (पु.)

tutorial
पाठनिर्देश (पु.), ट्युटोरिअल (न.), अभ्यास-सत्र (न.)

two-track course of study
द्विपथ पाठ्यक्रम

type of aesthetic perception
सौंदर्यबोधी प्रत्यक्षज्ञान प्रकार

typical child
नमुनेदार बालक

typology
प्रकारव्यवस्था (स्त्री.)

u-factor
u-घटक (पु.)

ultimate aim
अंतिम ध्येय

ultimate objective
अंतिम उद्दिष्ट

ultra vires
Law शक्तिबाह्य, शक्तिबाहेर

unconditioned reflex
अनभिसंधित प्रतिक्षेप

unconditioned stimulus
अनभिसंधित उद्दीपक

unconditioning
अनभिसंधान (न.)

unconscious
१ अबोध २ जाणीव नसलेला

unconscious motivation
अबोध अभिप्रेरण, अबोध प्रेरणा

under-nourishment
न्यूनपोषण (न.)

underage
न्यूनवय

undergraduate
उपस्नातक (सा.)

undergraduate
स्नातकपूर्व

underprivileged child
प्रतिकूल परिस्थितीतील बालक

understanding
१ समजण्याची प्रक्रिया (स्त्री.) २ समज (पु.)

unexcused absence
असंमत अनुपस्थिति

uniform
एकविध, समान

uniform
गणवेश (पु.)

uniform text-books
एकविध पाठ्यपुस्तके (न.अ.व.)

unimodal
एकबाहुलकीय

unit
१ पथक (न.) २ घटक (पु.) ३ एकक (न.) ४ मानमापक (पु.) ५ विभाग (पु.), शाखा (स्त्री.)

unit assignment
घटक स्वाध्याय

unit test
घटक कसोटी, घटक चाचणी

United Nations Educational Scieitific and Cultural Organisation
युनेस्को, संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक व सांस्कृतिक संघटना (UNESCO)

universe
विश्व (न.)

university
विद्यापीठ (न.)

urge
प्रेरणा (स्त्री.)

utilitarian aim
उपयुक्ततावादी ध्येय

utilitarianism
उपयुक्ततावाद (पु.), उपयोगितावाद (पु.)

utility
उपयुक्तता (स्त्री.), उपयोगिता (स्त्री.)

v-factor
v-घटक (पु.)

valid
१ सप्रमाण २ विधिग्राह्य ३ मान्य

validation
१ सप्रमाणीकरण (न.) २ विधिग्राह्यता (स्त्री.) ३ मान्यकरण (न.)

validity
१ सप्रमाणता (स्त्री.) २ विधिग्राह्यता (स्त्री.) ३ वैधता (स्त्री.) ४ मान्यता (स्त्री.) ५ प्रामाण्य (न.) construct validity रचना अनुस्यूत सप्रमाणता content validity पाठ्यवस्तु सप्रमाणता curricular validity अभ्यासक्रमिक सप्रमाणता, अभ्यासविषयक सप्रमाणता

valuation
मूल्यन (न.)

value
मूल्य (न.)

value judgement
मूल्य अभिप्राय

variability
१ चलता (स्त्री.) २ अपस्कारिता (स्त्री.) absolute variability १ केवल चलता २ केवल अपस्कारिता relative variability १ सापेक्ष चलता २ सापेक्ष अपस्कारिता

variable
१ चल २ अपस्कारी continuous variable १ संतत चल २ संतत अपस्कारी criterion variable १ निकष चल २ निकष अपस्कारी dependent variable पर चल distributive variable १ वितरणशील चल २ वितरणशील अपस्कारी extraneous variable बाह्य चल independent variable १ अनधीन चल २

variance
प्रचरण (न.)

variant
चल (पु.)

variation
१ परिवर्तन (न.) २ चलन (न.) ३ विचरण (न.)

verbal
१ शाब्दिक २ मौखिक ३ भाषिक

verbal learning
१ शाब्दिक अध्ययन २ मौखिक अध्ययन

verbal test
१ भाषिक कसोटी, भाषिक चाचणी २ शाब्दिक कसोटी, शाब्दिक चाचणी

verification
पडताळा (पु.)

vertical advancement
ऊध्वोन्नति (स्त्री.)

vertical bar chart
स्तंभ आलेख

video-tape
दृश्य ध्वनिफीत (स्त्री.), व्हिडिओटेप (स्त्री.)

vision
दृष्टि (स्त्री.)

visit
भेट (स्त्री.)

visiting
१ फिरता २ अभ्यागत

visiting teacher
अभ्यागत अध्यापक

visual apprehension
दृग्बोध (पु.)

visual auditory perception
दृक् श्रवण अवबोध

visual comprehension
दृष्ट आकलन

visual difficulty
दृष्टिदोष (पु.)

visual education
दृक शिक्षण

visual education service
दृक शिक्षण सेवा

visual fatigue
दृक श्रांति, दृष्टि श्रांति

visual image
दृक प्रतिमा

visual learning
दृक अध्ययन

visual memory
दृक स्मृति, दर्शन स्मृति

visual thinking
१ दृक प्रतीकात्मक विचार २ दृक प्रतीकात्मक विचारप्रक्रिया

visual training
दृक प्रशिक्षण

vitality
जीवनशक्ति (स्त्री.)

vocabulary
शब्दसंग्रह (पु.), शब्दसंपत्ती (स्त्री.) active vocabulary recall vocabulary reproduction vocabulary क्रियाशील शब्दसंग्रह, उपयोजित शब्दसंग्रह, कार्यान्वित शब्दसंग्रह basic vocabulary मूलभूत शब्दसंग्रह comprehension vocabulary आकलन शब्दसंग्रह, आकलन

vocabulary test
शब्दसंग्रह कसोटी, शब्दसंग्रह चाचणी

vocaional guidance
व्यावसायिक मार्गदर्शन, व्यवसाय मार्गदर्शन

vocal music
गायन (न.)

vocalisation
स्वरीकरण (न.)

vocational
व्यावसायिक, व्यवसाय-, व्यवसायशिक्षण-

vocational adviser
व्यावसायिक सल्लागार

vocational agriculture
व्यावसायिक कृषिशिक्षण, व्यावसायिक शेतीशिक्षण

vocational aptitude
व्यावसायिक अभियोग्यता

vocational arithmetic
व्यावसायिक अंकगणित

vocational education
व्यावसायिक शिक्षण

vocational goal
व्यावसायिक साध्य

vocational interest test
व्यावसायिक अभिरुचि कसोटी, व्यावसायिक अभिरुचि चाचणी

voicing error
उच्चारण दोष

volition
इच्छाशक्ति (स्त्री.)

volume
१ ग्रंथ (पु.) २ खंड (पु.)

voluntary
ऐच्छिक, स्वैच्छिक

voluntary subject
स्वैच्छिक विषय

w-factor
w-घटक (पु.)

weak
१ कच्चा २ दुर्बल

weight
१ वजन (न.) २ भार (पु.) ३ महत्त्व (न.) (weightage)

weight age
१ वजन वय २ भार वय

welfare
कल्याण (न.)

wheel
चक्र (न.)

whole child
संपूर्ण बालक

whole learning
समग्र अध्ययन

whole method
अखंड पद्धति

whole part-whole method
खंडाखंड पद्धति

will
इच्छाशक्ति (स्त्री.)

withdrawn child
मागे राहणारे बालक

word
शब्द (पु.)

word association
शब्द साहचर्य

word building
शब्दसाधन (न.)

word family
शब्दकुळ (न.)

word list
शब्दसूची (स्त्री.)

word method
शब्द पद्धति

word perception
शब्द अवबोध

word-by-word reading
शब्दश वाचन

word-discrimination test
शब्द विभेदन कसोटी, शब्द विभेदन चाचणी

work
१ कार्य (न.), काम (न.), कर्म (न.) कृति (स्त्री.) २ व्यवसाय (पु.)

work experience
कार्यानुभव (पु.)

work experience education
कार्यानुभव शिक्षण

work habit
कार्याभ्यास (पु.)

work-book
व्यवसाय पुस्तिका (स्त्री.)

work-load
कार्यभार (पु.)

work-shop
१ कृतिसत्र (न.) २ कर्मशाळा (स्त्री.)

working hypothesis
कामचलाऊ गृहीतक

working paper
प्रस्ताव निबंध

world history
जागतिक इतिहास

writing
१ लिखाण (न.) २ लेख (पु.) ३ लेखन (न.)

written assignment
लेखी स्वाध्याय

written composition
लेखी निबंधन

written recall
लिखित प्रत्यावहन, लिखित प्रत्यास्मरण

written test
लेखी परिक्षा

x-axis
क्ष-अक्ष (पु.)

Y-axis
य-अक्ष (पु.)

year
वर्ष (न.)

yes-no test
हो-ना कसोटी, हो-ना चाचणी

z score
z प्राप्तांक, z स्कोअर

zero
शुन्य (न.)

zero correlation
शून्य सहसंबंध

zero discrimination
शून्य भेदभाव

zero point
१ शून्यबिंदु (पु.) २ मूलबिंदु (पु.)

zero transfer
शून्य संक्रामण

zygote
युग्मनज (न.)